PaṭhamasamayasuttaProper Occasions (1st)
Atha kho aññataro bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then a mendicant went up to the Buddha, bowed, sat down to one side, and said to him:
“kati nu kho, bhante, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti?
upasaṅkamitunti → upasaṅkamituṁ (bj) | manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th) | upasaṅkamitunti → upasaṅkamitun ti (pts)“Sir, how many occasions are there for going to see an esteemed mendicant?”
“Chayime, bhikkhu, samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
upasaṅkamituṁ → upasaṁkamituṁ (bjt) | manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th) | chayime → cha yime (pts)“Mendicant, there are six occasions for going to see an esteemed mendicant.
Katame cha?What six?
Idha, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | nappajānāti → na ppajānāti (pts) | evamassa → evam assa (pts)Firstly, there’s a time when a mendicant’s heart is overcome and mired in sensual desire, and they don’t truly understand the escape from sensual desire that has arisen. On that occasion they should go to an esteemed mendicant and say:
‘ahaṁ kho, āvuso, kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi kāmarāgaparetena, uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāmi.
nappajānāmi → na ppajānāmi (pts)‘My heart is overcome and mired in sensual desire, and I don’t truly understand the escape from sensual desire that has arisen.
Sādhu vata me āyasmā kāmarāgassa pahānāya dhammaṁ desetū’ti.
desetūti → desetū ti (pts)Venerable, please teach me how to give up sensual desire.’
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu kāmarāgassa pahānāya dhammaṁ deseti.
manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)Then that esteemed mendicant teaches them how to give up sensual desire.
Ayaṁ, bhikkhu, paṭhamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the first occasion for going to see an esteemed mendicant.
Puna caparaṁ, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
byāpādapariyuṭṭhitena → vyāpādapariyuṭṭhitena (bjt, pts) | byāpādaparetena → vyāpādaparetena (bjt, pts) | byāpādassa → vyāpādassa (bjt, pts) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts) | evamassa → evam assa (pts)Furthermore, there’s a time when a mendicant’s heart is overcome and mired in ill will …
‘ahaṁ kho, āvuso, byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi byāpādaparetena, uppannassa ca byāpādassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāmi.
byāpādapariyuṭṭhitena → vyāpādapariyuṭṭhitena (bjt, pts) | byāpādaparetena → vyāpādaparetena (bjt, pts) | byāpādassa → vyāpādassa (bjt, pts) | nappajānāmi → na ppajānāmi (pts)
Sādhu vata me āyasmā byāpādassa pahānāya dhammaṁ desetū’ti.
byāpādassa → vyāpādassa (bjt, pts) | desetūti → desetū ti (pts)
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu byāpādassa pahānāya dhammaṁ deseti.
bhikkhu byāpādassa → bhikkhū vyāpādassa (bj) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)
Ayaṁ, bhikkhu, dutiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
upasaṅkamituṁ → upasakamituṁ (bj) | manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the second occasion for going to see an esteemed mendicant.
Puna caparaṁ, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddha pariyuṭṭhitena (bj, pts) | thinamiddhaparetena → thīnamiddhaparetena (bj, sya-all, pts) | thinamiddhassa → thīnamiddhassa (bj, pts) | thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (th, pts) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts) | evamassa → evam assa (pts)Furthermore, there’s a time when a mendicant’s heart is overcome and mired in dullness and drowsiness …
‘ahaṁ kho, āvuso, thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi thinamiddhaparetena, uppannassa ca thinamiddhassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāmi.
thinamiddhapariyuṭṭhitena → thīnamiddhapariyuṭṭhitena (bj, pts) | thinamiddhaparetena uppannassa → thīnamiddha paretena uppanassa (bj) | thinamiddhassa → thīnamiddhassa (bj, sya-all, pts) | thinamiddhaparetena → thīnamiddhaparetena (sya-all, pts) | nappajānāmi → na ppajānāmi (pts)
Sādhu vata me āyasmā thinamiddhassa pahānāya dhammaṁ desetū’ti.
thinamiddhassa → thīnamiddhassa (bj, pts) | desetūti → desetū ti (pts)
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu thinamiddhassa pahānāya dhammaṁ deseti.
thinamiddhassa → thīnamiddhassa (bj, pts) | tassa → M. Ph. add ca. (pts note) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)
Ayaṁ, bhikkhu, tatiyo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the third occasion for going to see an esteemed mendicant.
