Ṭhitisutta๕๓ ฐิติสูตร
“Ṭhitimpāhaṁ, bhikkhave, na vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, pageva parihāniṁ.
ṭhitimpāhaṁ → ṭhitimpahaṁ (sya-all); (pts) | vaṇṇayāmi → vaṇṇemi (sya-all) | parihāniṁ → pārihāniṁ (sya-all) | ṭhitimpāhaṁ → ṭhitimpahaṁ (bj: sīmu) | + → sāvatthi (bjt)ภิกษุทั้งหลาย เราไม่สรรเสริญแม้แต่ความคงอยู่กับที่ในกุศลธรรม ทั้งหลาย ไฉนจะสรรเสริญความเสื่อมเล่า
Vuḍḍhiñca kho ahaṁ, bhikkhave, vaṇṇayāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṁ no hāniṁ.
vuḍḍhiñca → vuddhiṁ ca (bj) | vaṇṇayāmi → vaṇṇemi (sya-all) | ahaṁ → haṁ (pts) | Vuddhiñ → in M. S. always written with ḍḍh, in Ph. mostly. (pts note) | haṁ → M. Ph. S. ahaṁ. (pts note) | vaṇṇayāmi → S. vaṇṇemi. (pts note) | hāniṁ → T. M6. M7 parihāniṁ. (pts note) | vuḍḍhiñca → vuddhiñ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย แต่เราสรรเสริญความเจริญ ในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเสื่อม
Kathañca, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi?
vuḍḍhi → vuddhi (bj, pts) | kathañca → kathañ ca (pts)ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเจริญ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no vaḍḍhanti.
paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณอยู่ เท่าไร ธรรมเหล่านั้นของภิกษุนั้น ไม่คงอยู่กับที่ ไม่เจริญ
Hānimetaṁ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṁ no vuḍḍhiṁ.
vuḍḍhiṁ → vuddhiṁ (pts) | hānimetaṁ → hānim etaṁ (pts)เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็น ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเจริญ
Evaṁ kho, bhikkhave, hāni hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no vuḍḍhi.
vuḍḍhi → vuddhi (bj)ความเสื่อมในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเจริญ เป็น อย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no hāni no vuḍḍhi?
vuḍḍhi → vuddhi (bj, pts) | kathañca → kathañ ca (pts)ความคงอยู่กับที่ในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความเสื่อม ไม่ใช่ความเจริญ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva hāyanti no vaḍḍhanti.
paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all) | bhikkhu → M6 continues: na ṭhiti no hāni. Idha and so on, as in 4. (pts note) | neva → T. no. (pts note)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณอยู่ เท่าไร ธรรมเหล่านั้นของภิกษุนั้น ไม่เสื่อม ไม่เจริญ
Ṭhitimetaṁ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no hāniṁ no vuḍḍhiṁ.
vuḍḍhiṁ → vuddhiṁ (bj, pts) | ṭhitimetaṁ → ṭhitim etaṁ (pts)เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความคงอยู่ กับที่ในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความเสื่อม ไม่ใช่ความเจริญ
Evaṁ kho, bhikkhave, ṭhiti hoti kusalesu dhammesu, no vuḍḍhi no hāni.
vuḍḍhi → vuddhi (bj); hāni (pts) | + → hāni no (th)ความคงอยู่กับที่ในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความเสื่อม ไม่ใช่ความเจริญ เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni?
vuḍḍhi → vuddhi (bj, pts) | kathañca → kathañ ca (pts)ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเสื่อม เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu yattako hoti saddhāya sīlena sutena cāgena paññāya paṭibhānena, tassa te dhammā neva tiṭṭhanti no hāyanti.
paṭibhānena → paṭibhāṇena (sya-all) | paṭibhānena → Ph. S. -bhāṇena. (pts note)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ ปัญญา และปฏิภาณอยู่ เท่าไร ธรรมเหล่านั้นของภิกษุนั้นไม่คงอยู่กับที่ ไม่เสื่อม
Vuḍḍhimetaṁ, bhikkhave, vadāmi kusalesu dhammesu, no ṭhitiṁ no hāniṁ.
vuḍḍhimetaṁ → vuddhimetaṁ (bj, pts) | vuḍḍhimetaṁ → vuddhim etaṁ (pts)เรากล่าวข้อนี้ว่าเป็นความ เจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเสื่อม
Evaṁ kho, bhikkhave, vuḍḍhi hoti kusalesu dhammesu, no ṭhiti no hāni.
