Upādānaparipavattasutta
Upādānaparipavattasutta → upadānam parivaṭṭam (pts1ed)๕๖ อุปาทานปริปวัตตนสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj); sāvatthī tatra kho (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Pañcime, bhikkhave, upādānakkhandhā.พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย อุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้
Katame pañca?
pañca → pañca seyyathīdaṁ (bj, pts)อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ อะไรบ้าง คือ
Rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.
saṅkhārupādānakkhandho → saṅkhārūpādānakkhandho (bj)๑. รูปูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือรูป) ๒. เวทนูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือเวทนา) ๓. สัญญูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสัญญา) ๔. สังขารูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสังขาร) ๕. วิญญาณูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ)
Yāvakīvañcāhaṁ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṁ yathābhūtaṁ nābbhaññāsiṁ, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ.
catuparivaṭṭaṁ → catuparivattaṁ (bj) | nābbhaññāsiṁ → na abbhaññāsiṁ (sya-all) | sadevamanussāya → devamanussāya (pts) | catuparivattaṁ → catuparivaṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | abhisambuddhoti → S1-3 omit ti always (pts note) | abhisambuddhoti → abhisambuddho (th) | yāvakīvañcāhaṁ → yāva kīvañcāham (pts) | catuparivaṭṭaṁ yathābhūtaṁ → catuparivaṭṭam yathābhūtam (pts) | tāvāhaṁ → tāvāham (pts) | sammāsambodhiṁ → sammāsambodhim (pts)ตราบใด เรายังไม่รู้ชัดอุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้ โดยเวียนรอบ ๔ ครั้งตามความเป็นจริง ตราบนั้น เราก็ไม่ยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้โดยชอบซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยมในโลก พร้อมทั้งเทวโลก มารโลก พรหมโลก ในหมู่สัตว์ พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์’
Yato ca khvāhaṁ, bhikkhave, ime pañcupādānakkhandhe catuparivaṭṭaṁ yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ, athāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke …pe…
khvāhaṁ → khohaṁ (bj, pts) | catuparivaṭṭaṁ → catuparivattaṁ (bj) | loke → (sya-all) | pañcupādānakkhandhe → pañcupādānakkandhe (pts) | + → samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya (bjt) | khvāhaṁ → kho ham (pts) | yathābhūtaṁ abbhaññāsiṁ athāhaṁ → yathābhūtam abbhaññāsim athāham (pts)แต่เมื่อใด เรารู้ชัดอุปาทานขันธ์ ๕ ประการนี้ โดยเวียนรอบ ๔ ครั้งตามความเป็นจริง เมื่อนั้น เราจึงจะยืนยันว่า ‘เป็นผู้ตรัสรู้โดยชอบซึ่งสัมมาสัมโพธิญาณอันยอดเยี่ยมในโลก พร้อมทั้งเทวโลก ฯลฯ
sadevamanussāya anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti paccaññāsiṁ.
sammāsambodhiṁ → sambodhim (pts) | abhisambuddhoti → abhisambuddho (th)เทวดาและมนุษย์’
Kathañca catuparivaṭṭaṁ?
kathañca catuparivaṭṭaṁ → kathaṁ catuparivattaṁ (bj) | kathañca → kathaṁ (sya-all) | kathañca catuparivaṭṭaṁ rūpaṁ → kathaṁ catuparivaṭṭam rūpam (pts) | catuparivattaṁ → catuparivaṭṭaṁ (bj: machasaṁ) | Kathaṁ → B inserts ca (pts note)เวียนรอบ ๔ ครั้ง เป็นอย่างไร
Rūpaṁ abbhaññāsiṁ, rūpasamudayaṁ abbhaññāsiṁ, rūpanirodhaṁ abbhaññāsiṁ, rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññāsiṁ;
rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → rūpanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | abbhaññāsiṁ → abbhaññasiṁ (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpasamudayaṁ → rūpasamudayam (pts) | rūpanirodhaṁ → rūpanirodham (pts)คือ เรารู้ชัดรูป ความเกิดขึ้นแห่งรูป ความดับแห่งรูป ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งรูป ...
vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ abbhaññāsiṁ (sya-all)เวทนา ฯลฯ
saññaṁ …
+ → abbhaññāsiṁ (bjt)สัญญา ฯลฯ
saṅkhāre …
+ → abbhaññāsiṁ (bjt)สังขาร ฯลฯ
viññāṇaṁ abbhaññāsiṁ, viññāṇasamudayaṁ abbhaññāsiṁ, viññāṇanirodhaṁ abbhaññāsiṁ, viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abbhaññāsiṁ.
viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | viññāṇasamudayaṁ abbhaññāsiṁ viññāṇanirodhaṁ → viññāṇanirodham abbhaññāsim viññāṇanirodham (pts) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | paṭipadaṁ → paṭipadam (pts)เรารู้ชัดวิญญาณความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณ ความดับแห่งวิญญาณ ปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ
Katamañca, bhikkhave, rūpaṁ?รูป เป็นอย่างไร
Cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.
ca → Missing in S1-3 (pts note) | upādāya rūpaṁ → upādāyarūpaṁ (th) | catunnañca mahābhūtānaṁ → catunnaṁ ca mahābhūtānam (pts)คือ มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔
Idaṁ vuccati, bhikkhave, rūpaṁ.นี้เรียกว่า รูป
Āhārasamudayā rūpasamudayo;เพราะความเกิดขึ้นแห่งอาหาร ความเกิดขึ้นแห่งรูปจึงมี
āhāranirodhā rūpanirodho.เพราะความดับแห่งอาหาร ความดับแห่งรูปจึงมี
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo rūpanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
rūpanirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → rūpanirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (pts)อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งรูป คือ
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
+ → sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati (bjt)๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ rūpaṁ abhiññāya, evaṁ rūpasamudayaṁ abhiññāya, evaṁ rūpanirodhaṁ abhiññāya, evaṁ rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā.
rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → rūpanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | suppaṭipannā → supatipatipannā (pts) | supaṭipannā → suppaṭipannā (bj: sīmu8, machasaṁ) | rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpasamudayaṁ → rūpasamudayam (pts) | rūpanirodhaṁ → rūpanirodham (pts) | paṭipadaṁ → paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดรูป ความเกิดขึ้นแห่งรูป ความดับแห่งรูป และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งรูปอย่างนี้แล้วปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่ายเพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับรูป สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้ว
Ye suppaṭipannā, te imasmiṁ dhammavinaye gādhanti.
te → S1-3 omit ye- -te (pts note) | suppaṭipannā → supaṭipannā (bjt, th, pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดปฏิบัติดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่ามั่นคงในธรรมวินัยนี้
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ rūpaṁ abhiññāya …pe… evaṁ rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya, rūpassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā te suvimuttā.
vā → (pts) | nibbidā virāgā nirodhā → nibbidāya virāgāya nirodhāya (pts) | nirodhāya → B omit ya (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | + → evaṁ rūpasamudayaṁ abhiññāya evaṁ rūpanirodhaṁ abhiññāya (th) | rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → rūpanirodhagāminīpaṭipadaṁ (th) | rūpaṁ → rūpam (pts) | evaṁ rūpanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → evam rūpanirodhagāminim paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดรูป ความเกิดขึ้นแห่งรูป ความดับแห่งรูป และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งรูปอย่างนี้ เป็นผู้หลุดพ้นแล้ว เพราะความเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับไป เพราะไม่ยึดมั่นถือมั่นรูป สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหลุดพ้นดีแล้ว
Ye suvimuttā te kevalino.
kevalino → kebalino (sya-all)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหลุดพ้นดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง
Ye kevalino vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.
kevalino → kebalino (sya-all)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าไม่มีวัฏฏะเพื่อความปรากฏอีก
Katamā ca, bhikkhave, vedanā?เวทนา เป็นอย่างไร
Chayime, bhikkhave, vedanākāyā—
chayime → cha yime (th)คือ เวทนา ๖ ประการนี้ ได้แก่
cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.
vedanā → (pts)๑. จักขุสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากจักขุสัมผัส) ๒. โสตสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากโสตสัมผัส) ๓. ฆานสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากฆานสัมผัส) ๔. ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากชิวหาสัมผัส) ๕. กายสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากกายสัมผัส) ๖. มโนสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากมโนสัมผัส)
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, vedanā.นี้เรียกว่า เวทนา
Phassasamudayā vedanāsamudayo;เพราะความเกิดขึ้นแห่งผัสสะ ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาจึงมี
phassanirodhā vedanānirodho.เพราะความดับแห่งผัสสะ ความดับแห่งเวทนาจึงมี
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo vedanānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
paṭipadā seyyathidaṁ → paṭipādā seyyathīdaṁ (pts) | vedanānirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → vedanānirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts)อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนา คือ
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ vedanaṁ abhiññāya, evaṁ vedanāsamudayaṁ abhiññāya, evaṁ vedanānirodhaṁ abhiññāya, evaṁ vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā.
vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya → vedanānirodhagāminīpaṭipadaṁ abhiññāyaṁ (sya-all) | vedanāsamudayaṁ → vedanānirodham (pts) | hi → Omitted by S1-3 (pts note) | suppaṭipannā → supaṭipannā (bjt, th, pts) | vedanaṁ → vedanam (pts) | evaṁ vedanāsamudayaṁ → evam vedanāya samudayam (pts) | vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → vedanānirodhagāminim paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดเวทนา ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาความดับแห่งเวทนา และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้แล้วปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับเวทนา สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้ว
Ye suppaṭipannā, te imasmiṁ dhammavinaye gādhanti.
