Bhāvanāsutta
Bhāvanāsutta → bhāvanānuyuttasuttaṁ (bj)๗๑ ภาวนาสูตร
“Bhāvanaṁ ananuyuttassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato kiñcāpi evaṁ icchā uppajjeyya:
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่หมั่นประกอบภาวนาอยู่ แม้จะเกิดความ ปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti,
vimucceyyāti → vimucceyyā ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น’
atha khvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
vimuccati → vimuccata (sya-all) | khvassa → khvāssa (pts) | khvāssa → M. Ph. S. khvassa throughout. (pts note) | atha khvassa → athakhvassa (th)ก็จริง แต่จิตของภิกษุนั้นก็ยังไม่หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะ ไม่ถือมั่นได้เลย
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Abhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
abhāvitattātissa → abhāvitattā ti ssa (pts)ควรกล่าวว่า เพราะไม่ได้เจริญ
Kissa abhāvitattā?เพราะไม่ได้เจริญ อะไร
Catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ, catunnaṁ sammappadhānānaṁ, catunnaṁ iddhipādānaṁ, pañcannaṁ indriyānaṁ, pañcannaṁ balānaṁ, sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ, ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
sammappadhānānaṁ → M. -ppaṭṭhānānam. (pts note)เพราะไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā.
kukkuṭiyā → kukkuṭiya (pts) | aṇḍāni → M7 omits all from aṇḍāni to kukkuṭiyā. (pts note) | vā → T. inserts nu. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนไข่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง
Tānassu kukkuṭiyā na sammā adhisayitāni, na sammā pariseditāni, na sammā paribhāvitāni.
sammāpariseditāni → omitted by M7. (pts note) | sammā adhisayitāni → sammāadhisayitāni (th, pts) | sammā paribhāvitāni → sammāparibhāvitāni (th, pts) | tānassu → tān assu (pts)ที่แม่ไก่กกไม่ดี ให้ความ อบอุ่นไม่ดี ฟักไม่ดี
Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā evaṁ icchā uppajjeyya:
uppajjeyya → uppajjheyya (pts)แม้แม่ไก่นั้นจะเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyyun’ti,
abhinibbhijjeyyunti atha kho → abhinibbijjeyyunti athakho (sya-all) | abhinibbijjeyyun → M. Ph. T. M7 -nibbhijj- always. (pts note) | abhinibbhijjeyyunti → abhinibbijjeyyun ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ ลูกของเราจะไช้ปลายเล็บเท้า หรือจะงอยปากทำลายกระเปาะไข่ออกมาได้โดย สวัสดี
atha kho abhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjituṁ.
abhinibbhijjituṁ → abhinibbijjituṁ (sya-all, pts) | va → Ph. vata. (pts note) | atha kho → athakho (th) | abhabbāva → abhabbā va (pts) | padāletvā → pādaletvā (pts)
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni na sammā adhisayitāni, na sammā pariseditāni, na sammā paribhāvitāni.
