Ubbāhikāsutta
“Katihi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo”ti?
katihi → sāvatthi kati hi (bj); katīhi (sya-all, pts) | sammannitabboti → sammannitabbo hoti (bj) | Katihi → cūḷava. 231 (cck note) | ubbāhikāya → M7 ubbohi-; M6 uddhaggikāya. (pts note) | ti → T. M6. M7 hoti. (pts note) | sammannitabboti → sammannitabbo ti (pts)ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุผู้ประกอบด้วย ธรรมเท่าไรหนอ สงฆ์พึงสมมติ ให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ได้”
“Dasahi kho, upāli, dhammehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo.พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการ สงฆ์พึงสมมติให้เป็นผู้รื้อฟื้นอธิกรณ์ ได้
Katamehi dasahi?ธรรม ๑๐ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idhupāli, bhikkhu sīlavā hoti; pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu;
idhupāli → idhūpāli (bj) | aṇumattesu → anumattesu (pts) | anumattesu → M. S. aṇu- (pts note) | idhupāli → idh upāli (pts)ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในปาติโมกข์ เพียบพร้อมด้วยอาจาระ และโคจร มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย
bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo, ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthaṁ sabyañjanaṁ kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā;
sātthaṁ sabyañjanaṁ → satthā sabyañjanā (bj) | sātthaṁ sabyañjanaṁ → sātthā sabyañjanā (bj) | dhātā → dhatā (bj, sya-all, pts) | sabyañjanaṁ → satthā sabyañjanā (sī.) evamuparipi (cck note) | tathārūpāssa → Ph. M7 -passa. (pts note) | dhatā → M. Ph. dhātā throughout. (pts note) | paricitā → T. adds manasā paricitā. (pts note) | majjhekalyāṇā → majjhe kalyāṇā (pts) | sabyañjanaṁ → savyañjanaṁ (pts)๒. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่งธรรมที่มีความงาม ในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง และมีความงามในที่สุด ประกาศ พรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์ บริบูรณ์ครบถ้วน ทรงจำไว้ได้ คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ
ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso;
suppavattīni → supavattāni (sya-all) | Ubhayāni → T. -yā. (pts note) | suppavattīni → M. -ttani; S. -ttāni. (pts note) | anubyañjanaso → anuvyañjanaso (bjt, pts) | panassa → pan assa (pts)๓. ทรงจำปาติโมกข์ทั้งสอง ได้ดี จำแนกได้ดี ให้เป็นไปได้ดีโดยพิสดาร วินิจฉัยได้ดีโดยสูตร โดยอนุพยัญชนะ
vinaye kho pana ṭhito hoti asaṁhīro;
asaṁhīro → asaṁhiro (sya-all, pts) | asaṁhiro → T. M6 -hīro. (pts note)๔. เป็นผู้ตั้งมั่น ไม่ง่อนแง่นในวินัย
paṭibalo hoti ubho atthapaccatthike saññāpetuṁ paññāpetuṁ nijjhāpetuṁ pekkhetuṁ pasādetuṁ;
atthapaccatthike → attapaccatthike (bj) | paññāpetuṁ → (sya-all, pts) | pekkhetuṁ → pekkhātuṁ (sya-all) | atthapaccatthike → T. atthaṁ pacc-; M6 atthike pacc-; M7 atthakaṁ pacc-. (pts note) | saññāpetuṁ → T. M7 aññapetuṁ; M. adds paññāpetuṁ. (pts note) | nijjhāpetuṁ → T. nicchā-; M6 nijjā- (pts note) | pasādetuṁ → S. pekkhātuṁ; T. pekkhatuṁ; omitted by M6. 16 T. M7 pasīdatuṁ pasādetuṁ; M6 pasīdituṁ pasā- (pts note)๕. เป็นผู้สามารถปรับคู่ความทั้ง ๒ ฝ่ายให้ยินยอมกันได้ ให้สำนึกตัว ให้ เพ่งพินิจดู ให้เห็นผล ให้เลื่อมใส
adhikaraṇasamuppādavūpasamakusalo hoti—
Adhikaraṇasamuppādavūpasamakusalo → T. M6 -samuppāda-upasama- (pts note)๖. เป็นผู้ฉลาดในการระงับอธิกรณ์ที่เกิดขึ้น
adhikaraṇaṁ jānāti;๗. รู้อธิกรณ์
adhikaraṇasamudayaṁ jānāti;๘. รู้เหตุเกิดอธิกรณ์
adhikaraṇanirodhaṁ jānāti;
jānāti → omitted by M6. (pts note)๙. รู้ความดับอธิกรณ์
adhikaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ jānāti.
adhikaraṇanirodhagāminiṁ paṭipadaṁ → adhikaraṇanirodhagāminīpaṭipadaṁ (bj, sya-all) | adhikaraṇanirodhagāminiṁ → M. Ph. -ni; S. -nī. (pts note) | jānāti → T. M6 pajānāti. (pts note)๑๐. รู้วิธีปฏิบัติเพื่อระงับอธิกรณ์
Imehi kho, upāli, dasahi dhammehi samannāgato bhikkhu ubbāhikāya sammannitabbo”ti.
sammannitabboti tatiyaṁ → sammannītabboti (bj); sammannitabbo ti (pts)อุบาลี ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๑๐ ประการนี้แล สงฆ์พึงสมมติให้เป็นผู้รื้อ ฟื้นอธิกรณ์ได้”