Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 26มัชฌิมนิกาย

Pāsarāsisutta
Pāsarāsisutta → ariyapariyesanasuttaṁ (bj, pts1ed)
๒๖ ปาสราสิสูตร

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ me → evam-me (pts)
ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj, pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
ครั้นในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครอง อันตรวาสก ถือบาตรและจีวรเสด็จเข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี
Atha kho sambahulā bhikkhū yenāyasmā ānando tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ ānandaṁ etadavocuṁ:
yenāyasmā → yena āyasmā (sya-all) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad-avocuṁ (pts)
ครั้งนั้น ภิกษุเป็นจำนวนมากเข้าไปหาท่านพระอานนท์ถึงที่อยู่แล้วได้กล่าวกับ ท่านพระอานนท์ว่า
“cirassutā no, āvuso ānanda, bhagavato sammukhā dhammī kathā.
bhagavato → bhagavatā (sya-all)
“ท่านพระอานนท์ เป็นเวลานานมากแล้วที่พวกกระผมไม่ได้ สดับธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค
Sādhu mayaṁ, āvuso ānanda, labheyyāma bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti.
savanāyāti tena hāyasmanto → savaṇāyāti tenahāyasmanto (bj) | dhammiṁ → dhammikaṁ (pts)
ขอโอกาสให้พวกกระผมได้สดับ ธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเถิด”

“Tena hāyasmanto yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkamatha;
tena hāyasmanto → tenahāyasmanto (bjt, th) | hāyasmanto → h āyasmanto (pts) | tenupasaṅkamatha → ten upasaṅkamatha (pts)
ท่านพระอานนท์ตอบว่า “ถ้าเช่นนั้น ท่านทั้งหลายจงไปที่อาศรมของรัมมก พราหมณ์
appeva nāma labheyyātha bhagavato sammukhā dhammiṁ kathaṁ savanāyā”ti.
dhammiṁ → dhammikaṁ (pts) | appeva nāma → appevanāma (bjt, th) | appeva → app-eva (pts)
ก็จักได้สดับธรรมีกถาในที่เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาค”

“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato ānandassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evam-āvuso ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นรับคำท่านพระอานนท์แล้ว

Atha kho bhagavā sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถี เสด็จกลับจาก บิณฑบาตภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว ได้รับสั่งเรียกท่านพระอานนท์มา ตรัสว่า “āyāmānanda, yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti.
migāramātupāsādo → migāramātu pāsādo (bjt, th) | āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | migāramātupāsādo tenupasaṅkamissāma → migāramātu pāsādo ten upasaṅkamissāma (pts)
“มาเถิด อานนท์ เราจะไปพักกลางวันที่ปราสาทของมิคารมาตาใน บุพพาราม”

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts)
ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbārāmo migāramātupāsādo tenupasaṅkami divāvihārāya.
migāramātupāsādo → migāramātu pāsādo (th) | migāramātupāsādo tenupasaṅkami → migāramātu pāsādo ten upasaṅkami (pts)
พระผู้มีพระภาคจึงเสด็จพร้อมกับ ท่านพระอานนท์ไปพักกลางวันที่ปราสาทของมิคารมาตาในบุพพาราม
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito āyasmantaṁ ānandaṁ āmantesi:
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | paṭisallānā → patisallāṇā (pts)
ครั้นในเวลา เย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้นแล้วตรัสกับท่านพระอานนท์ว่า
“āyāmānanda, yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkamissāma gattāni parisiñcitun”ti.
āyāmānanda → āyām ānanda (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṅkamissāma (pts) | parisiñcitunti → parisiñcitun-ti (pts)
“มาเถิด อานนท์ เราจักไปสรงน้ำที่ท่าบุพพโกฏฐกะ”

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | evaṁ bhanteti → evam-bhante ti (pts)
ท่านพระอานนท์ทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว

Atha kho bhagavā āyasmatā ānandena saddhiṁ yena pubbakoṭṭhako tenupasaṅkami gattāni parisiñcituṁ.
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคพร้อมกับท่านพระอานนท์ได้ไปสรงน้ำ ที่ท่าบุพพโกฏฐกะแล้ว
Pubbakoṭṭhake gattāni parisiñcitvā paccuttaritvā ekacīvaro aṭṭhāsi gattāni pubbāpayamāno.เสด็จขึ้น(จากท่า)ทรงครองจีวรผืนเดียวประทับยืนผึ่งพระ วรกายอยู่ Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
etadavoca → etad-avoca (pts)
ท่านพระอานนท์ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“ayaṁ, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo avidūre.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาศรมของรัมมกพราหมณ์อยู่ไม่ไกล Ramaṇīyo, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo;ทั้งเป็นสถานที่น่ารื่นรมย์ pāsādiko, bhante, rammakassa brāhmaṇassa assamo.และน่าเลื่อมใส Sādhu, bhante, bhagavā yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.
tenupasaṅkamatu → ten upasaṅkamatu (pts)
ขอพระผู้มีพระภาคเสด็จไปยังอาศรมของรัมมกพราหมณ์ เพื่อทรงอนุเคราะห์เถิด พระพุทธเจ้าข้า”
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.พระผู้มีพระภาคทรงรับโดยดุษณีภาพแล้ว

Atha kho bhagavā yena rammakassa brāhmaṇassa assamo tenupasaṅkami.
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)
ได้เสด็จเข้าไปยังอาศรมของรัมมก พราหมณ์
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū rammakassa brāhmaṇassa assame dhammiyā kathāya sannisinnā honti.ภิกษุจำนวนมากนั่งสนทนาธรรมีกถาอยู่ในอาศรมของรัมมกพราหมณ์ Atha kho bhagavā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi kathāpariyosānaṁ āgamayamāno.พระผู้มีพระภาคประทับยืนนอกซุ้มประตู ทรงรอคอยให้ภิกษุสนทนากันจบ เสียก่อน Atha kho bhagavā kathāpariyosānaṁ viditvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi.
ākoṭesi → ākoṭṭesi (th)
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่าการสนทนาจบลงแล้ว จึงทรงกระแอม แล้วเคาะบานประตู
Vivariṁsu kho te bhikkhū bhagavato dvāraṁ.ภิกษุเหล่านั้นเปิดประตูรับพระผู้มีพระภาคแล้ว Atha kho bhagavā rammakassa brāhmaṇassa assamaṁ pavisitvā paññatte āsane nisīdi.พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปยังอาศรมของรัมมกพราหมณ์แล้วประทับนั่งบน พุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้ Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi:ครั้นแล้วจึงตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā? Kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
kāya nuttha → kāyanuttha (my, bjt) | antarākathā → antarā kathā (bjt, th) | nuttha → nu ttha (pts) | vippakatāti → vippakatā ti (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เวลานี้ เธอทั้งหลายนั่งสนทนากันด้วยเรื่องอะไร พูดเรื่องอะไรค้างไว้ อะไรที่เธอทั้งหลาย สนทนากันค้างอยู่”

“Bhagavantameva kho no, bhante, ārabbha dhammī kathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto”ti.
bhagavantameva → bhagavantam-eva (pts) | anuppattoti → anuppatto ti (pts)
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลาย ปรารภพระผู้มีพระภาคแล้วสนทนาธรรมีกถาค้างอยู่ พอดีพระผู้มีพระภาคเสด็จ มาถึง”

“Sādhu, bhikkhave.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ดีแล้ว Etaṁ kho, bhikkhave, tumhākaṁ patirūpaṁ kulaputtānaṁ saddhā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitānaṁ yaṁ tumhe dhammiyā kathāya sannisīdeyyātha.
patirūpaṁ → paṭirūpaṁ (sya-all)
ภิกษุทั้งหลาย ข้อที่เธอทั้งหลายผู้เป็นกุลบุตร ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตด้วยศรัทธาประชุมสนทนาธรรมีกถากันนั้นเป็นเรื่อง สมควร
Sannipatitānaṁ vo, bhikkhave, dvayaṁ karaṇīyaṁ—เธอทั้งหลายผู้มาประชุมกันมีกิจที่ควรทำ ๒ ประการ คือ dhammī vā kathā, ariyo vā tuṇhībhāvo.(๑) การ สนทนาธรรม (๒) การเป็นผู้นิ่งอย่างพระอริยะ

Dvemā, bhikkhave, pariyesanā—
+ → anariyā ca pariyesanā (th) | dvemā → dve mā (pts)
ภิกษุทั้งหลาย การแสวงหามี ๒ อย่าง คือ
ariyā ca pariyesanā, anariyā ca pariyesanā.(๑) การแสวงหาที่ ประเสริฐ (๒) การแสวงหาที่ไม่ประสริฐ

Katamā ca, bhikkhave, anariyā pariyesanā?การแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, ekacco attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesati, attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesati, attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesati, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesati, attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesati, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesati.
samāno byādhidhammaṁyeva pariyesati → (pts) | samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesati → (pts) | samāno sokadhammaṁyeva pariyesati → (pts) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṁkilesadhammaṁyeva (my, ms2005) | jātidhammaṁyeva → jātidhammaññeva (bjt, th) | jarādhammaṁyeva → jarādhammaññeva (bjt, th) | byādhidhammaṁyeva → byādhidhammaññeva (bjt, th) | maraṇadhammaṁyeva → maraṇadhammaññeva (bjt, th) | sokadhammaṁyeva → sokadhammaññeva (bjt, th) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammaññeva (bjt, th) | jātidhammaṁyeva → jātidhammañ-ñeva (pts) | jarādhammaṁyeva → jarādhammañ-ñeva (pts) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammañ-ñeva (pts)
คือ คนบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความเกิดเป็นธรรมดายังแสวงหาสิ่งที่มีความเกิด เป็นธรรมดาอยู่อีก ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดายังแสวงหาสิ่งที่มีความแก่เป็น ธรรมดาอยู่อีก ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็น ธรรมดาอยู่อีก ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความตายเป็น ธรรมดาอยู่อีก ตนเองมีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความ เศร้าโศกเป็นธรรมดาอยู่อีก ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหา สิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, jātidhammaṁ vadetha?
kiñca → kiñ-ca (pts)
ภิกษุทั้งหลาย หากเธอทั้งหลายถามว่า อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, jātidhammaṁ, dāsidāsaṁ jātidhammaṁ, ajeḷakaṁ jātidhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ jātidhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ jātidhammaṁ, jātarūparajataṁ jātidhammaṁ.
dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ (th) | ajeḷakaṁ → aje ḷakaṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดา สิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดาเหล่านั้นเป็นอุปธิ
Jātidhammā hete, bhikkhave, upadhayo.
jātidhammā hete → jātidhammāhete (bjt) | hete → h ete (pts)
ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น
Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all, mr) | ajjhāpanno → ajjhopanno (pts) | gathito → gadhīto (cck: syā. ka.) | jātidhammaṁyeva → jātidhammaññeva (bjt, th, pts)
ชื่อว่าตนเองมีความเกิดเป็นธรรมดา ก็ยัง แสวงหาสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, jarādhammaṁ vadetha?
kiñca → kiñ-ca (pts)
อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, jarādhammaṁ, dāsidāsaṁ jarādhammaṁ, ajeḷakaṁ jarādhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ jarādhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ jarādhammaṁ, jātarūparajataṁ jarādhammaṁ.
dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ (th) | ajeḷakaṁ → aje ḷakaṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th) | jarādhammaṁ → j (pts)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา สิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาเหล่านั้น เป็นอุปธิ
Jarādhammā hete, bhikkhave, upadhayo.
jarādhammā hete → jarādhammāhete (bjt) | hete → h ete (pts)
ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น
Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all) | ajjhāpanno → ajjhopanno (pts) | jarādhammaṁyeva → jarādhammaññeva (bjt, th) | jarādhammaṁyeva → jarādhammañ-ñeva (pts)
ชื่อว่าตนเองมีความแก่เป็น ธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, byādhidhammaṁ vadetha?
kiñca → kiñ-ca (pts)
อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, byādhidhammaṁ, dāsidāsaṁ byādhidhammaṁ, ajeḷakaṁ byādhidhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ byādhidhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ byādhidhammaṁ.
dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ byādhidhammaṁ aje ḷakaṁ (th) | ajeḷakaṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → jātarūparajataṁ (th) | byādhidhammaṁ → by (pts)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา สิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดาเหล่านั้น เป็นอุปธิ
Byādhidhammā hete, bhikkhave, upadhayo.ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all) | byādhidhammaṁyeva → byādhidhammaññeva (bjt, th)
ชื่อว่าตนเองมีความเจ็บไข้เป็น ธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, maraṇadhammaṁ vadetha?
kiñca → kiñ-ca (pts)
อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, maraṇadhammaṁ, dāsidāsaṁ maraṇadhammaṁ, ajeḷakaṁ maraṇadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ maraṇadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ maraṇadhammaṁ.
dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ maraṇadhammaṁ aje ḷakaṁ (th) | ajeḷakaṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → jātarūparajataṁ (th) | maraṇadhammaṁ → m (pts)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา สิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดาเหล่านั้น เป็นอุปธิ
Maraṇadhammā hete, bhikkhave, upadhayo.ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all) | maraṇadhammaṁyeva → maraṇadhammaññeva (bjt, th)
ชื่อว่าตนเองมีความตายเป็น ธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, sokadhammaṁ vadetha?
kiñca → kiñ-ca (pts)
อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, sokadhammaṁ, dāsidāsaṁ sokadhammaṁ, ajeḷakaṁ sokadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ sokadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ sokadhammaṁ.
dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ sokadhammaṁ aje ḷakaṁ (th) | ajeḷakaṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → jātarūparajataṁ (th) | sokadhammaṁ → s (pts)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา สิ่งที่มีความเศร้าโศกเป็น ธรรมดาเหล่านั้นเป็นอุปธิ
Sokadhammā hete, bhikkhave, upadhayo.ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all) | sokadhammaṁyeva → sokadhammaññeva (bjt, th)
ชื่อว่าตนเอง มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดาอยู่อีก

