Dutiyaadhammasutta๑๗๒ ทุติยอธัมมสูตร
“Adhammo ca, bhikkhave, veditabbo dhammo ca;ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
anattho ca veditabbo attho ca.ควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
Adhammañca viditvā dhammañca, anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban”ti.
adhammañca → adhammañ ca (pts) | dhammañca anatthañca → dhammañ ca anatthañ ca (pts) | atthañca → atthañ ca (pts) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติ ตามสิ่งที่เป็นธรรมและเป็นประโยชน์
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคผู้สุคตครั้นตรัสพระพุทธพจน์นี้
Idaṁ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṁ pāvisi.
vatvā → M. S. vatvāna; Ph. vatvā ca. (pts note) | vihāraṁ → vihāram (pts)แล้วเสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้นเมื่อพระผู้มีพระภาคทรงหลีกไปไม่นาน ภิกษุเหล่านั้นจึงได้ปรึกษากันว่า
“idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
no → omitted by T. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทส โดยย่อว่า
‘adhammo ca, bhikkhave, veditabbo dhammo ca;
veditabbo → veditabho (pts)‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
anattho ca veditabbo attho ca.ควรทราบ ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
Adhammañca viditvā dhammañca, anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban’ti.
adhammañca → adhammaṁ ca (bjt) | adhammañca → adhammañ ca (pts) | dhammañca anatthañca → dhammañ ca anatthañ ca (pts) | atthañca → atthañ ca (pts) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่ เป็นธรรมและเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจาก พุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā”ti?
saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts) | vibhajeyyāti → vibhajeyyā ti (pts)ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มี พระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้”
Atha kho tesaṁ bhikkhūnaṁ etadahosi:
atha kho → (bj) | bhikkhūnaṁ → no āvuso amhākaṁ (bj) | atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ภิกษุเหล่านั้นมีความเห็นร่วมกันว่า
“ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt) | satthu ceva → satthuceva (th) | ceva → eva (pts)“ท่านมหากัจจานะนี้แล พระ ศาสดาทรงสรรเสริญแล้ว และเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | cāyasmā → S. āy- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts) | mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt)ท่านสามารถ จะจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้ โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ puccheyyāma.
yannūna → yaṁnūna (my) | mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt) | mahākaccānaṁ → mahā kaccānaṁ (bjt) | yannūna → yan nūna (pts) | tenupasaṅkameyyāma → ten upasaṅkameyyāma (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่านมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วเรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน
Yathā no āyasmā mahākaccāno byākarissati tathā naṁ dhāressāmā”ti.
dhāressāmā → T. -reyyamā. (pts note) | byākarissati → vyākarissati (bjt, pts) | dhāressāmāti → dhāressāmā ti (pts)และจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่ท่านตอบแก่ พวกเรา”
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodiṁsu.
bhikkhū → bhikkhu (bjt) | mahākaccānena → mahā kaccānena (bjt) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts)ครั้นแล้ว ภิกษุเหล่านั้นจึงเข้าไปหาท่านพระมหากัจจานะถึงที่อยู่ ได้สนทนา ปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavocuṁ:
bhikkhū āyasmantaṁ mahākaccānaṁ → bhikkhu bhagavantaṁ (bj) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (sya-all, pts) | mahākaccānaṁ → mahā kaccānaṁ (bjt) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้เรียนว่า
“Idaṁ kho no, āvuso kaccāna, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
idaṁ → yaṁ (bj) | āvuso kaccāna → bhante (bj) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, bjt, th, ms2005, pts)“ท่านมหากัจจานะ พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสนี้โดยย่อ ว่า
‘adhammo ca, bhikkhave, veditabbo dhammo ca;‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
anattho ca veditabbo attho ca.ควรทราบ ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
Adhammañca viditvā dhammañca, anatthañca viditvā atthañca yathā dhammo yathā attho tathā paṭipajjitabban’ti.
