- Aṅguttara Nikāya 2Discours Sous Forme De Listes 2.32–41
4. SamacittavaggaLe chapitre de l’esprit paisible
3232
“Asappurisabhūmiñca vo, bhikkhave, desessāmi sappurisabhūmiñca.
desessāmi → desissāmi (bj) | desissāmi → desessāmi (bj: machasaṁ, syā, sī) | + → sāvatthinidānaṁ (bjt) | asappurisabhūmiñca → asappurisabhūmiñ ca (pts) | desessāmi sappurisabhūmiñca → desissāmi sappurisabhūmiñ ca (pts)« Je vais vous enseigner, mendiants, l’attitude du sot et l’attitude de l’homme de bien.
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha. bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)Écoutez cela et faites bien attention, je vais parler.
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt, th) | bhanteti → bhante ti (pts)— Oui, Bhanté, répondirent les mendiants.
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Le Fortuné dit alors :
“Katamā ca, bhikkhave, asappurisabhūmi?— Et qu’est-ce, mendiants, que l’attitude du sot ?
Asappuriso, bhikkhave, akataññū hoti akatavedī.Le sot, mendiants, est ingrat et manque de reconnaissance.
Asabbhi hetaṁ, bhikkhave, upaññātaṁ yadidaṁ akataññutā akataveditā.
asabbhi hetaṁ → asabbhihetaṁ (bjt, th) | hetaṁ → h etaṁ (pts)Car l’ingratitude et le manque de reconnaissance sont préconisés par les goujats.
Kevalā esā, bhikkhave, asappurisabhūmi yadidaṁ akataññutā akataveditā. (…)
(…) → (katamā ca bhikkhave sappurisabhūmi.) (bj)Tout ce qui a trait à cette attitude, mendiants, relève du sot : l’ingratitude et le manque de reconnaissance.
Sappuriso ca kho, bhikkhave, kataññū hoti katavedī.L’homme de bien, mendiants, quant à lui se sent obligé et reconnaissant.
Sabbhi hetaṁ, bhikkhave, upaññātaṁ yadidaṁ kataññutā kataveditā.
sabbhi hetaṁ → sabbhihetaṁ (bjt, th) | hetaṁ → h etaṁ (pts)Car la gratitude et la reconnaissance sont préconisées par les courtois.
Kevalā esā, bhikkhave, sappurisabhūmi yadidaṁ kataññutā kataveditā”ti.
kataveditāti → kataveditā ti (pts)Tout ce qui a trait à cette attitude, mendiants, relève de l’homme de bien : la gratitude et la reconnaissance. »
3333
“Dvinnāhaṁ, bhikkhave, na suppatikāraṁ vadāmi.
suppatikāraṁ → suppaṭikāraṁ (sya-all) | vadāmi → katamesaṁ dvinnaṁ (bj: machasaṁ)Mendiants, je déclare qu’il y a deux personnes à qui il n’est pas facile de retourner la faveur.
Katamesaṁ dvinnaṁ?
katamesaṁ dvinnaṁ → mātucca (bjt)Quelles sont ces deux ?
Mātu ca pitu ca.
pitucca → mātu ca, pitu ca (bj: machasaṁ, syā)La mère et le père.
Ekena, bhikkhave, aṁsena mātaraṁ parihareyya, ekena aṁsena pitaraṁ parihareyya vassasatāyuko vassasatajīvī so ca nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena.
ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena te ca → ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanena tepi (bj) | nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena → tesaṁ ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanena (pts) | nesaṁ ucchādanaparimaddananhāpanasambāhanena → tesaṁ ucchādana-parimaddana-nahāpana-sambāhanena (pts)Même si, ayant une longévité de cent ans et vivant effectivement pendant cent ans, vous transportiez votre mère sur une épaule et votre père sur l’autre, même si vous les massiez et les frictionniez avec des huiles, même si vous leur donniez des bains et des shampooings,
Te ca tattheva muttakarīsaṁ cajeyyuṁ, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṁ kataṁ vā hoti paṭikataṁ vā.
paṭikataṁ → patikataṁ (bj) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all, pts) | te ca → paṭijaggeyya tepi (sya-all) | ca tattheva → pi tatth eva (pts) | paṭikataṁ → patikataṁ (pts) | patikataṁ → paṭikataṁ vā (bj: machasaṁ, syā) | na tveva → natveva (bjt)même si vous nettoyiez leur urine et leurs excréments, vous ne leur auriez pas rendu la pareille et vous ne les auriez pas rétribués.
Imissā ca, bhikkhave, mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya mātāpitaro issarādhipacce rajje patiṭṭhāpeyya, na tveva, bhikkhave, mātāpitūnaṁ kataṁ vā hoti paṭikataṁ vā.
pahūtarattaratanāya → pahūtasattaratanāya (bj, sya-all, km, pts1ed) | mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya → mahāpaṭhaviyā pahūtasattaratanāya (bj, sya-all, pts) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all, pts) | paṭikataṁ → patikataṁ (bj, pts) | pahūtasattaratanāya → pahūtarattaratanāya (bj: machasaṁ) | patikataṁ → paṭikataṁ vā (bj: machasaṁ, syā) | pahūtarattaratanāya → pahūtasattaratanāya (sī. syā. kaṁ. pī.) tikanipāte mahāvagge dasamasuttaṭīkāyaṁ dassitapāḷiyā sameti (cck note) | na tveva → natveva (bjt) | mahāpathaviyā pahūtarattaratanāya → mahāpaṭhaviyā pahūta-sattaratanāya (pts)Même si vous installiez vos parents comme dirigeants et souverains d’un empire englobant la terre entière, ayant les sept trésors en abondance, vous ne leur auriez pas rendu la pareille et vous ne les auriez pas rétribués.
Taṁ kissa hetu?Et quelle en est la raison ?