Kiñca, bhikkhave, saṅkilesadhammaṁ vadetha?
saṅkilesadhammaṁ → saṁkilesadhammaṁ (my, ms2005) | kiñca → kiñ-ca (pts)
อะไรเล่า เรียกว่าสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา
Puttabhariyaṁ, bhikkhave, saṅkilesadhammaṁ, dāsidāsaṁ saṅkilesadhammaṁ, ajeḷakaṁ saṅkilesadhammaṁ, kukkuṭasūkaraṁ saṅkilesadhammaṁ, hatthigavāssavaḷavaṁ saṅkilesadhammaṁ, jātarūparajataṁ saṅkilesadhammaṁ.
saṅkilesadhammaṁ → saṁkilesadhammaṁ (my, ms2005) | dāsidāsaṁ → dāsi dāsaṁ (th) | ajeḷakaṁ → aje ḷakaṁ (th) | kukkuṭasūkaraṁ → kukkuṭa sūkaraṁ (th) | hatthigavāssavaḷavaṁ → hatthi gavā ssa vaḷavaṁ (th)
คือ บุตร ภรรยา ทาสี ทาส แพะ แกะ ไก่ สุกร ช้าง โค ม้า ลา ทอง เงิน เรียกว่าสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา สิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็น ธรรมดาเหล่านั้นเป็นอุปธิ
Saṅkilesadhammā hete, bhikkhave, upadhayo.
saṅkilesadhammā → saṁkilesadhammā (my, ms2005) | hete → h ete (pts)
ผู้ที่ติดพันลุ่มหลงเกี่ยวข้องในอุปธิเหล่านั้น
Etthāyaṁ gathito mucchito ajjhāpanno attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesati.
gathito → gadhito (sya-all) | ajjhāpanno → ajjhopanno (pts) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṁkilesadhammaṁyeva (my, ms2005) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammaññeva (bjt, th) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammañ-ñeva (pts)
ชื่อว่าตนเอง มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาอยู่อีก
Ayaṁ, bhikkhave, anariyā pariyesanā.นี้คือการแสวงหาที่ไม่ประเสริฐ

Katamā ca, bhikkhave, ariyā pariyesanā?การแสวงหาที่ประเสริฐ เป็นอย่างไร Idha, bhikkhave, ekacco attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati.
byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesati → (pts) | maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | sokadhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhamme → saṁkilesadhamme (my, ms2005) | asaṅkiliṭṭhaṁ → asaṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005)
คือ คนบางคนในโลกนี้ ตนเองมีความเกิดเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษใน สิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเกิด ไม่มีธรรมอื่น ยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความแก่ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเจ็บไข้ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ ตนเองมีความตายเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความตาย ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ ตนเองมีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าโศก เป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และ เกษมจากโยคะ ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าหมอง เป็นธรรมดา ย่อมแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ
Ayaṁ, bhikkhave, ariyā pariyesanā.
ayaṁ → ayampi (sya-all)
นี้คือการแสวงหาที่ประเสริฐ

Ahampi sudaṁ, bhikkhave, pubbeva sambodhā anabhisambuddho bodhisattova samāno attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo samāno jarādhammaṁyeva pariyesāmi, attanā byādhidhammo samāno byādhidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesāmi, attanā sokadhammo samāno sokadhammaṁyeva pariyesāmi, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesāmi.
samāno byādhidhammaṁyeva pariyesāmi → (pts) | samāno maraṇadhammaṁyeva pariyesāmi → (pts) | samāno sokadhammaṁyeva pariyesāmi → (pts) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṁkilesadhammaṁyeva (my, ms2005) | jātidhammaṁyeva → jātidhammaññeva (bjt, th) | jarādhammaṁyeva → jarādhammaññeva (bjt, th) | byādhidhammaṁyeva → byādhidhammaññeva (bjt, th) | maraṇadhammaṁyeva → maraṇadhammaññeva (bjt, th) | sokadhammaṁyeva → sokadhammaññeva (bjt, th) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammaññeva (bjt, th) | ahampi → aham-pi (pts) | pubbeva → pubbe va (pts) | bodhisattova → bodhisatto va (pts) | jātidhammaṁyeva → jātidhammañ-ñeva (pts) | jarādhammaṁyeva → jarādhammañ-ñeva (pts) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammañ-ñeva (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เมื่อก่อนเราเป็นโพธิสัตว์ ยังไม่ได้ตรัสรู้ ตนเองมี ความเกิดเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดาอยู่นั่นแล ตนเองมี ความแก่เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาอยู่นั่นแล ตนเองมี ความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดาอยู่นั่นแล ตนเอง มีความตายเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดาอยู่นั่นแล ตนเอง มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดาอยู่นั่นแล ตนเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ก็ยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็น ธรรมดาอยู่นั่นแล
Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงคิดอย่างนี้ว่า
‘kiṁ nu kho ahaṁ attanā jātidhammo samāno jātidhammaṁyeva pariyesāmi, attanā jarādhammo samāno …pe… byādhidhammo samāno … maraṇadhammo samāno … sokadhammo samāno … attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhammaṁyeva pariyesāmi?
samāno → samāno byādhidhammaññeva pariyesāmi attanā (bj); samāno maraṇadhammaññeva pariyesāmi attanā (bj); samāno sokadhammaññeva pariyesāmi (bj) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṁkilesadhammaṁyeva (my, ms2005) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | jātidhammaṁyeva → jātidhammaññeva (bjt, th) | + → jarādhammaññeva pariyesāmi attanā (bjt) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammaññeva (bjt, th) | kiṁ nu → kin-nu (pts) | jātidhammaṁyeva → jātidhammañ-ñeva (pts) | saṅkilesadhammaṁyeva → saṅkilesadhammañ-ñeva (pts)
‘เรามีความเกิดเป็นธรรมดา ไฉนยังแสวงหาสิ่งที่มีความ เกิดเป็นธรรมดาอยู่อีก’ เรามีความแก่เป็นธรรมดา ฯลฯ มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ... มีความตายเป็นธรรมดา ... มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ... มีความเศร้าหมอง เป็นธรรมดา ไฉนยังแสวงหาสิ่งที่มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดาอยู่อีก’
Yannūnāhaṁ attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyaṁ, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyeseyyan’ti.
samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ → (pts) | samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhamme → saṁkilesadhamme (my, ms2005) | asaṅkiliṭṭhaṁ → asaṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts) | asaṅkiliṭṭhaṁ → asaṅkiliṭṭham (pts) | pariyeseyyanti → pariyeseyyan-ti (pts)
ทางที่ดี เราเองมีความเกิดเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดาแล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเกิด ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดาแล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความแก่ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา แล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเจ็บไข้ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความตายเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา แล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความตาย ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าโศก เป็นธรรมดาแล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าหมอง เป็นธรรมดาแล้ว ควรแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ

So kho ahaṁ, bhikkhave, aparena samayena daharova samāno susukāḷakeso, bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā akāmakānaṁ mātāpitūnaṁ assumukhānaṁ rudantānaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajiṁ.
mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, pts) | rudantānaṁ → rodantānaṁ (sya-all) | acchādetvā → acchādesvā (sya-all) | daharova → daharo va (pts) | susukāḷakeso → susu kāḷakeso (pts)
ภิกษุทั้งหลาย ในกาลต่อมา เรายังหนุ่มแน่น แข็งแรง มีเกศา ดำสนิท อยู่ในปฐมวัย เมื่อพระราชมารดาและพระราชบิดาไม่ทรงปรารถนาจะให้ ผนวช มีพระพักตร์นองด้วยน้ำพระเนตรทรงกันแสงอยู่ จึงโกนผมและหนวด นุ่งห่ม ผ้ากาสาวพัสตร์ ออกจากวังผนวชเป็นบรรพชิต

So evaṁ pabbajito samāno kiṅkusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ. upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
kusalagavesī → kiṁkusalaṁgavesī (cck: ka.) | kiṅkusalagavesī → kiṁ kusalagavesī (my, bjt) | kiṅkusalagavesī → kiṁkusalagavesī (th, ms2005, pts) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
เมื่อผนวชแล้วก็แสวงหาว่าอะไร เป็นกุศล ขณะที่แสวงหาทางอันประเสริฐคือความสงบซึ่งไม่มีทางอื่นยิ่งกว่า ได้ เข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตร แล้วกล่าวว่า
‘icchāmahaṁ, āvuso kālāma, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.
icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts) | caritunti → caritun-ti (pts)
‘ท่านกาลามะ ข้าพเจ้าปรารถนา จะประพฤติพรหมจรรย์ในธรรมวินัยนี้’

Evaṁ vutte, bhikkhave, āḷāro kālāmo maṁ etadavoca:เมื่อเรากล่าวอย่างนี้ อาฬารดาบส กาลามโคตรจึงกล่าวกับเราว่า ‘viharatāyasmā;
viharatāyasmā → viharat āyasmā (pts)
‘เชิญท่าน อยู่ก่อน
tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.
nacirasseva → nacirass eva (pts)
ธรรมนี้ก็เป็นเช่นเดียวกับธรรมที่วิญญูชนจะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ตามแบบอาจารย์ของตน เข้าถึงอยู่ได้ในเวลาไม่นาน’

So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.
nacirasseva khippameva → nacirass eva khippam-eva (pts)
จากนั้นไม่นาน เราก็เรียนรู้ ธรรมนั้นได้อย่างรวดเร็ว
So kho ahaṁ, bhikkhave, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi ahañceva aññe ca.
tāvatakeneva → tāvataken eva (pts) | ñāṇavādañca → ñāṇavādañ-ca (pts) | theravādañca → theravādañ-ca (pts) | ahañceva → ahañ-c eva (pts)
ชั่วขณะปิดปากจบเจรจาปราศรัยเท่านั้น ก็กล่าวญาณ วาทะ และเถรวาทะ ได้ ทั้งเราและผู้อื่นก็ทราบชัดว่า ‘เรารู้ เราเห็น’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงคิดว่า
‘na kho āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti;‘อาฬารดาบส กาลามโคตรประกาศธรรมนี้ด้วยเหตุเพียงความเชื่ออย่างเดียวว่า ‘เราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ addhā āḷāro kālāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ viharatī’ti.ก็หามิได้ แต่อาฬารดาบส กาลามโคตร ยังรู้ ยังเห็นธรรมนี้อย่างแน่นอน’

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
จากนั้น เราจึงเข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตรแล้วถามว่า
‘kittāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?
upasampajja viharāmīti pavedesī’ti → upasampajja pavedesīti (bj, sya-all, pts1ed) | viharāmīti → (bj, sya-all, pts) | pavedesī’ti → upasampajja pavedesīti (cck: sī. syā. pī.)
‘ท่านกาลามะ ท่านประกาศธรรมนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุ เพียงเท่าไร’
Evaṁ vutte, bhikkhave, āḷāro kālāmo ākiñcaññāyatanaṁ pavedesi.เมื่อเราถามอย่างนี้ อาฬารดาบส กาลามโคตรจึงประกาศอากิญจัญญายตน สมาบัติแก่เรา

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:เราจึงคิดว่า ‘na kho āḷārasseva kālāmassa atthi saddhā, mayhampatthi saddhā;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th) | āḷārasseva → āḷārass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
‘มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตรเท่านั้นที่มีศรัทธา แม้เราก็มีศรัทธา
na kho āḷārasseva kālāmassa atthi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt) | vīriyaṁ mayhampatthi vīriyaṁ → viriyaṁ mayhaṁpatthi viriyaṁ (th) | āḷārasseva → āḷārass eva (pts) | vīriyaṁ mayhampatthi vīriyaṁ → viriyaṁ mayhaṁ p atthi viriyaṁ (pts)
มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตรเท่านั้นที่มีวิริยะ แม้เราก็มีวิริยะ
na kho āḷārasseva kālāmassa atthi sati, mayhampatthi sati;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th) | āḷārasseva → āḷārass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตรเท่านั้นที่มีสติ แม้เราก็มีสติ
na kho āḷārasseva kālāmassa atthi samādhi, mayhampatthi samādhi;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th) | āḷārasseva → āḷārass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตรเท่านั้นที่มีสมาธิ แม้เราก็มีสมาธิ
na kho āḷārasseva kālāmassa atthi paññā, mayhampatthi paññā.
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th) | āḷārasseva → āḷārass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่อาฬารดาบส กาลามโคตร เท่านั้นที่มีปัญญา แม้เราก็มีปัญญา
Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ āḷāro kālāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedeti, tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts) | padaheyyanti → padaheyyan-ti (pts)
ทางที่ดี เราควรบำเพ็ญเพียร เพื่อทำให้แจ้ง ธรรมที่อาฬารดาบส กาลามโคตรประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่ง เองเข้าถึงอยู่’
So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.
nacirasseva khippameva → nacirass eva khippam-eva (pts)
จากนั้นไม่นาน เราก็ทำให้แจ้งธรรมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena āḷāro kālāmo tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā āḷāraṁ kālāmaṁ etadavocaṁ:
tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
จากนั้น เราจึงเข้าไปหาอาฬารดาบส กาลามโคตรแล้วถามว่า
‘Ettāvatā no, āvuso kālāma, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?
no → kho (sya-all)
‘ท่านกาลามะ ท่านประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมนี้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุ เพียงเท่านี้หรือ’