adhammañca → adhammañ ca (pts) | dhammañca anatthañca → dhammañ ca anatthañ ca (pts) | atthañca → atthañ ca (pts) | paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่ง ที่เป็นธรรมและเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจาก พุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Tesaṁ no, āvuso, amhākaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
āvuso → bhante (bj) | etadahosi → etad ahosi (pts)ผู้มีอายุ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงหลีกไปไม่นาน พวกกระผมได้ปรึกษากันว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho—
saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสโดยย่อว่า
adhammo ca, bhikkhave …pe…
veditabbo → M. pa || tathā paṭi- (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)‘ภิกษุ ทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ควรทราบทั้งสิ่งที่ ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
tathā paṭipajjitabbanti.
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรม และเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์ เข้าไปยังพระวิหาร
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
avibhattassa vitthārena atthaṁ → (bj) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts) | uddiṭṭhassa → udiṭṭhassa (th) | vibhajeyyāti → vibhajeyyā ti (pts)ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาค ทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Tesaṁ no, āvuso, amhākaṁ etadahosi:
āvuso → bhante (bj) | etadahosi → etad ahosi (pts)ผู้มีอายุ พวกกระผมได้มีความเห็นร่วมกันว่า
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito → mahā kaccāno satthuceva sammantiko (bj) | ceva → eva (pts)‘ท่านมหากัจจานะนี้แล พระ ศาสดาทรงสรรเสริญแล้ว และเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | cāyasmā → S. āy- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts) | mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt)ท่านสามารถ จะจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้ โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāma.
paṭipuccheyyāma → puccheyyāma (bj, sya-all) | etamatthaṁ paṭipuccheyyāma → etam atthaṁ puccheyyāma (pts) | yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna mayaṁ → yannūnamayaṁ (bjt) | mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt) | mahākaccānaṁ → mahā kaccānaṁ (bjt) | yannūna → yan nūna (pts) | tenupasaṅkameyyāma → ten upasaṅkameyyāma (pts)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่านมหากัจจานะถึงที่อยู่ แล้วเรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน
Yathā no āyasmā mahākaccāno byākarissati tathā naṁ dhāressāmā’ti.
byākarissati → vyākarissati (bjt, pts) | dhāressāmāti → dhāressāmā ti (pts)และจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่ท่านตอบแก่ พวกเรา’
Vibhajatu āyasmā mahākaccāno”ti.
vibhajatu āyasmā → vibhajatāyasmā (sya-all) | Vibhajat → Ph. vibhajatu; M. -jitu. (pts note) | vibhajatu āyasmā mahākaccānoti → vibhajatāyasmā mahākaccāno ti (bjt) | mahākaccānoti → mahākaccāno ti (pts)ขอท่านมหากัจจานะจงจำแนกเถิด”
“Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāraṁ gavesī sārapariyesanaṁ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva mūlaṁ atikkamma khandhaṁ sākhāpalāse sāraṁ pariyesitabbaṁ maññeyya.
sāraṁ gavesī → sāragavesī (sya-all, pts) | sāravato → M6 sārato; omitted by T. M7. (pts note) | eva → M. atikkamma. (pts note) | seyyathāpi → seyyāthāpi (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | atikkammeva → atikkamm eva (pts)ท่านพระมหากัจจานะกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย เมื่อพระศาสดาประทับอยู่ เฉพาะหน้าผู้มีอายุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายละเลยพระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเสีย สำคัญเนื้อความนี้ว่าควรถามข้าพเจ้า เปรียบเหมือนบุรุษผู้ต้องการแก่นไม้ แสวงหา แก่นไม้ เที่ยวแสวงหาแก่นไม้อยู่ เมื่อต้นไม้ใหญ่มีแก่นมีอยู่ ก็มองข้ามรากและลำต้น ไปเสีย สำคัญกิ่งและใบว่าเป็นแก่นไม้ที่ตนพึงแสวงหา
Evaṁsampadamidaṁ āyasmantānaṁ satthari sammukhībhūte taṁ bhagavantaṁ atisitvā amhe etamatthaṁ paṭipucchitabbaṁ maññatha.
