NāgasuttaСутта Нага
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.Одно время Благословенный располагается в Саваттхи в роще Джеты в парке Анатхапиндики.
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pattacīvaramādāya → patta cīvaramādāya (bjt) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)И тогда, утром, Благословенный оделся, взял чашу и одеяние и вошёл в Саваттхи собирать подаяния.
Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
piṇḍapātapaṭikkanto → piṇḍapāta paṭikkanto (bjt)Походив по Саваттхи в поисках подаяний, после принятия пищи, вернувшись с хождения за подаяниями, он обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti.
divāvihārāyāti → divā vihārāyāti (th) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyāti → migāramātu pāsādo ten upasaṅkamissāma divāvihārāyā ti (pts)“Ну же, Ананда, пойдём в Особняк Мигараматы в Восточном Парке, чтобы провести там остаток дня”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный” – ответил уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami.
migāramātupāsādo tenupasaṅkami → migāramātu pāsādo ten upasaṅkami (pts)И тогда Благословенный вместе с уважаемым Анандой отправились в Особняк Мигараматы в Восточном Парке.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts)И затем, вечером, Благословенный вышел из затворничества и обратился к уважаемому Ананде:
“āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitun”ti.
upasaṅkamissāma → M. Ph. -mi. (pts note) | parisiñcitunti → parisiñcituṁti (bjt) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṅkamissāma (pts) | parisiñcitunti → parisiñcitun ti (pts)“Ну же, Ананда, пойдём к восточным воротам, чтобы искупаться”.
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)“Хорошо, почтенный” – ответил уважаемый Ананда.
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)И тогда Благословенный вместе с уважаемым Анандой отправились к восточным воротам, чтобы искупаться.
Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.
gattāni → gattatāni (bj) | pubbāpayamāno → pubbasadisāni kurumāno (sya-all) | pubbāpayamāno → Ph. sukkhā-; S. pubbasadisāni kurumāno. (pts note)Искупавшись у восточных ворот и выйдя [из водоёма], он встал в одном одеянии, высушивая себя.
Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa seto nāma nāgo mahātūriyatāḷitavāditena pubbakoṭṭhakā paccuttarati.
mahātūriyatāḷitavāditena → mahāturiyatālita … (bj, sya-all, km, pts1ed) | mahātūriyatāḷitavāditena → mahāturiyatālitavāditena (bj); mahāturiyatāḷitavāditena (sya-all, pts) | pasenadissa kosalassa → pasenadikosalassa (pts) | mahātūriya → mahāturiya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | mahātūriyatāḷitavāditena → mahātūriya tāḷitavāditena (my) | pasenadissa → passenadissa (th) | pasenadissa kosalassa → pasenadi-kosalassa (pts)И в то время слон царя Пасенади Косальского по имени Сета проходил через восточные ворота в сопровождении инструментальной музыки и барабанов.
Apissu taṁ jano disvā evamāha:
apissu → api ssu (pts) | evamāha → evam āha (pts)Люди увидели его и сказали:
“abhirūpo vata bho rañño nāgo; dassanīyo vata bho rañño nāgo; pāsādiko vata, bho, rañño nāgo, kāyupapanno vata bho rañño nāgo”ti.
kāyupapanno → kāyūpapanno (bj) | bho → abhirūpo vatā yaṁ (bj: sīmu) | bho → T. M6. M7 vatāyaṁ. (pts note) | nāgo → M. Ph. S. omit this phrase. (pts note) | nāgoti → nāgo nāgo vata bho nāgo ti (pts)“Этот царский огромный слон прекрасен! Этот царский огромный слон красив! Этот царский огромный слон грациозен! Этот царский огромный слон массивный! Он нага, воистину нага”.