‘Ettāvatā kho ahaṁ, āvuso, imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemī’ti.
sacchikatvā → sacchikitvā (sya-all)
อาฬารดาบส กาลามโคตรตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ข้าพเจ้าประกาศด้วยเหตุ เพียงเท่านี้แล’

‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.
āvuso → āvuso kālāma (sya-all) | ahampi → aham-pi (pts)
(เราจึงกล่าวว่า) ‘ท่านกาลามะ แม้ข้าพเจ้าก็ทำให้แจ้งธรรมนี้ด้วยปัญญาอัน ยิ่งเองเข้าถึงอยู่ด้วยเหตุเพียงเท่านี้’

‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,(อาฬารดาบส กาลามโคตรกล่าวว่า) ‘ท่านผู้มีอายุ เป็นลาภของพวกข้าพเจ้า พวกข้าพเจ้าได้ดีแล้ว ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.ที่ได้พบเพื่อนพรหมจารีเช่นท่าน Iti yāhaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi.เพราะข้าพเจ้าประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมใด ท่านก็ทำให้แจ้งธรรมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi tamahaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedemi.
tamahaṁ → tam-ahaṁ (pts)
ท่านทำให้แจ้งธรรมใดด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ ข้าพเจ้าก็ประกาศว่า ‘ข้าพเจ้า ทำให้แจ้งธรรมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่
Iti yāhaṁ dhammaṁ jānāmi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi tamahaṁ dhammaṁ jānāmi.
tamahaṁ → tam-ahaṁ (pts)
ข้าพเจ้าทราบธรรมใด ท่านก็ทราบ ธรรมนั้น ท่านทราบธรรมใด ข้าพเจ้าก็ทราบธรรมนั้น
Iti yādiso ahaṁ tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso ahaṁ.
tuvaṁ → tvaṁ (bj, sya-all)
เป็นอันว่าข้าพเจ้าเป็นเช่นใด ท่านก็เป็นเช่นนั้น ท่านเป็นเช่นใด ข้าพเจ้าก็เป็นเช่นนั้น
Ehi dāni, āvuso, ubhova santā imaṁ gaṇaṁ pariharāmā’ti.
ehi dāni → ehidāni (bjt, th) | ubhova santā → ubho vasantā (th) | ubhova → ubho va (pts)
มาเถิด บัดนี้ เราทั้งสอง จะอยู่ร่วมกันบริหารคณะนี้’

Iti kho, bhikkhave, āḷāro kālāmo ācariyo me samāno attano antevāsiṁ maṁ samānaṁ attanā samasamaṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.
samāno attano antevāsiṁ → samāno antevāsiṁ (bj, sya-all, pts1ed) | attanā → attano (bj, pts1ed) | attano → (bj, sya-all, pts) | ṭhapesi → ṭhapeti (sya-all) | attanā → attano (pts) | attano → attanā (bj: machasaṁ) | attano → ( ) natthi (sī. syā. pī.) (cck note) | attanā → attano (cck: sī. pī.)
ภิกษุทั้งหลาย อาฬารดาบส กาลามโคตร ทั้งที่เป็นอาจารย์ของเรา ก็ยกย่อง เราผู้เป็นศิษย์ให้เสมอกับตน และบูชาเราด้วยการบูชาอย่างดี ด้วยประการอย่างนี้

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
แต่เราคิดว่า
‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyā’ti.
ākiñcaññāyatanūpapattiyāti → ākiñcaññāyatanupapattiyāti (bj) | yāvadeva ākiñcaññāyatanūpapattiyāti → yāvad-eva ākiñcaññāyatanūpapattiyā ti (pts)
‘ธรรมนี้ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน เป็นไปเพียงเพื่อเข้าถึง อากิญจัญญายตนสมาบัติเท่านั้น’
So kho ahaṁ, bhikkhave, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.
tasmā → tamhā (sya-all) | nibbijja apakkamiṁ → nibbijjāpakkamiṁ (pts) | analaṅkaritvā → analaṁkaritvā (bjt)
เราไม่พอใจ เบื่อหน่ายธรรมนั้น จึงลาจากไป

So kho ahaṁ, bhikkhave, kiṁ kusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako → uddako (bj, sya-all, pts1ed) | uddako → udako (bj: machasaṁ) | udako → uddako (cck: sī. syā. pī.) | udakaṁ → uddakaṁ (bjt, th, pts) | kiṁ kusalagavesī → kiṁkusalagavesī (th, pts) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแสวงหาว่าอะไรเป็นกุศล ขณะที่แสวงหาทาง อันประเสริฐคือความสงบซึ่งไม่มีทางอื่นยิ่งกว่า ได้เข้าไปหาอุทกดาบส รามบุตร แล้วกล่าวว่า
‘icchāmahaṁ, āvuso, imasmiṁ dhammavinaye brahmacariyaṁ caritun’ti.
āvuso → āvuso rāma (sya-all, mr) | āvuso → āvuso rāma (sī. syā. ka.) mahāsatto rāmaputtameva avoca, na rāmaṁ, rāmo hi tattha gaṇācariyo bhaveyya, tadā ca kālaṅkato asanto. tenevettha rāmāyattāni kriyapadāni atītakālavasena āgatāni, udako ca rāmaputto mahāsattassa sabrahmacārītveva vutto, na ācariyoti. ṭīkāyaṁ ca ‘‘pāḷiyaṁ rāmasseva samāpattilābhitā āgatā na udakassā’’ti ādi pacchābhāge pakāsitā (cck note) | icchāmahaṁ → icchām ahaṁ (pts) | caritunti → caritun-ti (pts)
‘ท่านรามะ ข้าพเจ้าปรารถนาจะประพฤติพรหมจรรย์ในธรรมวินัยนี้’

Evaṁ vutte, bhikkhave, udako rāmaputto maṁ etadavoca:
udako → uddako (bjt, th, pts) | etadavoca → etad-avoca (pts)
เมื่อเรากล่าวอย่างนี้ อุทกดาบส รามบุตรจึงกล่าวกับเราว่า
‘viharatāyasmā;
viharatāyasmā → viharat āyasmā (pts)
‘เชิญท่านอยู่ก่อน
tādiso ayaṁ dhammo yattha viññū puriso nacirasseva sakaṁ ācariyakaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyyā’ti.
nacirasseva → nacirass eva (pts)
ธรรมนี้ก็เป็นเช่นเดียวกันกับธรรมที่วิญญูชนจะพึงทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเอง ตามแบบอาจารย์ของตนเข้าถึงอยู่ได้ในเวลาไม่นาน’

So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ pariyāpuṇiṁ.
nacirasseva khippameva → nacirass eva khippam-eva (pts)
จากนั้นไม่นาน เราก็เรียนรู้ ธรรมนั้นได้อย่างรวดเร็ว
So kho ahaṁ, bhikkhave, tāvatakeneva oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena ñāṇavādañca vadāmi theravādañca, ‘jānāmi passāmī’ti ca paṭijānāmi ahañceva aññe ca.
oṭṭhapahatamattena lapitalāpanamattena → oṭṭhapahatamattakena lapitalāpanamattakena (sya-all) | jānāmi → pajānāmi (sya-all) | ca → (sya-all) | tāvatakeneva → tāvataken eva (pts) | ñāṇavādañca → ñāṇavādañ-ca (pts) | theravādañca → theravādañ-ca (pts) | ahañceva → ahañ-c eva (pts)
ชั่วขณะปิดปากจบเจรจาปราศรัยเท่านั้น ก็กล่าวญาณ วาทะและเถรวาทะได้ ทั้งเราและผู้อื่นก็ทราบชัดว่า ‘เรารู้ เราเห็น’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงคิดว่า ‘อุทกดาบส
‘na kho rāmo imaṁ dhammaṁ kevalaṁ saddhāmattakena sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi;รามบุตรประกาศธรรมนี้ด้วยเหตุเพียงความเชื่ออย่างเดียวว่า ‘เราทำให้ แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ addhā rāmo imaṁ dhammaṁ jānaṁ passaṁ vihāsī’ti.ก็หามิได้ แต่อุทกดาบส รามบุตรยังรู้ยังเห็น ธรรมนี้ด้วยอย่างแน่นอน’

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako → uddako (bjt, th, pts) | udakaṁ → uddakaṁ (bjt, th, pts) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
จากนั้น เราจึงเข้าไปหาอุทกดาบส รามบุตรแล้วถามว่า
‘kittāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesī’ti?
viharāmīti → (bj, sya-all, pts) | rāmo → rāma (sya-all)
‘ท่านรามะ ท่าน ประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมนี้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุเพียง เท่าไร’

Evaṁ vutte, bhikkhave, udako rāmaputto nevasaññānāsaññāyatanaṁ pavedesi.
udako → uddako (bjt, th, pts)
เมื่อเราถามอย่างนี้ อุทกดาบส รามบุตรจึงประกาศเนวสัญญานาสัญญายตน

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
สมาบัติแก่เรา เราจึงคิดว่า
‘na kho rāmasseva ahosi saddhā, mayhampatthi saddhā;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my, th) | rāmasseva → rāmass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
‘มิใช่แต่อุทกดาบส รามบุตรเท่านั้นที่มีศรัทธา แม้เรา ก็มีศรัทธา
na kho rāmasseva ahosi vīriyaṁ, mayhampatthi vīriyaṁ;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt) | vīriyaṁ mayhampatthi vīriyaṁ → viriyaṁ (th)
มิใช่แต่อุทกดาบส รามบุตรเท่านั้นที่มีวิริยะ แม้เราก็มีวิริยะ
na kho rāmasseva ahosi sati, mayhampatthi sati;
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my) | rāmasseva → rāmass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่ อุทกดาบส รามบุตรเท่านั้นที่มีสติ แม้เราก็มีสติ
na kho rāmasseva ahosi samādhi, mayhampatthi samādhi,
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my) | rāmasseva → rāmass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่อุทกดาบส รามบุตรเท่านั้น ที่มีสมาธิ แม้เราก็มีสมาธิ
na kho rāmasseva ahosi paññā, mayhampatthi paññā.
mayhampatthi → mayhaṁpatthi (my) | rāmasseva → rāmass eva (pts) | mayhampatthi → mayhaṁ p atthi (pts)
มิใช่แต่อุทกดาบส รามบุตรเท่านั้นที่มีปัญญา แม้เราก็มี ปัญญา
Yannūnāhaṁ yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmīti pavedesi, tassa dhammassa sacchikiriyāya padaheyyan’ti.
pavedesi → pavedeti (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts) | padaheyyanti → padaheyyan-ti (pts)
ทางที่ดี เราควรเริ่มบำเพ็ญเพียรเพื่อทำให้แจ้งธรรมที่อุทกดาบส รามบุตร ประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’
So kho ahaṁ, bhikkhave, nacirasseva khippameva taṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsiṁ.
nacirasseva khippameva → nacirass eva khippam-eva (pts)
จากนั้นไม่นาน เราก็ ได้ทำให้แจ้งธรรมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, yena udako rāmaputto tenupasaṅkamiṁ; upasaṅkamitvā udakaṁ rāmaputtaṁ etadavocaṁ:
udako → uddako (bjt, th, pts) | udakaṁ → uddakaṁ (bjt, th, pts) | tenupasaṅkamiṁ → ten upasaṅkamiṁ (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
จากนั้น เราจึงเข้าไปหาอุทกดาบส รามบุตรแล้วถามว่า
‘Ettāvatā no, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti?
rāmo → rāma (sya-all)
‘ท่านรามะ ท่าน ประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมนี้ด้วยเหตุเพียงเท่านี้หรือ’

‘Ettāvatā kho, āvuso, rāmo imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesī’ti.
kho → kho ahaṁ (sya-all) | rāmo → (sya-all) | pavedesīti → pavedemīti (sya-all)
อุทกดาบส รามบุตรตอบว่า ‘ท่านผู้มีอายุ ข้าพเจ้าประกาศว่า ‘ข้าพเจ้า ทำให้แจ้งธรรมนั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้แล’

‘Ahampi kho, āvuso, ettāvatā imaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmī’ti.
ahampi → aham-pi (pts)
(เราจึงกล่าวว่า) ‘แม้ข้าพเจ้าก็ทำให้แจ้งธรรมนี้ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้’

