Pattakammasutta๖๑ ปัตตกัมมสูตร
Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
+ → sāvatthinidānaṁ (bjt) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคหบดี ดังนี้ว่า
“Cattārome, gahapati, dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṁ.
cattārome → cattāro me (pts)คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้เป็นสิ่งน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยาก ในโลก
Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Bhogā me uppajjantu sahadhammenāti, ayaṁ paṭhamo dhammo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ.
sahadhammenāti → saha dhammenāti (pts)๑. ขอโภคะจงเกิดขึ้นแก่เราพร้อมกับความชอบธรรม นี้เป็นธรรม ประการที่ ๑ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก
Bhoge laddhā sahadhammena yaso me āgacchatu saha ñātīhi saha upajjhāyehīti, ayaṁ dutiyo dhammo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ.
me āgacchatu → maṁ abbhuggacchatu (sya-all, pts) | iṭṭho kanto manāpo dullabho → (pts) | mam → B. K. me. (pts note) | me āgacchatu saha ñātīhi saha upajjhāyehīti → maṁ abbhuggacchatu sahañātīhi sahaupajjhāyehīti (bjt) | sahadhammena → saha dhammena (pts) | me āgacchatu → mam abbhugacchatu (pts)๒. เราได้โภคทรัพย์พร้อมกับความชอบธรรมแล้ว ขอยศ จงเฟื่องฟู แก่เราพร้อมด้วยญาติ มิตร สหาย นี้เป็นธรรมประการที่ ๒ ที่ น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก
Bhoge laddhā sahadhammena yasaṁ laddhā saha ñātīhi saha upajjhāyehi ciraṁ jīvāmi dīghamāyuṁ pālemīti, ayaṁ tatiyo dhammo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ.
dīghamāyuṁ → dīghamaddhāyuṁ (bj, pts) | saha ñātīhi saha upajjhāyehi → sahañātīhi sahaupajjhāyehi (bjt) | sahadhammena → saha dhammena (pts) | dīghamāyuṁ → dīgham addhāyuṁ (pts)๓. เราได้โภคทรัพย์พร้อมกับความชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยญาติ มิตร สหายแล้ว ขอเราจงมีชีวิตอยู่นาน รักษาอายุให้ยั่งยืน นี้เป็น ธรรมประการที่ ๓ ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยาก ในโลก
Bhoge laddhā sahadhammena yasaṁ laddhā saha ñātīhi saha upajjhāyehi ciraṁ jīvitvā dīghamāyuṁ pāletvā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjāmīti, ayaṁ catuttho dhammo iṭṭho kanto manāpo dullabho lokasmiṁ.
dīghamāyuṁ → dīghamaddhāyuṁ (bj, pts) | upapajjāmīti → uppajjāmīti (pts) | saha ñātīhi saha upajjhāyehi → sahañātīhi sahaupajjhāyehi (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | sahadhammena → saha dhammena (pts) | dīghamāyuṁ → dīgham addhāyuṁ (pts) | paraṁ → param (pts)๔. เราได้โภคทรัพย์พร้อมกับความชอบธรรม ได้ยศพร้อมด้วยญาติ มิตร สหาย มีชีวิตอยู่นาน รักษาอายุให้ยั่งยืนแล้ว หลังจากตาย แล้ว ขอให้เราเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ นี้เป็นธรรมประการที่ ๔ ที่ น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก
Ime kho, gahapati, cattāro dhammā iṭṭhā kantā manāpā dullabhā lokasmiṁ.
dullabhā → (pts)คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้แลเป็นสิ่งน่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ ยากในโลก
Imesaṁ kho, gahapati, catunnaṁ dhammānaṁ iṭṭhānaṁ kantānaṁ manāpānaṁ dullabhānaṁ lokasmiṁ cattāro dhammā paṭilābhāya saṁvattanti.คหบดี ธรรม ๔ ประการ ย่อมเป็นไปเพื่อได้ธรรม ๔ ประการนี้แลที่น่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ Saddhāsampadā, sīlasampadā, cāgasampadā, paññāsampadā.๑. สัทธาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศรัทธา) ๒. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยศีล) ๓. จาคสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยการเสียสละ) ๔. ปัญญาสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยปัญญา)
Katamā ca, gahapati, saddhāsampadā?สัทธาสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, ariyasāvako saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้มีศรัทธา เชื่อปัญญาตรัสรู้ของตถาคตว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi, satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
lokavidū → (pts) | itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)“แม้ เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดย ชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควร ฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค”
Ayaṁ vuccati, gahapati, saddhāsampadā.นี้เรียกว่า สัทธาสัมปทา
Katamā ca, gahapati, sīlasampadā?สีลสัมปทา เป็นอย่างไร Idha, gahapati, ariyasāvako pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti.คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาด จากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท Ayaṁ vuccati, gahapati, sīlasampadā.นี้เรียกว่า สีลสัมปทา
Katamā ca, gahapati, cāgasampadā?จาคสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, ariyasāvako vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vosaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato.