Evaṁ vutte, āyasmā udāyī bhagavantaṁ etadavoca:
udāyī → udāyi (bj, sya-all, pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Когда так было сказано, уважаемый Удайи обратился к Благословенному:
“hatthimeva nu kho, bhante, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:
mahantaṁ brahantaṁ → mahantaṁ bruhantaṁ (bj); mahattaṁ brahmattaṁ (mr) | brahantaṁ kāyupapannaṁ → brūhantaṁ kāyūpapannaṁ (bj) | brahantaṁ → mahantaṁ bruhantaṁ (cck: sī.); mahattaṁ brahmattaṁ (cck: ka.) | brahantaṁ → M. brahmattaṁ; omitted by Ph. (pts note) | hatthimeva → hatthim eva (pts) | evamāha → evam āha (pts)“Почтенный, это только когда люди видят слона с большим массивным телом, они говорят так:
‘nāgo vata bho nāgo’ti, udāhu aññampi kañci mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha: ‘nāgo vata bho nāgo’”ti?
kañci → kiñci (mr) | brahantaṁ kāyupapannaṁ → brūhantaṁ kāyūpapannaṁ (bj) | kañci → kiñci (cck: ka.) | mahantaṁ → M. Ph. mahattaṁ. (pts note) | brahantaṁ → M. brahmattaṁ; Ph. has after mahattaṁ: gonaṁ pi bho Udāyi and so on. (pts note) | nāgoti → nāgo ti (pts) | aññampi → aññam pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)“Нага, воистину нага!” или же также когда они видят [и другое] с большим массивным телом?”
“Hatthimpi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:
brahantaṁ kāyupapannaṁ → brūhantaṁ kāyūpapannaṁ (bj) | mahantaṁ → M. mahattaṁ. (pts note) | brahantaṁ → M. brahmattaṁ. (pts note) | kāyupapannaṁ → T. M7 kāyuppanno. (pts note) | hatthimpi → hatthim pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)“Удайи, когда люди видят слона с большим массивным телом, они говорят:
‘nāgo vata bho nāgo’ti.
ti → omitted by T. (pts note) | nāgoti → nāgo ti (pts)“Нага, воистину нага!”
Assampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…
mahantaṁ brahantaṁ → (bj, pts) | Udāyi → M. S. add mah- brah- (pts note) | pe → M. pa; omitted by S. (pts note) | assampi → assam pi (pts)Когда люди видят лошадь с большим массивным телом, они говорят: “Нага, воистину нага!”
goṇampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…
mahantaṁ brahantaṁ → (bj, pts) | goṇampi → goṇam pi (pts)Когда люди видят быка с большим массивным телом, они говорят: “Нага, воистину нага!”
uragampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…
uragampi → nāgampi (mr) | mahantaṁ brahantaṁ → (bj, pts) | uragampi → nāgampi (cck: ka.) | uragam → M. Ph. nāgam; T. M7 omit this phrase; M7 omits also manussam pi kho U- (pts note) | Udāyi → M. Ph. S. add mah- brah- (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. T. M6. S. (pts note) | uragampi → uragam pi (pts)Когда люди видят змею с большим массивным телом, они говорят: “Нага, воистину нага!”
rukkhampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ …pe…
mahantaṁ brahantaṁ → (bj, pts) | Udāyi → M. Ph. S. add mah- brah- (pts note) | pe → M. pa; omitted by Ph. T. M6. S. (pts note) | rukkhampi → rukkham pi (pts)Когда люди видят дерево с большим массивным телом, они говорят: “Нага, воистину нага!”
manussampi kho, udāyi, mahantaṁ brahantaṁ kāyupapannaṁ jano disvā evamāha:
brahantaṁ kāyupapannaṁ → brūhantaṁ kāyūpapannaṁ (bj) | brūhantaṁ → brahantaṁ (bj: machasaṁ) | kāyupapannaṁ → T. M7 kāyupp- (pts note) | manussampi → manussam pi (pts) | evamāha → evam āha (pts)Когда люди видят человека с большим массивным телом, они говорят:
‘nāgo vata, bho, nāgo’ti.
nāgoti → nāgo ti (pts)“Нага, воистину нага!”
Api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṁ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṁ ‘nāgo’ti brūmī”ti.
ca udāyi → cudāyi (sya-all) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → Ph. sasamaṇiyā. (pts note) | tamahaṁ nāgoti brūmīti → tam ahaṁ nāgo ti brūmī ti (pts)Но, Удайи, в мире с дэвами, Марой, Брахмой, с поколением шраманов и брахманов, богов и людей, я называю нагом того, кто не делает зла телом, речью, и умом”.