‘Lābhā no, āvuso, suladdhaṁ no, āvuso,(อุทกดาบส รามบุตรกล่าวว่า) ‘ท่านผู้มีอายุ เป็นลาภของพวกข้าพเจ้า พวกข้าพเจ้าได้ดีแล้ว ye mayaṁ āyasmantaṁ tādisaṁ sabrahmacāriṁ passāma.ที่ได้พบเพื่อนพรหมจารีเช่นท่าน Iti yaṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi, taṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi.
pavedesi → pavedeti (sya-all)
เพราะ(ข้าพเจ้า)รามะประกาศ ว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมใดด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่’ ท่านก็ทำให้แจ้งธรรม นั้นด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่
Yaṁ tvaṁ dhammaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharasi, taṁ dhammaṁ rāmo sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja pavedesi.
pavedesi → pavedeti (sya-all)
ท่านทำให้แจ้งธรรมใดด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ รามะก็ประกาศว่า ‘ข้าพเจ้าทำให้แจ้งธรรมนั้น
Iti yaṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi taṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, yaṁ tvaṁ dhammaṁ jānāsi, taṁ dhammaṁ rāmo abhiññāsi.
abhiññāsi → aññāsi (bj, sya-all, pts)
รามะทราบธรรมใด ท่านก็ทราบ ธรรมนั้น ท่านทราบธรรมใด รามะก็ทราบธรรมนั้น
Iti yādiso rāmo ahosi tādiso tuvaṁ, yādiso tuvaṁ tādiso rāmo ahosi.
tuvaṁ → tvaṁ (bj, sya-all)
เป็นอันว่ารามะเป็นเช่นใด ท่านก็ เป็นเช่นนั้น ท่านเป็นเช่นใด รามะก็เป็นเช่นนั้น
Ehi dāni, āvuso, tuvaṁ imaṁ gaṇaṁ pariharā’ti.
tuvaṁ → tvaṁ (bj, pts) | imaṁ → (sya-all) | ehi dāni → ehidāni (bjt, th)
มาเถิด บัดนี้ ท่านจงบริหารคณะนี้’

Iti kho, bhikkhave, udako rāmaputto sabrahmacārī me samāno ācariyaṭṭhāne maṁ ṭhapesi, uḷārāya ca maṁ pūjāya pūjesi.
ācariyaṭṭhāne → ācariyaṭṭhāne ca (bj, sya-all, pts) | udako → uddako (bjt, th, pts)
ภิกษุทั้งหลาย อุทกดาบส รามบุตรทั้งที่เป็นเพื่อนพรหมจารีของเรา ก็ยกย่อง เราไว้ในฐานะอาจารย์ และบูชาเราด้วยการบูชาอย่างดี ด้วยประการอย่างนี้

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
แต่เรา คิดว่า
‘nāyaṁ dhammo nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṁvattati, yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā’ti.
yāvadeva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyāti → yāvad-eva nevasaññānāsaññāyatanūpapattiyā ti (pts)
‘ธรรมนี้ไม่เป็นไปเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับ เพื่อสงบ ระงับ เพื่อรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ และเพื่อนิพพาน เป็นไปเพียงเพื่อเข้าถึงเนวสัญญานา สัญญายตนสมาบัติเท่านั้น’
So kho ahaṁ, bhikkhave, taṁ dhammaṁ analaṅkaritvā tasmā dhammā nibbijja apakkamiṁ.
nibbijja apakkamiṁ → nibbijjāpakkamiṁ (pts) | analaṅkaritvā → analaṁkaritvā (bjt)
เราไม่พอใจ เบื่อหน่ายธรรมนั้น จึงลาจากไป

So kho ahaṁ, bhikkhave, kiṁ kusalagavesī anuttaraṁ santivarapadaṁ pariyesamāno magadhesu anupubbena cārikaṁ caramāno yena uruvelā senānigamo tadavasariṁ.
kiṁ kusalagavesī → kiṁkusalagavesī (bjt, th, pts) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | tadavasariṁ → tad-avasariṁ (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นแสวงหาว่าอะไรเป็นกุศล ขณะที่แสวงหาทาง อันประเสริฐคือความสงบซึ่งไม่มีทางอื่นยิ่งกว่า เมื่อเที่ยวจาริกไปในแคว้นมคธโดย ลำดับ ได้ไปถึงตำบลอุรุเวลาเสนานิคม
Tatthaddasaṁ ramaṇīyaṁ bhūmibhāgaṁ, pāsādikañca vanasaṇḍaṁ, nadiñca sandantiṁ setakaṁ supatitthaṁ ramaṇīyaṁ, samantā ca gocaragāmaṁ.
samantā → sāmantā (?) | supatitthaṁ → sūpatitthaṁ (pts) | sandantiṁ → sandatiṁ (bj: machasaṁ) | samantā → sāmantā (cck: ?) | tatthaddasaṁ → tatth addasaṁ (pts) | pāsādikañca → pāsādikañ-ca (pts) | nadiñca → nadiñ-ca (pts)
ได้เห็นภูมิประเทศที่น่ารื่นรมย์ มีราวป่า น่าเพลิดเพลินใจ มีแม่น้ำไหลรินไม่ขาดสาย มีท่าน้ำสะอาดดี น่ารื่นรมย์ มีโคจรคาม อยู่โดยรอบ

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงคิดว่า
‘ramaṇīyo vata bho bhūmibhāgo, pāsādiko ca vanasaṇḍo, nadī ca sandati setakā supatitthā ramaṇīyā, samantā ca gocaragāmo.
bho → (bj, sya-all) | supatitthā → sūpatitthā (pts) | vata → vata bho (bj: machasaṁ)
‘ภูมิประเทศเป็นที่น่ารื่นรมย์ มีราวป่าน่าเพลิดเพลินใจ มีแม่น้ำไหลรินไม่ขาดสาย มีท่าน้ำสะอาดดี น่ารื่นรมย์ มีโคจรคามอยู่โดยรอบ
Alaṁ vatidaṁ kulaputtassa padhānatthikassa padhānāyā’ti.
vatidaṁ → vat idaṁ (pts)
เหมาะแก่การบำเพ็ญเพียรของกุลบุตรผู้ปรารถนาจะบำเพ็ญเพียร’
So kho ahaṁ, bhikkhave, tattheva nisīdiṁ—
tattheva → tatth eva (pts)
เราจึงนั่ง ณ ที่ นั้นด้วยคิดว่า
alamidaṁ padhānāyāti.
alamidaṁ → alam-idaṁ (pts)
‘ที่นี้เหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร’

So kho ahaṁ, bhikkhave, attanā jātidhammo samāno jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā jarādhammo samāno jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā byādhidhammo samāno byādhidhamme ādīnavaṁ viditvā abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno abyādhiṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā maraṇadhammo samāno maraṇadhamme ādīnavaṁ viditvā amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā sokadhammo samāno sokadhamme ādīnavaṁ viditvā asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ, attanā saṅkilesadhammo samāno saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamāno asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁ.
saṅkilesadhammo → saṁkilesadhammo (my, ms2005) | saṅkilesadhamme → saṁkilesadhamme (my, ms2005) | asaṅkiliṭṭhaṁ → asaṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005) | + → pariyesamāno amataṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ (bjt, pts) | + → pariyesamāno asokaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ (bjt, pts)
ภิกษุทั้งหลาย เราเองมีความเกิดเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษใน สิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดา แล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความเกิด ไม่มี ธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา แล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความแก่ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา แล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความเจ็บไข้ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษม จากโยคะ เราเองมีความตายเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความตายเป็นธรรมดา แล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความตาย ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษม จากโยคะ เราเองมีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าโศก เป็นธรรมดาแล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความเศร้าโศก ไม่มีธรรมอื่น ยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ เราเองมีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความ เศร้าหมองเป็นธรรมดา แล้วแสวงหาจนได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า และเกษมจากโยคะ

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:
ñāṇañca → ñāṇañ-ca (pts)
ทั้งญาณทัสสนะได้เกิดแก่เราว่า
‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti.
natthi dāni → natthidāni (th) | ayamantimā → ayam-antimā (pts) | natthi → na-tthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)
‘วิมุตติของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีก’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เรานั้นได้มีความดำริว่า
‘adhigato kho myāyaṁ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo.
myāyaṁ → me ayaṁ (pts)
‘ธรรม ที่เราได้บรรลุแล้วนี้ ลึกซึ้ง เห็นได้ยาก รู้ตามได้ยาก สงบ ประณีต ไม่เป็นวิสัยแห่งตรรกะ ละเอียด บัณฑิต(เท่านั้น)จึงจะรู้ได้
Ālayarāmā kho panāyaṁ pajā ālayaratā ālayasammuditā.ส่วนหมู่ประชาผู้รื่นรมย์ด้วยอาลัย ยินดีในอาลัย เพลิดเพลินในอาลัย Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṁ idaṁ ṭhānaṁ yadidaṁ—idappaccayatā paṭiccasamuppādo.
pana pajāya → panāyaṁ pajā (cck) | pana → (sya-all) | ālayarāmāya → ālayarāmā (my) | idappaccayatā paṭiccasamuppādo → idappaccayatāpaṭiccasamuppādo (bjt)
ฐานะที่หมู่สัตว์ผู้รื่นรมย์ด้วยอาลัย ยินดีในอาลัย เพลิดเพลิน ในอาลัยนี้ย่อมเป็นสิ่งที่เห็นได้ยาก กล่าวคือหลักอิทัปปัจจยตา หลักปฏิจจสมุปบาท
Idampi kho ṭhānaṁ duddasaṁ yadidaṁ—sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
taṇhākkhayo → taṇhakkhayo (bj, sya-all, pts) | idampi → idam-pi (pts)
ถึงแม้ฐานะอันนี้ก็เป็นสิ่งที่เห็นได้ยากนัก กล่าวคือความสงบแห่งสังขารทั้งปวง ความสลัดทิ้งอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา วิราคะ นิโรธ นิพพาน
Ahañceva kho pana dhammaṁ deseyyaṁ, pare ca me na ājāneyyuṁ, so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.
ahañceva → ahañ-c eva (pts) | mamassa → mam assa (pts) | mamassa vihesāti → mam assa vihesā ti (pts)
ก็ถ้าเราจะพึง แสดงธรรม และผู้อื่นจะไม่เข้าใจซึ้งต่อเรา ข้อนั้นก็จะพึงเป็นความเหน็ดเหนื่อยเปล่า แก่เรา จะพึงเป็นความลำบากเปล่าแก่เรา’

Apissu maṁ, bhikkhave, imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṁsu pubbe assutapubbā:
gāthāyo → gāthā (bjt, th, pts) | apissu → api-ssu (pts)
อนึ่งเล่า คาถาอันน่าอัศจรรย์เหล่านี้ที่ไม่เคยสดับมาก่อน ได้ปรากฏแก่เราว่า

‘Kicchena me adhigataṁ, halaṁ dāni pakāsituṁ;
halaṁ dāni → halandāni (bjt, th) | halaṁ dāni → halan-dāni (pts)
‘บัดนี้ เรายังไม่ควรประกาศธรรมที่เราบรรลุด้วยความลำบาก
Rāgadosaparetehi, nāyaṁ dhammo susambudho.เพราะธรรมนี้ไม่ใช่สิ่งที่ผู้ถูกราคะและโทสะครอบงำจะรู้ได้ง่าย

Paṭisotagāmiṁ nipuṇaṁ, gambhīraṁ duddasaṁ aṇuṁ;
paṭisotagāmiṁ → paṭisotāgāmiṁ (pts) aṇuṁ → aṇaṇa (sya-all)
แต่เป็นสิ่งพาทวนกระแส ละเอียด ลึกซึ้ง รู้เห็นได้ยาก ประณีต
Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.
ti → āvaṭāti (bj, pts1ed); āvutāti (sya-all) | dakkhanti → dakkhinti (bj) | dakkhanti tamokhandhena āvuṭāti → dakkhinti tamokkhandhena āvaṭā ti (pts) | dakkhinti → na dakkhanti (bj: machasaṁ, syā) āvuṭāti → āvaṭāti (bj) | tamokhandhena āvuṭāti → tamokkhandhena āvutāti (sya-all) | āvaṭāti → āvuṭāti (bj: machasaṁ); āvutā (bj: syā) | āvuṭā’’’ti → āvaṭāti (cck: sī.); āvutā (cck: syā.) | tamokhandhena āvuṭāti → āvaṭā ti (pts)
ผู้กำหนัดด้วยราคะ ถูกกองโมหะหุ้มห่อไว้ จักรู้เห็นไม่ได้’

Itiha me, bhikkhave, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṁ namati, no dhammadesanāya.
namati → namissati (?) | dhammadesanāya → dhammadesanāyāti (sya-all)
ภิกษุทั้งหลาย เมื่อเราพิจารณาดังนี้ จิตก็น้อมไปเพื่อความขวนขวาย น้อย มิได้น้อมไปเพื่อแสดงธรรม

Atha kho, bhikkhave, brahmuno sahampatissa mama cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi:
cetoparivitakkamaññāya → cetoparivitakkhamaññāya (pts) | cetoparivitakkamaññāya etadahosi → cetoparivitakkhamaññāya etad-ahosi (pts)
ครั้งนั้น สหัมบดีพรหมทราบความดำริในใจของเราด้วยใจของตน จึงได้มี ความรำพึงว่า
‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma tathāgatassa arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṁ namati, no dhammadesanāyā’ti.
namati → namissati (cck: ?)
‘ท่านผู้เจริญ โลกจะฉิบหายหนอ โลกจะพินาศหนอ เพราะ พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงน้อมพระทัยไปเพื่อความขวนขวายน้อย มิได้น้อมพระทัยไปเพื่อทรงแสดงธรรม’

Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi.
seyyathāpi → seyyāthāpi (bj) | evamevaṁ → evameva (bj: machasaṁ) | evameva → evamevaṁ (sya-all: sī. yu.) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th) | samiñjeyya → sammiñjeyya (th) | + → kho (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | evameva → evam-evaṁ (pts)
ลำดับนั้น สหัมบดีพรหมอันตรธานจากพรหมโลกมาปรากฏ ณ เบื้องหน้าเรา เปรียบเหมือนคนแข็งแรงเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้าฉะนั้น
Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā yenāhaṁ tenañjaliṁ paṇāmetvā maṁ etadavoca:
karitvā → dakkhinaṁ jāṇumaṇḍalaṁ puthuviyaṁ nihantvā yenāhaṁ (bj: mahāvaggapāḷi) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → ten añjalim-paṇāmetvā (pts) | etadavoca → etad-avoca (pts)
แล้วห่มอุตตราสงค์ เฉวียงบ่าข้างหนึ่ง ประนมมือมาทางที่เราอยู่ ได้กล่าวกับเราว่า
‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṁ, desetu sugato dhammaṁ.
desetu → desetu me (sya-all)
‘ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดแสดงธรรม ขอพระสุคตเจ้าได้โปรดแสดงธรรม
Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti.
assavanatā → assavaṇatā (bj)
เพราะสัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตาน้อย มีอยู่ สัตว์เหล่านั้นจะเสื่อมเพราะไม่ได้ สดับธรรม
Bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.
aññātāroti → aññātāro ti (pts)
สัตว์เหล่านั้นจักเป็นผู้รู้ทั่วถึงธรรม’

Idamavoca, bhikkhave, brahmā sahampati.
idamavoca → idam-avoca (pts)
สหัมบดีพรหมได้ทูลอาราธนาดังนี้
Idaṁ vatvā athāparaṁ etadavoca:
vatvā → vatvāna (sya-all) | etadavoca → etad-avoca (pts)
แล้วได้ทูลเป็นคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

‘Pāturahosi magadhesu pubbe, dhammo asuddho samalehi cintito;‘ในกาลก่อน ธรรมที่ไม่บริสุทธิ์ อันคนที่มีมลทิน คิดค้นไว้ ปรากฏในแคว้นมคธ Apāpuretaṁ amatassa dvāraṁ, suṇantu dhammaṁ vimalenānubuddhaṁ.
Apāpuretaṁ → avāpuretaṁ (bj) | apāpuretaṁ → avāpuretaṁ (bj) | avāpuretaṁ → apāpuretaṁ (bj: machasaṁ) | Apāpuretaṁ → avāpuretaṁ (cck: sī.) | apāpuretaṁ → apāpur etaṁ (pts)
พระองค์โปรดเปิดประตูอมตธรรมนั้นเถิด ขอสัตว์ทั้งหลายจงฟังธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ปราศจากมลทิน ได้ตรัสรู้แล้ว ข้าแต่พระองค์ผู้มีพระปัญญาดี มีพระสมันตจักษุ

Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṁ samantato;
pabbatamuddhaniṭṭhito → pabbatamuddhani-ṭṭhito (pts) yathāpi → yathā pi (pts)
บุรุษผู้ยืนอยู่บนยอดเขาศิลาล้วน พึงเห็นหมู่ชนได้โดยรอบ แม้ฉันใด
Tathūpamaṁ dhammamayaṁ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu;
pāsādamāruyha → pāsādam-āruyha (pts)
Sokāvatiṇṇaṁ janatamapetasoko, avekkhassu jātijarābhibhūtaṁ.
Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (sya-all) | sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (bj: syā) | Sokāvatiṇṇaṁ → sokāvakiṇṇaṁ (cck: syā.) | sokāvakiṇṇaṁ → sokāvatiṇṇaṁ (sya-all: sī. yu.) | janatamapetasoko → janatam-apetasoko (pts) avekkhassu → avekkhasu (bj: syā)
พระองค์ผู้หมดความเศร้าโศกแล้ว โปรดเสด็จขึ้นสู่ปราสาทคือธรรม จักได้เห็นหมู่ชนผู้ตกอยู่ในความเศร้าโศก และถูกชาติชราครอบงำได้ชัดเจน ฉันนั้น

Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma, satthavāha aṇaṇa vicara loke;
aṇaṇa → anaṇa (bj, sya-all, pts)
ข้าแต่พระองค์ผู้มีความเพียร ผู้ชนะสงคราม ผู้นำหมู่ ผู้ไม่มีหนี้ ขอพระองค์โปรดลุกขึ้นเสด็จจาริกไปในโลก
Desassu bhagavā dhammaṁ, aññātāro bhavissantī’ti.
Desassu → desetu (sya-all, mr) | desassu → desetu (sya-all) | desassu → desetu (bj: syā) | Desassu → desetu (cck: syā. ka.) | desetu → desassu (sya-all: sī. yu.)
ข้าแต่พระผู้มีพระภาค ขอพระองค์โปรดแสดงธรรม เพราะสัตว์ทั้งหลายจักเป็นผู้รู้ทั่วถึงธรรม’

Atha kho ahaṁ, bhikkhave, brahmuno ca ajjhesanaṁ viditvā sattesu ca kāruññataṁ paṭicca buddhacakkhunā lokaṁ volokesiṁ.
kho ahaṁ → khvāhaṁ (bj, sya-all, pts)
ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น เรารับคำทูลอาราธนาของพรหม และเพราะ ความมีกรุณาในสัตว์ทั้งหลาย จึงตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ
Addasaṁ kho ahaṁ, bhikkhave, buddhacakkhunā lokaṁ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe, tikkhindriye mudindriye, svākāre dvākāre, suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
paralokavajjabhayadassāvine → paralokāvajjadassāvino (bj: syā) | paralokavajjabhayadassāvine → dassāvino (cck: syā. kaṁ. ka.) | paralokavajjabhayadassāvine → dassāvino (cck: syā. kaṁ. ka.) | paralokavajjabhayadassāvine → paralokavajjabhayadassāvino (th) | appekacce → app-ekacce (pts)
เมื่อตรวจดูโลกด้วยพุทธ จักษุ ได้เห็นสัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตา น้อย มีธุลีในดวงตามาก มีอินทรีย์ แก่กล้า มีอินทรีย์อ่อน มีอาการดี มีอาการทราม สอนให้รู้ได้ง่าย สอนให้รู้ได้ยาก บางพวกเห็นปรโลกและโทษว่าเป็นสิ่งน่ากลัว บางพวกเห็นปรโลกและโทษว่าเป็น สิ่งไม่น่ากลัว
Seyyathāpi nāma uppaliniyaṁ vā paduminiyaṁ vā puṇḍarīkiniyaṁ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni antonimuggaposīni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni samodakaṁ ṭhitāni, appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṁvaḍḍhāni udakaṁ accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena;
ṭhitāni → tiṭṭhanti (bj, sya-all, pts1ed) | saṁvaḍḍhāni → saṁvaddhāni (bj, sya-all) | saṁvaḍḍhāni udakānuggatāni → saṁvaddhāni (bj, pts); saṁvaddhāni udakā nuggatāni (pts) | antonimuggaposīni → antonimuggapositāni (sya-all) | ṭhitāni anupalittāni → tiṭṭhanti anuppalittāni (sya-all); tiṭṭhanti anupaliṭṭāni (pts) | saṁvaḍḍhāni udakaṁ → saṁvaddhāni udakā (pts) | tiṭṭhanti → ṭhitāni (bj: machasaṁ) | ṭhitāni → tiṭṭhanti (cck: sī. syā. pī.) | samodakaṁ ṭhitāni → samodakaṇṭhitāni (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | appekaccāni → app-ekaccāni (pts)
ในกออุบล ในกอปทุม หรือในกอบุณฑริก ดอกอุบล ดอกปทุม ดอกบุณฑริก บางดอกที่เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ ยังไม่พ้นน้ำ จมอยู่ใต้น้ำ และมีน้ำหล่อเลี้ยงไว้ ดอกอุบล ดอกปทุม ดอกบุณฑริก บางดอกที่เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ อยู่เสมอน้ำ ดอกอุบล ดอกปทุม ดอกบุณฑริก บางดอกที่เกิดในน้ำ เจริญในน้ำ อยู่พ้นน้ำ ไม่แตะน้ำ แม้ฉันใด
evameva kho ahaṁ, bhikkhave, buddhacakkhunā lokaṁ volokento addasaṁ satte apparajakkhe mahārajakkhe, tikkhindriye mudindriye, svākāre dvākāre, suviññāpaye duviññāpaye, appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.
appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante → (pts) | viharante → [ (bj: ] antarita padāni sīmu potthakesu na dissante) | paralokavajjabhayadassāvine → paralokavajjabhayadassāvino (th) | evameva → evam-eva (pts) | appekacce → app-ekacce (pts)
เราเมื่อตรวจดูโลกด้วยพุทธจักษุ ได้เห็นสัตว์ทั้งหลายผู้มีธุลีในดวงตาน้อย มีธุลีในดวงตามาก มีอินทรีย์แก่กล้า มีอินทรีย์อ่อน มีอาการดี มีอาการทราม สอนให้รู้ได้ง่าย สอนให้รู้ได้ยาก บางพวกเห็นปรโลกและโทษว่าเป็นสิ่งน่ากลัว บางพวกมักเห็นปรโลกและโทษว่าเป็นสิ่งไม่น่ากลัว ฉันนั้น

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, brahmānaṁ sahampatiṁ gāthāya paccabhāsiṁ:
paccabhāsiṁ → ajjhabhāsiṁ (sya-all)
ลำดับนั้น เราจึงได้กล่าวคาถาตอบสหัมบดีพรหมว่า

‘Apārutā tesaṁ amatassa dvārā, ye sotavanto pamuñcantu saddhaṁ;
dvārā → dvārā brahme (pts)
‘พรหม สัตว์เหล่าใดมีโสตประสาท จงปล่อยศรัทธามาเถิด เรามิได้ปิดประตูอมตธรรมสำหรับสัตว์เหล่านั้น
Vihiṁsasaññī paguṇaṁ na bhāsiṁ, dhammaṁ paṇītaṁ manujesu brahme’ti.
brahmeti → brahme ti (pts)
แต่เรารู้สึกว่าเป็นการยากลำบาก จึงไม่คิดจะแสดงธรรมอันประณีต ที่เราคล่องแคล่ว ในหมู่มนุษย์’

Atha kho, bhikkhave, brahmā sahampati ‘katāvakāso khomhi bhagavatā dhammadesanāyā’ti maṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā tatthevantaradhāyi.
dhammadesanāyāti → dhammadesaṇāyāti (pts) | khomhi → kho mhi (pts) | tatthevantaradhāyi → tatth ev antaradhāyi (pts)
ครั้งนั้น สหัมบดีพรหมทราบว่า ‘พระผู้มีพระภาคได้ทรงประทานโอกาสเพื่อจะ แสดงธรรมแล้ว’ จึงถวายอภิวาทเรา กระทำประทักษิณแล้วได้หายไปจากที่นั้น

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เราดำริว่า
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ;‘เราควรแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?
khippameva → khippam-eva (pts)
ใครจักรู้ธรรมนี้ได้ฉับพลัน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:แล้วดำริต่อไปว่า ‘ayaṁ kho āḷāro kālāmo paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko.
viyatto → byatto (bj)
‘อาฬารดาบส กาลามโคตรนี้ เป็น บัณฑิต ฉลาดเฉียบแหลม มีปัญญา มีธุลีในดวงตาน้อยมานาน
Yannūnāhaṁ āḷārassa kālāmassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts)
ทางที่ดี เราควร แสดงธรรมแก่อาฬารดาบส กาลามโคตรก่อน
So imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti.
khippameva → khippam-eva (pts)
เธอจักรู้ธรรมนี้ได้ฉับพลัน’

Atha kho maṁ, bhikkhave, devatā upasaṅkamitvā etadavoca:
etadavoca sattāhakālaṅkato → etadavocuṁ sattāhakālakato (pts) | etadavoca → etad-avocuṁ (pts)
ครั้งนั้น เทวดาองค์หนึ่งเข้ามาหาเราแล้วกล่าวว่า
‘sattāhakālaṅkato, bhante, āḷāro kālāmo’ti.
sattāhakālaṅkato → sattāhakālakato (bj, sya-all) | sattāhakālakato → sattāhakālaṅkato (bj: machasaṁ) | kālāmoti → kālāmo ti (pts)
‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อาฬารดาบส กาลามโคตรทำกาละได้ ๗ วันแล้ว’

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:
dassanaṁ → dassaṇaṁ (pts) | ñāṇañca → ñāṇañ-ca (pts)
อนึ่ง เราก็ได้เกิดญาณทัสสนะขึ้นว่า
‘sattāhakālaṅkato āḷāro kālāmo’ti.
sattāhakālaṅkato → sattāhakālakato (bj, sya-all, pts) | sattāhakālakato → sattāhakālaṅkato (bj: machasaṁ) | kālāmoti → kālāmo ti (pts)
‘อาฬารดาบส กาลามโคตร ทำกาละได้ ๗ วันแล้ว’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
จึงดำริว่า
‘mahājāniyo kho āḷāro kālāmo.‘อาฬารดาบส กาลามโคตร เป็นผู้มีความเสื่อมจากคุณอันยิ่งใหญ่ แล้วหนอ Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti.
khippameva → khippam-eva (pts)
เพราะถ้าเธอได้ฟังธรรมนี้ ก็จะพึงรู้ได้ฉับพลัน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงดำริว่า
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ;
ahaṁ → (sya-all)
‘เราควรแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ
ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?
khippameva → khippam-eva (pts)
ใครจักรู้ทั่วถึงธรรมนี้ได้ ฉับพลัน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
จึงดำริต่อไปว่า
‘ayaṁ kho udako rāmaputto paṇḍito viyatto medhāvī dīgharattaṁ apparajakkhajātiko.
viyatto → byatto (bj) | uddako → udako (bj: machasaṁ)
‘อุทกดาบส รามบุตรนี้ เป็นบัณฑิต ฉลาดเฉียบแหลม มีปัญญา มีธุลีในดวงตาน้อยมานาน
Yannūnāhaṁ udakassa rāmaputtassa paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | udakassa → uddakassa (bjt, th) | yannūnāhaṁ udakassa → yan-nūnāhaṁ uddakassa (pts)
ทางที่ดี เราควรแสดงธรรมแก่อุทกดาบส รามบุตรก่อน
So imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti.
khippameva → khippam-eva (pts)
เธอจักรู้ธรรมนี้ได้ฉับพลัน’