vigatamalamaccherena → vigatamalamaccherena maccherena (sya-all) | payatapāṇi vosaggarato → payatapāṇī vossaggarato (pts)คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มี จาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามือชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการให้ทาน และการจำแนกทาน อยู่ครองเรือน
Ayaṁ vuccati, gahapati, cāgasampadā.นี้เรียกว่า จาคสัมปทา
Katamā ca, gahapati, paññāsampadā?ปัญญาสัมปทา เป็นอย่างไร
Abhijjhāvisamalobhābhibhūtena, gahapati, cetasā viharanto akiccaṁ karoti, kiccaṁ aparādheti.
abhijjhāvisamalobhābhibhūtena → abhijjhā-visamalobhābhibhūtena cetasā (pts)คือ บุคคลมีใจถูกอภิชฌาวิสมโลภะ ครอบงำอยู่ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ ยินดีสิ่งที่ควรทำ
Akiccaṁ karonto kiccaṁ aparādhento yasā ca sukhā ca dhaṁsati.เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและ ความสุข
Byāpādābhibhūtena, gahapati, cetasā viharanto akiccaṁ karoti, kiccaṁ aparādheti.
byāpādābhibhūtena → vyāpādābhibhūtena cetasā (pts) | gahapati → gahapati viharanto dhaṁsati thīnamiddhābhibhūtena (pts) | cetasā → cetasā gahapati (pts)บุคคลมีใจถูกพยาบาท (ความคิดร้าย) ครอบงำอยู่ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ
Akiccaṁ karonto kiccaṁ aparādhento yasā ca sukhā ca dhaṁsati.เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศ และความสุข
Thinamiddhābhibhūtena, gahapati, cetasā viharanto akiccaṁ karoti kiccaṁ aparādheti.
thinamiddhābhibhūtena → thīnamiddhābhibhūtena (sya-all)มีใจถูกถีนมิทธะ (ความหดหู่และเซื่องซึม) ครอบงำอยู่ ย่อมทำสิ่งที่ ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ
Akiccaṁ karonto kiccaṁ aparādhento yasā ca sukhā ca dhaṁsati.เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อม จากยศและความสุข
Uddhaccakukkuccābhibhūtena, gahapati, cetasā viharanto akiccaṁ karoti, kiccaṁ aparādheti.มีใจถูกอุทธัจจกุกกุจจะ(ความฟุ้งซ่านและร้อนใจ) ครอบงำอยู่
Akiccaṁ karonto kiccaṁ aparādhento yasā ca sukhā ca dhaṁsati.
Vicikicchābhibhūtena, gahapati, cetasā viharanto akiccaṁ karoti, kiccaṁ aparādheti.
+ → cetasā (pts)มีใจถูกวิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) ครอบงำอยู่ ย่อมทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ ควรทำ
Akiccaṁ karonto kiccaṁ aparādhento yasā ca sukhā ca dhaṁsati.เมื่อทำสิ่งที่ไม่ควรทำ ไม่ยินดีสิ่งที่ควรทำ ย่อมเสื่อมจากยศและความสุข
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako abhijjhāvisamalobho cittassa upakkilesoti, iti viditvā abhijjhāvisamalobhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.
so → B. K. Atha kho so. (pts note) | upakkilesoti → upakkileso ti (pts)อริยสาวกนั้นแลรู้ว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละอภิชฌาวิสมโลภะที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Byāpādo cittassa upakkilesoti, iti viditvā byāpādaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.
byāpādo → vyāpādo (bjt, pts) | byāpādaṁ → vyāpādaṁ (bjt, pts) | upakkilesoti → upakkileso ti (pts)รู้ว่า ‘พยาบาททำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละ พยาบาทที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Thinamiddhaṁ cittassa upakkilesoti, iti viditvā thinamiddhaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all)รู้ว่า ‘ถีนมิทธะทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละ ถีนมิทธะที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Uddhaccakukkuccaṁ cittassa upakkilesoti, iti viditvā uddhaccakukkuccaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.รู้ว่า ‘อุทธัจจกุกกุจจะทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึง ละอุทธัจจกุกกุจจะที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Vicikicchā cittassa upakkilesoti, iti viditvā vicikicchaṁ cittassa upakkilesaṁ pajahati.รู้ว่า ‘วิจิกิจฉาทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละวิจิกิจฉาที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Yato ca kho, gahapati, ariyasāvakassa abhijjhāvisamalobho cittassa upakkilesoti, iti viditvā abhijjhāvisamalobho cittassa upakkileso pahīno hoti.