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.“Удивительно и поразительно, почтенный,
Yāva subhāsitañcidaṁ, bhante, bhagavatā—
subhāsitañcidaṁ → subhāsitamidaṁ (bj) | bhagavatā → bhagavatātī (bj: sīmu) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitaṁ cidaṁ (my) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitañ idaṁ (pts)как хорошо сказал Благословенный:
api ca, udāyi, yo sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya āguṁ na karoti kāyena vācāya manasā, tamahaṁ ‘nāgo’ti brūmīti.
ca udāyi → cudāyi (sya-all) | sassamaṇabrāhmaṇiyā → Ph. sasamaṇa- (pts note) | tamahaṁ nāgoti brūmīti → tam ahaṁ nāgo ti brūmī ti (pts)“Но, Удайи, в мире с дэвами, Марой, Брахмой, с поколением шраманов и брахманов, богов и людей, я называю нагом того, кто не делает зла телом, речью и умом”.
Idañca panāhaṁ, bhante, bhagavatā subhāsitaṁ imāhi gāthāhi anumodāmi—
bhagavatā → bhagavato (bj) | Bhagavatā → Ph. T. M6 -to. (pts note) | idañca → idañ ca (pts)Я возрадуюсь, почтенный, этому хорошему утверждению Благословенного этими строфами:
Manussabhūtaṁ sambuddhaṁ, attadantaṁ samāhitaṁ;“И пробуждённый человек который укротил себя, сосредоточен, Iriyamānaṁ brahmapathe, cittassūpasame rataṁ.
iriyamānaṁ → irīyamānaṁ (bj) | brahmapathe → Ph. inserts amatapathe. (pts note) cittassūpasame → cittassupasame (bj)Брахмы путём который всё идёт, в ума покое получает наслаждение.Yaṁ manussā namassanti, sabbadhammāna pāraguṁ;
sabbadhammāna pāraguṁ devāpi taṁ → sabbadhammānapāraguṁ devā pi naṁ (pts)Того же самого, кто ценится людьми, того, кто вышел за любые все пределы. Devāpi taṁ namassanti, iti me arahato sutaṁ.
taṁ → naṁ (bj, pts1ed) | naṁ → taṁ (bj: machasaṁ) | taṁ → naṁ (cck: sī. pī.) | naṁ → M. M7. S. taṁ. (pts note) | devāpi taṁ → devā pi naṁ (pts)Что даже дэвы его почитают, и слышал от Архата я,Sabbasaṁyojanātītaṁ, vanā nibbanamāgataṁ;
sabbasaṁyojanātītaṁ → sabbasaññojanātītaṁ (bjt, th, pts) nibbanamāgataṁ → nibbāna … (sya-all, km, pts1ed) | nibbanamāgataṁ → nibbānamāgataṁ (bj, sya-all, pts) | nibbana → nibbāna (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | nibbanamāgataṁ → nibbana māgataṁ (my) | nibbanamāgataṁ → nibbānam āgataṁ (pts)Он все оковы смог преодолеть, из джунглей выйти на открытую равнину, Kāmehi nekkhammarataṁ, muttaṁ selāva kañcanaṁ.
nekkhammarataṁ → nekkhamme rataṁ (si) | nekkhammarataṁ → nekkhamme rataṁ (cck: ka. sī.) | nekkhammarataṁ → M. Ph. nekkhama-; M7 nekkhamme rataṁ. (pts note) selāva → selā va (pts)Радуясь отречению от желаний, он точно золото, что из руды добыто.Sabbe accarucī nāgo, himavāññe siluccaye;
himavāññe → himavā caññe (bj) | siluccaye → siluccayo (sya-all) | caññe → himavāññe (bj: machasaṁ) | ññe → T. M6 Himavā maññe. (pts note) | himavāññe → himavā ññe (pts)Нага, всех затмевающий собой, подобно Гималаям среди гор иных. Sabbesaṁ nāganāmānaṁ, saccanāmo anuttaro.
nāganāmānaṁ → M6 kāyamānānaṁ. (pts note) saccanāmo → M6. M7 sabba- (pts note)Среди всего, что зовётся нагом, непревзойдённый правильно был назван.Nāgaṁ vo kittayissāmi, na hi āguṁ karoti so;
vo → te (mr) | vo → te (cck: ka.) | vo → M. Ph. te. (pts note) na hi → nahi (bjt)Хвалу я тебе, нага, вознесу: воистину, он не свершает злодеяний. Soraccaṁ avihiṁsā ca, pādā nāgassa te duve.Кротость, непричинение вреда – вот каковыми будут его ноги.Tapo ca brahmacariyaṁ, caraṇā nāgassa tyāpare;
brahmacariyaṁ → T. M7 -yañ ca. (pts note)Аскеза, целомудренная жизнь – это другие две ноги этого нага. Saddhāhattho mahānāgo, upekkhāsetadantavā.