suppaṭipannā → supaṭipannā (bjt, th, pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดปฏิบัติดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่ามั่นคงในธรรมวินัยนี้
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ vedanaṁ abhiññāya …pe… evaṁ vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya …pe…
+ → evaṁ vedanāsamudayaṁ abhiññāya evaṁ vedanānirodhaṁ abhiññāya (bjt, th) | pe → spelled out in full (bjt) | vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → vedanānirodhagāminīpaṭipadaṁ (th) | vedanaṁ → vedanam (pts) | vedanānirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → vedanānirodhagāminim paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดเวทนา ความเกิดขึ้นแห่งเวทนาความดับแห่งเวทนา และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งเวทนาอย่างนี้ ฯลฯ
vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.
vaṭṭaṁ → vaṭṭam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าไม่มีวัฏฏะเพื่อความปรากฏอีก
Katamā ca, bhikkhave, saññā?สัญญา เป็นอย่างไร
Chayime, bhikkhave, saññākāyā—
chayime → cha yime (th)คือ สัญญา ๖ ประการนี้ ได้แก่
rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.๑. รูปสัญญา (ความหมายรู้รูป) ๒. สัททสัญญา (ความหมายรู้เสียง) ๓. คันธสัญญา (ความหมายรู้กลิ่น) ๔. รสสัญญา (ความหมายรู้รส) ๕. โผฏฐัพพสัญญา (ความหมายรู้โผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมสัญญา (ความหมายรู้ธรรมารมณ์)
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, saññā.
bhikkhave → (pts)นี้เรียกว่า สัญญา
Phassasamudayā saññāsamudayo;เพราะความเกิดขึ้นแห่งผัสสะ ความเกิดขึ้นแห่งสัญญาจึงมี
phassanirodhā saññānirodho.เพราะความดับแห่งผัสสะ ความดับแห่งสัญญาจึงมี
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saññānirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
saññānirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → saññānirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (pts)อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสัญญา คือ
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi …pe…
pe → spelled out in full (bjt)๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดสัญญาอย่างนี้ ฯลฯสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าไม่มีวัฏฏะเพื่อความปรากฏอีก
Katame ca, bhikkhave, saṅkhārā?
katame → katamā (pts)สังขาร เป็นอย่างไร
Chayime, bhikkhave, cetanākāyā—
chayime → cha yime (th)คือ เจตนา ๖ ประการนี้ ได้แก่
rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā.๑. รูปสัญเจตนา (ความจำนงรูป) ๒. สัททสัญเจตนา (ความจำนงเสียง) ๓. คันธสัญเจตนา (ความจำนงกลิ่น) ๔. รสสัญเจตนา (ความจำนงรส) ๕. โผฏฐัพพสัญเจตนา (ความจำนงโผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมสัญเจตนา (ความจำนงธรรมารมณ์)
Ime vuccanti, bhikkhave, saṅkhārā.นี้เรียกว่า สังขาร
Phassasamudayā saṅkhārasamudayo;เพราะความเกิดขึ้นแห่งผัสสะ ความเกิดขึ้นแห่งสังขารจึงมี
phassanirodhā saṅkhāranirodho.เพราะความดับแห่งผัสสะ ความดับแห่งสังขารจึงมี
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
aṭṭhaṅgiko → atthaṅgiko (pts) | paṭipadā seyyathidaṁ sammādiṭṭhi → patipadā seyyathīdaṁ sammāditthi (pts) | saṅkhāranirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → saṅkhāranirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts)อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร คือ
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.
sammādiṭṭhi → sammāditthi (pts)๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ saṅkhāre abhiññāya, evaṁ saṅkhārasamudayaṁ abhiññāya, evaṁ saṅkhāranirodhaṁ abhiññāya, evaṁ saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya saṅkhārānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā.
saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saṅkhāranirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | suppaṭipannā → supaṭipannā (th, pts) | evaṁ saṅkhārasamudayaṁ → evam saṅkhārasamudayam (pts) | saṅkhāranirodhaṁ → saṅkhāranirodham (pts) | saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saṅkhāranirodhagāminim paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดสังขาร ความเกิดขึ้นแห่งสังขารความดับแห่งสังขาร และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้แล้วปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับสังขารทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้ว
Ye suppaṭipannā, te imasmiṁ dhammavinaye gādhanti.
dhammavinaye → dhammaviye (sya-all) | suppaṭipannā → supaṭipannā (th, pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดปฏิบัติดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่ามั่นคงในธรรมวินัยนี้
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ saṅkhāre abhiññāya, evaṁ saṅkhārasamudayaṁ abhiññāya, evaṁ saṅkhāranirodhaṁ abhiññāya, evaṁ saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya saṅkhārānaṁ nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā.
saṅkhāranirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → saṅkhāranirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | saṅkhārasamudayaṁ abhiññāya evaṁ saṅkhāranirodhaṁ → saṅkhārasamudayam (pts) | paṭipadaṁ → paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดสังขาร ความเกิดขึ้นแห่งสังขารความดับแห่งสังขาร และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งสังขารอย่างนี้แล้ว เป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับไป ไม่ยึดมั่นถือมั่นสังขารสมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหลุดพ้นดีแล้ว
Ye suvimuttā, te kevalino.
kevalino → kebalino (sya-all)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหลุดพ้นดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง
Ye kevalino vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāya.
kevalino → kebalino (sya-all) | vaṭṭaṁ → S1-3 vaḍḍaṁ here only (pts note)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าไม่มีวัฏฏะเพื่อความปรากฏอีก
Katamañca, bhikkhave, viññāṇaṁ?
katamañca → katamañ ca (pts)วิญญาณ เป็นอย่างไร
Chayime, bhikkhave, viññāṇakāyā—
chayime → cha yime (th)คือ วิญญาณ ๖ ประการนี้ ได้แก่
cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ.
ghānaviññāṇaṁ → ghānaviññāṇam (pts) | kāyaviññāṇaṁ manoviññāṇaṁ → kāyaviññāṇam manoviññāṇam (pts)๑. จักขุวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางตา) ๒. โสตวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางหู) ๓. ฆานวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางจมูก) ๔. ชิวหาวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางลิ้น) ๕. กายวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางกาย) ๖. มโนวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางใจ)
Idaṁ vuccati, bhikkhave, viññāṇaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)นี้เรียกว่า วิญญาณ
Nāmarūpasamudayā viññāṇasamudayo;เพราะความเกิดขึ้นแห่งนามรูป ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณจึงมี
nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho.เพราะความดับแห่งนามรูป ความดับแห่งวิญญาณจึงมี
Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo viññāṇanirodhagāminī paṭipadā, seyyathidaṁ—
viññāṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathidaṁ → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadā seyyathīdaṁ (th) | ayameva → ayam eva (pts) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)อริยมรรคมีองค์ ๘ นี้แล เป็นปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งวิญญาณ คือ
sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.๑. สัมมาทิฏฐิ ฯลฯ ๘. สัมมาสมาธิ
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ viññāṇaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇasamudayaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇanirodhaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipannā, te suppaṭipannā.
viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | viññāṇasamudayaṁ abhiññāya evaṁ viññāṇanirodhaṁ → viññāṇanirodham (pts) | suppaṭipannā → supaṭipannā (bjt, th, pts) | evaṁ viññāṇaṁ → evam viññāṇam (pts) | evaṁ viññāṇasamudayaṁ → evam viññāṇasamudayam (pts) | paṭipadaṁ → paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดวิญญาณ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณความดับแห่งวิญญาณ และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งวิญญาณอย่างนี้แล้วปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับวิญญาณ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าปฏิบัติดีแล้ว
Ye suppaṭipannā, te imasmiṁ dhammavinaye gādhanti.
suppaṭipannā → supaṭipannā (bjt, th, pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดปฏิบัติดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่ามั่นคงในธรรมวินัยนี้
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā evaṁ viññāṇaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇasamudayaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇanirodhaṁ abhiññāya, evaṁ viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ abhiññāya viññāṇassa nibbidā virāgā nirodhā anupādā vimuttā, te suvimuttā.
viññāṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → viññāṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (sya-all) | viññāṇasamudayaṁ abhiññāya evaṁ viññāṇanirodhaṁ → viññāṇasamudayam (pts) | paṭipadaṁ → paṭipadam (pts)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่งรู้ชัดวิญญาณ ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณความดับแห่งวิญญาณ และปฏิปทาที่ให้ถึงความดับแห่งวิญญาณอย่างนี้แล้วเป็นผู้หลุดพ้นเพราะความเบื่อหน่าย เพราะคลายกำหนัด เพราะดับไป ไม่ยึดมั่นถือมั่นวิญญาณ สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหลุดพ้นดีแล้ว
Ye suvimuttā, te kevalino.
kevalino → kebalino (sya-all)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหลุดพ้นดีแล้ว สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง
Ye kevalino vaṭṭaṁ tesaṁ natthi paññāpanāyā”ti.
kevalino → kebalino (sya-all)สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดหมดกิเลสโดยสิ้นเชิง สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นชื่อว่าไม่มีวัฏฏะเพื่อความปรากฏอีก”
Catutthaṁ.
catutthaṁ → sāvatthi tatra voca (pts)อุปาทานปริปวัตตนสูตรที่ ๔ จบ