tathā hi → tathāhamūni (sya-all) | amūni → M. Ph. tathā hi alone; T. tathāmuni (sic). (pts note) | sammāpariseditāni → M7 -cchedatāni. (pts note) | sammā adhisayitāni → sammāadhisayitāni (th) | sammā paribhāvitāni → sammāparibhāvitāni (th) | hi → h amūni (pts) | sammā adhisayitāni → sammā-adhisayitāni (pts) | sammā paribhāvitāni → sammāparibhāvitāni evam (pts)เพราะไข่เหล่านั้น แม่ไก่กกไม่ดี ให้ความอบอุ่นไม่ดี ฟักไม่ดี แม้ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhāvanaṁ ananuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi evaṁ icchā uppajjeyya:
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุไม่หมั่นประกอบภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะเกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti,
vimucceyyāti → vimucceyyā ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราจึงจะหลุดพ้นจาก อาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น’
atha khvassa neva anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
khvassa → khvāssa (pts) | atha khvassa → athakhvassa (th)ก็จริง แต่จิตของภิกษุนั้นก็ไม่หลุดพ้นจากอาสวะ ทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่นได้เลย
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Abhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
abhāvitattātissa → abhāvitattā ti ssa (pts)ควรกล่าวว่า เพราะไม่ได้เจริญ
Kissa abhāvitattā?เพราะไม่ได้เจริญอะไร
Catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ, catunnaṁ sammappadhānānaṁ, catunnaṁ iddhipādānaṁ, pañcannaṁ indriyānaṁ, pañcannaṁ balānaṁ, sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ, ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.เพราะไม่ได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘
Bhāvanaṁ anuyuttassa, bhikkhave, bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ icchā uppajjeyya:ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุหมั่นประกอบภาวนาอยู่ แม้จะไม่เกิดความปรารถนา อย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti,
vimucceyyāti → vimucceyyā ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ ถือมั่น’
atha khvassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
khvassa → khvāssa (pts) | atha khvassa → athakhvassa (th)ก็จริง แต่จิตของภิกษุนั้นก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่นได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Bhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
bhāvitattātissa → bhāvitattā ti ssa (pts)ควรกล่าวว่า เพราะได้เจริญ
Kissa bhāvitattā?เพราะได้เจริญอะไร
Catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ, catunnaṁ sammappadhānānaṁ, catunnaṁ iddhipādānaṁ, pañcannaṁ indriyānaṁ, pañcannaṁ balānaṁ, sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ, ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
pe → M. Ph. S. give the phrase in full. (pts note)เพราะได้เจริญ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนไข่ ๘ ฟอง ๑๐ ฟอง หรือ ๑๒ ฟอง
Tānassu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni, sammā pariseditāni, sammā paribhāvitāni.
sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni → sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhā vitāni (th) | tānassu → tān assu (pts) | sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni → sammā-adhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni (pts)ที่แม่ไก่กกดีแล้ว ให้ความ อบอุ่นดีแล้ว ฟักดีแล้ว
Kiñcāpi tassā kukkuṭiyā na evaṁ icchā uppajjeyya:
tassā → M. Ph. tassa bhikkhave. (pts note)แม้แม่ไก่นั้นจะไม่เกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyyun’ti,
abhinibbhijjeyyunti atha kho → abhinibbijjeyyunti athakho (sya-all) | abhinibbhijjeyyunti → abhinibbijjeyyun ti (pts)‘ทำอย่างไร หนอ ลูกของเราจะใช้ปลายเล็บเท้า หรือจะงอยปากทำลายกระเปาะไข่ออกมาได้โดย สวัสดี’
atha kho bhabbāva te kukkuṭapotakā pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṁ padāletvā sotthinā abhinibbhijjituṁ.
abhinibbhijjituṁ → abhinibbijjituṁ (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | bhabbāva → bhabbā va (pts)ก็จริง แต่ลูกไก่เหล่านั้นก็สามารถใช้ปลายเล็บเท้า หรือจะงอยปากทำลาย กระเปาะไข่ออกมาได้โดยสวัสดี
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Tathā hi, bhikkhave, kukkuṭiyā aṇḍāni sammā adhisayitāni, sammā pariseditāni, sammā paribhāvitāni.
tathā hi → tathāhamūni (sya-all) | amūni → M. Ph. tathā hi alone. (pts note) | tathā hi → tathāhi (bjt) | sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni → sammāadhisayitāni sammāpariseditāni sammāparibhāvitāni (th)เพราะไข่เหล่านั้น แม่ไก่กกดี แล้ว ให้ความอบอุ่นดีแล้ว ฟักดีแล้ว แม้ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ icchā uppajjeyya:
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุหมั่นประกอบภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะ ไม่เกิดความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vata me anupādāya āsavehi cittaṁ vimucceyyā’ti,
vimucceyyāti → vimucceyyā ti (pts)‘ทำอย่างไรหนอ จิตของเราพึงหลุดพ้นจากอาสวะ ทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่น’
atha khvassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimuccati.
khvassa → khvāssa (pts) | atha khvassa → athakhvassa (th)ก็จริง แต่จิตของภิกษุนั้นก็หลุดพ้นจากอาสวะทั้งหลาย เพราะไม่ถือมั่นได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
‘Bhāvitattā’tissa vacanīyaṁ.
