Subhāsitasutta
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → (sya-all) | evaṁ → evam (pts)I have heard that
eka samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
eka → ekaṁ (bj, pts-vp-pli1) | eka → ekaṁ (sya-all) | --pe-- → Baim Anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho Bhagavā bhikkhū (Ba -u) āmantesi: “bhikkhavo” ti. “Bhaddante” ti te bhikkhū (Ba -u) Bhagavato paccassosuṁ. (pts note)on one occasion the Blessed One was staying near Sāvatthī in Jeta’s Grove, Anāthapiṇḍika’s monastery.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:There he addressed the monks,
“bhikkhavo”ti.“Monks!”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.“Yes, lord,” the monks responded to him.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)The Blessed One said:
“Catūhi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, na dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnaṁ.“Monks, speech endowed with four characteristics is well-spoken,
not poorly spoken—faultless & not to be faulted by the observant.
Katamehi catūhi?Which four?
Idha, bhikkhave, bhikkhu subhāsitaṁyeva bhāsati no dubbhāsitaṁ, dhammaṁyeva bhāsati no adhammaṁ, piyaṁyeva bhāsati no appiyaṁ, saccaṁyeva bhāsati no alikaṁ.
saccaṁyeva → sacca yeva (bj) | bhikkhave bhikkhu subhāsitaṁyeva → subhāsitaññeva (sya-all) | bhikkhave → Bai omit bhikkhave. (pts note) | ñeva → Baim -aṁ yeva. (pts note) | alikaṁ → Bai aliṅkaṁ. (pts note) | subhāsitaṁyeva → subhāsitaṁ yeva (bjt) | dhammaṁyeva → dhammaṁ yeva (bjt) | piyaṁyeva → piyaṁ yeva (bjt) | dhammaṁyeva → dhammaññeva (th) | piyaṁyeva → piyaññeva (th) | saccaṁyeva → saccaññeva (th) | subhāsitaṁyeva → subhāsitañ ñeva (pts) | dhammaṁyeva → dhammañ ñeva (pts) | piyaṁyeva → piyañ ñeva (pts) | saccaṁyeva → saccañ ñeva (pts)There is the case where a monk says only what is well-spoken, not what is poorly spoken;
only what is just, not what is unjust;
only what is endearing, not what is unendearing;
only what is true, not what is false.
Imehi kho, bhikkhave, catūhi aṅgehi samannāgatā vācā subhāsitā hoti, no dubbhāsitā, anavajjā ca ananuvajjā ca viññūnan”ti.
no → na (bj, sya-all, pts) | subhāsitā → subbāsitā (pts) | catūhi → Ckb Ba -uhi. (pts note) | vācā → Bai omit samannāgatā vācā. (pts note) | na → Bai honti no. (pts note) | ananuvajjā → Bm anupavajjā. (pts note) | viññūnanti → viññūnan ti (pts)Speech endowed with these four characteristics is well-spoken,
not poorly spoken—faultless & not to be faulted by the observant.”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)That is what the Blessed One said.
Idaṁ vatvāna sugato, athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvā → Bim vatvāna. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)Having said this, the One Well-Gone, the Teacher, said further:
“Subhāsitaṁ uttamamāhu santo, dhammaṁ bhaṇe nādhammaṁ taṁ dutiyaṁ;
uttamamāhu → uttamam āhu (pts) nādhammaṁ → na adhammaṁ (sya-all) | nādhammaṁ → Ck Fsb. -ma. (pts note)The calm say that what is well-spoken is best; second, that one should say what is just, not unjust; Piyaṁ bhaṇe nāppiyaṁ taṁ tatiyaṁ, saccaṁ bhaṇe nālikaṁ taṁ catutthan”ti.
nāppiyaṁ → na appiyaṁ (sya-all) | nāppiyaṁ → Bai nāpiyaṁ, Bm napiyan. (pts note) | tatiyaṁ → Fsb. -tīyaṁ. (pts note) nālikaṁ taṁ → nālikantaṁ (th) | catutthanti → catutthaṁ ti (pts)third, what’s endearing, not unendearing; fourth, what is true, not false.
Atha kho āyasmā vaṅgīso uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
uṭṭhāyāsanā → upaṭṭhāyāsanā (bj) | vaṅgīso uṭṭhāyāsanā → vaṁgīso upaṭṭhāyāsanā (bjt) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | tenañjaliṁ → ten añjaliṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Ven. Vaṅgīsa, rising from his seat, arranging his robe over one shoulder,
faced the Blessed One with his hands palm-to-palm in front of his heart and said,
“paṭibhāti maṁ, bhagavā, paṭibhāti maṁ, sugatā”ti.
sugatāti → bhagavāti (bj) | bhagavā paṭibhāti maṁ sugatāti → sugatā ti (pts)“An inspiration has come to me, Blessed One!
An inspiration has come to me, One Well-Gone!”
“Paṭibhātu taṁ, vaṅgīsā”ti bhagavā avoca.
vaṅgīsāti → vaṁgīsāti (bjt) | vaṅgīsāti → vaṅgīsā ti (pts)“Let the inspiration come to you, Vaṅgīsa,” the Blessed One said.
Atha kho āyasmā vaṅgīso bhagavantaṁ sammukhā sāruppāhi gāthāhi abhitthavi:
bhagavantaṁ → (sya-all) | Vaṅgīso → Bai omit utthāyāsanā . . . Vaṅgīso. (pts note) | vaṅgīso → vaṁgīso (bjt)Then Ven. Vaṅgīsa praised the Blessed One to his face with these fitting verses:
“Tameva vācaṁ bhāseyya, yāyattānaṁ na tāpaye;
vācaṁ → bhāsaṁ (bj) | tameva → tam eva (pts) yāyattānaṁ → yāy attānaṁ (pts)“Speak only the speech that neither torments self Pare ca na vihiṁseyya, sā ve vācā subhāsitā.
pare ca → pareca (bjt)nor does harm to others. that speech is truly well-spoken.Piyavācameva bhāseyya, yā vācā paṭinanditā;
piyavācameva → piyavācam eva (pts) paṭinanditā → patinanditā (bj, sya-all, pts) | patinanditā → Baim paṭi-. (pts note)Speak only endearing speech, speech that is welcomed. Yaṁ anādāya pāpāni, paresaṁ bhāsate piyaṁ.Speech when it brings no evil to others is pleasant.Saccaṁ ve amatā vācā, esa dhammo sanantano;Truth, indeed, is deathless speech: this is a primeval principle. Sacce atthe ca dhamme ca, āhu santo patiṭṭhitā.
āhu → ahu (sya-all)The goal and the Dhamma —so say the calm— are firmly established on truth.Yaṁ buddho bhāsati vācaṁ, khemaṁ nibbānapattiyā;
bhāsati → bhāsatī (bj, pts) | Yam → Bai yaṁ. (pts note) | bhāsatī → So Ck; Cb Baim -ti. (pts note)The speech the Awakened One speaks, for attaining unbinding, rest, Dukkhassantakiriyāya, sā ve vācānamuttamā”ti.
dukkhassantakiriyāya → dukkhass antakiriyāya (pts) sā → Ck sa. (pts note) | vācānamuttamāti → vācānam uttamā ti (pts)for making an end to the mass of stress: that is the speech unsurpassed.”
Subhāsitasuttaṁ tatiyaṁ.
+ → niṭṭhitaṁ (my) | tatiyaṁ → niṭṭhitaṁ (bjt, pts) | + → suttanipāte tatiyassa mahāvaggassa catutthaṁ sundarikasuttaṁ evamme (th)