maññatha → maññetha (pts1ed); maññeyyātha (mr) | maññatha → maññetha (pts) | maññatha → maññetha (cck: sī.); maññeyyātha (cck: ka.) | atisitvā → M. Ph. atikkamitvā. (pts note) | maññetha → M. Ph. maññeyyātha; M6. M7. S. maññatha. (pts note) | evaṁsampadamidaṁ āyasmantānaṁ → evaṁ sampadamidaṁ āyasmantaṁ (bjt) | evaṁsampadamidaṁ → evaṁ sampadamidaṁ (th) | evaṁsampadamidaṁ → evaṁ sampadam idaṁ (pts) | etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts)
So hāvuso, bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
hāvuso → hi āvuso (sya-all) | h → S. hi; omitted by T. M7. 9 M. Ph. S. -sāmī throughout. (pts note) | so hāvuso → sohāvuso (bjt) | dhammassāmī → dhammasāmī (th) | hāvuso → h āvuso (pts)พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นผู้มีพระจักษุ มีพระญาณ มีพระธรรม เป็นผู้ประเสริฐ ตรัสบอกได้ ทรงให้เป็นไปได้ ทรงแสดงประโยชน์ ประทานอมตธรรม เป็นเจ้าของธรรม เป็นพระตถาคต ทรงรู้ ธรรมที่ควรรู้ ทรงเห็นธรรมที่ควรเห็น
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ tumhe bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha.
paṭipuccheyyātha → puccheyyātha (sya-all) | bhagavantaṁyeva → bhagayantaṁ yeva (pts) | etamatthaṁ paṭipuccheyyātha → etam atthaṁ puccheyyātha (pts) | so ceva → soceva (th) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts)ก็เวลานั้นแล เป็นเวลาสมควรที่ท่านทั้งหลาย พึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเนื้อความนี้
Yathā vo bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
vo → no (sya-all) | dhāreyyāthāti addhā āvuso → dhāreyyāthā ti addhāvuso (pts) | kho → yathā no (bj: sīmu) | dhāreyyāthā → T. -yyamā; M7 -yyāmā. (pts note) | byākareyya → vyākareyya (bjt, pts)พึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่ พระผู้มีพระภาคทรงตอบแก่ท่านทั้งหลาย”
“Addhā, āvuso kaccāna, bhagavā jānaṁ jānāti passaṁ passati cakkhubhūto ñāṇabhūto dhammabhūto brahmabhūto vattā pavattā atthassa ninnetā amatassa dātā dhammassāmī tathāgato.
addhā āvuso → addhāvuso (sya-all) | cakkhubhūto → cakkhu bhūto (bjt) | dhammassāmī → dhammasāmī (th)ภิกษุเหล่านั้นเรียนว่า “ท่านมหากัจจานะ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นผู้มี พระจักษุ มีพระญาณ มีพระธรรม เป็นผู้ประเสริฐ ตรัสบอกได้ ทรงให้เป็นไปได้ ทรง แสดงประโยชน์ ประทานอมตธรรม เป็นเจ้าของธรรม เป็นพระตถาคต ทรงรู้ธรรมที่ ควรรู้ ทรงเห็นธรรมที่ควรเห็น
So ceva panetassa kālo ahosi yaṁ mayaṁ bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyāma.
paṭipuccheyyāma → puccheyyāma (sya-all) | etamatthaṁ paṭipuccheyyāma → etam atthaṁ puccheyyāma (pts) | so ceva → soceva (th) | ceva panetassa → eva pan etassa (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)ก็เวลานั้นแล เป็นเวลาสมควรที่กระผมทั้งหลายพึง เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเนื้อความนี้
Yathā no bhagavā byākareyya tathā naṁ dhāreyyāma.