Atha kho maṁ, bhikkhave, devatā upasaṅkamitvā etadavoca:
etadavoca abhidosakālaṅkato → etadavocuṁ abhidosakālakato (pts) | etadavoca → etad-avocuṁ (pts)
ลำดับนั้น เทวดาองค์หนึ่งเข้ามาหาเราแล้วกล่าวว่า
‘abhidosakālaṅkato, bhante, udako rāmaputto’ti.
abhidosakālaṅkato → abhidosakālakato (bj, sya-all) | abhidosakālakato → abhidosakālaṅkato (bj: machasaṁ) | udako → uddako (bjt, th)
‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อุทกดาบส รามบุตร ได้ทำกาละเมื่อวานนี้’

Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi:
ñāṇañca → ñāṇañ-ca (pts)
อนึ่ง เราก็ได้เกิดญาณทัสสนะขึ้นว่า
‘abhidosakālaṅkato udako rāmaputto’ti.
abhidosakālaṅkato udako → abhidosakālakato uddako (bj, sya-all) | abhidosakālaṅkato udako rāmaputtoti → abhidosakālakato uddako rāmaputto ti (pts) | abhidosakālakato → abhidosakālaṅkato (bj: machasaṁ)
‘อุทกดาบส รามบุตร ได้ทำกาละ เมื่อวานนี้’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
จึงดำริว่า
‘mahājāniyo kho udako rāmaputto.
udako → uddako (bjt, th, pts)
‘อุทกดาบส รามบุตร เป็นผู้มีความเสื่อมจากคุณอันยิ่งใหญ่ แล้วหนอ
Sace hi so imaṁ dhammaṁ suṇeyya, khippameva ājāneyyā’ti.
khippameva → khippam-eva (pts)
เพราะถ้าเธอได้ฟังธรรมนี้ ก็จะพึงรู้ได้ฉับพลัน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
เราจึงดำริว่า
‘kassa nu kho ahaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyaṁ;‘เราควรแสดงธรรมแก่ใครก่อนหนอ ko imaṁ dhammaṁ khippameva ājānissatī’ti?
khippameva → khippam-eva (pts)
ใครจักรู้ธรรมนี้ได้ฉับพลัน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
จึงดำริว่า
‘bahukārā kho me pañcavaggiyā bhikkhū, ye maṁ padhānapahitattaṁ upaṭṭhahiṁsu.‘ภิกษุปัญจวัคคีย์มีอุปการะแก่เรามาก ที่ได้เฝ้าปรนนิบัติเราผู้มุ่งบำเพ็ญ เพียร Yannūnāhaṁ pañcavaggiyānaṁ bhikkhūnaṁ paṭhamaṁ dhammaṁ deseyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan-nūnāhaṁ (pts) | deseyyanti → deseyyan-ti (pts)
ทางที่ดี เราควรแสดงธรรมแก่ภิกษุปัญจวัคคีย์ก่อน’

Tassa mayhaṁ, bhikkhave, etadahosi:
etadahosi → etad-ahosi (pts)
แล้วดำริต่อไปว่า
‘kahaṁ nu kho etarahi pañcavaggiyā bhikkhū viharantī’ti?
kahaṁ nu kho → kahannukho (bjt) | kahaṁ nu → kahan-nu (pts)
‘บัดนี้ ภิกษุปัญจวัคคีย์อยู่ที่ไหนหนอ’
Addasaṁ kho ahaṁ, bhikkhave, dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena pañcavaggiye bhikkhū bārāṇasiyaṁ viharante isipatane migadāye.
ahaṁ → (sya-all)
ก็ได้เห็นภิกษุปัญจวัคคีย์อยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์
Atha khvāhaṁ, bhikkhave, uruvelāyaṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena bārāṇasī tena cārikaṁ pakkamiṁ.
pakkamiṁ → pakkāmiṁ (sya-all, pts1ed, mr) | pakkamiṁ → pakkāmiṁ (pts) | pakkamiṁ → pakkāmi (bj: syā) | pakkamiṁ → pakkāmiṁ (cck: syā. pī. ka.)
ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น เราพักอยู่ที่ตำบลอุรุเวลาตามความต้องการแล้ว จึงหลีกจาริกไปทางกรุงพาราณสี

Addasā kho maṁ, bhikkhave, upako ājīvako antarā ca gayaṁ antarā ca bodhiṁ addhānamaggappaṭipannaṁ.
ājīvako → ājīviko (si, pts1ed, mr) | ājīvako → ājīviko (pts) | ājīvako → ājīviko (bj: sīmu9, PTS) | antarā → ājīviko (cck: sī. pī. ka.) | addhānamaggappaṭipannaṁ → addhānamagga paṭipannaṁ (bjt) | addhānamaggappaṭipannaṁ → addhānamaggapaṭipannaṁ (th, pts)
ภิกษุทั้งหลาย อาชีวกชื่ออุปกะได้พบเราผู้กำลังเดินทางไกล ณ ระหว่าง แม่น้ำคยากับต้นโพธิพฤกษ์
Disvāna maṁ etadavoca:
etadavoca → etad-avoca (pts)
ได้ถามเราว่า
‘vippasannāni kho te, āvuso, indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto.‘อาวุโส อินทรีย์ของท่านผ่องใสยิ่งนัก ผิวพรรณของท่านบริสุทธิ์ผุดผ่อง Kaṁsi tvaṁ, āvuso, uddissa pabbajito, ko vā te satthā, kassa vā tvaṁ dhammaṁ rocesī’ti?
tvaṁ → taṁ (sya-all) | kaṁsi → kaṁ si (pts)
ท่านบวชอุทิศใคร ใครเป็นศาสดาของท่าน หรือท่านชอบใจธรรมของใคร’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, upakaṁ ājīvakaṁ gāthāhi ajjhabhāsiṁ:
gāthāhi ajjhabhāsiṁ → gāthāya ajjhabhāsi (sya-all) | ājīvakaṁ → ājīvikaṁ (pts) | gāthāhi → gāthāya (bj: syā)
เมื่ออุปกาชีวกถามอย่างนี้แล้ว เราจึงได้กล่าวคาถาตอบอุปกาชีวกว่า

‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi, sabbesu dhammesu anūpalitto;
sabbavidūhamasmi → sabbavidū ham-asmi (pts) anūpalitto → anuppalitto (sya-all)
‘เราเป็นผู้ครอบงำธรรมทั้งปวง รู้ธรรมทั้งปวง มิได้แปดเปื้อนในธรรมทั้งปวง
Sabbañjaho taṇhākkhaye vimutto, sayaṁ abhiññāya kamuddiseyyaṁ.
taṇhākkhaye → taṇhakkhaye (bj, sya-all) | sabbañjaho taṇhākkhaye → sabbaṁjaho taṇhakkhaye (pts) kamuddiseyyaṁ → kam-uddiseyyaṁ (pts)
ละธรรมทั้งปวง ได้สิ้นเชิง หลุดพ้นเพราะสิ้นตัณหา ตรัสรู้ยิ่งเอง แล้วจะพึงกล่าวอ้างใครเล่า

Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;เราไม่มีอาจารย เราไม่มีผู้เสมอเหมือน Sadevakasmiṁ lokasmiṁ, natthi me paṭipuggalo.
sadevakasmiṁ → sadevakasmi (th) natthi → na-tthi (pts)
เราไม่มีผู้ทัดเทียมในโลกกับทั้งเทวโลก

Ahañhi arahā loke, ahaṁ satthā anuttaro;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt, pts)
เพราะเราเป็นอรหันต์ เป็นศาสดาผู้ยอดเยี่ยม
Ekomhi sammāsambuddho, sītibhūtosmi nibbuto.
ekomhi → eko mhi (pts) sītibhūtosmi → sītibhūto smi (pts)
เราผู้เดียวเป็นผู้ตรัสรู้เองโดยชอบ เป็นผู้เยือกเย็น ดับกิเลสในโลกได้แล้ว

Dhammacakkaṁ pavattetuṁ, gacchāmi kāsinaṁ puraṁ;เราจะไปเมืองหลวงของชาวกาสี ประกาศธรรมจักร Andhībhūtasmiṁ lokasmiṁ, āhañchaṁ amatadundubhin’ti.
Andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmi (bj, cck, pts1ed); andhabhūtasmi (sya1ed, sya2ed) | andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmiṁ (bj, pts); andhabhūtasmi (sya-all) | andhabhūtasmiṁ → andhībhūtasmiṁ (bj: machasaṁ) | Andhībhūtasmiṁ → andhabhūtasmiṁ (cck: sī. syā. pī.) āhañchaṁ → āhaññiṁ (sya-all) | āhañchaṁ → āhaññiṁ (bj: syā) | amatadundubhinti → amatadundubhin-ti (pts)
ตีกลองอมตธรรมไปในโลกอันมีความมืดมน’

‘Yathā kho tvaṁ, āvuso, paṭijānāsi, arahasi anantajino’ti.
arahasi → (bj) | anantajinoti → anantajino ti (pts)
อุปกาชีวกกล่าวว่า ‘อาวุโส ท่านสมควรเป็นพระอนันตชินะตามที่ท่านประกาศ’

‘Mādisā ve jinā honti, ye pattā āsavakkhayaṁ;เราจึงกล่าวตอบเป็นคาถาว่า ‘ชนเหล่าใดได้ถึงความสิ้นอาสวะแล้ว ชนเหล่านั้นย่อมเป็นพระชินะเช่นเรา Jitā me pāpakā dhammā, tasmāhamupaka jino’ti.
tasmāhamupaka → tasmāhaṁ upakā (bj, sya-all) | tasmāhamupaka jinoti → tasmā haṁ upakā jino ti (pts)
อุปกะ เราชนะความชั่วได้แล้ว เพราะฉะนั้น เราจึงชื่อว่าพระชินะ’

Evaṁ vutte, bhikkhave, upako ājīvako ‘hupeyyapāvuso’ti vatvā sīsaṁ okampetvā ummaggaṁ gahetvā pakkāmi.
hupeyyapāvuso’ti → huveyyapāvusoti (bj, pts1ed); huveyyāvusoti (cck, sya2ed) | hupeyyapāvusoti → huveyyapāvusoti (bj) | bhikkhave → bhikkhave so (sya-all) | ājīvako hupeyyapāvusoti → huveyyāvusoti (sya-all) | huveyyapāvuso’ti → hūpeyyapāvusoti (bj: machasaṁ); hūveyyāvuso (bj: syā) | hupeyyapāvuso’ti → huveyyapāvuso (cck: sī. pī.); huveyyāvuso (cck: syā.) | huveyyāvusoti → huveyyāpāvusotīti dissati (sya-all: yu.) | ājīvako hupeyyapāvusoti → ājīviko huveyya p āvuso ti (pts)
เมื่อเรากล่าวอย่างนั้นแล้ว อุปกาชีวกจึงกล่าวว่า ‘อาวุโส ควรจะเป็นอย่างนั้น’ โคลงศีรษะแล้วเดินสวนทางหลีกไป

