Brāhmaṇasaccasutta
Brāhmaṇasaccasutta → catukoṭikasuññatāsuttaṁ (bj)๑๘๕ สมณสัจจสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุง ราชคฤห์
Tena kho pana samayena sambahulā abhiññātā abhiññātā paribbājakā sippinikātīre paribbājakārāme paṭivasanti, seyyathidaṁ annabhāro varadharo sakuludāyī ca paribbājako aññe ca abhiññātā abhiññātā paribbājakā.
sippinikātīre → sappinikā tīre (bj); sappiniyā tīre (sya-all, pts) | varadharo → vadharo (sya-all) | vadharo → ba. varadharo (sya-all: yu.) | Sappiniyā → B. K. Sippiniyā. (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts) | sakuludāyī → sakuludāyi (pts)ก็สมัยนั้นแล ปริพาชกผู้มีชื่อเสียงหลายท่าน คือ อันนภาระ วรธร สกุลุทายี และปริพาชกที่มีชื่อเสียงอื่น ๆ อาศัยอยู่ที่อารามของปริพาชก ริมฝั่ง แม่น้ำสัปปินี
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena sippinikātīre paribbājakārāmo tenupasaṅkami.
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sippinikātīre → sappinikātīre (bj); sappiniyā tīraṁ (sya-all); sappiniyā tīre (pts) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayam (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้นในเวลาเย็น พระผู้มีพระภาคเสด็จออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปยังอาราม ของปริพาชก ริมฝั่งแม่น้ำสัปปินี
Tena kho pana samayena tesaṁ aññatitthiyānaṁ paribbājakānaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarā kathā udapādi:
ayamantarā kathā → ayamantarākathā (th) | ayamantarā → ayam antarā (pts)ขณะนั้นแล ปริพาชกผู้เป็นอัญเดียรถีย์เหล่านั้นกำลังประชุมสนทนาเรื่องนี้ว่า
“itipi brāhmaṇasaccāni, itipi brāhmaṇasaccānī”ti.
itipi → iti pi (pts)“สัจจะของพราหมณ์เป็นอย่างนี้ สัจจะของพราหมณ์เป็นอย่างนี้”
Atha kho bhagavā yena te paribbājakā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā te paribbājake etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ลำดับนั้นแล พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปหาปริพาชกทั้งหลายถึงที่พำนัก ประทับ นั่งบนพุทธอาสน์ที่ปูลาดไว้ ได้ตรัสถามปริพาชกเหล่านั้นว่า
“Kāya nuttha, paribbājakā, etarahi kathāya sannisinnā, kā ca pana vo antarākathā vippakatā”ti?
sannisinnā → sannisinnā sannipatitā (pts) | antarākathā → antarā kathā (bjt) | kāya nuttha → kāyanuttha (th) | kāya nuttha → kāyā nu ttha (pts) | antarākathā vippakatāti → antarā kathā vippakatā ti (pts)“ปริพาชกทั้งหลาย บัดนี้พวกท่านนั่งประชุมสนทนากันด้วยเรื่องอะไรหนอ เรื่องอะไรที่พวกท่านสนทนา กันค้างไว้”
“Idha, bho gotama, amhākaṁ sannisinnānaṁ sannipatitānaṁ ayamantarākathā udapādi:
ayamantarākathā udapādi → ayam antarā kathā upapādi (pts)ปริพาชกทั้งหลายทูลว่า “ข้าแต่ท่านพระโคดม ณ สถานที่นี้ พวกข้าพเจ้า มาชุมนุมกันตั้งประเด็นสนทนากันเรื่องนี้ว่า
‘itipi brāhmaṇasaccāni, itipi brāhmaṇasaccānī’”ti.
brāhmaṇasaccānīti → brāhmaṇasaccāniti (bj) | itipi → iti pi (pts)‘สัจจะของพราหมณ์เป็นอย่างนี้ สัจจะ ของพราหมณ์เป็นอย่างนี้”
“Cattārimāni, paribbājakā, brāhmaṇasaccāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditāni.