bhāvitattātissa → bhāvitattā ti ssa (pts)ควรกล่าวว่า เพราะได้เจริญ
Kissa bhāvitattā?เพราะได้เจริญ อะไร
Catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ …pe… ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa.
pe → M. la; Ph. pa. (pts note)เพราะได้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ฯลฯ อริยมรรคมีองค์ ๘
Seyyathāpi, bhikkhave, phalagaṇḍassa vā phalagaṇḍantevāsikassa vā dissanteva vāsijaṭe aṅgulipadāni dissati aṅguṭṭhapadaṁ. No ca khvassa evaṁ ñāṇaṁ hoti: ‘ettakaṁ me ajja vāsijaṭassa khīṇaṁ, ettakaṁ hiyyo, ettakaṁ pare’ti, atha khvassa khīṇe ‘khīṇan’teva ñāṇaṁ hoti.
phalagaṇḍassa → palagaṇḍassa (bj, pts1ed); phalabhaṇḍhassa (sya-all) | dissanteva → khīyante (mr) | aṅgulipadāni dissati → aṅgulapadāni dissanti aṅgulapadaṁ (mr) | phalagaṇḍantevāsikassa → palagaṇḍantevāsikassa (bj, pts); balabhaṇḍantevāsissa (sya-all) | khvassa → khvāssa (bj, pts) | ettakaṁ → ettakaṁ vā (bj, sya-all) | hiyyo → bhiyyo (bj); vā hīyo (sya-all) | khīṇanteva → khīṇantveva (bj, sya-all) | phalagaṇḍassa → balabhaṇḍassa (sya-all); palagaṇḍassa (pts) | dissati → dissanti (sya-all, pts) | ajja → ajja tassa (sya-all) | palagaṇḍassa → phalagaṇḍassa (bj: machasaṁ, sīmu) | palagaṇḍantevāsikassa → phalagaṇḍantevavāsikassa (bj: machasaṁ, sīmu) | aṅguṭṭhapadaṁ → dissanteva vāsijaṭe dissanti aṅgulipadāni (bj: sīmu) | phalagaṇḍassa → palagaṇḍassa (cck: ?) | dissanteva → khīyante (cck: ka.) | vāsijaṭe → dissanti aṅgulipadāni (cck: sī.); aṅgulapadāni dissanti aṅgulapadaṁ (cck: ka.) | dissati → dissanti (cck: syā.) | aṅguṭṭhapadaṁ → dissanti aṅgulipadāni (cck: sī.); aṅgulapadāni dissanti aṅgulapadaṁ (cck: ka.) | palagaṇḍassa → M. bala-; Ph. phalabhaṇḍassa; S. balabhaṇḍassa. (pts note) | palagaṇḍantevāsikassa → M. M6 phala-; Ph. phalabhaṇḍantevāsissa; S. balabhaṇḍantevāsissa. (pts note) | dissante → T. disante; M. Ph. khiyante. (pts note) | va → T. ca. (pts note) | vāsijaṭe → M. Ph. sijaṭe; T. vāsijame. (pts note) | aṅgulipadāni → T. M7 -pādāni; M. aṅgula-; Ph. aṅgulapādāni. (pts note) | aṅguṭṭhapadaṁ → M7 -pādaṁ; M. Ph. aṅgula- (pts note) | ajja → S. inserts tassa. (pts note) | va → S. -nantveva. (pts note) | atha khvassa → athakhvassa (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | dissanteva → dissante va (pts) | pareti → pare ti (pts) | khīṇanteva → khīṇante va (pts)ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนรอยนิ้วมือ หรือรอยนิ้วหัวแม่มือที่ด้ามมีด ปรากฏแก่ช่างไม้ หรือลูกมือช่างไม้ แต่เขาไม่รู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้ ด้ามมีดของเรา กร่อนไปเท่านี้ เมื่อวานนี้เท่านี้ เมื่อวานซืนเท่านี้’ ก็จริง แต่เมื่อด้ามมีดกร่อนไป เขาก็รู้ว่า กร่อนไปแล้วนั่นเอง แม้ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato kiñcāpi na evaṁ ñāṇaṁ hoti: ‘ettakaṁ me ajja āsavānaṁ khīṇaṁ, ettakaṁ hiyyo, ettakaṁ pare’ti, atha khvassa khīṇe ‘khīṇan’teva ñāṇaṁ hoti.