Bahukārā, bhikkhave, mātāpitaro puttānaṁ āpādakā posakā imassa lokassa dassetāro.
Bahukārā → bahūkārā (bj); bahupakārā (cck, sya1ed); bahūpakārā (sya2ed, mr) | bahukārā → bahūpakārā (sya-all) | Bahukārā → bahūpakārā (cck: ka.)Les parents en ont fait beaucoup, mendiants, en s’occupant de leurs enfants, en les nourrissant, et en les guidant dans le monde.
Yo ca kho, bhikkhave, mātāpitaro assaddhe saddhāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, dussīle sīlasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, maccharī cāgasampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, duppaññe paññāsampadāya samādapeti niveseti patiṭṭhāpeti, ettāvatā kho, bhikkhave, mātāpitūnaṁ katañca hoti paṭikatañcā”ti.
paṭikatañcā”ti → patikatañca atikatañcāti (bj, pts1ed) | mātāpitūnaṁ → mātāpitunnaṁ (bj, sya-all) | paṭikatañcāti → patikatañca atikatañcāti (bj) | atikatañcāti → ayaṁ pāṭho syā, machasaṁ potthake na dissate (bj note) | paṭikatañcā’’ti → paṭikatañca atikatañcāti (cck: sī. pī.) | + → athakho (th) | saddhāsampadāya → saddhā-sampadāya (pts) | sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts) | cāgasampadāya → cāga-sampadāya (pts) | paññāsampadāya → paññā-sampadāya (pts) | mātāpitūnaṁ katañca → mātāpitunnaṁ katañ ca (pts) | paṭikatañcāti → patikatañ ca atikatañ cā ti (pts)Mais celui, mendiants, qui dans la mesure où si ses parents sont dénués de conviction, il les exhorte, les installe et les établit dans la conviction, s’ils manquent de vertu, il les exhorte, les installe et les établit dans la vertu, s’ils sont avares, il les exhorte, les installe et les établit dans la générosité, s’ils manquent de discernement, il les exhorte, les installe et les établit dans le discernement, celui-là rend la pareille à ses parents et leur retourne la faveur.
34
Atha kho aññataro brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṁ sammodi. Sammodanīyaṁ kathaṁ …pe… ekamantaṁ nisinno kho so brāhmaṇo bhagavantaṁ etadavoca:
sammodanīyaṁ kathaṁ → (bj, pts) | + → sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“kiṁvādī bhavaṁ gotamo kimakkhāyī”ti?
kimakkhāyīti → kimakkhāyīti bhagavā (bj) | kimakkhāyīti → kimakkhāyī ti (pts)
“Kiriyavādī cāhaṁ, brāhmaṇa, akiriyavādī cā”ti.
cāti → cāti brāhmaṇo (bj) | + → bhagavā (bjt) | cāti → cā ti (pts)
“Yathākathaṁ pana bhavaṁ gotamo kiriyavādī ca akiriyavādī cā”ti?
cāti → cāti bhagavā (bj) | + → brāhmaṇo (bjt) | yathākathaṁ → yathā kathaṁ (pts) | cāti → cā ti (pts)
“Akiriyaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, vadāmi kāyaduccaritassa vacīduccaritassa manoduccaritassa, anekavihitānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ akiriyaṁ vadāmi.
+ → bhagavā (bjt)
Kiriyañca kho ahaṁ, brāhmaṇa, vadāmi kāyasucaritassa vacīsucaritassa manosucaritassa, anekavihitānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ kiriyaṁ vadāmi.
kiriyañca → kiriyañ ca (pts)
Evaṁ kho ahaṁ, brāhmaṇa, kiriyavādī ca akiriyavādī cā”ti.
cāti → cāti brāhmaṇo (bj) | cāti → cā ti (pts)
“Abhikkantaṁ, bho gotama …pe… upāsakaṁ maṁ bhavaṁ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
+ → brāhmaṇo (bjt) | + → athakho (th) | gatanti → gatan ti (pts)
35
Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho anāthapiṇḍiko gahapati bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
“kati nu kho, bhante, loke dakkhiṇeyyā, kattha ca dānaṁ dātabban”ti?
dātabbanti → dātabban ti (pts)
“Dve kho, gahapati, loke dakkhiṇeyyā—
sekho ca asekho ca.
Ime kho, gahapati, dve loke dakkhiṇeyyā, ettha ca dānaṁ dātabban”ti.
dātabbanti → dātabban ti (pts)
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idaṁ avoca (pts)
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvāna → vatvā (bj, pts1ed) | vatvā → idaṁ vatvāna (bj: machasaṁ) | vatvāna → vatvā (sī. pī.) evamīdisesu ṭhānesu (cck note) | etadavoca → etad avoca (pts)
“Sekho asekho ca imasmiṁ loke, āhuneyyā yajamānānaṁ honti;
sekho → sekho ca (sya-all) āhuneyyā → āhuṇeyyā (pts)
Te ujjubhūtā kāyena, vācāya uda cetasā;
ujjubhūtā → ujubhūtā (sya-all, km, mr) | ujjubhūtā → ujubhūtā (cck: syā. kaṁ. ka.)
Khettaṁ taṁ yajamānānaṁ, ettha dinnaṁ mahapphalan”ti.
khettaṁ taṁ → khettantaṁ (th) | khettaṁ → khettan (pts) mahapphalanti → mahapphalan ti (pts)
36
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ → evam (pts)
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Tena kho pana samayena āyasmā sāriputto sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde.
migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts)
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
“āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → bhikkhavo ti āvuso ti (pts) | bhikkhavoti → bhikkhaveti (bj: machasaṁ)
“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
āvusoti → āvuso ti (pts)
Āyasmā sāriputto etadavoca:
etadavoca → etad avoca ajjhattasaññojanañ (pts)
“ajjhattasaṁyojanañca, āvuso, puggalaṁ desessāmi bahiddhāsaṁyojanañca.
desessāmi bahiddhāsaṁyojanañca → desissāmi bahiddhāsaññojanañca (bj) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (th)
Taṁ suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
manasi karotha → manasikarotha (th) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
evamāvusoti → evaṁ āvusoti (th) | evamāvusoti → evaṁ āvuso ti (pts)
Āyasmā sāriputto etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“Katamo cāvuso, ajjhattasaṁyojano puggalo?
ajjhattasaṁyojano → ajjhattasaññojano (bjt, th, pts)
Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pātimokkha-saṁvarasaṁvuto (pts) | ācāragocarasampanno → ācāra-gocara-sampanno (pts)
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
So tato cuto āgāmī hoti, āgantā itthattaṁ.
Ayaṁ vuccati, āvuso, ajjhattasaṁyojano puggalo āgāmī hoti, āgantā itthattaṁ.
vuccati āvuso ajjhattasaṁyojano → vuccatāvuso ajjhattasaññojano (bj, sya-all) | hoti → (bj, sya-all, pts)
Katamo cāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo?
bahiddhāsaṁyojano → bahiddhāsaññojano (bjt, th, pts)
Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
So aññataraṁ santaṁ cetovimuttiṁ upasampajja viharati.
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.
Ayaṁ vuccatāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.
hoti → (bj, sya-all, pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhāsaññojano (pts) | anāgāmī → anāgāmī hoti (bj: machasaṁ)
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu sīlavā hoti …pe… samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
caparaṁ → ca paraṁ (th, pts) | + → pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī (th)
So kāmānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
kāmānaṁyeva → kāmānaṁ yeva (bjt, pts)
So bhavānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
bhavānaṁyeva → bhavānaṁ yeva (bjt, pts)
So taṇhākkhayāya paṭipanno hoti.
taṇhākkhayāya → taṇhakkhayāya (bj, sya-all, pts) | taṇhakkhayāya → taṇhākkhayāya (bj: machasaṁ)
So lobhakkhayāya paṭipanno hoti.
So kāyassa bhedā paraṁ maraṇā aññataraṁ devanikāyaṁ upapajjati.
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)
So tato cuto anāgāmī hoti, anāgantā itthattaṁ.
Ayaṁ vuccatāvuso, bahiddhāsaṁyojano puggalo anāgāmī hoti, anāgantā itthattan”ti.
hoti → (bj, sya-all, pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhāsaññojano (pts) | itthattanti → itthattaṁ (pts) | vuccatāvuso bahiddhāsaṁyojano → vuccati āvuso bahiddhā-saññojano (pts)
Atha kho sambahulā samacittā devatā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho tā devatā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
devatā → devatāyo (pts) | atha kho → athakho (bjt, th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
“eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaṁyojanañca puggalaṁ deseti bahiddhāsaṁyojanañca.
ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (bjt, th) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañca (bjt, th) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañ ca (pts) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañ ca (pts)
Haṭṭhā, bhante, parisā.
Sādhu, bhante, bhagavā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṅkamatu (pts) | upādāyāti → upādāyā ti (pts)
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
Atha kho bhagavā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ—jetavane antarahito pubbārāme migāramātupāsāde āyasmato sāriputtassa sammukhe pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | sammukhe → pamukhe (bj, sya-all, pts) | sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pamukhe → ba. sammukhe (sya-all note) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evameva (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evam eva (pts) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts)
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.
Āyasmāpi kho sāriputto bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
āyasmāpi → āyasmā pi (pts)
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ sāriputtaṁ bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“Idha, sāriputta, sambahulā samacittā devatā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, sāriputta, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
sāriputta → sāriputto (sya-all) | yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu → yen āhaṁ ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
‘eso, bhante, āyasmā sāriputto pubbārāme migāramātupāsāde bhikkhūnaṁ ajjhattasaṁyojanañca puggalaṁ deseti bahiddhāsaṁyojanañca.
ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattasaññojanañca (bjt, th) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañca (bjt, th) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (pts) | ajjhattasaṁyojanañca → ajjhattaṁ saññojanañ ca (pts) | bahiddhāsaṁyojanañca → bahiddhāsaññojanañ ca (pts)
Haṭṭhā, bhante, parisā.
Sādhu, bhante, bhagavā yena āyasmā sāriputto tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā’ti.
yena āyasmā → yenāyasmā (bj, sya-all, pts) | tenupasaṅkamatu → ten upasaṅkamatu (pts) | upādāyāti → upādāyā ti (pts)
Tā kho pana, sāriputta, devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṁsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti, na ca aññamaññaṁ byābādhenti.
byābādhenti → byābādhentīti (sabbattha) | cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | saṭṭhipi → saṭṭhimpi (bj, sya-all, pts) | vīsampi → vīsatimpi (sya-all, pts) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | byābādhenti → vyābādhentī ti (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddanamattepi → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | byābādhenti → byābādhentīti (cck: sabbattha) | byābādhenti → vyābādhenti (bjt) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | saṭṭhipi → saṭṭhim pi (pts) | āraggakoṭinitudanamattepi → āraggakoṭi-nittuddanamatte pi (pts)
Siyā kho pana, sāriputta, evamassa:
pana → pana te (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → pana te (pts) | kho → siyā kho pana sāriputta (bj: machasaṁ) | pana → pana te (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | evamassa → evaṁ assa (pts)
‘tattha nūna tāsaṁ devatānaṁ tathā cittaṁ bhāvitaṁ yena tā devatā dasapi hutvā vīsampi hutvā tiṁsampi hutvā cattālīsampi hutvā paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi tiṭṭhanti na ca aññamaññaṁ byābādhentī’ti.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj, pts); cattāḷīsampi (sya-all) | saṭṭhipi → saṭṭhimpi (bj, sya-all) | byābādhentīti → vyābādhenti (bj) | vīsampi → vīsatimpi (sya-all, pts) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddanamattepi → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | tathā cittaṁ → tathācittaṁ (th) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatiṁ pi (pts) | cattālīsampi → cattārīsam pi (pts) | paññāsampi hutvā saṭṭhipi hutvā āraggakoṭinitudanamattepi → āraggakoṭinittuddanamatte pi (pts) | byābādhentīti → vyābādhentī ti (pts)
Na kho panetaṁ, sāriputta, evaṁ daṭṭhabbaṁ.
panetaṁ → pan etaṁ (pts)
Idheva kho, sāriputta, tāsaṁ devatānaṁ tathā cittaṁ bhāvitaṁ, yena tā devatā dasapi hutvā …pe… na ca aññamaññaṁ byābādhenti.
kho → (bj, sya-all) | byābādhenti → vyābādhentīti (bj) | idheva kho → idh eva (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: katthaci) | āraggakoṭinittuddana → āraggakoṭinitudanamattepi (bj: machasaṁ) | pe → spelled out in full (bjt) | tathā cittaṁ → tathācittaṁ (th)
Tasmātiha, sāriputta, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmāt iha (pts)
‘santindriyā bhavissāma santamānasā’ti.
santamānasāti → santamānasā ti evaṁ (pts)
Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṁ.
vo → te (sya-all) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)
‘Santindriyānañhi vo, sāriputta, santamānasānaṁ santaṁyeva kāyakammaṁ bhavissati santaṁ vacīkammaṁ santaṁ manokammaṁ.
vo → te (sya-all) | santindriyānañhi → santindriyānaṁ hi (bjt, pts) | santaṁyeva → santaṁ yeva (bjt, pts)
Santaṁyeva upahāraṁ upaharissāma sabrahmacārīsū’ti.
santaṁyeva upahāraṁ → santaṁyevupahāraṁ (sya-all) | sabrahmacārīsūti evañhi → sabrahmacārisū ti evaṁ hi (pts) | santaṁyeva → santaṁ yeva (pts)
‘Evañhi vo, sāriputta, sikkhitabbaṁ.
vo → te (sya-all) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)
Anassuṁ kho, sāriputta, aññatitthiyā paribbājakā ye imaṁ dhammapariyāyaṁ nāssosun’”ti.
nāssosunti evaṁ me sutaṁ → na assosunti (bj) | nāssosunti → na assosun ti (pts)
3737
Evaṁ me sutaṁ—Ainsi ai-je entendu :
ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno varaṇāyaṁ viharati bhaddasāritīre.
bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (bj, sya-all, km, pts1ed) | bhaddasāritīre atha kho → kaddamadahatīre athakho (sya-all) | mahākaccāno → mahākaccāyano (pts) | bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (pts) | ekaṁ → evaṁ me sutaṁ (bj: machasaṁ) | bhaddasāritīre → kaddamadahatīre (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | varaṇāyaṁ → ba. varuṇāyaṁ (sya-all note) | kaddamadahatīre → ba. bhaddasāritīre (sya-all note)Un jour, le vénérable Mahakatchana séjournait près de Varana, sur les berges du lac Kaddama.
Atha kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ sammodi.
atha kho → athakho (th) | yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami → yen āyasmā mahākaccāyano ten upasaṅkami (pts)Ce jour-là, le brahmane Aramadanda vint voir le vénérable Mahakatchana et échangea des courtoisies avec lui.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho ārāmadaṇḍo brāhmaṇo āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all) | sārāṇīyaṁ → sāraṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | etadavoca → etad avoca (pts)Après cet échange de courtoisies et de salutations amicales, il s’assit d’un côté. Tandis qu’il était assis là, le brahmane Aramadanda dit au vénérable Mahakatchana :
“ko nu kho, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī”ti?
vivadantīti kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → vivadantī ti kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosāna hetu (pts) | khattiyāpi → khattiyā pi (pts) | brāhmaṇāpi → brāhmaṇā pi (pts) | gahapatikāpi → gahapatikā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosāna (pts)« Sieur Katchana, quelle est la cause, quelle est la raison pour laquelle les aristocrates se querellent avec les aristocrates, les brahmanes se querellent avec les brahmanes et les maîtres de maison se querellent avec les maîtres de maison ?
“Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatikāpi gahapatikehi vivadantī”ti.
Kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgavinivesavinibandha (bj, sya-all, km, pts1ed) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → mahākaccāno kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (bj); kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (sya-all) | vivadantīti → vivadantīti ārāmadaṇḍo (bj) | kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | Kāmarāgābhinivesavinibandha → kāmarāgavinivesavinibaddha (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → kāmarāgābhinivesavinibandha paligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (my) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → hetu (pts) | khattiyāpi → khattiyā pi (pts) | brāhmaṇāpi → brāhmaṇā pi (pts) | gahapatikāpi → gahapatikā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti (pts)— C’est à cause de l’attachement, la fixation, l’obsession, l’enchaînement et l’attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, brahmane, que les aristocrates se querellent avec les aristocrates, que les brahmanes se querellent avec les brahmanes et que les maîtres de maison se querellent avec les maîtres de maison.
“Ko pana, bho kaccāna, hetu ko paccayo yena samaṇāpi samaṇehi vivadantī”ti?
vivadantīti diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → vivadantī ti diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosāna hetu (pts) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | samaṇāpi → samaṇā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosāna (pts)— Mais, Sieur Katchana, quelle est alors la cause, quelle est la raison pour laquelle les renonçants se querellent avec les renonçants ?
“Diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu kho, brāhmaṇa, samaṇāpi samaṇehi vivadantī”ti.
diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → mahākaccāno diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (bj); diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu (sya-all) | vivadantīti → vivadantīti ārāmadaṇḍo (bj) | diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānahetu → hetu (pts) | samaṇāpi → samaṇā pi (pts) | vivadantīti → vivadantī ti (pts)— C’est à cause de l’attachement, la fixation, l’obsession, l’enchaînement et l’attachement à l’avidité envers les vues, brahmane, que les renonçants se querellent avec les renonçants.
“Atthi pana, bho kaccāna, koci lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti?
imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imaṁ ceva kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imaṁ ca diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | samatikkantoti → samatikkantoti mahākaccāno (bj) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāgavinivesa (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)— Y a-t-il donc, Sieur Katchana, quelqu’un dans le monde qui ait surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, et qui ait surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers les vues ?
“Atthi, brāhmaṇa, lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañcadiṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj) | samatikkantoti → samatikkantoti ārāmadaṇḍo (bj) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | imañcadiṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | + → mahākaccāno (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)— Il y a, brahmane, quelqu’un dans le monde qui a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, et qui a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers les vues.
“Ko pana so, bho kaccāna, lokasmiṁ yo imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti?
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmagarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj); kāgarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (cck); kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | samatikkantoti → samatikkantoti mahākaccāno (bj) | + → ārāmadaṇḍo (bjt) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibandha-paligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)— Et qui est donc, Sieur Katchana, celui dans le monde qui a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, et qui a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers les vues ?
“Atthi, brāhmaṇa, puratthimesu janapadesu sāvatthī nāma nagaraṁ.
sāvatthī → sāvatthi (pts) | + → mahākaccāno (bjt)— Il y a dans le pays de l’est une ville du nom de Sāvatthī.
Tattha so bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho.
sammāsambuddho → sammā sambuddho (pts)Un Fortuné, un arahant véritablement éveillé y séjourne en ce moment.
So hi, brāhmaṇa, bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ ca kāmarāgavinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga-vinivesa-vinibhanda-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)Ce Fortuné, brahmane, a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, et a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers les vues. »
Evaṁ vutte, ārāmadaṇḍo brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ nihantvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā tikkhattuṁ udānaṁ udānesi:
pathaviyaṁ → puthuviyaṁ (bj) | dakkhiṇaṁ jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → dakkhiṇajānumaṇḍalaṁ paṭhaviyaṁ (sya-all) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānumaṇḍalaṁ puthuviyaṁ (pts) | udānesi → udānesu (pts) | puthuviyaṁ → pathaviyaṁ (bj: katthaci) | tenañjaliṁ paṇāmetvā → tenañjalimpaṇāmetvā (th) | jāṇumaṇḍalaṁ pathaviyaṁ → jānu-maṇḍalaṁ puthuviyaṁ (pts) | tenañjaliṁ → ten añjaliṁ (pts)En entendant cela, le brahmane Aramadanda se leva de son siège, arrangea sa robe du haut sur une épaule, posa son genou droit sur le sol, leva les mains en une salutation respectueuse et exclama cette exclamation trois fois :
“Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)« Honneur au Fortuné, à l’arahant, à celui qui est véritablement éveillé !
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)Honneur au Fortuné, à l’arahant, à celui qui est véritablement éveillé !
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.
sammāsambuddhassa → sammā sambuddhassa (pts)Honneur au Fortuné, à l’arahant, à celui qui est véritablement éveillé !
Yo hi so bhagavā imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto, imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto”ti.
kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandha paligedha pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandha paligedha pariyuṭṭhānajjhosānaṁ (bj, sya-all) | kāmarāgavinivesavinibandha → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | diṭṭhirāgavinivesavinibandha → diṭṭhirāgābhinivesa vinibaddha (bj: machasaṁ) | kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → kāmarāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (th) | diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → diṭṭhirāgavinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ (th) | imañceva kāmarāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ → imañ eva kāmarāga-vinivesa-vinibandha-paligedha-pariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkanto idañ ca diṭṭhirāga (pts) | imañca diṭṭhirāgābhinivesavinibandhapaligedhapariyuṭṭhānajjhosānaṁ samatikkantoti → ti (pts)Ce Fortuné a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers (les plaisirs de) la sensualité, et a surmonté cet attachement, fixation, obsession, enchaînement et attachement à l’avidité envers les vues.
“Abhikkantaṁ, bho kaccāna, abhikkantaṁ, bho kaccāna.C’est excellent, Sieur Katchana, excellent !
Seyyathāpi, bho kaccāna, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya; andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya: ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā kaccānena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
dakkhantīti → dakkhintīti (bj) | dakkhantīti evamevaṁ → dakkhintī ti evam evaṁ (pts) | dakkhintīti → dakkhantīti (bj: machasaṁ) | telapajjotaṁ → telappajjotaṁ (th)Tout comme on redresserait ce qui était renversé, ou bien on révélerait ce qui était caché, ou on montrerait le chemin à quelqu’un qui se serait perdu, ou on allumerait une lampe dans l’obscurité (en pensant :) “Ceux qui possèdent une bonne vue verront les formes”, de la même manière le Sieur Katchana a expliqué le Dhamma de diverses façons.
Esāhaṁ, bho kaccāna, taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
bhavantaṁ → bhagavantaṁ (bj, pts) | bhikkhusaṅghañca → bhikkhusaṁghañca (th, ms2005) | dhammañca bhikkhusaṅghañca → dhammañ ca bhikkhusaṅghañ ca (pts)Sieur Katchana, je vais en refuge au Fortuné, ainsi qu’au Dhamma et à la Communauté des mendiants.
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatan ti (pts)Que le Sieur Katchana me retienne à l’esprit en tant que disciple étant allé en refuge à compter d’aujourd’hui et pour la vie. »
3838
Ekaṁ samayaṁ āyasmā mahākaccāno madhurāyaṁ viharati gundāvane.Un jour, le vénérable Mahakatchana séjournait près de Madhoura, dans le bois de Gounda.
Atha kho kandarāyano brāhmaṇo yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā mahākaccānena saddhiṁ …pe… ekamantaṁ nisinno kho kandarāyano brāhmaṇo āyasmantaṁ mahākaccānaṁ etadavoca:
kandarāyano → kaṇḍarāyaṇo (bj); kaṇḍarāyano (sya-all, km, pts1ed) | atha kho kandarāyano → athakho kaṇḍarāyano (sya-all) | saddhiṁ → saddhiṁ sammodi (sya-all) | kandarāyano → kaṇḍarāyano (pts) | kaṇḍarāyaṇo → kandarāyano (bj: machasaṁ) | kaṇḍarāyaṇo → kandarāyano (bj: machasaṁ) | kandarāyano → kaṇḍarāyano (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Ce jour-là, le brahmane Kandarayana vint voir le vénérable Mahakatchana et échangea des courtoisies avec lui. Après cet échange de courtoisies et de salutations amicales, il s’assit d’un côté. Tandis qu’il était assis là, le brahmane Kandarayana dit au vénérable Mahakatchana :
“sutaṁ metaṁ, bho kaccāna, ‘na samaṇo kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī’ti.
vuddhe → vuḍḍhe (sya-all) | nimantetīti tayidaṁ → nimantetī ti yadidaṁ (pts) | vayoanuppatte → vayo anuppatte (bjt) | sutaṁ metaṁ → sutammetaṁ (th) | sutaṁ metaṁ → sutam me taṁ (pts) | vayoanuppatte → vayo-anuppatte (pts)« Sieur Katchana, j’ai entendu dire ceci : “Le renonçant Katchana ne rend pas hommage aux brahmanes qui sont âgés, vieux, séniles, avancés en âge, décrépits, il ne se lève de son siège par respect envers eux, ni ne les invite à s’asseoir”,
Tayidaṁ, bho kaccāna, tatheva?
tayidaṁ → yadidaṁ (pts) | tatheva → tath eva (pts)et en effet,
Na hi bhavaṁ kaccāno brāhmaṇe jiṇṇe vuddhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti.
vuddhe → vuḍḍhe (sya-all) | nimanteti → nimantetī ti (pts) | na hi → nahi (bjt) | vayoanuppatte → vayo anuppatte (bjt) | vayoanuppatte → vayo-anuppatte (pts)nous constatons que le Sieur Katchana ne rend pas hommage aux brahmanes qui sont âgés, vieux, séniles, avancés en âge, décrépits, qu’il ne se lève de son siège par respect envers eux, ni ne les invite à s’asseoir.
Tayidaṁ, bho kaccāna, na sampannamevā”ti.
sampannamevāti → sampannam evā ti (pts)Ce n’est pas correct, Sieur Katchana.
“Atthi, brāhmaṇa, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena vuddhabhūmi ca akkhātā daharabhūmi ca.
vuddhabhūmi → vuḍḍhibhūmi (th) | sammāsambuddhena vuddhabhūmi → sammā sambuddhena vuddha-bhūmi (pts)— Brahmane, le Fortuné qui sait et qui voit, l’arahant véritablement éveillé a expliqué ce qu’est le domaine d’un aîné et le domaine d’un cadet.
Vuddho cepi, brāhmaṇa, hoti āsītiko vā nāvutiko vā vassasatiko vā jātiyā, so ca kāme paribhuñjati kāmamajjhāvasati kāmapariḷāhena pariḍayhati kāmavitakkehi khajjati kāmapariyesanāya ussuko.
vuddho → vuḍḍho (sya-all) | āsītiko → asītiko (sya-all) | nāvutiko → navutiko (sya-all) | kāmamajjhāvasati → kāmamajjhe vasati (sya-all, pts) | ussuko → ussukko (bjt, th, pts) | cepi → ce pi (pts)Brahmane, même si un individu est un aîné, âgé de quatre-vingt ans, quatre-vingt dix ans ou cent ans, s’il se repaît de sensualité, s’il vit dans la sensualité, s’il est consumé par l’ardeur sensuelle, s’il est dévoré par les pensées sensuelles, s’il est ardent dans sa quête de (plaisirs de la) sensualité,
Atha kho so bālo na therotveva saṅkhyaṁ gacchati.
na therotveva saṅkhyaṁ → ttheva saṅkhaṁ (bj); thero tveva saṅkhaṁ (pts) | saṅkhyaṁ → saṁkhaṁ (sya-all) | bālo → na therottheva (bj: machasaṁ) | atha kho → athakho (th)alors il est considéré comme étant un sot et non comme étant un ancien.
Daharo cepi, brāhmaṇa, hoti yuvā susukāḷakeso bhadrena yobbanena samannāgato paṭhamena vayasā.
susukāḷakeso → susukālakeso (bj); susū kāḷakeso (sya-all) | bhadrena → bhaddena (pts) | cepi → ce pi (pts)Mais, brahmane, même si un individu est un cadet, peu avancé en âge, un jeune homme aux cheveux noirs, pourvu des bienfaits de la jeunesse, dans le premier stade de la vie,
So ca na kāme paribhuñjati na kāmamajjhāvasati, na kāmapariḷāhena pariḍayhati, na kāmavitakkehi khajjati, na kāmapariyesanāya ussuko.
kāmamajjhāvasati → kāmamajjhe vasati (sya-all, pts) | ussuko → ussukko (bjt, th, pts)s’il ne se repaît pas de sensualité, s’il ne vit pas dans la sensualité, s’il n’est pas consumé par l’ardeur sensuelle, s’il n’est pas dévoré par les pensées sensuelles, s’il n’est pas ardent dans sa quête de (plaisirs de la) sensualité,
Atha kho so paṇḍito therotveva saṅkhyaṁ gacchatī”ti.