vuḍḍhi → vuddhi (bj, pts)ความเจริญในกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ความคงอยู่กับที่ ไม่ใช่ความเสื่อม เป็น อย่างนี้แล
No ce, bhikkhave, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti—
sacittapariyāyakusalo bhavissāmīti → sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti (sya-all) | paracittapariyāyakusalo → paricittapariyāyakusalo (pts) | bhavissāmīti evañhi → bhavissāmi ti evaṁ hi (pts) | atha → T. adds sa bhikkhu. (pts note) | sacittapariyāyakusalo → M6. M7. S. -lā. (pts note) | bhavissāmi → Ph. M6. M7. S. -mā; T. shows here some disorder. (pts note)หากภิกษุเป็นผู้ไม่ฉลาดในวาระจิตของผู้อื่น เมื่อเป็นเช่นนั้น ภิกษุพึงสำเหนียก ว่า ‘เราจักเป็นผู้ฉลาดในวาระจิตของตน’
evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabbaṁ.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงสำเหนียก อย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti?
bhikkhu → (sya-all) | kathañca → kathañ ca (pts)ภิกษุเป็นผู้ฉลาดในวาระจิตของตน เป็นอย่างไร
Seyyathāpi, bhikkhave, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati.
daharo → daharo vā (bj) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanajātiko (bj); maṇḍanakajātiyo (pts) | udapatte → udakapatte (sya-all) | itthī → itthi (pts) | maṇḍanakajātiyo → M. Ph. S. -ko. (pts note) | udapatte → Ph. S. udakapatte; T. upadatte. (pts note) | aṅgaṇassa → T. M6. M7 aṅganassa. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts)
No ce tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo:
aṅgaṇaṁ → T. M6. M7 aṅganaṁ. (pts note) | tenevattamano → ten ev attamano (pts)
‘lābhā vata me, parisuddhaṁ vata me’ti.
meti → me ti evam (pts)
Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu:
paccavekkhaṇā → paccavekkhanā (bj, pts) | bhikkhuno → M. bhikkhu. (pts note) | paccavekkhanā → S. -ṇā; M. Ph. T. -māno. (pts note) | bahukārā → M. Ph. T. -ro. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts)คือ ภิกษุมีการพิจารณาที่เป็นอุปการะมากในกุศลธรรมทั้งหลายว่า
‘abhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi, anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi, byāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito nu kho bahulaṁ viharāmi, vigatathinamiddho nu kho bahulaṁ viharāmi, uddhato nu kho bahulaṁ viharāmi, anuddhato nu kho bahulaṁ viharāmi, vicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi, kodhano nu kho bahulaṁ viharāmi, akkodhano nu kho bahulaṁ viharāmi, saṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, sāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi, asāraddhakāyo nu kho bahulaṁ viharāmi, kusīto nu kho bahulaṁ viharāmi, āraddhavīriyo nu kho bahulaṁ viharāmi, samāhito nu kho bahulaṁ viharāmi, asamāhito nu kho bahulaṁ viharāmī’ti.
abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | thinamiddhapariyuṭṭhito → thīnamiddhapariyuṭṭhito (bj, sya-all, pts) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (sya-all, pts) | vicikiccho → vecikiccho (sya-all) | vecikiccho → ba. vicikiccho (sya-all: yu.) | vyāpannacitto → M7 vyāpanno; T. vyapanno. (pts note) | akkodhano → M. Ph. ako- (pts note) | saṅkiliṭṭhacitto → saṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, th, ms2005, pts) | asaṅkiliṭṭhacitto → asaṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, th, ms2005, pts) | vigatathinamiddho → vigata thīnamiddho (bjt) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | samāhito → asamāhito (th, pts) | asamāhito → samāhito (th, pts) | abyāpannacitto → avyāpannacitto (pts) | viharāmīti → viharāmī ti (pts)‘เราเป็นผู้ มีอภิชฌาอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มีอภิชฌา เราเป็นผู้มีจิตพยาบาทอยู่โดยมาก หรือหนอ หรือมีจิตไม่พยาบาท เราเป็นผู้มีถีนมิทธะกลุ้มรุมอยู่โดยมากหรือหนอ หรือปราศจากถีนมิทธะ เราเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่านอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มีจิต ฟุ้งซ่าน เราเป็นผู้มีความสงสัยอยู่โดยมากหรือหนอ หรือข้ามพ้นความสงสัยแล้ว เราเป็นผู้มักโกรธอยู่โดยมากหรือหนอ หรือไม่มักโกรธ เราเป็นผู้มีจิตเศร้าหมอง หรือหนอ หรือมีจิตไม่เศร้าหมอง เราเป็นผู้มีกายกระสับกระส่ายอยู่โดยมากหรือหนอ หรือมีกายไม่กระสับกระส่าย เราเป็นผู้เกียจคร้านอยู่โดยมากหรือหนอ หรือปรารภ ความเพียร เราเป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่โดยมากหรือหนอ หรือมีจิตไม่ตั้งมั่น’ เปรียบ เหมือนสตรีหรือบุรุษที่ยังหนุ่มสาว มีปกติชอบแต่งตัว ส่องดูเงาหน้าของตนในกระจก เงาอันบริสุทธิ์ ผุดผ่อง หรือในภาชนะน้ำที่ใส ถ้าเห็นธุลีหรือจุดดำที่หน้านั้น ก็ พยายามขจัดธุลีหรือจุดดำนั้นเสีย หากไม่เห็นธุลีหรือจุดดำที่หน้านั้น ก็ดีใจ ภูมิใจ ด้วยเหตุนั้นเองว่า ‘เป็นลาภของเราหนอ หน้าของเราบริสุทธิ์แล้วหนอ’
Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า
‘abhijjhālu bahulaṁ viharāmi, byāpannacitto bahulaṁ viharāmi, thinamiddhapariyuṭṭhito bahulaṁ viharāmi, uddhato bahulaṁ viharāmi, vicikiccho bahulaṁ viharāmi, kodhano bahulaṁ viharāmi, saṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi, sāraddhakāyo bahulaṁ viharāmi, kusīto bahulaṁ viharāmi, asamāhito bahulaṁ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
abhijjhālu → abhijjhālū (bj) | thinamiddhapariyuṭṭhito → thīnamiddhapariyuṭṭhito (sya-all, pts) | vicikiccho → vecikiccho (sya-all) | ussoḷhī → ussoḷhi (sya-all, pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | vecikiccho → ba. vicikiccho (sya-all: yu.) | vyāpannacitto → M7 vyā-; T. vyapannacitto. (pts note) | vicikiccho → S. ve- (pts note) | saṅkiliṭṭhacitto → saṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, th, ms2005, pts) | viharāmīti → viharāmī ti (pts) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)‘เราเป็นผู้มีอภิชฌาอยู่โดยมาก เป็นผู้มีจิต พยาบาทอยู่โดยมาก เป็นผู้มีถีนมิทธะกลุ้มรุมอยู่โดยมาก เป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่านอยู่โดย มาก เป็นผู้มีความสงสัยอยู่โดยมาก เป็นผู้มักโกรธอยู่โดยมาก เป็นผู้มีจิตเศร้าหมอง อยู่โดยมาก เป็นผู้มีกายกระสับกระส่ายอยู่โดยมาก เป็นผู้เกียจคร้านอยู่โดยมาก เป็นผู้มีจิตไม่ตั้งมั่นอยู่โดยมาก’ ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความ อุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่ง เพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนบุคคลผู้มีผ้าที่ถูกไฟไหม้ หรือมีศีรษะที่ถูกไฟไหม้
Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya;
tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)ทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและ สัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับไฟที่ไหม้ผ้าหรือไฟที่ไหม้ศีรษะนั้น
evamevaṁ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
ussoḷhī → ussoḷhi (bj, sya-all, pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (bj, pts) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)
Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ภิกษุทั้งหลาย ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า
‘anabhijjhālu bahulaṁ viharāmi, abyāpannacitto bahulaṁ viharāmi, vigatathinamiddho bahulaṁ viharāmi, anuddhato bahulaṁ viharāmi, tiṇṇavicikiccho bahulaṁ viharāmi, akkodhano bahulaṁ viharāmi, asaṅkiliṭṭhacitto bahulaṁ viharāmi, asāraddhakāyo bahulaṁ viharāmi, āraddhavīriyo bahulaṁ viharāmi, samāhito bahulaṁ viharāmī’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesuyeva kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyo”ti.
anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | vigatathinamiddho bahulaṁ viharāmi anuddhato → vigatathīnamiddho (bj, sya-all, pts) | uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | karaṇīyoti tatiyaṁ → karaṇīyo ti (bj, pts) | avyāpannacitto → M7 vyā-; T. vya- (pts note) | uttariṁ → M. Ph. T. -ri. (pts note) | asaṅkiliṭṭhacitto → asaṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, th, ms2005, pts) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | viharāmīti → viharāmī ti (pts) | tesuyeva → tesu yeva (pts)‘เราเป็นผู้ไม่มีอภิชฌาอยู่โดย มากเป็นผู้มีจิตไม่พยาบาทอยู่โดยมาก เป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะอยู่โดยมาก เป็นผู้ ไม่ฟุ้งซ่านอยู่โดยมาก เป็นผู้ข้ามพ้นความสงสัยแล้วอยู่โดยมาก เป็นผู้ไม่มักโกรธอยู่ โดยมาก เป็นผู้มีจิตไม่เศร้าหมองอยู่โดยมาก เป็นผู้มีกายไม่กระสับกระส่ายอยู่โดย มาก เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่โดยมาก เป็นผู้มีจิตตั้งมั่นอยู่โดยมาก’ ภิกษุนั้นควร ตั้งมั่นอยู่ในกุศลธรรมเหล่านั้นแล้วทำความเพียรเพื่อความสิ้นไปแห่งอาสวะทั้งหลาย ให้ยิ่งขึ้นไป