pahīno → pahīṇo (bj) | ariyasāvakassa → ariyasāvako (pts) | upakkilesoti → upakkileso ti (pts)เมื่อใดอริยสาวกรู้ว่า ‘อภิชฌาวิสมโลภะทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละอภิชฌาวิสมโลภะที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Byāpādo cittassa upakkilesoti, iti viditvā byāpādo cittassa upakkileso pahīno hoti.
pahīno → pahīṇo (bj) | upakkilesoti iti viditvā byāpādo → upakkileso thīnamiddhaṁ (sya-all) | byāpādo → vyāpādo (bjt)รู้ว่า ‘พยาบาททำให้จิตเศร้าหมอง’ ...
Thinamiddhaṁ cittassa upakkilesoti, iti viditvā thinamiddhaṁ cittassa upakkileso pahīno hoti.
viditvā → thividitvā (bj) | pahīno → pahīṇo (bj)รู้ว่า ‘ถีนมิทธะทำให้จิตเศร้าหมอง’ ...
Uddhaccakukkuccaṁ cittassa upakkilesoti, iti viditvā uddhaccakukkuccaṁ cittassa upakkileso pahīno hoti.
upakkileso pahīno → upakileso pahīṇo (bj) | pahīno hoti → (sya-all)รู้ว่า ‘อุทธัจจกุกกุจจะทำให้จิตเศร้าหมอง’ ...
Vicikicchā cittassa upakkilesoti, iti viditvā vicikicchā cittassa upakkileso pahīno hoti.
pahīno → pahīṇo (bj)รู้ว่า ‘วิจิกิจฉาทำให้จิตเศร้าหมอง’ จึงละวิจิกิจฉาที่ทำให้จิตเศร้าหมองเสีย
Ayaṁ vuccati, gahapati, ariyasāvako mahāpañño puthupañño āpātadaso paññāsampanno.
āpātadaso → āpāthadaso (bj, sya-all, km, pts1ed) | paññāsampanno → hāsapañño (mr) | āpātadaso → āpāthadaso (pts) | āpātadaso → āpāthadaso (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | paññāsampanno → hāsapañño (cck: ka.) | puthupañño → B. K. hāsapañño. (pts note)เมื่อนั้นอริยสาวกนี้ชื่อว่ามีปัญญามาก มีปัญญากว้างขวาง มองเห็นแนวทาง สมบูรณ์ด้วย ปัญญา
Ayaṁ vuccati, gahapati, paññāsampadā.
gahapati → (pts)นี้เรียกว่า ปัญญาสัมปทา
Imesaṁ kho, gahapati, catunnaṁ dhammānaṁ iṭṭhānaṁ kantānaṁ manāpānaṁ dullabhānaṁ lokasmiṁ ime cattāro dhammā paṭilābhāya saṁvattanti.
dhammā → dhamme (pts)คหบดี ธรรม ๔ ประการนี้ย่อมเป็นไปเพื่อได้ธรรม ๔ ประการนี้แล ที่น่า ปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ หาได้ยากในโลก
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi cattāri pattakammāni kattā hoti.
pattakammāni → kammāni (bj, pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th, pts)อริยสาวกนั้นแลชื่อว่าทำกรรมอันสมควร ๔ ประการด้วยโภคทรัพย์ที่หามา ได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Katamāni cattāri?กรรมอันสมควร ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi attānaṁ sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati.
pīṇeti → pīneti (bj, pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th, pts)๑. อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ย่อมบำรุงตนเอง
Mātāpitaro sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati.
pīṇeti → pīneti (bj, pts)มารดา บิดา
Puttadāradāsakammakaraporise sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati.
pīṇeti → pīneti (pts)บุตร ภรรยา ทาส กรรมกร คนรับใช้
Mittāmacce sukheti pīṇeti sammā sukhaṁ pariharati.
pīṇeti → pīneti (bj, pts)มิตร และอำมาตย์ให้เป็นสุข บริหารให้ เป็นสุขโดยชอบ
Idamassa paṭhamaṁ ṭhānagataṁ hoti pattagataṁ āyatanaso paribhuttaṁ.
ṭhānagataṁ → ṭhānaṁ gataṁ (sya-all, pts) | idamassa → idam assa (pts)ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม นี้เป็นฐานะที่ ๑ ที่อริยสาวกนั้นถึงแล้ว ถึงโดย สมควร ใช้สอยตามเหตุ
Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yā tā honti āpadā aggito vā udakato vā rājato vā corato vā appiyato vā dāyādato, tathārūpāsu āpadāsu pariyodhāya saṁvattati.