Puna caparaṁ, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts) | evamassa → evam assa (pts)Furthermore, there’s a time when a mendicant’s heart is overcome and mired in restlessness and remorse …
‘ahaṁ kho, āvuso, uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharāmi uddhaccakukkuccaparetena, uppannassa ca uddhaccakukkuccassa nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāmi.
nappajānāmi → na ppajānāmi (pts)
Sādhu vata me āyasmā uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṁ desetū’ti.
desetūti → desetū ti (pts)
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu uddhaccakukkuccassa pahānāya dhammaṁ deseti.
manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)
Ayaṁ, bhikkhu, catuttho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the fourth occasion for going to see an esteemed mendicant.
Puna caparaṁ, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
ca → (bj) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | nappajānāti → na ppajānāti (pts) | evamassa → evam assa (pts)Furthermore, there’s a time when a mendicant’s heart is overcome and mired in doubt …
‘ahaṁ, āvuso, vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharāmi vicikicchāparetena, uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṁ yathābhūtaṁ nappajānāmi.
+ → kho (bjt, th, pts) | nappajānāmi → na ppajānāmi (pts)
Sādhu vata me āyasmā vicikicchāya pahānāya dhammaṁ desetū’ti.
desetūti → desetū ti (pts)
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu vicikicchāya pahānāya dhammaṁ deseti.
manobhāvanīyo → mano bhāvanīyo (bjt) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)
Ayaṁ, bhikkhu, pañcamo samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the fifth occasion for going to see an esteemed mendicant.
Puna caparaṁ, bhikkhu, yasmiṁ samaye bhikkhu yaṁ nimittaṁ āgamma yaṁ nimittaṁ manasikaroto anantarā āsavānaṁ khayo hoti taṁ nimittaṁ nappajānāti tasmiṁ samaye manobhāvanīyo bhikkhu upasaṅkamitvā evamassa vacanīyo:
nappajānāti → na jānāti na passati (bj, sya-all, pts) | anantarā → antarā (bj: sīmu) | jānāti → M. Ph. ppajānāti. (pts note) | yaṁ nimittaṁ → yannimittaṁ (bjt) | manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | evamassa → evam assa (pts)Furthermore, there’s a time when a mendicant doesn’t understand what kind of meditation they need to focus on in order to end the defilements without delay. On that occasion they should go to an esteemed mendicant and say:
‘ahaṁ kho, āvuso, yaṁ nimittaṁ āgamma yaṁ nimittaṁ manasikaroto anantarā āsavānaṁ khayo hoti, taṁ nimittaṁ nappajānāmi.
nappajānāmi → na jānāmi na passāmi (bj, sya-all, pts) | jānāmi → M. Ph. ppajānāmi. (pts note)‘I don’t understand what kind of meditation to focus on in order to end the defilements without delay.
Sādhu vata me āyasmā āsavānaṁ khayāya dhammaṁ desetū’ti.
desetūti → desetū ti (pts)Venerable, please teach me how to end the defilements.’
Tassa manobhāvanīyo bhikkhu āsavānaṁ khayāya dhammaṁ deseti.
manobhāvanīyo → manobhāvaniyo (th)Then that esteemed mendicant teaches them how to end the defilements.
Ayaṁ, bhikkhu, chaṭṭho samayo manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamituṁ.
manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)This is the sixth occasion for going to see an esteemed mendicant.
Ime kho, bhikkhu, cha samayā manobhāvanīyassa bhikkhuno dassanāya upasaṅkamitun”ti.
upasaṅkamitunti sattamaṁ → upasaṅkamitun ti (pts) | dassanāya → Ph. breaks off after dassanāya, and it continues with appaṭipassaddho hoti in XXVIII. (pts note) | manobhāvanīyassa → manobhāvaniyassa (th)These are the six occasions for going to see an esteemed mendicant.”