Ghaṭasutta
Ghaṭasutta → mahānāgasuttaṁ (bj)๓ ฆฏสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme → (bj)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno rājagahe viharanti veḷuvane kalandakanivāpe ekavihāre.
ca → S1-3 omit ca (pts note) | mahāmoggallāno → mahā-moggalāno (pts)สมัยนั้น ท่านพระสารีบุตรและท่านพระมหาโมคคัลลานะอยู่ ในวิหารหลังเดียวกัน ในพระเวฬุวันสถานที่ให้เหยื่อกระแต เขตกรุงราชคฤห์
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahāmoggallāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahāmoggallānena saddhiṁ sammodi.
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (bj, sya-all, pts) | sāyaṇhasamayaṁ → S1-3 add nivāsetvā (pts note) | mahāmoggallāno → mahā moggallāno (th) | mahāmoggallānena → mahāmoggallā nena (th) | mahāmoggallāno → mahā-moggallāno (pts) | mahāmoggallānena → mahā-moggallānena (pts)ครั้นใน เวลาเย็น ท่านพระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปหาท่านพระมหาโมคคัลลานะถึง ที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (sya-all, pts) | sammodanīyaṁ → sammodanīyam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | mahāmoggallānaṁ etadavoca → mahā-moggallānam etad avoca (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันกับท่านพระมหา- โมคคัลลานะแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระมหาโมคคัลลานะดังนี้ว่า
“Vippasannāni kho te, āvuso moggallāna, indriyāni;
moggallāna → moggalāna (pts)“ท่านโมคคัลลานะ อินทรีย์ของท่านผ่องใสยิ่งนัก
parisuddho mukhavaṇṇo pariyodāto santena nūnāyasmā mahāmoggallāno ajja vihārena vihāsī”ti.
mukhavaṇṇo → mukhaveṇṇo (pts) | nūnāyasmā → nunāyasmā (pts) | vihāsīti → vihāsiti (pts) | nunāyasmā → S1-3 nuna āy- (pts note) | ajja → S1-3 avijjā (pts note) | nūnāyasmā mahāmoggallāno → nunāyasmā mahā-moggallāno (pts)ผิวหน้าของท่านบริสุทธิ์ ผุดผ่อง ชะรอยวันนี้ ท่านจะอยู่ด้วยวิหารธรรมอันละเอียด”
“Oḷārikena khvāhaṁ, āvuso, ajja vihārena vihāsiṁ.
khvāhaṁ → kho ahaṁ (bj) | vihārena → S1-3 omit vihārena (pts note)“ท่านผู้มีอายุ วันนี้ผมอยู่ด้วยวิหารธรรมอันหยาบ
Api ca me ahosi dhammī kathā”ti.
dhammī kathāti → dhammikathāti (pts) | api ca → apica (th)แต่ผมได้มีการสนทนาธรรม”
“Kena saddhiṁ panāyasmato mahāmoggallānassa ahosi dhammī kathā”ti?
dhammī kathāti → dhammikathāti (pts) | panāyasmato → S1-3 panāvuso (pts note) | mahāmoggallānassa → mahā-moggalānassa (pts)“ท่านได้สนทนาธรรมกับใคร”
“Bhagavatā kho me, āvuso, saddhiṁ ahosi dhammī kathā”ti.
dhammī kathāti → dhammikathāti (pts) | saddhiṁ → saddhim (pts)“ผมได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาค”
“Dūre kho, āvuso, bhagavā etarahi sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Dūre → S1-3 add na (pts note)“เดี๋ยวนี้ พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถ- บิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ไกลนัก
Kiṁ nu kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṁ iddhiyā upasaṅkami;
kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | mahāmoggallāno bhagavantaṁ → mahā-moggallāno bhagavantam (pts)ท่านไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์หรือ
udāhu bhagavā āyasmantaṁ mahāmoggallānaṁ iddhiyā upasaṅkamī”ti?
mahāmoggallānaṁ → mahā-moggallānaṁ (pts)หรือว่าพระองค์เสด็จมาหาท่านด้วยฤทธิ์”
“Na khvāhaṁ, āvuso, bhagavantaṁ iddhiyā upasaṅkamiṁ;
na khvāhaṁ → nakhvāhaṁ (bjt) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)“ผมไม่ได้ไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคด้วยฤทธิ์
napi maṁ bhagavā iddhiyā upasaṅkami.