byākareyya → vyākareyya (bjt, pts)และทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่ พระผู้มีพระภาคทรงตอบแก่พวกกระผมอย่างแน่นอน
Api cāyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
api cāyasmā mahākaccāno → apicāyasmā mahā kaccāno (bjt) | api cāyasmā → apicāyasmā (th) | satthu ceva → satthuceva (th) | ceva → eva (pts)ท่านมหากัจจานะเอง พระ ศาสดาทรงสรรเสริญ และเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | cāyasmā → S. āy- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts) | pahoti cāyasmā mahākaccāno → pahoticāyasmā mahā kaccāno (bjt)ย่อมสามารถจะ จำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้ โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Vibhajatāyasmā mahākaccāno agaruṁ karitvā”ti.
agaruṁ karitvāti tena hāvuso → agarukatvāti tenahāvuso (sya-all) | agaruṁ karitvāti → agarukaritvā ti (pts) | karitvāti → agaru karitvāti (bj: sīmu) | agarukaritvā → S. -katvā; T. M7 agarukaṁ karitvā. (pts note) | mahākaccāno → mahā kaccāno (bjt) | vibhajatāyasmā → vibhajat āyasmā (pts)ถ้าท่านมหากัจจานะไม่มีความหนักใจแล้ว ขอจงจำแนกเถิด”
“Tena hāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
āvuso → T. M6. M7 tenāv- (pts note) | tena hāvuso → tenahāvuso (bjt, th) | manasi karotha → manasikarotha (bjt, th) | hāvuso → h āvuso (pts) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)พระมหากัจจานะกล่าวว่า “ผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น ขอท่านทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี ข้าพเจ้าจักกล่าว”
“Evaṁ, āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa paccassosuṁ.
evaṁ āvusoti → evamāvusoti (bjt, th) | evaṁ āvusoti → evam āvuso ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นรับคำแล้ว
Athāyasmā mahākaccāno etadavoca:
athāyasmā → āyasmā (sya-all, pts) | athāyasmā mahākaccāno → āyasmā mahā kaccāno (bjt) | etadavoca → etad avoca (pts)ท่านพระมหากัจจานะจึงได้ กล่าวเรื่องนี้ว่า
“Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสโดยย่อว่า
‘adhammo ca, bhikkhave, veditabbo …pe…
dhammo → M. pa || tathā paṭi- (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ควรทราบ ทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
tathā paṭipajjitabban’ti.
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่ เป็นธรรมและเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจาก พุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Katamo cāvuso, adhammo; katamo ca dhammo?
ca → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note)สิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม
Katamo ca anattho, katamo ca attho?
ca → omitted by M. T. M6. M7. (pts note) | ca → omitted by Ph. T. M6. M7. (pts note)สิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็น ประโยชน์ อะไรบ้าง คือ
Pāṇātipāto, āvuso, adhammo;๑. ปาณาติบาตเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
pāṇātipātā veramaṇī dhammo;เจตนางดเว้นจากปาณาติบาตเป็นสิ่ง ที่เป็นธรรม
ye ca pāṇātipātapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
pāṇātipātapaccayā → pāṇātipāta paccayā (bjt)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะปาณาติบาตเป็น ปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
pāṇātipātā veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความ เจริญเต็มที่เพราะเจตนางดเว้นจากปาณาติบาตเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ เป็นประโยชน์
Adinnādānaṁ, āvuso, adhammo;๒. อทินนาทานเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
adinnādānā veramaṇī dhammo;เจตนางดเว้นจากอทินนาทานเป็นสิ่งที่ เป็นธรรม
ye ca adinnādānapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
ye ca → yeca (bjt)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะอทินนาทานเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
adinnādānā veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญ เต็มที่เพราะเจตนางดเว้นจากอทินนาทานเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Kāmesumicchācāro, āvuso, adhammo;
kāmesumicchācāro → kāmesu micchācāro (bjt, th, pts)๓. กาเมสุมิจฉาจารเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
kāmesumicchācārā veramaṇī dhammo;
