Upakasutta๑๘๘ อุปกสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุง ราชคฤห์
Atha kho upako maṇḍikāputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho upako maṇḍikāputto bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca ahaṁ (pts)ครั้งนั้นแล อุปกมัณฑิกาบุตร เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วจึงนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Ahañhi, bhante, evaṁvādī evaṁdiṭṭhi:
evaṁdiṭṭhi yo koci parūpārambhaṁ → evaṁdiṭṭhī yokoci parupārambhaṁ (sya-all) | evaṁdiṭṭhi → evaṁdiṭṭhī (pts) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt, th)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพเจ้ามีวาทะ อย่างนี้ มีทิฏฐิอย่างนี้ว่า
‘yo koci parūpārambhaṁ vatteti, parūpārambhaṁ vattento sabbo so na upapādeti.
na upapādeti → na uppādeti (sya-all, pts1ed, mr) | parūpārambhaṁ → parupārambhaṁ (sya-all) | upapādeti anupapādento → uppādeti anuppādento (sya-all, pts) | sabbo so → sabbaso (pts) | so → sabbaso (bj note) | upapādeti → uppādeti (bj note) | so → sabbaso (cck: sī. pī.) | koci → ko ci (bjt) | yo koci parūpārambhaṁ → yokoci parupārambhaṁ (th)ผู้ใดผู้หนึ่ง กล่าวติเตียนผู้อื่น เมื่อกล่าวติเตียนผู้อื่น ย่อมไม่ให้กุศลกรรมเกิดขึ้นโดยประการ ทั้งปวง
Anupapādento gārayho hoti upavajjo’”ti.
anupapādento → anuppādento (th, pts) | upavajjoti → upavajjo ti parūpārambhaṁ (pts)เมื่อไม่ให้กุศลกรรมเกิดขึ้นโดยประการทั้งปวง ย่อมถูกติเตียนกล่าวโทษ”
“Parūpārambhañce, upaka, vatteti parūpārambhaṁ vattento na upapādeti, anupapādento gārayho hoti upavajjo.
parūpārambhañce → parupārambhaṁ ce (sya-all) | parūpārambhaṁ → parupārambhaṁ (sya-all) | upapādeti anupapādento → uppādeti anuppādento (sya-all, pts) | vatteti parūpārambhaṁ → (pts) | upavajjo → B. K. omits these ten words and reads __ Taṁ khosi Up- p- vattento na upapādeti anupapādento gārayho hoti upavajjo ti. For si in SS. we ought perhaps to read pi. (pts note) | parūpārambhañce → parūpārambhaṁ ce (my, bjt)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุปกะ ถ้าบุคคลกล่าวติเตียนผู้อื่น เมื่อเขากล่าว ติเตียนผู้อื่น ย่อมไม่ให้กุศลกรรมเกิดขึ้น เมื่อไม่ให้กุศลกรรมเกิดขึ้น ย่อมถูกติเตียน กล่าวโทษ
Tvaṁ kho, upaka, parūpārambhaṁ vattesi, parūpārambhaṁ vattento na upapādesi, anupapādento gārayho hosi upavajjo”ti.
upapādesi → upapādeti (bj) | parūpārambhaṁ → parupārambhaṁ (sya-all) | upapādesi anupapādento gārayho hosi → uppādesi anuppādento gārayhosi (sya-all) | kho → kho pi (pts) | upapādesi anupapādento → uppādesi anuppādento (pts) | upavajjoti → upavajjo ti (pts)ท่านนั่นแล กล่าวติเตียนผู้อื่น เมื่อท่านกล่าวติเตียนผู้อื่น ย่อมไม่ให้ กุศลกรรมเกิดขึ้น เมื่อไม่ให้กุศลกรรมเกิดขึ้น ย่อมถูกติเตียนกล่าวโทษ”
“Seyyathāpi, bhante, ummujjamānakaṁyeva mahatā pāsena bandheyya;
ummujjamānakaṁyeva → ummujjamānakaṁ yeva (bjt, pts)อุปกมัณฑิกาบุตรกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลพึงจับปลาที่พอ ผุดขึ้นเท่านั้นด้วยแหใหญ่ แม้ฉันใด
evamevaṁ kho ahaṁ, bhante, ummujjamānakoyeva bhagavatā mahatā vādapāsena baddho”ti.
mahatā vādapāsena → mahatā pāsena (mr) | vādapāsena → mahatā pāsena (cck: ka.) | baddho → B. K. S. D. bandho ti. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | ummujjamānakoyeva → ummujjamānako yeva (bjt, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts) | baddhoti → baddho ti (pts)ข้าพระองค์ก็ฉันนั้นเหมือนกัน พอกล่าวขึ้น เท่านั้น พระผู้มีพระภาคก็ทรงจับด้วยบ่วงคือวาทะอันใหญ่”
“Idaṁ akusalanti kho, upaka, mayā paññattaṁ.
akusalanti → akusalan ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุปกะ เราบัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นอกุศล’
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā—
byañjanā → vyañjanā (pts)บท พยัญชนะ และธรรมเทศนาของตถาคตในข้อนั้นประมาณมิได้ว่า
itipidaṁ akusalanti.