upekkhāsetadantavā → Ph. M6. M7 upekhā- (pts note)Хобот большого нага – это вера, слоновьи бивни – то невозмутимость.Sati gīvā siro paññā, vīmaṁsā dhammacintanā;
dhammacintanā dhammakucchisamātapo → dhammacittanā dhammakūcchisamāvāpo (bj) | vīmaṁsā → vimaṁsā (sya-all, pts)Памятование – то его шея; понимание – голова, равно как изучение, анализ явлений. Dhammakucchisamātapo, viveko tassa vāladhi.
dhammakūcchisamāvāpo → tapo (bj: machasaṁ) | dhammakucchi → T. -kucchiṁ. (pts note) | samātapo → T. samādāya ma po; M6. M7 samācāpo. (pts note) | dhammakucchisamātapo → dhammakucchi samātapo (pts)Дхамма – тепло умеренное в животе, а хвост его затворничеством будет.So jhāyī assāsarato, ajjhattaṁ susamāhito;
ajjhattaṁ susamāhito → ajjhattūpasamāhito (sya-all); ajjhattupasamāhito (mr) | susamāhito → ajjhattupasamāhito (cck: syā. ka.) | susamāhito → M. Ph. S. ajjhattupasamāhito (S. ajjhattū-). (pts note)Он, медитирующий, утешением рад, внутренне тщательно сосредоточен. Gacchaṁ samāhito nāgo, ṭhito nāgo samāhito.Когда идёт, нага сосредоточен. когда стоит, сосредоточен нага также.Seyyaṁ samāhito nāgo, nisinnopi samāhito;
seyyaṁ → sayaṁ (pts) | sayaṁ → M. Ph. S. seyyaṁ; M6 samayaṁ. (pts note) nisinnopi → nisinno pi (th, pts)Когда лежит, сосредоточен нага, и сидя, также, он сосредоточен. Sabbattha saṁvuto nāgo, esā nāgassa sampadā.И нага обуздал себя везде и всюду, в сим [величайший] нага совершенен.Bhuñjati anavajjāni, sāvajjāni na bhuñjati;Он пищу ест, к которой нет упрёка, но к той, что есть – такую он не ест. Ghāsamacchādanaṁ laddhā, sannidhiṁ parivajjayaṁ.
ghāsamacchādanaṁ → ghāsaacchādanaṁ (sya-all) | acchādanaṁ → ghāsamacchādanaṁ (bj: machasaṁ) | ghāsam → S. ghāsa; M7 ghāyaṁ; T. sāsaṁ; M6 sāyaṁ. (pts note) | ghāsamacchādanaṁ → ghāsaṁ acchādanaṁ (bjt) | ghāsamacchādanaṁ → ghāsam acchādanaṁ (pts) parivajjayaṁ saṁyojanaṁ → parivajjaye saññojanaṁ (bj) | parivajjayaṁ saṁyojanaṁ aṇuṁ → parivajjaye saññojanaṁ anuṁ (sya-all) | parivajjaye → parivajjayaṁ (bj: machasaṁ) | parivajjayaṁ → S. -ye. (pts note)И добывая пропитание, одежду, он избегает накопления оных.Saṁyojanaṁ aṇuṁ thūlaṁ, sabbaṁ chetvāna bandhanaṁ;
saṁyojanaṁ aṇuṁ → saññojanaṁ anuṁ (pts)Отрезав привязи и всякие оковы, будь утончёнными иль грубыми они, Yena yeneva gacchati, anapekkhova gacchati.
anapekkho → T. M6. M7 anapekho. (pts note) | anapekkhova → anapekkho va (pts)В какую сторону бы он ни направлялся, идёт туда он, не имея беспокойства.Yathāpi udake jātaṁ, puṇḍarīkaṁ pavaḍḍhati;
yathāpi → yathā pi (pts) pavaḍḍhati → S. ca vaḍḍhati. (pts note) | puṇḍarīkaṁ pavaḍḍhati → puṇḍarikaṁ ca vaḍḍhati (th)Как лотоса цветок, что в воде рос и вырос, Nupalippati toyena, sucigandhaṁ manoramaṁ.