cattārimāni → cattārīmāni (sya-all) | abhiññā → abhiññāya (pts) | cattārimāni → cattār imāni (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ปริพาชกทั้งหลาย สัจจะของพราหมณ์ ๔ ประการนี้ อันเราทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งเองแล้วจึงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม
Katamāni cattāri?สัจจะของพราหมณ์ ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, paribbājakā, brāhmaṇo evamāha:
evamāha → evam āha (pts)๑. พราหมณ์ ในธรรมวินัยนี้ กล่าวอย่างนี้ว่า
‘sabbe pāṇā avajjhā’ti.
avajjhāti → avajjhā ti (pts)‘สัตว์ทั้งปวงไม่ควร ถูกฆ่า’
Iti vadaṁ brāhmaṇo saccaṁ āha, no musā.พราหมณ์เมื่อกล่าวอย่างนี้ ชื่อว่าพูดจริง ไม่ใช่พูดเท็จ
So tena na samaṇoti maññati, na brāhmaṇoti maññati, na seyyohamasmīti maññati, na sadisohamasmīti maññati, na hīnohamasmīti maññati.
samaṇoti → samaṇo ti (pts) | brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts) | seyyohamasmīti → seyyo ham asmīti (pts) | sadisohamasmīti → sadiso ham asmīti (pts) | hīnohamasmīti → hīno ham asmīti (pts)เพราะการพูดนั้น เขาจึงไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นสมณะ’ ไม่สำคัญตน ว่า ‘เป็นพราหมณ์’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้ประเสริฐกว่าเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้เสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้ด้อย กว่าเขา’
Api ca yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya pāṇānaṁyeva anuddayāya anukampāya paṭipanno hoti.
pāṇānaṁyeva anuddayāya → pāṇānaṁyeva anudayāya (sya-all); tadabhiññāya anudayāya (mr) | anuddayāya → tadabhiññāya anudayāya (cck: ka.) | yeva → B. K. omits yeva. (pts note) | anuddayāya → B. K., S. Tr., S. D. anudayāya. (pts note) | pāṇānaṁyeva → pāṇānaṁ yeva (bjt) | api ca → apica (th) | yadeva → yad eva (pts) | tadabhiññāya pāṇānaṁyeva → tad abhiññāya pāṇānaṁ yeva (pts)และเขารู้สัจจะในข้อปฏิบัตินั้น จึงปฏิบัติเพื่อความเอ็นดู อนุเคราะห์สัตว์ทั้งหลาย
Puna caparaṁ, paribbājakā, brāhmaṇo evamāha:
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)๒. พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า
‘sabbe kāmā aniccā dukkhā vipariṇāmadhammā’ti.
vipariṇāmadhammāti → vipariṇāmadhammā ti (pts)‘กาม ทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มี ความแปรผันไปเป็นธรรมดา’
Iti vadaṁ brāhmaṇo saccamāha, no musā.