itipidaṁ → itipīdaṁ (sya-all) | akusalanti → ba. itīti natthi (sya-all: yu.) | itipidaṁ akusalanti → iti p idaṁ akusalaṁ (pts)‘นี้เป็นอกุศลแม้เพราะเหตุนี้’
Taṁ kho panidaṁ akusalaṁ pahātabbanti kho, upaka, mayā paññattaṁ.
panidaṁ → pan idaṁ (pts) | pahātabbanti → pahātabban ti (pts)อนึ่ง เราบัญญัติไว้ว่า ‘อกุศลนี้นั่นแลควรละเสีย’
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā—
byañjanā → vyañjanā (pts)บท พยัญชนะ และธรรมเทศนา ของตถาคตในข้อนั้นประมาณมิได้ว่า
itipidaṁ akusalaṁ pahātabbanti.
itipidaṁ → itipīdaṁ (sya-all) | itipidaṁ akusalaṁ pahātabbanti → iti p (pts)‘อกุศลนี้ควรละเสียแม้เพราะเหตุนี้’
Idaṁ kusalanti kho, upaka, mayā paññattaṁ.อนึ่ง เราบัญญัติไว้ว่า ‘นี้เป็นกุศล’
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā—บท พยัญชนะ และธรรมเทศนาของตถาคต ในข้อนั้นประมาณมิได้ว่า
itipidaṁ kusalanti.
itipidaṁ → itipīdaṁ (sya-all) | kusalanti → ba. itīti natthi (sya-all: yu.) | idaṁ → B. K. taṁ. (pts note)‘นี้เป็นกุศลแม้เพราะเหตุนี้’
Taṁ kho panidaṁ kusalaṁ bhāvetabbanti kho, upaka, mayā paññattaṁ.อนึ่ง เราบัญญัติไว้ว่า ‘กุศลนี้ นั่นแลควรเจริญ’
Tattha aparimāṇā padā aparimāṇā byañjanā aparimāṇā tathāgatassa dhammadesanā—บท พยัญชนะ และธรรมเทศนาของตถาคตในข้อนั้นประมาณมิได้ว่า
itipidaṁ kusalaṁ bhāvetabban”ti.
itipidaṁ → itipīdaṁ (sya-all) | itipidaṁ kusalaṁ bhāvetabbanti → bhāvetabban ti (pts)‘กุศลนี้ควรเจริญแม้เพราะเหตุนี้”
Atha kho upako maṇḍikāputto bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena rājā māgadho ajātasattu vedehiputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṁ kathāsallāpo taṁ sabbaṁ rañño māgadhassa ajātasattussa vedehiputtassa ārocesi.
atha kho upako → athakho ubako (sya-all) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ลำดับนั้นแล อุปกมัณฑิกาบุตรชื่นชมยินดีพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค ลุก จากที่นั่งถวายอภิวาททำประทักษิณ แล้ว เข้าไปเฝ้าพระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่า อชาตศัตรู เวเทหิบุตร ได้กราบทูลการสนทนากับพระผู้มีพระภาคทั้งหมดแด่พระเจ้า แผ่นดินมคธพระนามว่าอชาตศัตรู เวเทหิบุตร
Evaṁ vutte, rājā māgadho ajātasattu vedehiputto kupito anattamano upakaṁ maṇḍikāputtaṁ etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)ครั้นเมื่ออุปกมัณฑิกาบุตรกราบทูลอย่างนี้แล้ว พระเจ้าแผ่นดินมคธพระนามว่า อชาตศัตรู เวเทหิบุตรกริ้ว ไม่ทรงพอพระทัย ได้ตรัสกับอุปกมัณฑิกาบุตรว่า
“yāva dhaṁsī vatāyaṁ loṇakāradārako yāva mukharo yāva pagabbo yatra hi nāma taṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhaṁ āsādetabbaṁ maññissati;
yāva dhaṁsī vatāyaṁ → yāvadhaṁsi cāyaṁ (bj) | yāva mukharo yāva pagabbo → yāvamukharo yāvapagabbho (bj) | āsādetabbaṁ → apasādetabbaṁ (sya-all) | vatāyaṁ loṇakāradārako → vāyaṁ loṇakārakadārako (pts) | pagabbo → pagabbho (pts) | arahantaṁ → arahataṁ (pts) | apasādetabbaṁ → ba. āsādetabbaṁ (sya-all: yu.) | loṇakārakadārako → B. K. Yāva dhaṁsī vatāyaṁ loṇakārak-. (pts note) | mukharo → S. Tr. mukhora. (pts note) | āsādetabbaṁ → B. K., S. T. asādetabbaṁ. (pts note)“เจ้าเด็ก ลูกชาวนาเกลือนี้อวดดี ปากกล้า บังอาจ จักสำคัญพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นว่าควรรุกราน
apehi tvaṁ, upaka, vinassa, mā taṁ addasan”ti.
taṁ → tvaṁ (bj) | taṁ addasanti → tvaṁ addasan ti cattāro (pts)เจ้าอุปกะจงไปเสีย จงพินาศไป อย่ามาให้เรา เห็นหน้าอีก”