Nupalippati → na upalippati (bj, cck, km, pts1ed); na upalimpati (sya1ed, sya2ed); nupalimpati (mr) | nupalippati → nūpalippati (bj); na upalippati (pts) | nūpalippati → navupalippati (bj: sīmu) | Nupalippati → na upalippati (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); nupalimpati (cck: ka.)Но, всё же, не запятнан он водою, и остаётся чудным, ароматным.Tatheva loke sujāto, buddho loke viharati;
sujāto → M6. M7 jāto. (pts note) viharati nupalippati → virajjati nūpalippati (bj); virajjati na upalippati (pts) | virajjati → viharati (bj: machasaṁ) | virajjati → T. viharajjati; M. Ph. S. viharati. (pts note)Вот так и с Буддой – в мире он родился, и в этом самом мире пребывает, Nupalippati lokena, toyena padumaṁ yathā.
nupalippati → na upalimpati (sya-all) | nūpalippati → navupalippati (bj: sīmu) | upalippati → S. upalimp-; M. Ph. n'; upalimp- (pts note)Но, всё же, миром Будда незапятнан, он точно лотос [незапятнанный] водою.Mahāginīva jalito, anāhārūpasammati;
Mahāginīva jalito → mahāggini pajjalito (bj, sya-all, km); mahāgini pajjalito (pts1ed) | mahāginīva jalito → mahagginī pajjalito (bj); mahāggini pajjalito (sya-all, pts) | pajjalito → mahāginīvajalito (bj: machasaṁ); mahaggini pajjalito (bj: syā) | jalito → mahāggini pajjalito (cck: sī. syā. kaṁ.) | Mahāgini → S. mahāgg-; M6 mahāgani. (pts note)Большое пламя, что горит и полыхает, угаснет, как растратит всю подпитку, Saṅkhāresūpasantesu, nibbutoti pavuccati.
Saṅkhāresūpasantesu → aṅgāresu ca santesu (mr) | Saṅkhāresūpasantesu → aṅgāresu ca santesu (cck: ka.) | saṅkhāresūpasantesu → M. Ph. aṅgāresu ca (Ph. va) santesu. (pts note) nibbutoti → nibbuto ti (pts)А как потухнут все оставшиеся угли, то будет сказано о нём: “Оно угасло”.Atthassāyaṁ viññāpanī, upamā viññūhi desitā;
viññāpanī → M6. M7 -paniṁ; M. Ph. -pini; T. viññūpaṇiṁ. (pts note) | atthassāyaṁ → atth assāyaṁ (pts)Этот пример, который смысл доносит, поведан был [всем нам] самим мудрейшим. Viññassanti mahānāgā, nāgaṁ nāgena desitaṁ.
Viññassanti → viññāyanti (sya-all); viññissanti (pts1ed, mr) | viññassanti → viññāyanti (sya-all); viññissanti (pts) | Viññassanti → viññissanti (cck: ka.) | viññāyanti → ba. viññissanti (sya-all: yu.) | viññissanti → M6. M7 viññassanti; T. vissanti; S. viññāyanti. (pts note)Большие наги будут знать о “наге”, которому [нас] научил [сам величайший] нага.Vītarāgo vītadoso, vītamoho anāsavo;Лишённый жажды и лишённый злобы, и не имеющий ни заблуждения, ни пятен, Sarīraṁ vijahaṁ nāgo, parinibbissati anāsavo”ti.
parinibbissati → parinibbāti (pts1ed, mr) | parinibbissati anāsavoti paṭhamaṁ → parinibbāti nāsavo ti (pts) | parinibbissati → parinibbāti (cck: pī. ka.) | parinibbissati → ba. parinibbāti (sya-all: yu.) | parinibbāti → Ph. T. M6. M7. S. parinibbissati. (pts note) | nāsavo → M. T. M6. S. anāsavo. (pts note)Нага, отбрасывая своё тело, угасший, пребывающий без пятен, Достигнет окончательной ниббаны”.