ettakaṁ → ettakaṁ vā (bj, sya-all) | hiyyo → vā bhiyyo (bj); vā hīyo (sya-all) | khvassa → khvāssa (bj, pts) | khīṇanteva → khīṇantveva (bj, sya-all) | ettakaṁ → Ph. T. M6. M7. S. insert vā. (pts note) | ettakaṁ → S. inserts vā. (pts note) | va → T. omit 'va; M7 has evaṁ; S. -nantveva. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | atha khvassa → athakhvassa (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | pareti → pare ti (pts) | khīṇanteva → khīṇante va (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุหมั่นประกอบภาวนาอยู่ก็ฉันนั้นเหมือนกัน แม้จะไม่ รู้อย่างนี้ว่า ‘วันนี้ อาสวะของเราสิ้นไปแล้วเท่านี้ เมื่อวานนี้เท่านี้ เมื่อวานซืนเท่านี้’ ก็จริง แต่เมื่ออาสวะสิ้นไปแล้ว เธอก็รู้ว่า ‘สิ้นไปแล้ว’ นั่นเอง
Seyyathāpi, bhikkhave, sāmuddikāya nāvāya vettabandhanabaddhāya cha māsāni udake pariyādāya hemantikena thale ukkhittāya vātātapaparetāni bandhanāni, tāni pāvussakena meghena abhippavuṭṭhāni appakasireneva parihāyanti, pūtikāni bhavanti.
vettabandhanabaddhāya → vettabandhāya (mr) | parihāyanti → paṭippassambhanti (bj, sya-all, pts1ed) | abhippavuṭṭhāni → ahippavaṭṭāni (bj) | appakasireneva parihāyanti → appakasiren eva paṭippassambhanti (pts) | vettabandhanabaddhāya → vettabandhāya (cck: ka.) | parihāyanti → paṭippassambhanti (cck: sī. syā.) | vettabandhanabaddhāya → M. Ph. vettabandhāya. (pts note) | chammāsāni → M. Ph. chamāsāni. (pts note) | pariyādāya → M. pariyāya. (pts note) | thale → M. Ph. -laṁ. (pts note) | tāni → omitted by T. M6. M7. (pts note) | pāvussakena → T. M6. M7 pa- (pts note) | abhippavuṭṭhāni → T. M6. M7 -vaṭṭhāni. (pts note) | paṭippassambhanti → M. Ph. parihāyanti. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนเรือเดินสมุทรที่เขาผูกด้วยหวาย และขันชะเนาะแล้ว แล่นไปในน้ำตลอด ๖ เดือน พอถึงฤดูหนาว ก็ถูกเข็นขึ้นบก เครื่องผูกเรือตากลม และแดดไว้ เครื่องผูกเหล่านั้นถูกฝนตกชะ ย่อมชำรุดเสียหายไปโดยไม่ยาก ฉันใด
Evamevaṁ kho, bhikkhave, bhāvanaṁ anuyuttassa bhikkhuno viharato appakasireneva saṁyojanāni paṭippassambhanti, pūtikāni bhavantī”ti.
bhavantīti sattamaṁ → bhavantī ti (pts) | bhavantī → omitted by S. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt) | evamevaṁ → evam eva (pts) | appakasireneva saṁyojanāni → appakasiren eva saññojanāni (pts)ภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุหมั่นประกอบภาวนาอยู่ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน สังโยชน์ ทั้งหลายย่อมระงับ ดับไปโดยไม่ยาก
Sattamaṁ.
sattamaṁ → bhikkhuno viharato appakasireneva saññojanāni paṭippassambhantīti (th) | sattamaṁ → ti (pts)ภาวนาสูตรที่ ๗ จบ