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts)เจตนางดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจาร เป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca kāmesumicchācārapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
kāmesumicchācārapaccayā → kāmesu micchācārapaccayā (bjt, th, pts)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะกาเมสุ มิจฉาจารเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
kāmesumicchācārā veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
kāmesumicchācārā veramaṇipaccayā → kāmesu micchācārāveramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | kāmesumicchācārā veramaṇipaccayā → kāmesu micchācārā veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt) | kāmesumicchācārā veramaṇipaccayā → kāmesu micchācārā veramaṇīpaccayā (pts)ส่วนกุศลธรรมเป็นอัน มากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะเจตนางดเว้นจากกาเมสุมิจฉาจารเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Musāvādo, āvuso, adhammo;๔. มุสาวาทเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
musāvādā veramaṇī dhammo;เจตนางดเว้นจากมุสาวาทเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca musāvādapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
ye ca musāvādapaccayā → yeca musāvāda paccayā (bjt)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะมุสาวาทเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่ง ที่ไม่เป็นประโยชน์
musāvādā veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่ เพราะเจตนางดเว้นจากมุสาวาทเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Pisuṇā vācā, āvuso, adhammo;
pisuṇā → pisunā (pts)๕. ปิสุณาวาจาเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
pisuṇāya vācāya veramaṇī dhammo;
pisuṇāya → pisunāya (pts)เจตนางดเว้นจากปิสุณาวาจาเป็นสิ่งที่ เป็นธรรม
ye ca pisuṇāvācāpaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
pisuṇāvācāpaccayā → pisunavācāpaccayā (pts) | pisuṇāvācāpaccayā → pisunā vācā paccayā (bjt) | pisuṇāvācāpaccayā → pisuṇā vācāpaccayā (th)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะปิสุณาวาจาเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
pisuṇāya vācāya veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | pisuṇāya → pisunāya (pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญ เต็มที่เพราะเจตนางดเว้นจากปิสุณาวาจาเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็น ประโยชน์
Pharusā vācā, āvuso, adhammo;๖. ผรุสวาจาเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
pharusāya vācāya veramaṇī dhammo;เจตนางดเว้นจากผรุสวาจาเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca pharusāvācāpaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
pharusāvācāpaccayā → pharusavācāpaccayā (sya-all, pts) | pharusāvācāpaccayā → pharusavācā paccayā (bjt)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะผรุสวาจาเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่ง ที่ไม่เป็นประโยชน์
pharusāya vācāya veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่ เพราะเจตนางดเว้นจากผรุสวาจาเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Samphappalāpo, āvuso, adhammo;๗. สัมผัปปลาปะเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
samphappalāpā veramaṇī dhammo;เจตนางดเว้นจากสัมผัปปลาปะเป็น สิ่งที่เป็นธรรม
ye ca samphappalāpapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
samphappalāpapaccayā → samphappalāpa paccayā (bjt) | dhammā → dhammo (bjt)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะสัมผัปปลาปะ เป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์
samphappalāpā veramaṇipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
veramaṇipaccayā → veramaṇīpaccayā (sya-all, pts) | veramaṇipaccayā → veramaṇī paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึง ความเจริญเต็มที่เพราะเจตนางดเว้นจากสัมผัปปลาปะเป็นปัจจัย นี้เป็น สิ่งที่เป็นประโยชน์
Abhijjhā, āvuso, adhammo;๘. อภิชฌาเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
anabhijjhā dhammo;อนภิชฌาเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca abhijjhāpaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะอภิชฌาเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็น ประโยชน์
anabhijjhāpaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
