Paṭhamakhatasutta๓ ปฐมขตสูตร
“Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṁ upahataṁ attānaṁ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṁ, bahuñca apuññaṁ pasavati.
abyatto → avyatto (bj, pts1ed) | sānuvajjo → sānuvajjo viññūnaṁ bahuṁ (bj) | viññūnaṁ bahuñca → (bj, pts) | ca → (sya-all) | abyatto → avyatto (cck: sī. pī.) | catūhi → catuhi (pts) | + → viññūnaṁ bahuñ (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็น อสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ติเตียน และประสพ สิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsati,๑. ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรอง กล่าวสรรเสริญผู้ควรติเตียน
ananuvicca apariyogāhetvā vaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsati,๒. ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรอง กล่าวติเตียนผู้ควรสรรเสริญ
ananuvicca apariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁseti,๓. ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรอง แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส
ananuvicca apariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁseti—๔. ไม่พิจารณา ไม่ไตร่ตรอง แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส
imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato bālo abyatto asappuriso khataṁ upahataṁ attānaṁ pariharati, sāvajjo ca hoti sānuvajjo ca viññūnaṁ, bahuñca apuññaṁ pasavati.
pasavati → pasavatīti (bj) | ca → (sya-all) | bālo abyatto → avyatto (pts) | bahuñca → bahuṁ ca (bjt) | catūhi → catuhi (pts) | bahuñca → bahuñ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย คนพาลผู้ไม่เฉียบแหลม เป็นอสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนให้ถูกกำจัด ถูกทำลาย มีความเสียหาย ถูกผู้รู้ติเตียน และประสพสิ่งที่มิใช่บุญเป็นอันมาก
Catūhi, bhikkhave, dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṁ anupahataṁ attānaṁ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṁ, bahuñca puññaṁ pasavati.
viyatto → vyatto (bj, pts1ed); byatto (sya-all, km) | ananuvajjo → ananuvajjo viññūnaṁ bahuṁ (bj) | viññūnaṁ bahuñca → (bj) | ca → (sya-all) | viyatto → vyatto (pts) | viyatto → vyatto (cck: sī. pī.); byatto (cck: syā. kaṁ.) | catūhi → catuhi (pts) | bahuñca → bahuñ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการ ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูก ผู้รู้ติเตียน และประสพบุญเป็นอันมาก
Katamehi catūhi?
catūhi → catuhi (pts)ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Anuvicca pariyogāhetvā avaṇṇārahassa avaṇṇaṁ bhāsati,๑. พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว กล่าวติเตียนผู้ควรติเตียน
anuvicca pariyogāhetvā vaṇṇārahassa vaṇṇaṁ bhāsati,๒. พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว กล่าวสรรเสริญผู้ควรสรรเสริญ
anuvicca pariyogāhetvā appasādanīye ṭhāne appasādaṁ upadaṁseti,๓. พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว แสดงความไม่เลื่อมใสในฐานะที่ไม่ควรเลื่อมใส
anuvicca pariyogāhetvā pasādanīye ṭhāne pasādaṁ upadaṁseti—๔. พิจารณา ไตร่ตรองแล้ว แสดงความเลื่อมใสในฐานะที่ควรเลื่อมใส
imehi kho, bhikkhave, catūhi dhammehi samannāgato paṇḍito viyatto sappuriso akkhataṁ anupahataṁ attānaṁ pariharati, anavajjo ca hoti ananuvajjo ca viññūnaṁ, bahuñca puññaṁ pasavatīti.
ananuvajjo → ananuvajjo viññūnaṁ bahuṁ (bj) | viññūnaṁ bahuñca → (bj) | viyatto → byatto (sya-all, pts) | ca → (sya-all) | pariharati → (pts) | catūhi → catuhi (pts) | viyatto → vyatto (pts) | akkhataṁ → akhataṁ (pts) | bahuñca → bahuñ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย บัณฑิตผู้เฉียบแหลม เป็นสัตบุรุษ ประกอบด้วยธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมบริหารตนไม่ให้ถูกกำจัด ไม่ให้ถูกทำลาย ไม่มีความเสียหาย ไม่ถูกผู้รู้ติเตียน และประสพบุญเป็นอันมาก
Yo nindiyaṁ pasaṁsati, taṁ vā nindati yo pasaṁsiyo;
Yo → su. ni. 663; saṁ. ni. 1.180 (cck note) | nindiyaṁ → All these verses recur SṆ. III. 10. 2-4. p. 124; S. vi. 1. 9. p. 149. (pts note)ผู้ใดกล่าวสรรเสริญผู้ควรติเตียน หรือกล่าวติเตียนผู้ควรสรรเสริญ Vicināti mukhena so kaliṁ, kalinā tena sukhaṁ na vindati.ผู้นั้นชื่อว่าสั่งสมความผิดไว้ด้วยปาก ย่อมไม่ประสพความสุขเพราะความผิดนั้นAppamatto ayaṁ kali, yo akkhesu dhanaparājayo;
Appamatto → su. ni. 663; saṁ. ni. 1.180 (cck note)การปราชัยด้วยทรัพย์ในการเล่นการพนัน Sabbassāpi sahāpi attanā, ayameva mahantataro kali;
mahantataro → mahattaro (sya-all) | mahantataro → B. K. mahattataro. (pts note) | ayameva → ayam eva (pts)จนหมดตัวนี้ เป็นความผิดเพียงเล็กน้อย แต่การที่บุคคลมีใจประทุษร้ายในบุคคล Yo sugatesu manaṁ padosaye.ที่ดำเนินไปดีแล้วนี้เท่านั้น เป็นความผิดมากกว่าSataṁ sahassānaṁ nirabbudānaṁ, chattiṁsatī pañca ca abbudāni;
chattiṁsatī → chattiṁsatiṁ (bj); chattiṁsati (sya-all); chattiṁsa ca (pts) | chattiṁsatiṁ → chattiṁsati (bj: machasaṁ); chattiṁsaca (bj: PTS) | Chattiṁsa → B. K., S. Tr. chattiṁsati. S. M. chattiṁsatiṁ pañca ca. (pts note) | ca → Omitted by B. K., B. Ph. (pts note) | abbudāni → B. K. nirabbudāni. (pts note)บุคคลผู้ตั้งวาจาและใจอันชั่วติเตียนพระอริยะ Yamariyagarahī nirayaṁ upeti, vācaṁ manañca paṇidhāya pāpakan”ti.
Yamariyagarahī → yamarīyaṁ garahiya (sya-all, km) | yamariyagarahī → yamarīyaṁ garahiya (sya-all) | yamariyagarahī → yamariyaṁ garahiya (bj: syā) | Yamariyagarahī → yamariyaṁ garahīya (cck: syā. kaṁ.) | yamarīyaṁ → yu.ba. yamariyagarahī (sya-all note) | ariyagarahī → B. Ph. ariyagarahī taṁ. (pts note) | yamariyagarahī → yam ariyagarahī (pts) pāpakanti tatiyaṁ → pāpakan ti (pts) | manañca → manañ ca (pts)ย่อมเข้าถึงนรกสิ้น ๑๓๖,๐๐๐ นิรัพพุทกัป กับอีก ๕ อัพพุทกัป
Tatiyaṁ.
ti → B. Ph. asappuriso vācaṁ na vāya pāpakan ti. (pts note)ปฐมขตสูตรที่ ๓ จบ