Atha khvāhaṁ, bhikkhave, anupubbena cārikaṁ caramāno yena bārāṇasī isipatanaṁ migadāyo yena pañcavaggiyā bhikkhū tenupasaṅkamiṁ.
bārāṇasī → bārāṇasī yena (sya-all) | tenupasaṅkamiṁ addasaṁsu → ten upasaṅkamiṁ addasāsuṁ (pts) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th)
ภิกษุทั้งหลาย ลำดับนั้น เราจาริกไปโดยลำดับ ถึงป่าอิสิปตน มฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี ได้เข้าไปหาภิกษุปัญจวัคคีย์ถึงที่อยู่
Addasaṁsu kho maṁ, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū dūrato āgacchantaṁ.
addasaṁsu → addasāsuṁ (bj, sya-all) | dūrato → dūratova (bj, sya-all, pts) | + → va (pts)
ภิกษุปัญจวัคคีย์ เห็นเราเดินมาแต่ไกล
Disvāna aññamaññaṁ saṇṭhapesuṁ:
aññamaññaṁ → aññamaññā (bj) | saṇṭhapesuṁ → aññamaññaṁ katikaṁ saṇṭhapesuṁ (cck: vinayapiṭake mahāvagge)
จึงนัดหมายกันและกันว่า
‘ayaṁ kho, āvuso, samaṇo gotamo āgacchati bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya.
bāhulliko → bāhuliko (bj, pts1ed) | kho → (pts) | bāhuliko → bāhulliko (bj: machasaṁ) | bāhulliko → bāhuliko (sī. pī.) sāratthadīpanīṭīkāya sameti (cck note)
‘อาวุโส พระสมณโคดมนี้ เป็น ผู้มักมาก คลายความเพียร เวียนมาเพื่อความเป็นคนมักมาก กำลังเสด็จมา
So neva abhivādetabbo, na paccuṭṭhātabbo; nāssa pattacīvaraṁ paṭiggahetabbaṁ.
neva → n eva (pts)
พวกเราไม่พึงกราบไหว้ ไม่พึงลุกรับ ไม่พึงรับบาตรและจีวรของพระองค์
Api ca kho āsanaṁ ṭhapetabbaṁ, sace ākaṅkhissati nisīdissatī’ti.
āsanaṁ → āsaṇaṁ (pts) | api ca → apica (th)
แต่จะจัด อาสนะไว้ ถ้าพระองค์ปรารถนาก็จักประทับนั่ง’
Yathā yathā kho ahaṁ, bhikkhave, upasaṅkamiṁ tathā tathā pañcavaggiyā bhikkhū nāsakkhiṁsu sakāya katikāya saṇṭhātuṁ.
upasaṅkamiṁ → upasaṅkamāmi (bj, pts)
เราเข้าไปหาภิกษุปัญจวัคคีย์ ภิกษุปัญจวัคคีย์ก็ลืมข้อนัดหมายของตน
Appekacce maṁ paccuggantvā pattacīvaraṁ paṭiggahesuṁ, appekacce āsanaṁ paññapesuṁ, appekacce pādodakaṁ upaṭṭhapesuṁ.
paññapesuṁ → paññāpesuṁ (bj, sya-all, pts) | upaṭṭhapesuṁ → upaṭṭhāpesuṁ (pts) | appekacce → app-ekacce (pts) | paññapesuṁ appekacce → paññāpesuṁ app-ekacce (pts)
บางพวก ต้อนรับเราแล้วรับบาตรและจีวร บางพวกปูลาดอาสนะ บางพวกจัดหาน้ำล้างเท้า
Api ca kho maṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaranti.
api ca → apica (th)
แต่ภิกษุปัญจวัคคีย์เรียกเราโดยออกนามและใช้คำว่า ‘อาวุโส’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:
evaṁ vutte → (sya-all)
เมื่อภิกษุปัญจวัคคีย์กล่าวอย่างนั้นแล้ว เราจึงห้ามภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า
‘mā, bhikkhave, tathāgataṁ nāmena ca āvusovādena ca samudācaratha.
samudācaratha → samudācarittha (bj, sya-all, pts1ed) | samudācaratha → samudācarittha (pts) | samudācarittha → samudācaratha (bj: machasaṁ) | samudācaratha → samudācarittha (cck: sī. syā. pī.)
‘ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายอย่าเรียกตถาคตโดยออกชื่อและใช้คำว่า ‘อาวุโส’
Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.ตถาคต เป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.
amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi → amatam-adhigataṁ aham-anusāsāmi (pts)
เธอทั้งหลายจงเงี่ยโสตสดับ เราจะสั่งสอน อมตธรรมที่เราได้บรรลุแล้ว จะแสดงธรรม
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
tathā → (sya-all) | paṭipajjamānā → yathānusiṭṭhaṁ paṭipajjamānā (bj: syā) | nacirasseva yassatthāya → nacirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad-anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
เธอทั้งหลายเมื่อปฏิบัติตามที่เราสั่งสอน ไม่นานนักก็จักทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่เหล่า กุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบันนี้แน่แท้’

Evaṁ vutte, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:
etadavocuṁ → etad-avocuṁ (pts)
เมื่อเรากล่าวอย่างนี้แล้ว ภิกษุปัญจวัคคีย์ได้กล่าวกับเราว่า
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
iriyāya → ariyāya (sya-all) | uttari → uttariṁ (pts) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | bāhulliko → bāhuliko (bjt, pts) | tāyapi → tāya pi (pts) | kiṁ pana → kim-pana (pts) | alamariyañāṇadassanavisesanti → alamariyañāṇadassanavisesan-ti (pts)
‘อาวุโสโคดม แม้ด้วยจริยานั้น ด้วยปฏิปทานั้น ด้วยทุกกรกิริยานั้น พระองค์ก็ยังมิได้บรรลุ ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ บัดนี้ พระองค์ เป็นผู้มักมาก คลายความเพียร เวียนมาเพื่อความเป็นคนมักมาก ไฉนจักบรรลุ ญาณทัสสนะที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ได้เล่า’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:
etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
เมื่อภิกษุปัญจวัคคีย์กล่าวอย่างนั้นแล้ว เราจึงได้กล่าวกับภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า
‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko, na padhānavibbhanto, na āvatto bāhullāya.
bāhulliko → bāhuliko (bjt, pts)
‘ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตไม่ได้เป็นคนมักมาก ไม่ได้คลายความเพียร ไม่ได้เวียนมา เพื่อความเป็นคนมักมาก
Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.ตถาคตเป็นอรหันต์ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.
amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi → amatam-adhigataṁ aham-anusāsāmi (pts)
เธอทั้งหลาย จงเงี่ยโสตสดับ เราจะสั่งสอนอมตธรรมที่เราได้บรรลุแล้ว จะแสดงธรรม
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
tathā → (sya-all) | nacirasseva yassatthāya → nacirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad-anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
เธอทั้งหลาย เมื่อปฏิบัติตามที่เราสั่งสอน ไม่นานนักก็จักทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ยอดเยี่ยมอันเป็น ที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่เหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบต้องการ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบันนี้แน่แท้’

Dutiyampi kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:
dutiyampi → dutiyam-pi (pts) | etadavocuṁ → etad-avocuṁ (pts)
แม้ครั้งที่ ๒ ภิกษุปัญจวัคคีย์ก็ได้กล่าวกับเราว่า ฯลฯ
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
tvaṁ → tavaṁ (sya-all) | iriyāya → ariyāya (sya-all) | bāhuliko → bāhulliko (bj: machasaṁ) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | kiṁ pana → kimpana (bjt)

Dutiyampi kho ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:
dutiyampi → dutiyam-pi (pts) | etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
แม้ครั้งที่ ๒ เราก็ได้กล่าวกับภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า ฯลฯ
‘na, bhikkhave, tathāgato bāhulliko …pe…
bāhuliko → bāhulliko (bj: machasaṁ) | pe → spelled out in full (bjt)
upasampajja viharissathā’ti.

Tatiyampi kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū maṁ etadavocuṁ:
tatiyampi → tatiyam-pi (pts) | etadavocuṁ → etad-avocuṁ (pts)
แม้ครั้งที่ ๓ ภิกษุปัญจวัคคีย์ก็ได้กล่าวกับเราว่า
‘tāyapi kho tvaṁ, āvuso gotama, iriyāya tāya paṭipadāya tāya dukkarakārikāya nājjhagamā uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesaṁ, kiṁ pana tvaṁ etarahi bāhulliko padhānavibbhanto āvatto bāhullāya adhigamissasi uttari manussadhammā alamariyañāṇadassanavisesan’ti?
iriyāya → ariyāya (sya-all) | uttari manussadhammā → uttarimanussadhammā (my, bjt) | kiṁ pana → kimpana (bjt) | bāhulliko → bāhuliko (bjt)
‘อาวุโสโคดม แม้ด้วย จริยานั้น ด้วยปฏิปทานั้น ด้วยทุกกรกิริยานั้น พระองค์ก็ยังมิได้บรรลุญาณทัสสนะ ที่ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ได้ บัดนี้ พระองค์เป็นผู้มักมาก คลายความเพียร เวียนมาเพื่อความเป็นคนมักมาก ไฉนจักบรรลุญาณทัสสนะที่ ประเสริฐอันสามารถ วิเศษยิ่งกว่าธรรมของมนุษย์ได้เล่า’

Evaṁ vutte, ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū etadavocaṁ:
etadavocaṁ → etad-avocaṁ (pts)
เมื่อภิกษุปัญจวัคคีย์กล่าวอย่างนั้นแล้ว เราได้กล่าวกับภิกษุปัญจวัคคีย์ว่า
‘abhijānātha me no tumhe, bhikkhave, ito pubbe evarūpaṁ pabhāvitametan’ti?
pabhāvitametan’ti → vabbhāvitametanti (bj); bhāsitametanti (si, sya-all) | pabhāvitametanti → vabbhāvitametanti (bj); bhāsitametanti (sya-all) | vabbhāvitametanti → bhāsitametanti (bj: sīmu9); bhāvitametanti (bj: katthaci); paghāvitametanti (bj: machasaṁ) | pabhāvitameta’nti → bhāsitametanti (cck: sī. syā. vinayepi) | pabhāvitametanti → cross vabbhācitam-etan-ti (pts)
‘ภิกษุ ทั้งหลาย เธอทั้งหลายยังจำได้หรือไม่ว่า ถ้อยคำเช่นนี้เราได้เคยกล่าวในกาลก่อนแต่นี้’

‘No hetaṁ, bhante’.
+ → na bhikkhave tathāgato bāhuliko na padhānavibbhanto na āvatto bāhullāya (bjt) | + → na bhikkhave tathāgato bāhulliko na padhānavibbhanto na āvatto bāhullāya (th) | hetaṁ bhante → h etam-bhante (pts)
ภิกษุปัญจวัคคีย์กล่าวว่า ‘ถ้อยคำเช่นนี้ไม่เคยได้ฟังมาก่อน พระพุทธเจ้าข้า’

‘Arahaṁ, bhikkhave, tathāgato sammāsambuddho.เราจึงกล่าวว่า ‘ภิกษุทั้งหลาย ตถาคตเป็นอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยตนเองโดยชอบ Odahatha, bhikkhave, sotaṁ, amatamadhigataṁ, ahamanusāsāmi, ahaṁ dhammaṁ desemi.
amatamadhigataṁ ahamanusāsāmi → amatam-adhigataṁ aham-anusāsāmi (pts)
เธอทั้งหลายจงเงี่ยโสตสดับ เราจะสั่งสอนอมตธรรมที่เราได้บรรลุแล้ว จะแสดงธรรม
Yathānusiṭṭhaṁ tathā paṭipajjamānā nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissathā’ti.
tathā → (sya-all) | nacirasseva yassatthāya → nacirass eva yass atthāya (pts) | sammadeva → samma-d-eva (pts) | tadanuttaraṁ → tad-anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
เธอทั้งหลายเมื่อปฏิบัติตามที่เราสั่งสอน ไม่นานนักก็จักทำให้แจ้งซึ่งประโยชน์ ยอดเยี่ยมอันเป็นที่สุดแห่งพรหมจรรย์ ที่เหล่ากุลบุตรผู้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต โดยชอบต้องการด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบันนี้แน่แท้’

Asakkhiṁ kho ahaṁ, bhikkhave, pañcavaggiye bhikkhū saññāpetuṁ.เราสามารถทำให้ภิกษุปัญจวัคคีย์ยินยอมได้แล้ว Dvepi sudaṁ, bhikkhave, bhikkhū ovadāmi, tayo bhikkhū piṇḍāya caranti.
bhikkhū → (bj) | dvepi → dve pi (pts)
เรากล่าวสอนภิกษุ ๒ รูป ภิกษุ ๓ รูปก็เที่ยวบิณฑบาต
Yaṁ tayo bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti tena chabbaggiyā yāpema.
chabbaggiyā → chabbaggā (bj, sya-all); chabbaggo (pts1ed) | chabbaggiyā → chabbaggo (pts) | chabbaggā → chabbaggiyā (bj: machasaṁ); chabbaggo (bj: PTS) | chabbaggiyā → chabbaggā (cck: sī. syā.) | chabbaggā → chabbaggo (sya-all: yu.)
เราทั้ง ๖ ฉันบิณฑบาตที่ภิกษุ ๓ รูปนำมา
Tayopi sudaṁ, bhikkhave, bhikkhū ovadāmi, dve bhikkhū piṇḍāya caranti.
dve → dvepi (sya-all) | tayopi → tayo pi (pts)
เรากล่าวสอนภิกษุ ๓ รูป ภิกษุ ๒ รูปก็เที่ยวบิณฑบาต
Yaṁ dve bhikkhū piṇḍāya caritvā āharanti tena chabbaggiyā yāpema.
āharanti → āharantī (bj) | dve → dvepi (sya-all) | chabbaggiyā → chabbaggā (sya-all); chabbaggo (pts)
เราทั้ง ๖ ฉันบิณฑบาต ที่ภิกษุ ๒ รูปนำมา