anabhijjhāpaccayā → anabhijjhā paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะอนภิชฌา เป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Byāpādo, āvuso, adhammo;
byāpādo → vyāpādo (bjt, pts)๙. พยาบาทเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
abyāpādo dhammo;
abyāpādo → avyāpādo (bjt, pts)อพยาบาทเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca byāpādapaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
byāpādapaccayā → vyāpādapaccayā (bjt, pts)บาปอกุศลธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะพยาบาทเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็น ประโยชน์
abyāpādapaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
abyāpādapaccayā → avyāpāda paccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt) | abyāpādapaccayā → avyāpādapaccayā (pts)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะอพยาบาท เป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
Micchādiṭṭhi, āvuso, adhammo;๑๐. มิจฉาทิฏฐิเป็นสิ่งที่ไม่เป็นธรรม
sammādiṭṭhi dhammo;สัมมาทิฏฐิเป็นสิ่งที่เป็นธรรม
ye ca micchādiṭṭhipaccayā aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavanti, ayaṁ anattho;
micchādiṭṭhipaccayā → micchādiṭṭhi paccayā (bjt)บาปอกุศล ธรรมเป็นอันมากที่เกิดขึ้นเพราะมิจฉาทิฏฐิเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่ไม่เป็น ประโยชน์
sammādiṭṭhipaccayā ca aneke kusalā dhammā bhāvanāpāripūriṁ gacchanti, ayaṁ attho.
sammādiṭṭhipaccayā → sammā diṭṭhipaccayā (bjt) | bhāvanāpāripūriṁ → bhāvanā pāripūriṁ (bjt)ส่วนกุศลธรรมเป็นอันมากที่ถึงความเจริญเต็มที่เพราะสัมมา ทิฏฐิเป็นปัจจัย นี้เป็นสิ่งที่เป็นประโยชน์
‘Yaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho—
saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)พระผู้มีพระภาคของเราทั้งหลายทรงแสดงอุทเทสไว้โดยย่อว่า
adhammo ca, bhikkhave, veditabbo …pe…
pe → spelled out in full (bjt)‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็น ประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
tathā paṭipajjitabban’ti.
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรมและ เป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์ เข้าไปยังพระวิหาร
Imassa kho ahaṁ, āvuso, bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa evaṁ vitthārena atthaṁ ājānāmi.
imassa → imassapi (sya-all) | avibhattassa → avibhajitvā (sya-all, pts) | imassa → S. adds pi. (pts note) | ājānāmi → T. M6. M7 aj- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย ข้าพเจ้าย่อมรู้เนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มี พระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดารอย่างนี้
Ākaṅkhamānā ca pana tumhe, āvuso, bhagavantaṁyeva upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha.
paṭipuccheyyātha → puccheyyātha (sya-all) | etamatthaṁ paṭipuccheyyātha → etam atthaṁ puccheyyātha (pts) | puccheyyātha → M. paṭipu- (pts note) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (bjt, pts) | ca pana → capana (th)ก็ท่าน ทั้งหลาย เมื่อหวังอยู่ พึงเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคแล้วทูลถามเนื้อความนี้เถิด
Yathā no bhagavā byākaroti tathā naṁ dhāreyyāthā”ti.
byākaroti → byākareyya (sya-all) | no → vo (pts) | no → co (bj: machasaṁ) | vo → T. M6. M7. S. no. (pts note) | vyākaroti → S. -kareyya. (pts note) | dhāreyyāthāti → dhāreyyāthā ti (pts)ขอท่านทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตามที่พระผู้มีพระภาคทรงตอบแก่ท่าน ทั้งหลายเถิด”
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato mahākaccānassa bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
anumoditvā → omitted by T. (pts note) | bhikkhū → bhikkhu (bjt) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)ภิกษุเหล่านั้นกล่าวรับคำท่านพระมหากัจจานะแล้ว ชื่นชมอนุโมทนาภาษิต ของท่านพระมหากัจจานะแล้วลุกขึ้นจากอาสนะเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Yaṁ kho no, bhante, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
uṭṭhāyāsanā → utthāyāsanā (pts) | no → omitted by T. M6. M7. (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสไว้โดยย่อว่า
‘adhammo ca, bhikkhave, veditabbo …pe…
pe → spelled out in full (bjt)‘ภิกษุ ทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ควรทราบทั้งสิ่งที่ ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
tathā paṭipajjitabban’ti.