saṅkhyaṁ → saṅkhaṁ (bj, sya-all) | atha kho → athakho (th) | saṅkhyaṁ → saṁkhaṁ (th) | therotveva saṅkhyaṁ gacchatīti → thero tveva saṅkhaṁ gacchatī ti (pts)alors il est considéré comme étant un sage et un ancien. »
Evaṁ vutte, kandarāyano brāhmaṇo uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ uttarāsaṅgaṁ karitvā daharānaṁ sataṁ bhikkhūnaṁ pāde sirasā vandati:
sataṁ → sudaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | kandarāyano → kaṇḍarāyaṇo (bj); kaṇḍarāyano (sya-all, pts) | sataṁ → sudaṁ (pts) | sataṁ → sudaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)Lorsque cela fut dit, le brahmane Kandarayana se leva de son siège, arrangea sa robe du haut sur une épaule, et rendit hommage avec la tête au pied des mendiants qui étaient jeunes :
“vuddhā bhavanto, vuddhabhūmiyaṁ ṭhitā.
vuddhā → vuḍḍhā (sya-all) | vuddhabhūmiyaṁ → vuḍḍhabhūmiyaṁ (sya-all)« Vénérables, vous êtes des aînés, vous vous tenez dans le domaine des aînés.
Daharā mayaṁ, daharabhūmiyaṁ ṭhitā”ti.
ṭhitāti → ṭhitā (th) | ṭhitāti → ṭhitā ti (pts)Je suis un cadet, je me tiens dans le domaine des cadets.
“Abhikkantaṁ, bho kaccāna …pe… upāsakaṁ maṁ bhavaṁ kaccāno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
gatanti → gatanti sāvatthinidānaṁ (bj) | gatanti → gatan ti (pts)C’est excellent, Sieur Katchana, excellent ! Tout comme on redresserait ce qui était renversé, ou bien on révélerait ce qui était caché, ou on montrerait le chemin à quelqu’un qui se serait perdu, ou on allumerait une lampe dans l’obscurité (en pensant :) “Ceux qui possèdent une bonne vue verront les formes”, de la même manière le Sieur Katchana a expliqué le Dhamma de diverses façons. Sieur Katchana, je vais en refuge au Fortuné, ainsi qu’au Dhamma et à la Communauté des mendiants. Que le Sieur Katchana me retienne à l’esprit en tant que disciple étant allé en refuge à compter d’aujourd’hui et pour la vie. »
3939
“Yasmiṁ, bhikkhave, samaye corā balavanto honti, rājāno tasmiṁ samaye dubbalā honti.
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt)Mendiants, lorsque les brigands sont puissants, les rois sont faibles.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye rañño na phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime vā janapade anusaññātuṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt)Au cours de ces périodes-là, les rois ne sont pas à l’aise lorsqu’ils partent en avant, qu’ils s’éloignent ou qu’ils vont visiter les provinces périphériques.
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṁ samaye na phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁpi (th) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇa-gahapatikānam pi (pts) | niyyātuṁ → niyyātum (pts)Au cours de ces périodes-là, les brahmanes et les maîtres de maison ne sont pas à l’aise non plus lorsqu’ils partent en avant, qu’ils s’éloignent ou qu’ils ont des affaires à régler dans un endroit éloigné.
Evamevaṁ kho, bhikkhave, yasmiṁ samaye pāpabhikkhū balavanto honti, pesalā bhikkhū tasmiṁ samaye dubbalā honti.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)De la même manière, mendiants, lorsque les mauvais mendiants sont puissants, les mendiants de bon caractère sont faibles.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye pesalā bhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti paccantime vā janapade acchanti.
saṅkasāyanti → sañcāyanti (bj-a); saṅkamma jhāyanti (mr) | acchanti → bhajanti (bj, sya-all, km, pts1ed) | tuṇhībhūtāva → tuṇhībhūtā vā (pts) | acchanti → bhajanti (pts) | saṁkasāyanti → sañjhāyanti (bj: aṭṭhakathā); saṁkāyanti (bj: katthaci) | saṅkasāyanti → saṅkamma jhāyanti (cck: ka.); sañcāyanti (cck: sī. aṭṭha.) | acchanti → bhajanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | saṅghamajjhe saṅkasāyanti → saṁghamajjhe saṁkasāyanti (th) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005) | tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe → tuṇhībhūtā vā saṅgha-majjhe (pts)Au cours de ces périodes-là, les mendiants de bon caractère restent silencieux au sein de la Communauté, ou bien se rendent dans les provinces périphériques.
Tayidaṁ, bhikkhave, hoti bahujanāhitāya bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.Ceci est au détriment de beaucoup de gens, pour le malheur de beaucoup de gens, pour le préjudice, le détriment et le mal-être de beaucoup de gens, des dévas et des êtres humains.
Yasmiṁ, bhikkhave, samaye rājāno balavanto honti, corā tasmiṁ samaye dubbalā honti.Mendiants, lorsque les rois sont puissants, les brigands sont faibles.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye rañño phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā paccantime vā janapade anusaññātuṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt)Au cours de ces périodes-là, les rois sont à l’aise lorsqu’ils partent en avant, qu’ils s’éloignent ou qu’ils vont visiter les provinces périphériques.
Brāhmaṇagahapatikānampi tasmiṁ samaye phāsu hoti atiyātuṁ vā niyyātuṁ vā bāhirāni vā kammantāni paṭivekkhituṁ.
niyyātuṁ → nīyātuṁ (bjt) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁpi (th) | brāhmaṇagahapatikānampi → brāhmaṇagahapatikānaṁ pi (pts)Au cours de ces périodes-là, les brahmanes et les maîtres de maison sont également à l’aise lorsqu’ils partent en avant, qu’ils s’éloignent ou qu’ils ont des affaires à régler dans un endroit éloigné.