Atha kho, bhikkhave, pañcavaggiyā bhikkhū mayā evaṁ ovadiyamānā evaṁ anusāsiyamānā attanā jātidhammā samānā jātidhamme ādīnavaṁ viditvā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā ajātaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu, attanā jarādhammā samānā jarādhamme ādīnavaṁ viditvā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā ajaraṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu, attanā byādhidhammā samānā …pe… attanā maraṇadhammā samānā … attanā sokadhammā samānā … attanā saṅkilesadhammā samānā saṅkilesadhamme ādīnavaṁ viditvā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ pariyesamānā asaṅkiliṭṭhaṁ anuttaraṁ yogakkhemaṁ nibbānaṁ ajjhagamaṁsu.
jarādhamme ādīnavaṁ viditvā → (pts) | samānā → samānā amataṁ (pts); samānā asokaṁ (pts) | saṅkilesadhammā → saṁkilesadhammā (my, ms2005) | saṅkilesadhamme → saṁkilesadhamme (my, ms2005) | asaṅkiliṭṭhaṁ → asaṁkiliṭṭhaṁ (my, ms2005) | pe → spelled out in full (bjt) | + → abyādhiṁ (pts)
ต่อมา ภิกษุปัญจวัคคีย์ที่เราสั่งสอนและพร่ำสอนอยู่อย่างนี้ เป็นผู้มีความเกิด เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเกิดเป็นธรรมดาด้วยตนแล้ว จึงแสวงหา นิพพานที่ไม่มีความเกิด อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม ได้บรรลุนิพพาน ที่ไม่มีความเกิด อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมแล้ว เป็นผู้มีความแก่เป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความแก่เป็นธรรมดา ด้วยตนแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความแก่ อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอด เยี่ยม ได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความแก่ อันเป็นแดนเกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมแล้ว เป็นผู้มีความเจ็บเป็นธรรมดา ฯลฯ เป็นผู้มีความตายเป็นธรรมดา ฯลฯ เป็นผู้มีความเศร้าโศกเป็นธรรมดา ฯลฯ เป็นผู้มีความเศร้าหมองเป็นธรรมดา ทราบชัดถึงโทษในสิ่งที่มีความเศร้าหมอง เป็นธรรมดาด้วยตนแล้ว จึงแสวงหานิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง อันเป็นแดน เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม ได้บรรลุนิพพานที่ไม่มีความเศร้าหมอง อันเป็นแดน เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมแล้ว
Ñāṇañca pana nesaṁ dassanaṁ udapādi:
nesaṁ → tesaṁ (bj: katthaci) | ñāṇañca → ñāṇañ-ca (pts)
อนึ่ง ภิกษุปัญจวัคคีย์เหล่านั้นได้เกิดญาณทัสสนะขึ้นมาว่า
‘akuppā no vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’ti.
akuppā no vimutti → akuppā nesaṁ vimutti (mr) | vimutti → akuppā nesaṁ vimutti (cck: ka.) | natthi dāni → natthidāni (bjt, th) | ayamantimā → ayam-antimā (pts) | natthi → na-tthi (pts) | punabbhavoti → punabbhavo ti (pts)
‘วิมุตติของพวกเรา ไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย ภพใหม่ไม่มีอีกต่อไป’

Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā.
pañcime → pañc ime (pts)
ภิกษุทั้งหลาย กามคุณ ๕ ประการนี้
Katame pañca?กามคุณ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā,
kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)
๑. รูปที่จะพึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …pe…๒. เสียงที่จะพึงรู้แจ้งทางหู ฯลฯ ghānaviññeyyā gandhā …๓. กลิ่นที่จะพึงรู้แจ้งทางจมูก ฯลฯ jivhāviññeyyā rasā …๔. รสที่จะพึงรู้แจ้งทางลิ้น ฯลฯ kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasaṁhitā rajanīyā.
kāmūpasaṁhitā → kāmūpasañhitā (th)
๕. โผฏฐัพพะที่จะพึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
Ime kho, bhikkhave, pañca kāmaguṇā.กามคุณมี ๕ ประการนี้

Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā:
ajjhopannā → ajjhāpannā (bj, sya-all) | ye hi keci → yekeci (sya-all) | gathitā → gadhitā (sya-all) | keci → ye keci (bj: syā) | gathitā → gadhitā (bj: syā) | ajjhāpannā → ajjhopannā (bj: machasaṁ, PTS) | evamassu → evam-assu (pts)
สมณะหรือพราหมณ์พวกใดพวกหนึ่งใฝ่ฝัน ลุ่มหลง ติดพัน ไม่เห็นโทษ ไม่มี ปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคกามคุณ ๕ ประการนี้ บัณฑิตพึงทราบว่า
‘anayamāpannā byasanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’.
pāpimato → pāpimato ti | pāpimato → pāpimato’’ti (cck: ?) | anayamāpannā byasanamāpannā → anayam-āpannā byasanam-āpannā (pts)
‘สมณ พราหมณ์พวกนั้นเป็นผู้ถึงความเสื่อม ความพินาศ ถูกมารใจบาปทำอะไร ๆ ได้ ตามใจชอบ’

Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago baddho pāsarāsiṁ adhisayeyya.
mago → migo (bj) | mago baddho → migo bandho (sya-all) | migo → mago (bj: machasaṁ, PTS) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
ภิกษุทั้งหลาย เนื้อป่าที่ติดบ่วง นอนทับบ่วง
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam-assa (pts)
พึงทราบว่า
‘anayamāpanno byasanamāpanno yathākāmakaraṇīyo luddassa.
anayamāpanno byasanamāpanno → anayam-āpanno byasanam-āpanno (pts)
‘เป็นสัตว์ที่ถึง ความเสื่อม ความพินาศ ถูกนายพรานเนื้อทำอะไร ๆ ได้ตามใจชอบ’
Āgacchante ca pana ludde yena kāmaṁ na pakkamissatī’ti.
pana → (sya-all, pts) | ludde → āgacchantevaludde (bj: syā, PTS) | + → na (bjt) | + → yenakāmaṁ (th, pts)
เมื่อนาย พรานเนื้อเดินเข้ามา ก็หนีไปไม่ได้ตามปรารถนา

Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe gathitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā:
ajjhopannā → ajjhāpannā (bj, sya-all) | ye hi keci → yekeci (sya-all) | gathitā → gadhitā (sya-all)
แม้ฉันใด สมณะหรือพราหมณ์ พวกใดพวกหนึ่งก็ฉันนั้นเหมือนกัน ใฝ่ฝัน ลุ่มหลง ติดพัน ไม่เห็นโทษ ไม่มี ปัญญาเครื่องสลัดออก ย่อมบริโภคกามคุณ ๕ ประการนี้ บัณฑิตพึงทราบว่า
‘anayamāpannā byasanamāpannā yathākāmakaraṇīyā pāpimato’.‘สมณพราหมณ์พวกนั้นเป็นผู้ถึงความเสื่อม ความพินาศ ถูกมารใจบาปทำอะไร ๆ ได้ตามใจชอบ’

Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe agathitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā:
anajjhopannā → anajjhāpannā (bj, sya-all) | ye ca kho keci → yekeci (sya-all) | agathitā → agadhitā (sya-all) | ca → yehiva (bj: machasaṁ) | evamassu → evam-assu (pts)
แต่สมณะหรือพราหมณ์พวกใดพวกหนึ่งไม่ใฝ่ฝัน ไม่ลุ่มหลง ไม่ ติดพัน เห็นโทษ มีปัญญาเครื่องสลัดออก ย่อมบริโภคกามคุณ ๕ ประการนี้ บัณฑิตพึงทราบว่า
‘na anayamāpannā na byasanamāpannā na yathākāmakaraṇīyā pāpimato’.
anayamāpannā → anayam-āpannā (pts) | byasanamāpannā → byasanam-āpannā (pts)
‘สมณพราหมณ์พวกนั้นเป็นผู้ไม่ถึงความเสื่อม ความพินาศ ไม่ถูกมารใจบาปทำอะไร ๆ ได้ตามใจชอบ’

Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago abaddho pāsarāsiṁ adhisayeyya.
mago → migo (bj) | mago abaddho → migo abandho (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
เนื้อป่าที่ไม่ติดบ่วง นอนทับบ่วง
So evamassa veditabbo:
evamassa → evam-assa (pts)
พึงทราบว่า
‘na anayamāpanno na byasanamāpanno na yathākāmakaraṇīyo luddassa.
byasanamāpanno → byasanam-āpanno (pts)
‘เป็นสัตว์ไม่ถึงความเสื่อม ไม่ถึงความพินาศ ไม่ถูกนายพรานเนื้อทำอะไร ๆ ได้ตามใจชอบ’
Āgacchante ca pana ludde yena kāmaṁ pakkamissatī’ti.
yena kāmaṁ → yenakāmaṁ (th, pts)
เมื่อนายพราน เนื้อเดินเข้ามา ก็หนีไปได้ตามปรารถนา

Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā ime pañca kāmaguṇe agathitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti, te evamassu veditabbā:
hi → (bj) | anajjhopannā → anajjhāpannā (bj, sya-all) | ye hi keci → yekeci (sya-all) | agathitā → agadhitā (sya-all)
แม้ฉันใด สมณะหรือพราหมณ์พวกใด พวกหนึ่งก็ฉันนั้นเหมือนกัน ไม่ใฝ่ฝัน ไม่ลุ่มหลง ไม่ติดพัน เห็นโทษ มีปัญญา เครื่องสลัดออก ย่อมบริโภคกามคุณ ๕ ประการนี้ บัณฑิตพึงทราบว่า
‘na anayamāpannā na byasanamāpannā na yathākāmakaraṇīyā pāpimato’.‘สมณ พราหมณ์พวกนั้นเป็นผู้ไม่ถึงความเสื่อม ไม่ถึงความพินาศ ไม่ถูกมารใจบาป ทำอะไร ๆ ได้ตามใจชอบ’

Seyyathāpi, bhikkhave, āraññako mago araññe pavane caramāno vissattho gacchati, vissattho tiṭṭhati, vissattho nisīdati, vissattho seyyaṁ kappeti.
mago → migo (bj, sya-all) | caramāno → (bj) | vissattho → visaṭṭho (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)
อนึ่ง เนื้อป่าเมื่อเที่ยวไปตามป่าใหญ่ ย่อมวางใจเดิน ยืน นั่ง นอน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้น เพราะเหตุไร Anāpāthagato, bhikkhave, luddassa.เพราะไม่ได้พบกับนายพรานเนื้อ

Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dhammehi → (bj) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamaṁjhānaṁ (bjt) | evameva → evam-eva (pts) | vivicceva → eva (pts)
แม้ฉันใด ภิกษุก็ฉันนั้นเหมือนกัน สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและ สุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ, vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato.เราเรียกภิกษุนี้ว่า ‘ผู้ทำให้มารตาบอด คือทำลายดวงตาของ มารอย่างไม่มีร่องรอย ถึงการที่มารใจบาปมองไม่เห็น’

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป ภิกษุบรรลุทุติยฌานมีความ ผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุข อันเกิดจากสมาธิอยู่ ฯลฯ
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
pe → spelled out in full (bjt)

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati, sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | upekkhako → upekhako (pts) | sukhañca → sukhañ-ca (pts) | yaṁ taṁ → yan-taṁ (pts) | sukhavihārīti → sukhavihārī ti (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะปีติจางคลายไป ภิกษุมีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วยนามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
pe → spelled out in full (bjt)
ฯลฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ (bj) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ → atthagamā adukkhaṁ asukhaṁ upekhāsatipārisuddhiṁ (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pubbeva → pubbe va (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไป ก่อนแล้ว ภิกษุบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
pe → spelled out in full (bjt)
เราเรียกภิกษุนี้ว่า ‘ผู้ทำให้มารตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมารอย่างไม่มีร่องรอย ถึงการที่มารใจบาปมองไม่เห็น’

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts); aṭṭhaṅgamā (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | ākāsoti → ākāso ti (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญา โดยประการทั้งปวง ภิกษุบรรลุอากาสานัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘อากาศ หาที่สุดมิได้’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
pe → spelled out in full (bjt)
เราเรียกภิกษุนี้ว่า ‘ผู้ทำให้มารตาบอด คือ ทำลายดวงตาของมาร อย่างไม่มีร่องรอย ถึงการที่มารใจบาปมองไม่เห็น’

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | viññāṇanti → viññāṇan-ti (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุ บรรลุวิญญาณัญจายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
ayaṁ vuccati bhikkhave → (bj, sya-all, pts) | pāpimato → (sya-all)
ฯลฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
natthi → na-tthi (pts)
อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุ บรรลุอากิญจัญญายตนฌานอยู่โดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
ayaṁ vuccati bhikkhave → (bj, sya-all) | pāpimato → (sya-all)
ฯลฯ

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง ภิกษุ บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌานอยู่ ฯลฯ Ayaṁ vuccati, bhikkhave …pe… pāpimato.
ayaṁ vuccati bhikkhave → (bj, sya-all) | pāpimato → (bj, sya-all)

Puna caparaṁ, bhikkhave, bhikkhu sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati, paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā honti.
paññāya cassa → paññāyapassa (sya-all) | cassa → assa (pts)
ภิกษุทั้งหลาย อีกประการหนึ่ง เพราะล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดย ประการทั้งปวง ภิกษุบรรลุสัญญาเวทยิตนิโรธอยู่ ก็เพราะเห็นด้วยปัญญา เธอ ย่อมมีอาสวะสิ้นไป
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu andhamakāsi māraṁ apadaṁ, vadhitvā māracakkhuṁ adassanaṁ gato pāpimato.
andhamakāsi → andham-akāsi (pts)
เราเรียกภิกษุนี้ว่า ‘ผู้ทำให้มารตาบอด คือ เป็นผู้ที่มารใจ บาปมองไม่เห็นเพราะทำลายดวงตาของมารอย่างไม่มีร่องรอย’
Tiṇṇo loke visattikaṁ vissattho gacchati, vissattho tiṭṭhati, vissattho nisīdati, vissattho seyyaṁ kappeti.
visattikaṁ → visattikaṁ so (bj, pts) | vissattho → so visaṭṭho (sya-all); visaṭṭho (sya-all)
เป็นผู้ข้ามพ้น ตัณหาอันข้องอยู่ในอารมณ์ต่าง ๆ ในโลกได้ ย่อมวางใจ เดิน ยืน นั่ง นอน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร Anāpāthagato, bhikkhave, pāpimato”ti.
pāpimatoti → pāpimato ti (pts)
เพราะไม่ได้ดำเนินอยู่ในทางของมารใจบาป”

Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam-avoca (pts)
พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)
ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล

Pāsarāsisuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.
pāsarāsisuttaṁ niṭṭhitaṁ → ariyapariyesanasuttaṁ (bjt)
ปาสราสิสูตรที่ ๖ จบ

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Italiano · Српски · ไทย