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตามสิ่งที่เป็นธรรม และเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้นจากพุทธอาสน์ เข้าไปยังพระวิหาร
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ acirapakkantassa bhagavato etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เมื่อพระผู้มีพระภาคทรงหลีกไปไม่นาน ข้าพระองค์ ทั้งหลายได้ปรึกษากันว่า
‘idaṁ kho no, āvuso, bhagavā saṅkhittena uddesaṁ uddisitvā vitthārena atthaṁ avibhajitvā uṭṭhāyāsanā vihāraṁ paviṭṭho:
saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอุทเทสไว้โดย ย่อว่า
“adhammo ca, bhikkhave, veditabbo …pe…
attho → M. pa || tathā paṭi- (pts note) | pe → spelled out in full (bjt)‘ภิกษุทั้งหลาย บุคคลควรทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นธรรมและสิ่งที่เป็นธรรม ควร ทราบทั้งสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์และสิ่งที่เป็นประโยชน์
tathā paṭipajjitabban”ti.
paṭipajjitabbanti → paṭipajjitabban ti (ms2005, pts)ครั้นทราบแล้ว ควรปฏิบัติตาม สิ่งที่เป็นธรรมแเละเป็นประโยชน์’ ไม่ทรงจำแนกเนื้อความไว้โดยพิสดาร เสด็จลุกขึ้น จากพุทธอาสน์เข้าไปยังพระวิหาร
Ko nu kho imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyā’ti?
avibhattassa vitthārena atthaṁ → (sya-all) | avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajeyyāti → vibhajeyyā ti (pts) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)ใครหนอจะพึงจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระ ผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Tesaṁ no, bhante, amhākaṁ etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)’ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายได้มีความเห็นร่วมกันว่า
‘ayaṁ kho āyasmā mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito, sambhāvito ca viññūnaṁ sabrahmacārīnaṁ.
mahākaccāno satthu ceva saṁvaṇṇito → mahā kaccāno satthuceva sammantiko (bjt) | satthu ceva → satthuceva (th) | ceva → eva (pts)‘ท่านมหา กัจจานะนี้แล พระศาสดาทรงสรรเสริญแล้ว และเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลายก็ยกย่อง
Pahoti cāyasmā mahākaccāno imassa bhagavatā saṅkhittena uddesassa uddiṭṭhassa vitthārena atthaṁ avibhattassa vitthārena atthaṁ vibhajituṁ.
cāyasmā → āyasmā (sya-all) | cāyasmā → S. āy- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, th, ms2005, pts)ท่านสามารถจะจำแนกเนื้อความแห่งอุทเทสที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงไว้โดยย่อไม่ ทรงจำแนกไว้โดยพิสดารนี้ให้พิสดารได้
Yannūna mayaṁ yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkameyyāma; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ paṭipuccheyyāma.
paṭipuccheyyāma → puccheyyāma (sya-all) | etamatthaṁ paṭipuccheyyāma → etam atthaṁ puccheyyāma (pts) | yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yan nūna (pts) | tenupasaṅkameyyāma → ten upasaṅkameyyāma (pts)ทางที่ดี พวกเราควรจะเข้าไปหาท่านมหา กัจจานะถึงที่อยู่แล้วเรียนถามเนื้อความนี้กับท่าน
Yathā no āyasmā mahākaccāno byākarissati tathā naṁ dhāressāmā’ti.