Evamevaṁ kho, bhikkhave, yasmiṁ samaye pesalā bhikkhū balavanto honti, pāpabhikkhū tasmiṁ samaye dubbalā honti.
pāpabhikkhū → pāpakā bhikkhū (sya-all) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts)De la même manière, mendiants, lorsque les mendiants de bon caractère sont puissants, les mauvais mendiants sont faibles.
Tasmiṁ, bhikkhave, samaye pāpabhikkhū tuṇhībhūtā tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe saṅkasāyanti, yena vā pana tena pakkamanti.
pakkamanti → papatanti (bj, sya-all, km, pts1ed) | pana → (sya-all) | pakkamanti → vā papatanti (sya-all); papatanti (pts) | tuṇhībhūtāva → tuṇhībhūtā vā (pts) | papatanti → pakkamanti (bj: machasaṁ) | pakkamanti → papatanti (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | saṅkasāyanti → saṁkasāyanti (bjt) | saṅghamajjhe saṅkasāyanti → saṁghamajjhe saṁkasāyanti (th) | saṅghamajjhe → saṁghamajjhe (ms2005) | tuṇhībhūtāva saṅghamajjhe → tuṇhībhūtā vā saṅgha-majjhe (pts)Au cours de ces périodes-là, les mauvais mendiants restent silencieux au sein de la Communauté, ou bien ils s’en vont ailleurs.
Tayidaṁ, bhikkhave, hoti bahujanahitāya bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
devamanussānanti → devamanussānan ti (pts)Ceci est pour le bénéfice de beaucoup de gens, pour le bonheur de beaucoup de gens, pour le bienfait, le bénéfice et le bien-être de beaucoup de gens, des dévas et des êtres humains.
4040
“Dvinnāhaṁ, bhikkhave, micchāpaṭipattiṁ na vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā.Mendiants, je ne fais l’éloge d’aucune de ces deux pratiques erronées : celle de l’homme de foyer et celle du sans-foyer.
Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalaṁ.
na ārādhako → nārādhako (bj, sya-all, pts) | micchāpaṭipattādhikaraṇahetu na ārādhako → micchā-paṭipattādhikaraṇa-hetu nārādhako (pts)Celui qui pratique de manière erronée, qu’il vive au foyer ou qu’il ait quitté le foyer, à cause de sa pratique erronée, n’atteint pas l’accomplissement dans la méthode, dans l’enseignement avantageux.
Dvinnāhaṁ, bhikkhave, sammāpaṭipattiṁ vaṇṇemi, gihissa vā pabbajitassa vā.Mendiants, je fais l’éloge de ces deux pratiques correctes : celle de l’homme de foyer et celle du sans-foyer.
Gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṁ dhammaṁ kusalan”ti.
sammāpaṭipattādhikaraṇahetu → sammāpaṭipattādhikaraṇa-hetu (pts) | kusalanti → kusalan ti (pts)Celui qui pratique de manière correcte, qu’il vive au foyer ou qu’il ait quitté le foyer, grâce à sa pratique correcte, atteint l’accomplissement dans la méthode, dans l’enseignement avantageux.
4141
“Ye te, bhikkhave, bhikkhū duggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca paṭibāhanti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanāhitāya paṭipannā bahujanāsukhāya, bahuno janassa anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.
paṭibāhanti → paṭivāhanti (cck) | duggahitehi → duggahītehi (sya-all, pts) | byañjanappatirūpakehi → byañjanapaṭirūpakehi (sya-all) | byañjanappatirūpakehi → byañjanapatirūpakehi (bjt) | byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca → vyañjana-patirūpakehi atthañ ca dhammañ ca (pts)Les mendiants qui véhiculent la signification et le Dhamma en ayant recours à des souttas mal saisis dont le phrasé n’est qu’un semblant (du phrasé correct) œuvrent au détriment de beaucoup de gens, pour le malheur de beaucoup de gens, pour le préjudice, le détriment et le mal-être de beaucoup de gens, des dévas et des êtres humains.
Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū apuññaṁ pasavanti, te cimaṁ saddhammaṁ antaradhāpenti.
te cimaṁ → tevimaṁ (bj) | te cimaṁ → tecimaṁ (th) | bahuñca → bahuñ ca (pts) | cimaṁ → imaṁ (pts)De plus, ces mendiants accumulent beaucoup de dé·mérite et font disparaître ce Dhamma authentique.
Ye te, bhikkhave, bhikkhū suggahitehi suttantehi byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca anulomenti te, bhikkhave, bhikkhū bahujanahitāya paṭipannā bahujanasukhāya, bahuno janassa atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
byañjanappatirūpakehi → na byañjanapatirūpakehi (bj); byañjanapaṭirūpakehi (sya-all) | suggahitehi → suggahītehi (sya-all, pts) | byañjanappatirūpakehi atthañca dhammañca → vyañjanapatirūpakehi atthañ ca dhammañ ca (pts)Les mendiants qui véhiculent la signification et le Dhamma en ayant recours à des souttas bien saisis dont le phrasé n’est pas qu’un semblant (du phrasé correct) œuvrent au bénéfice de beaucoup de gens, pour le bonheur de beaucoup de gens, pour le bienfait, le bénéfice et le bien-être de beaucoup de gens, des dévas et des êtres humains.
Bahuñca te, bhikkhave, bhikkhū puññaṁ pasavanti, te cimaṁ saddhammaṁ ṭhapentī”ti.
te cimaṁ → tecimaṁ (th) | bahuñca → bahuñ ca (pts) | cimaṁ → imaṁ (pts) | ṭhapentīti → ṭhapentī ti dve mā (pts)De plus, ces mendiants accumulent beaucoup de mérite et maintiennent ce Dhamma authentique.
Samacittavaggo catuttho.