saccamāha → saccaṁ āha (bjt, th, pts)พราหมณ์เมื่อพูดอย่างนี้ ชื่อว่าพูด จริง ไม่ใช่พูดเท็จ
So tena na samaṇoti maññati, na brāhmaṇoti maññati, na seyyohamasmīti maññati, na sadisohamasmīti maññati, na hīnohamasmīti maññati.เพราะการพูดนั้น เขาจึงไม่สำคัญตนว่า ‘เป็น สมณะ’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นพราหมณ์’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็น ผู้ประเสริฐกว่าเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้เสมอเขา’ ไม่สำคัญตน ว่า ‘เป็นผู้ด้อยกว่าเขา’
Api ca yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya kāmānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
kāmānaṁyeva → kāmānaṁ yeva (bjt) | api ca → apica (th) | yadeva → yad eva (pts) | tadabhiññāya kāmānaṁyeva → tad abhiññāya kāmānaṁ yeva (pts)และเขารู้สัจจะในข้อปฏิบัตินั้น จึงปฏิบัติ เพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับกามทั้หลาย
Puna caparaṁ, paribbājakā, brāhmaṇo evamāha:
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)๓. พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า
‘sabbe bhavā aniccā …pe… tadabhiññāya bhavānaṁyeva nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
tadabhiññāya → (cck) | pe → spelled out in full (bjt) | bhavānaṁyeva → bhavānaṁ yeva (bjt)‘ภพ ทั้งปวงไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มี ความแปรผันไปเป็นธรรมดา’ พราหมณ์เมื่อพูดอย่างนี้ ชื่อว่าพูด จริง ไม่ใช่พูดเท็จ เพราะการพูดนั้น เขาจึงไม่สำคัญตนว่า ‘เป็น สมณะ’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นพราหมณ์’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็น ผู้ประเสริฐกว่าเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้เสมอเขา’ ไม่สำคัญตน ว่า ‘เป็นผู้ด้อยกว่าเขา’ และเขารู้สัจจะในข้อปฏิบัตินั้น จึงปฏิบัติ เพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับภพทั้งหลาย
Puna caparaṁ, paribbājakā, brāhmaṇo evamāha:
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | evamāha → evam āha (pts)๔. พราหมณ์กล่าวอย่างนี้ว่า
‘nāhaṁ kvacani kassaci kiñcanatasmiṁ na ca mama kvacani katthaci kiñcanatatthī’ti.
kvacani → kvacana (bj); kvacini (sya-all); kvaci (pts1ed) | kvacani → kvacana (cck: sī. syā.) | kvacini → ba. kvacani (sya-all: yu.) | kvacini → ba. kvacani (sya-all: yu.) | kiñcanatatthīti → kiñcanatātthīti (bjt) | kiñcanatatthīti → kiñcinatthīti (th) | kiñcanatasmiṁ → kiñcanaṁ tasmiṁ (pts) | kiñcanatatthīti → kiñcanaṁ n atthīti (pts)‘ไม่มีเรา เป็นที่กังวลของใคร ๆ ในที่ ไหน ๆ และไม่มีผู้อื่น เป็นที่กังวลของเราในที่ไหน ๆ '
Iti vadaṁ brāhmaṇo saccaṁ āha, no musā.พราหมณ์ เมื่อพูดอย่างนี้ ชื่อว่าพูดจริง ไม่ใช่พูดเท็จ
So tena na samaṇoti maññati, na brāhmaṇoti maññati, na seyyohamasmīti maññati, na sadisohamasmīti maññati, na hīnohamasmīti maññati.
samaṇoti → samaṇo ti (pts) | brāhmaṇoti → brāhmaṇo ti (pts) | seyyohamasmīti → seyyo haṁ asmīti (pts) | sadisohamasmīti → sadiso ham asmīti (pts) | hīnohamasmīti → hīno ham asmīti (pts)เพราะการพูดนั้น เขา จึงไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นสมณะ’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นพราหมณ์’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้ประเสริฐกว่าเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้ เสมอเขา’ ไม่สำคัญตนว่า ‘เป็นผู้ด้อยกว่าเขา’
Api ca yadeva tattha saccaṁ tadabhiññāya ākiñcaññaṁyeva paṭipadaṁ paṭipanno hoti.
ākiñcaññaṁyeva → ākiñcaññaṁ yeva (bjt) | api ca → apica (th) | yadeva → yad eva (pts) | tadabhiññāya ākiñcaññaṁyeva → tad abhiññāya ākiñcaññaṁ yeva (pts)และเขารู้สัจจะ ในข้อปฏิบัตินั้น จึงปฏิบัติปฏิปทาที่ไม่ให้กังวล
Imāni kho, paribbājakā, cattāri brāhmaṇasaccāni mayā sayaṁ abhiññā sacchikatvā paveditānī”ti.
abhiññā → abhiññāya (pts)ปริพาชกทั้งหลาย สัจจะของพราหมณ์ ๔ ประการนี้แล อันเราทำให้แจ้งด้วย ปัญญาอันยิ่งเองแล้ว จึงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม”