Dutiyasaraṇānisakkasutta
Dutiyasaraṇānisakkasutta → dutiyasarakānisuttaṁ (bj); sarakāni or saraṇāni 2 (pts1ed)๒๕ ทุติยสรณานิสักกสูตร
Kapilavatthunidānaṁ.
Kapilavatthunidānaṁ → S1-3 Ekaṁ sa- Bha- Sak- vi- Kapi- ni- -- As this sutta is parallel to the preceding one,I give only the differing parts. (pts note) | kapilavatthunidānaṁ → ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme (bjt)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงกบิลพัสดุ์
Tena kho pana samayena saraṇāni sakko kālaṅkato hoti.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all) | kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all)สมัยนั้น เจ้าศากยะพระนามว่าสรณานิสวรรคตแล้ว
So bhagavatā byākato:
byākato → vyākato (bjt)พระผู้มีพระภาคได้ทรง พยากรณ์ท้าวเธอว่า
“sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo”ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all)“เป็นโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จ สัมโพธิในวันข้างหน้า”
Tatra sudaṁ sambahulā sakkā saṅgamma samāgamma ujjhāyanti khīyanti vipācenti:ได้ยินว่า ณ ที่นั้น เจ้าศากยะหลายพระองค์มาประชุม พร้อมกัน ต่างตำหนิ ประณาม โพนทะนาว่า
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.“ท่านทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Ettha dāni ko na sotāpanno bhavissati.
na → So all the MSS. (pts note) | ettha dāni → etthadāni (bjt, th) | ettha dāni ko → etthadaniko (pts)บัดนี้ใครเล่า ณ ที่นี้จักไม่เป็นพระโสดาบัน
Yatra hi nāma saraṇāni sakko kālaṅkato.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all) | kālaṅkato → kālakato (bj) | kālaṅkato so → kālakato (sya-all)เพราะเจ้า สรณานิศากยะสวรรคตแล้ว
So bhagavatā byākato:
byākato → vyākato (bjt)พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์ท้าวเธอว่า
‘sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti saraṇāni → sambodhiparāyanoti sarakāni (sya-all)‘เป็น โสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า’
Saraṇāni sakko sikkhāya aparipūrakārī ahosī”ti.
saraṇāni → sarakāni (bj) | aparipūrakārī → aparipūrīkārī (sya-all) | ahosīti → ahosī ti (pts)แต่เจ้า สรณานิศากยะมิได้ทรงบำเพ็ญสิกขาให้บริบูรณ์”
Atha kho mahānāmo sakko yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho mahānāmo sakko bhagavantaṁ etadavoca:ครั้งนั้น เจ้าศากยะพระนามว่ามหานามะเสด็จเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ ประทับ ถวายอภิวาทแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“Idha, bhante, saraṇāni sakko kālaṅkato.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all, pts) | kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เจ้าสรณานิศากยะสวรรคตแล้ว
So bhagavatā byākato:
byākato → vyākato (bjt)พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์ท้าวเธอว่า
‘sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’ti.
sambodhiparāyaṇoti → sambodhiparāyanoti (sya-all)‘เป็นโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความ แน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า’
Tatra sudaṁ, bhante, sambahulā sakkā saṅgamma samāgamma ujjhāyanti khīyanti vipācenti:ได้ยินว่า ณ ที่นั้น เจ้าศากยะหลาย พระองค์มาประชุมพร้อมกัน ต่างตำหนิ ประณาม โพนทะนาว่า
‘acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.‘ท่านทั้งหลาย น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Ettha dāni ko na sotāpanno bhavissati.
ettha dāni ko → etthadāni kho (bj) | sotāpanno → sotapanno (pts) | ettha dāni ko → etthadāniko (pts)บัดนี้ใครเล่า ณ ที่นี้จักไม่เป็นพระโสดาบัน
Yatra hi nāma saraṇāni sakko kālaṅkato.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all) | kālaṅkato → kālakato (bj, sya-all)เพราะ เจ้าสรณานิศากยะสวรรคตแล้ว
So bhagavatā byākato—
byākato → vyākato (bjt)พระผู้มีพระภาคได้ทรงพยากรณ์ท้าวเธอว่า
sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇoti.
sambodhiparāyaṇoti saraṇāni → sambodhiparāyanoti sarakāni (sya-all)‘เป็น โสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิในวันข้างหน้า’
Saraṇāni sakko sikkhāya aparipūrakārī ahosī’”ti.
saraṇāni → sarakāni (bj) | aparipūrakārī → aparipūrikārī (bj); aparipūrīkārī (sya-all) | ahosīti → ahosī ti (pts)แต่เจ้า สรณานิศากยะมิได้ทรงบำเพ็ญสิกขาให้บริบูรณ์”
“Yo so, mahānāma, dīgharattaṁ upāsako buddhaṁ saraṇaṁ gato dhammaṁ saraṇaṁ gato saṅghaṁ saraṇaṁ gato, so kathaṁ vinipātaṁ gaccheyya.
saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “มหาบพิตร อุบาสกผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และ พระสงฆ์เป็นสรณะตลอดกาลนาน จะถึงความตกต่ำได้อย่างไร
Yañhi taṁ, mahānāma, sammā vadamāno vadeyya:
yañhi → yaṁ hi (bjt)บุคคลเมื่อจะกล่าว ให้ถูกต้อง พึงกล่าวถึงอุบาสกนั้นใดว่า
‘dīgharattaṁ upāsako buddhaṁ saraṇaṁ gato dhammaṁ saraṇaṁ gato saṅghaṁ saraṇaṁ gato’, saraṇāniṁ sakkaṁ sammā vadamāno vadeyya.
gato saraṇāniṁ → gatoti sarakāniṁ (bj, sya-all) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005)‘เป็นผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และ พระสงฆ์เป็นสรณะตลอดกาลนาน’ บุคคลเมื่อจะกล่าวให้ถูกต้อง พึงกล่าวถึงเจ้า สรณานิศากยะ
Saraṇāni, mahānāma, sakko dīgharattaṁ upāsako buddhaṁ saraṇaṁ gato dhammaṁ saraṇaṁ gato saṅghaṁ saraṇaṁ gato, so kathaṁ vinipātaṁ gaccheyya.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all) | saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005)ว่า ‘เป็นผู้ถึงพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นสรณะตลอด กาลนาน’ พระองค์จะถึงความตกต่ำได้อย่างไร
Idha, mahānāma, ekacco puggalo buddhe ekantagato hoti abhippasanno—
ekantagato → ekantigato (bj) | ekantigato → ekantagato (bj: machasaṁ, syā) | ekantagato → S1-3 ekanti- always. (pts note) | abhippasanno → S1 abhisampanno. (pts note)มหาบพิตร บุคคลบางคนในโลกนี้ ๑. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้าว่า
itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
itipi → iti pi (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Dhamme …pe…เป็นผู้ มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระธรรม ฯลฯ
saṅghe …pe…
saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
hāsapañño javanapañño vimuttiyā ca samannāgato.
hāsapañño → anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti hāsupañño (bj)มีหาสปัญญา มีชวนปัญญา และถึงพร้อมด้วยวิมุตติ
So āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
cetovimuttiṁ → ceto vimuttiṁ (bjt)เขาย่อม ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะ สิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Ayampi kho, mahānāma, puggalo parimutto nirayā parimutto tiracchānayoniyā parimutto pettivisayā parimutto apāyaduggativinipātā.
pettivisayā → pittivisayā (sya-all)แม้บุคคลนี้ ก็พ้นจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Idha pana, mahānāma, ekacco puggalo buddhe ekantagato hoti abhippasanno—
ekantagato → ekantigato (bj) | pana → missing in S1-3. (pts note)๒. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้าว่า
itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
devamanussānaṁ → devamanussāṇam (pts) | itipi → iti pi (pts) | + → la-pe (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Dhamme …pe…เป็นผู้ มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระธรรม ฯลฯ
saṅghe …pe…
saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
hāsapañño javanapañño na ca vimuttiyā samannāgato.
hāsapañño → hāsupañño (bj) | na → vimuttiyā (pts) | vimuttiyā → (pts)มีหาสปัญญา มีชวนปัญญา แต่ไม่ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ
So pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā antarāparinibbāyī hoti, upahaccaparinibbāyī hoti, asaṅkhāraparinibbāyī hoti, sasaṅkhāraparinibbāyī hoti, uddhaṁsoto hoti akaniṭṭhagāmī.
pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ → pañcannam orambhāgiyānam (pts) | hoti → hoti sasaṅkhārapavirinibbāyī hoti (pts) | hoti sasaṅkhāraparinibbāyī → (pts) | asaṅkhāraparinibbāyī → asaṅkhāraparinibbāyī hoti sasaṅkhāraparinibbāyī (bj: machasaṁ, syā) | sasaṅkhārapavirinibbāyī → B1-2 asankhāra- (pts note) | asaṅkhāraparinibbāyī → sasankhāra- (pts note) | antarāparinibbāyī → antarā parinibbāyī hoti upahacca parinibbāyī (bjt) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (th)เพราะ โอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ ประการสิ้นไป เขาจึงเป็นพระอนาคามี ผู้อันตราปรินิพพายี เป็นพระอนาคามีผู้อุปหัจจปรินิพพายี เป็นพระอนาคามีผู้อสังขารปรินิพพายี เป็นพระอนาคามีผู้ สสังขารปรินิพพายี เป็นพระอนาคามีผู้อุทธังโสโตอกนิฏฐคามี
Ayampi kho, mahānāma, puggalo parimutto nirayā parimutto tiracchānayoniyā parimutto pettivisayā parimutto apāyaduggativinipātā.
pettivisayā → pittivisayā (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)แม้บุคคลนี้ก็พ้นจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Idha pana, mahānāma, ekacco puggalo buddhe ekantagato hoti abhippasanno—
ekantagato → ekantigato (bj)๓. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้าว่า
itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
itipi → iti pi (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Dhamme …pe…เป็นผู้ มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระธรรม ฯลฯ
saṅghe …pe…
+ → anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassāti (bjt) | saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
na hāsapañño na javanapañño na ca vimuttiyā samannāgato.
hāsapañño → hāsupañño (bj)ไม่มี หาสปัญญา ไม่มีชวนปัญญา ทั้งไม่ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ
So tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmī hoti, sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karoti.
so → S3 hoti. (pts note) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (th) | saṁyojanānaṁ → saṁyojanānam (pts) | sakideva → sakid eva (pts) | lokaṁ → lokam (pts)เขาจึง เป็นพระสกทาคามี เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป เพราะ บรรเทาราคะ โทสะ และโมหะให้เบาบาง มาสู่โลกนี้อีกเพียงครั้ง เดียวก็จะทำที่สุดแห่งทุกข์ได้
Ayampi kho, mahānāma, puggalo parimutto nirayā parimutto tiracchānayoniyā parimutto pettivisayā parimutto apāyaduggativinipātā.
pettivisayā → pittivisayā (sya-all) | ayampi → ayam pi (pts)แม้บุคคลนี้ก็พ้นจากนรก กำเนิด สัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Idha pana, mahānāma, ekacco puggalo buddhe ekantagato hoti abhippasanno—
ekantagato → ekantigato (bj) | mahānāma → mahānama (pts) | ekantagato → S1-3 ekantigatiko. (pts note)๔. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้าว่า
itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti.
satthā devamanussānaṁ buddho bhagavāti → (pts) | itipi → iti pi (pts) | + → ti (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Dhamme …pe…เป็นผู้ มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระธรรม ฯลฯ
saṅghe …pe…
saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
na hāsapañño na javanapañño na ca vimuttiyā samannāgato.
hāsapañño → hāsupañño (bj) | samannāgato → S1-3 add hoti. (pts note)ไม่มี หาสปัญญา ไม่มีชวนปัญญา ทั้งไม่ถึงพร้อมด้วยวิมุตติ
So tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo.
sambodhiparāyaṇo ayampi kho → sambodhiparāyaṇoti ayampikho (bj) | sambodhiparāyaṇo → sambodhiparāyano (sya-all) | sotāpanno → sotapanno (pts) | sambodhiparāyaṇo ayampi → sambodhiparāyano ayam pi (pts) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (th) | tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ → tiṇṇam saṁyojanānam (pts)เขาจึง เป็นพระโสดาบัน ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จ สัมโพธิในวันข้างหน้า เพราะสังโยชน์ ๓ ประการสิ้นไป
Ayampi kho, mahānāma, puggalo parimutto nirayā parimutto tiracchānayoniyā parimutto pettivisayā parimutto apāyaduggativinipātā.
pettivisayā → pittivisayā (sya-all) | ayampi kho → ayampikho (bjt) | ayampi → ayam pi (pts)แม้บุคคล นี้ก็พ้นจากนรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Idha pana, mahānāma, ekacco puggalo na heva kho buddhe ekantagato hoti abhippasanno …pe…
ekantagato → ekantigato (bj) | puggalo → puggalo buddhe (pts) | na heva → naheva (bjt)๕. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้า ฯลฯ
na dhamme …pe…ในพระธรรม ฯลฯ
na saṅghe …pe…
saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
na hāsapañño na javanapañño na ca vimuttiyā samannāgato;
hāsapañño → hāsupañño (bj)ไม่มีหาสปัญญา ไม่มีชวนปัญญา ทั้งไม่ถึง พร้อมด้วยวิมุตติ
api cassa ime dhammā honti—
api cassa → apicassa (th)แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ
saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ.
saddhindriyaṁ → saddhindriyam (pts)สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์
Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya mattaso nijjhānaṁ khamanti.และธรรมทั้งหลายที่ตถาคตประกาศ ย่อมควรแก่ การพิจารณาด้วยปัญญาโดยประมาณ
Ayampi kho, mahānāma, puggalo agantā nirayaṁ agantā tiracchānayoniṁ agantā pettivisayaṁ agantā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ.
apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ → apāyaduggativinipātaṁ (bj, sya-all) | pettivisayaṁ → pittivisayaṁ (sya-all) | agantā → agantā everywhere. (pts note)แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Idha pana, mahānāma, ekacco puggalo na heva kho buddhe ekantagato hoti abhippasanno …
ekantagato → ekantigato (bj) | abhippasanno → B1 -pasanto. (pts note)๖. เป็นผู้มั่นคง เลื่อมใสยิ่งในพระพุทธเจ้า ฯลฯ
na dhamme …pe…ในพระธรรม ฯลฯ
na saṅghe …pe…
saṅghe → saṁghe (ms2005)ในพระสงฆ์ ฯลฯ
na hāsapañño na javanapañño na ca vimuttiyā samannāgato;
hāsapañño → hāsupañño (bj) | samannāgato api cassa → samanannāgato apicassa (sya-all)ไม่มีหาสปัญญา ไม่มีชวนปัญญา ทั้งไม่ถึง พร้อมด้วยวิมุตติ
api cassa ime dhammā honti—
api cassa → apicassa (th)แต่เขามีธรรมเหล่านี้ คือ
saddhindriyaṁ …pe… paññindriyaṁ.สัทธินทรีย์ ฯลฯ ปัญญินทรีย์
Tathāgate cassa saddhāmattaṁ hoti pemamattaṁ.
saddhāmattaṁ → saddhāmattam (pts)และเขามีศรัทธาพอประมาณ มีความรักพอ ประมาณในพระตถาคต
Ayampi kho, mahānāma, puggalo agantā nirayaṁ agantā tiracchānayoniṁ agantā pettivisayaṁ agantā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ.
apāyaṁ duggatiṁ → apāyaduggati (bj) | pettivisayaṁ → pittivisayaṁ (sya-all) | apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ → apāyaduggativipātaṁ (sya-all) | -apāyaduggatinininipātaṁ → S1 B1 apāyam B2 omits agantā apāyam. (pts note)แม้บุคคลนี้ก็ไม่ไปสู่นรก กำเนิด สัตว์ดิรัจฉาน ภูมิแห่งเปรต อบาย ทุคติ และวินิบาต
Seyyathāpi, mahānāma, dukkhettaṁ dubbhūmaṁ avihatakhāṇukaṁ, bījāni cassu khaṇḍāni pūtīni vātātapahatāni asārādāni asukhasayitāni, devo ca na sammā dhāraṁ anuppaveccheyya.
dubbhūmaṁ → dubbhūmiṁ (bj, sya-all); dubbhūmi (pts1ed) | asukhasayitāni → asukhāpassayitāni (mr) | ca na sammā → devo pana sammā (sya-all, km); devo na sammā (mr) | dubbhūmaṁ avihatakhāṇukaṁ → dubbhūmiṁ avihatakkhāṇukaṁ (sya-all) | ca na → pana (sya-all) | pūtīni vātātapahatāni asārādāni → pūtini vātātapahatām asārāni (pts) | dubbhūmiṁ → dubbhūmaṁ (bj: sī.pavi) | cassu → bījānicassa (bj: sī.pavi) | asukhasayitāni → asukhāpassayitāni (cck: ka.) | sammā → devo pana sammā (syā. kaṁ.), devo na sammā (ka.) dī. ni. 2.438 (cck note) | asukhasayitāni → evaṁ. ba. asukhāpassitāni (sya-all: sī.) | pana → ca (sya-all: sī.) | dubbhūmi → B1 -dubbhūmiṁ S1-3 dubbhūmam. (pts note) | cassu → S1-3 cassa. (pts note) | asārāni → S1-3 asāradāni. (pts note) | asukhasayitāni → B1 asukhāpassitāni. (pts note) | ca → missing in B1. (pts note) | na → missing in S1-3 (pts note) | anupaveccheyya → B1 -vaccheyya. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt) | dubbhūmaṁ avihatakhāṇukaṁ → dubbhūmi avihatakhānukam (pts) | sammā dhāraṁ anuppaveccheyya → sammādhāram anupaveccheyya (pts)มหาบพิตร เปรียบเหมือนนาไม่ดี พื้นดินเสีย ไม่ได้ถอนตอ พืชก็หัก เน่าเสีย ถูกลมและแดดทำลาย ไม่มีแก่นสาร เก็บไว้ไม่ดี ถึงฝนก็ตกลงมาไม่ดี
Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyun”ti?
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | vepullaṁ āpajjeyyunti no hetaṁ → vepullam āpajjeyyun ti evam (pts) | virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyunti → viruḷhiṁ vepullam āpajjeyyum tī (pts)พืชเหล่า นั้นจะเจริญงอกงามเติบโตได้หรือไม่”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, mahānāma, idha dhammo durakkhāto hoti duppavedito aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko asammāsambuddhappavedito—
durakkhāto → durākkhāto (sya-all); dvākkhāto (pts1ed, mr) | durakkhāto → dvākkhāto (cck: pī. ka.) | anupasamasaṁvattanike → S3 anupasamaṁ- (pts note) | evameva → evam eva (pts) | mahānāma → mahānama (pts) | aniyyāniko anupasamasaṁvattaniko → anīyāniko anupasamasaṁvattanike (pts)“มหาบพิตร อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น ธรรมในศาสนานี้ที่กล่าวไม่ดี ประกาศไม่ดี ไม่นำสัตว์ออกจากทุกข์ ไม่เป็นไปเพื่อความสงบ ไม่ใช่พระสัมมาสัม พุทธเจ้าประกาศ
idamahaṁ dukkhettasmiṁ vadāmi.
idamahaṁ → idamhaṁ (bj) | aham → S3 idhamahā. (pts note) | idamahaṁ → idam aham (pts)อาตมภาพกล่าวถึงเรื่องนี้ในเพราะนาไม่ดี
Tasmiñca dhamme sāvako viharati dhammānudhammappaṭipanno sāmīcippaṭipanno anudhammacārī—
dhammānudhammappaṭipanno sāmīcippaṭipanno → dhammānudhammapaṭipanno sāmīcipaṭipanno (bjt, th, pts) | tasmiñca → tasmiṁ ca (th, pts)และสาวกก็เป็น ผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรมในธรรมนั้นอยู่
idamahaṁ dubbījasmiṁ vadāmi.