napi → na pi (pts)แม้พระองค์ก็ไม่ได้เสด็จมาหาผม ด้วยฤทธิ์
Api ca me yāvatā bhagavā ettāvatā dibbacakkhu visujjhi dibbā ca sotadhātu.
dibbacakkhu → dibbaṁ cakkhuṁ (bj); dibbacakkhuṁ (sya-all) | visujjhi → S1 -cakkhuṁ; S1-3 visuddhi, or (S3) visucci (pts note) | api ca → apica (th)แต่ผมมีตาทิพย์และหูทิพย์อันหมดจดเท่าพระผู้มีพระภาค
Bhagavatopi yāvatāhaṁ ettāvatā dibbacakkhu visujjhi dibbā ca sotadhātū”ti.
dibbacakkhu → dibbaṁ cakkhuṁ (bj); dibbacakkhuṁ (sya-all) | ettāvatā → ettavatā (pts) | dibbacakkhu → S1-3 dibbaṁ cakkhuṁ (pts note) | bhagavatopi → bhagavato pi (pts)แม้พระผู้มี พระภาคก็ทรงมีทิพพจักขุและทิพพโสตธาตุอันหมดจดเท่าผม”
“Yathākathaṁ panāyasmato mahāmoggallānassa bhagavatā saddhiṁ ahosi dhammī kathā”ti?
dhammī kathāti idhāhaṁ → dhammikathāti idhāham (pts) | yathākathaṁ → yathā kathaṁ (bjt) | yathākathaṁ → yathā katham (pts) | mahāmoggallānassa → mahā-moggallānassa (pts)“ท่านได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีภาคว่าอย่างไร”
“Idhāhaṁ, āvuso, bhagavantaṁ etadavocaṁ:
idhāhaṁ → idhāham (pts) | bhagavantaṁ etadavocaṁ → bhagavantam etad avocaṁ (pts)“ผมได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
‘āraddhavīriyo āraddhavīriyoti, bhante, vuccati.
āraddhavīriyo āraddhavīriyoti → āraddhaviriyo āraddhaviriyoti (bjt, th, pts)‘ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ที่พระองค์ตรัสว่า ‘ผู้ปรารภความเพียร ผู้ปรารภความเพียร’
Kittāvatā nu kho, bhante, āraddhavīriyo hotī’ti?
āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, pts) | āraddhavīriyo → āraddha viriyo (th)ด้วยเหตุเท่าไรหนอ ภิกษุจึงชื่อว่าเป็น ผู้ปรารภความเพียร’
Evaṁ vutte, maṁ, āvuso, bhagavā etadavoca:
bhagavā → bhagavāpi (sya-all) | maṁ → (pts) | + → mam (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อผมทูลถามอย่างนี้ แม้พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับผมว่า
‘idha, moggallāna, bhikkhu āraddhavīriyo viharati—
āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts)‘โมคคัลลานะ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เป็นผู้ปรารภความเพียรอยู่
kāmaṁ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upassussatu maṁsalohitaṁ, yaṁ taṁ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṁ na taṁ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṁ bhavissatīti.
nhāru → nahārū (bj); nahāru (sya-all, pts) | aṭṭhi → aṭṭhī (bj, cck) | upassussatu → avasussatu (sya-all) | avasissatu → avasussatu (pts) | nahāru → B nhāru (pts note) | saṇṭhānam → S1-3 santhānaṁ (pts note) | upassussatu → upasussatu (my, bjt, pts) | purisavīriyena → purisaviriyena (bjt, th, pts) | vīriyassa → viriyassa (bjt) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th) | apāpuṇitvā vīriyassa → apā puṇitvā viriyassa (th) | taṁ → tam (pts) | vīriyassa saṇṭhānaṁ → viriyassa saṇṭhānam (pts)ด้วยตั้งสัตยาธิษฐาน ว่า ‘เนื้อและเลือดในร่างกายจงเหือดแห้งไปจะเหลืออยู่แต่หนัง เอ็น กระดูกก็ตามทีเถิด ผลอันใดพึงบรรลุได้ด้วยเรี่ยวแรงของบุรุษ ด้วยความเพียรของบุรุษ ด้วยความ บากบั่นของบุรุษ (ถ้า)ไม่บรรลุผลนั้นแล้วก็จักไม่หยุดความเพียร
Evaṁ kho, moggallāna, āraddhavīriyo hotī’ti.
āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts)ภิกษุชื่อว่าป็นผู้ ปรารภความเพียรเป็นอย่างนี้’
Evaṁ kho me, āvuso, bhagavatā saddhiṁ ahosi dhammī kathā”ti.
evaṁ → evam eva (pts) | dhammī kathāti → dhammikathāti (pts) | eva → Missing in S1-3 (pts note) | me → B omits kho me (pts note) | saddhiṁ → saddhim (pts)ผมได้สนทนาธรรมกับพระผู้มีพระภาคอย่างนี้
“Seyyathāpi, āvuso, himavato pabbatarājassa parittā pāsāṇasakkharā yāvadeva upanikkhepanamattāya;เปรียบเหมือนก้อนหินเล็ก ๆ ที่บุคคลเอาไปวางเทียบกับขุนเขาหิมพานต์ ฉันใด
evameva kho mayaṁ āyasmato mahāmoggallānassa yāvadeva upanikkhepanamattāya.
kho → Missing in S1-3 (pts note) | evameva → evam eva (pts) | mahāmoggallānassa yāvadeva → mahā-moggallānassa yāvad eva (pts)ผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านก็ฉันนั้น
Āyasmā hi mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo ākaṅkhamāno kappaṁ tiṭṭheyyā”ti.
ākaṅkhamāno → ākaṅkha māno (th) | mahāmoggallāno → mahā-moggallāno (pts)แท้จริง ท่านเป็นผู้มีฤทธานุภาพมาก เมื่อปรารถนา พึงดำรงอยู่ได้ตลอดกัปแล”
“Seyyathāpi, āvuso, mahatiyā loṇaghaṭāya parittā loṇasakkharāya yāvadeva upanikkhepanamattāya;
loṇasakkharāya → loṇa sakkharā (sya-all) | loṇasakkharāya → loṇasakkharā (bjt, pts)“ท่านผู้มีอายุ เปรียบเหมือนก้อนเกลือเล็ก ๆ ที่บุคคลเอาไปวางเทียบกับหม้อ เกลือใหญ่ฉันใด
evameva kho mayaṁ āyasmato sāriputtassa yāvadeva upanikkhepanamattāya.
kho → (bj) | evameva kho → evam eva (pts) | yāvadeva → yāvad eva (pts)ผมเมื่อเปรียบเทียบกับท่านก็ฉันนั้น
Āyasmā hi sāriputto bhagavatā anekapariyāyena thomito vaṇṇito pasattho:
sāriputto → sārīputto (sya-all); sariputto (pts) | pasattho sāriputtova → pasaṭṭho sāriputto va (pts) | hi → S1 inserts here Mahā-Moggallāno; S3 Mahā erased (pts note) | vaṇṇito → Omitted by B (pts note)แท้จริง ท่านเป็นผู้ที่พระผู้มี พระภาคทรงชมเชย สรรเสริญ ยกย่องโดยอเนกปริยายเป็นต้นว่า
‘Sāriputtova paññāya, sīlena upasamena ca;
sāriputtova → sāriputto ca (sya-all) | sāriputtova → sāriputto va (pts) sīlena upasamena → sīlenupasamena (pts)“ภิกษุผู้ถึงฝั่งพระนิพพาน ผู้ยอดเยี่ยมด้วยปัญญา ศีลและอุปสมะ Yopi pāraṅgato bhikkhu, etāvaparamo siyā’”ti.
pāraṅgato → pāragato (sya-all) | yopi → so pi (pts) etāvaparamo → eva so paramo (sya-all); eso paramo (pts) | etāva → esova (bj: syā) | eso → S1-3 etāva (pts note) | etāvaparamo → etāva paramo (bjt)คือสารีบุตร นี้แหละ”
Itiha te ubho mahānāgā aññamaññassa subhāsitaṁ sulapitaṁ samanumodiṁsūti.
itiha te → iti hete (bj, pts) | aññamaññassa → aññamaññaṁ (pts) | hete → B pate (pts note) | aññamaññaṁ → S1-3 -aññassa (pts note) | sulapitaṁ → Omitted by B (pts note) | samanumodiṁsūti → samanu modiṁsūti (th)พระมหาเถระผู้ประเสริฐทั้ง ๒ นั้น เพลิดเพลินคำสนทนาที่เป็นสุภาษิตของกัน และกันด้วยประการฉะนี้