byākarissati → vyākarissati (bjt, pts) | dhāressāmāti → dhāreyyāmāti (bjt) | dhāressāmāti → dhāressāmā ti (pts)และจักทรงจำเนื้อความนั้นไว้ตาม ที่ท่านตอบแก่พวกเรา’
Atha kho mayaṁ, bhante, yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamimhā; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etamatthaṁ apucchimhā.
upasaṅkamitvā → upapasaṅkamitvā (bj) | apucchimhā → pucchimhā (bj, sya-all) | etamatthaṁ apucchimhā → etam atthaṁ pucchimhā (pts) | pucchimhā → T. M6. M7 -ha. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamimhā → ten upasaṅkamimhā (pts)ครั้นแล้วข้าพระองค์ทั้งหลายจึงเข้าไปหาท่านมหากัจจานะถึงที่อยู่แล้วเรียน ถามเนื้อความนี้
Tesaṁ no, bhante, āyasmatā mahākaccānena imehi akkharehi imehi padehi imehi byañjanehi attho suvibhatto”ti.
akkharehi → ākārehi (bj, sya-all, pts) | imehi byañjanehi → vyañjanehi (bj) | suvibhatto → T. M7 vibh-; M6 pi bhante. (pts note) | suvibhattoti → suvibhatto ti (pts)ท่านมหากัจจานะได้จำแนกเนื้อความอย่างชัดเจนแก่ข้าพระองค์ ทั้งหลายด้วยอาการเหล่านี้ ด้วยบทเหล่านี้ ด้วยพยัญชนะเหล่านี้”
“Sādhu sādhu, bhikkhave.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย ดีละ ดีละ
Paṇḍito, bhikkhave, mahākaccāno. Mahāpañño, bhikkhave, mahākaccāno.มหากัจจานะเป็นบัณฑิต มี ปัญญามาก
Mañcepi tumhe, bhikkhave, upasaṅkamitvā etamatthaṁ paṭipuccheyyātha, ahampi cetaṁ evamevaṁ byākareyyaṁ yathā taṁ mahākaccānena byākataṁ.
paṭipuccheyyātha → puccheyyātha (bj) | paṭipuccheyyātha ahampi cetaṁ evamevaṁ → puccheyyātha ahampicetaṁ evameva (sya-all) | puccheyyātha → M. paṭipu- (pts note) | etaṁ → M. Ph. T. M7 taṁ; omitted by M6. (pts note) | eva → T. M6 evaṁ. (pts note) | vyākareyyaṁ → M6 -yya. (pts note) | taṁ → T. naṁ. (pts note) | mañcepi → maṁ cepi (my, bjt, th) | byākataṁ → vyākataṁ (bjt, pts) | yathā taṁ → yathātaṁ (th) | mañcepi → maṁ ce pi (pts) | etamatthaṁ paṭipuccheyyātha ahampi cetaṁ evamevaṁ byākareyyaṁ → etam atthaṁ puccheyyātha aham pi etaṁ evam eva vyākareyyaṁ (pts)แม้หากเธอทั้งหลายพึงเข้ามาหาเราแล้วถามเนื้อความนี้ ถึงเราเอง ก็พึงตอบเนื้อความนี้อย่างที่มหากัจจานะตอบแล้วนั่นเอง
Eso ceva tassa attho. Evañca naṁ dhāreyyāthā”ti.
ceva tassa → cevetassa (bj) | dhāreyyāthāti chaṭṭhaṁ → dhāreyyāthā ti (pts) | eso → T. M6. M7 add kho; M6 has c'etassa; M7 c'ev'etassa. (pts note) | naṁ → T. M6. M7 taṁ. (pts note) | evañca → evaṁ ca (bjt) | eso ceva → esoceva (th) | ceva → eva (pts) | evañca → evañ ca (pts)นี้แลเป็นเนื้อความแห่ง อุทเทสนั้น และเธอทั้งหลายพึงทรงจำเนื้อความนั้นไว้อย่างนั้นเถิด”