idamahaṁ → idam ahaṁ (pts)อาตมภาพกล่าวถึงเรื่องนี้ในเพราะพืชไม่ดี
Seyyathāpi, mahānāma, sukhettaṁ subhūmaṁ suvihatakhāṇukaṁ, bījāni cassu akhaṇḍāni apūtīni avātātapahatāni sārādāni sukhasayitāni;
sukhettaṁ → sukkhettaṁ (sya-all), devo cassa (sya-all, km, mr) | subhūmaṁ → subhūmiṁ (bj) | sukhettaṁ subhūmaṁ suvihatakhāṇukaṁ → sukkhettaṁ subhūmiṁ suvihatakkhāṇukaṁ (sya-all) | sukhettaṁ → sukkhettaṁ (bj: syā) | subhūmiṁ → subhūmaṁ (bj: sī.pavi) | subhūmi → B1 -bhūmiṁ S1-3 -bhūmaṁ. (pts note) | cassu → S1-3 cassa. (pts note) | sārāni → B1 nisārāni S1-3 sāradāni. (pts note) | sukhasahitāni → B1 sukhāpassitāni. (pts note) | bījāni cassu → bījānicassu (bjt) | akhaṇḍāni → akkhaṇḍāni (th) | sārādāni sukhasayitāni → sārāni sukhasahitāni (pts)มหาบพิตร เปรียบเหมือนนาดี พื้นดินดี ถอนตอแล้ว พืชก็ไม่หัก ไม่เน่าเสีย ไม่ถูกลมและแดดทำลาย
devo ca sammā dhāraṁ anuppaveccheyya.
ca → cassa (sya-all) | ca → devo cassa (cck: syā. kaṁ. ka.) | sammādhāram → B1 samācāram. (pts note) | anupaveccheyya → B1 -vaccheyya. (pts note)มีแก่นสาร เก็บไว้ดี และฝนก็ตกลงมาดี
Api nu tāni bījāni vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjeyyun”ti?
vuddhiṁ → vuḍḍhiṁ (sya-all) | vepullaṁ āpajjeyyunti → vepullam āpajjeyyun ti (pts)พืชเหล่านั้นจะ เจริญงอกงามเติบโตได้หรือไม่”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ → evam (pts)“ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evameva kho, mahānāma, idha dhammo svākkhāto hoti suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito—
evameva → evam eva (pts) | suppavedito niyyāniko → supavedito nīyāniko (pts) | sammāsambuddhappavedito → sammāsambuddhapavedito (pts)“มหาบพิตร อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น ธรรมในศาสนานี้ที่กล่าวดี ประกาศดี นำสัตว์ออกจากทุกข์ เป็นไปเพื่อความสงบ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประกาศ
idamahaṁ sukhettasmiṁ vadāmi.
sukhettasmiṁ → sukkhettasmiṁ (th) | idamahaṁ → idam ahaṁ (pts)อาตมภาพกล่าวถึงเรื่องนี้ในเพราะนาดี
Tasmiñca dhamme sāvako viharati dhammānudhammappaṭipanno sāmīcippaṭipanno anudhammacārī—
dhammānudhammappaṭipanno sāmīcippaṭipanno → dhammānudhammapaṭipanno sāmīcipaṭipanno (bjt, th, pts) | tasmiñca → tasmiṁ ca (th, pts)และสาวกก็เป็นผู้ปฏิบัติธรรม สมควรแก่ธรรม ปฏิบัติชอบ ประพฤติตามธรรมในธรรมนั้นอยู่
idamahaṁ subījasmiṁ vadāmi.
aham → S1-3 imāham. (pts note) | vadāmi → S3 vadāmī. (pts note) | idamahaṁ → idam aham (pts)อาตมภาพกล่าว ถึงเรื่องนี้ในเพราะพืชดี
Kimaṅgaṁ pana saraṇāniṁ sakkaṁ.
saraṇāniṁ → sarakāniṁ (bj, sya-all) | saraṇāniṁ sakkaṁ saraṇāni → sarakānisakkaṁ sarakāni (pts) | kimaṅga → B1 kimaṇgaṁ B kiṁmaṇgaṁ. (pts note) | Sarakānisakkaṁ → B2 saraṇāniṁ- B1 repeats saraṇānisakkaṁ. (pts note)ไม่จำเป็นต้องกล่าวถึงเจ้าสรณานิศากยะเลย
Saraṇāni, mahānāma, sakko maraṇakāle sikkhāya paripūrakārī ahosī”ti.
saraṇāni → sarakāni (bj, sya-all) | paripūrakārī → paripūrīkārī (sya-all) | paripūrakārī ahosīti → paripūrakarī ahosī ti (pts)เพราะเจ้า สรณานิศากยะได้ทรงบำเพ็ญสิกขาให้บริบูรณ์ในเวลาจะสวรรคต”
Pañcamaṁ.
pañcamaṁ → sāvatthi nidānaṁ (pts)ทุติยสรณานิสักกสูตรที่ ๕ จบ