āpadāsu → āpadāsu bhogehi (bj, sya-all, pts) | saṁvattati → vattati (bj, sya-all) | dāyādato → dāyādato vā (pts) | saṁvattati sotthiṁ → vattanti sotthim (pts) | appiyato → appiyato vā (bj: machasaṁ) | dāyādato → a. ni. 5.41 (cck note) | honti → B. K. yathā ca honti. (pts note) | vattanti → B. K. saṁvattati. (pts note) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. อริยสาวกย่อมป้องกันอันตรายที่เกิดจากไฟ น้ำ พระราชา โจร คนที่ไม่ชอบกัน หรือจากทายาทด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วย ความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อ ต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Sotthiṁ attānaṁ karoti.
sotthiṁ → sotthim (pts)ทำตนให้ปลอดภัย
Idamassa dutiyaṁ ṭhānagataṁ hoti pattagataṁ āyatanaso paribhuttaṁ.
ṭhānagataṁ → ṭhānaṁ gataṁ (sya-all, pts) | idamassa → idaṁ assa (pts)นี้เป็นฐานะที่ ๒ ที่อริยสาวกนั้นถึงแล้ว ถึงโดยสมควร ใช้สอย ตามเหตุ
Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi pañcabaliṁ kattā hoti—
pañcabaliṁ → pañcabalī (bj, sya-all) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th) | pañcabaliṁ → pañca balī (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi → uṭṭhāna (pts)๓. อริยสาวกย่อมทำพลี ๕ อย่าง คือ
ñātibaliṁ, atithibaliṁ, pubbapetabaliṁ, rājabaliṁ, devatābaliṁ.ญาติพลี อติถิพลี ปุพพเปตพลี ราชพลี เทวตาพลี
Idamassa tatiyaṁ ṭhānagataṁ hoti pattagataṁ āyatanaso paribhuttaṁ.
ṭhānagataṁ → ṭhānaṁ gataṁ (sya-all, pts) | idamassa → idam assa (pts)ด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วย ธรรม ได้มาโดยธรรม นี้เป็นฐานะที่ ๓ ที่อริยสาวกนั้นถึงแล้ว ถึง โดยสมควร ใช้สอยตามเหตุ
Puna caparaṁ, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi ye te samaṇabrāhmaṇā madappamādā paṭiviratā khantisoracce niviṭṭhā ekamattānaṁ damenti, ekamattānaṁ samenti, ekamattānaṁ parinibbāpenti, tathārūpesu samaṇabrāhmaṇesu uddhaggikaṁ dakkhiṇaṁ patiṭṭhāpeti sovaggikaṁ sukhavipākaṁ saggasaṁvattanikaṁ.
uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi → uṭṭhāna (pts) | ekamattānaṁ → ekam attānaṁ (pts)๔. อริยสาวกบำเพ็ญทักษิณาที่มีผลสูงขึ้นไป เป็นไปเพื่อให้ได้อารมณ์ดี มีสุขเป็นผล ให้เกิดในสวรรค์ ไว้ในสมณพราหมณ์ผู้เว้นขาดจาก ความมัวเมาและความประมาท ผู้ดำรงมั่นอยู่ในขันติและโสรัจจะ ฝึกอบรมตน ทำตนให้สงบ ทำตนให้ดับเย็นสนิท ด้วยโภคทรัพย์ ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Idamassa catutthaṁ ṭhānagataṁ hoti pattagataṁ āyatanaso paribhuttaṁ.
ṭhānagataṁ → ṭhānaṁ gataṁ (sya-all, pts) | idamassa → idam assa (pts)นี้เป็นฐานะ ที่ ๔ ที่อริยสาวกนั้นถึงแล้ว ถึงโดยสมควร ใช้สอยตามเหตุ
Sa kho so, gahapati, ariyasāvako uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi imāni cattāri pattakammāni kattā hoti.
uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th, pts) | sedāvakkhittehi → sedāvakkhitehi (pts)คหบดี อริยสาวกนั้นชื่อว่าทำกรรมอันสมควร ๔ ประการนี้ด้วยโภคทรัพย์ที่ หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Yassa kassaci, gahapati, aññatra imehi catūhi pattakammehi bhogā parikkhayaṁ gacchanti, ime vuccanti, gahapati, bhogā aṭṭhānagatā apattagatā anāyatanaso paribhuttā.
apattagatā → appattagatā (bjt) | yassa kassaci → yassakassaci (th) | apattagatā anāyatanaso paribhuttā → appattagatā anāyatanasoparibhuttā (th) | catūhi → catuhi (pts)โภคทรัพย์ของใครก็ตาม หมดสิ้นไปเพราะ กรรมอื่นนอกจากกรรมอันสมควร ๔ ประการนี้ โภคทรัพย์เหล่านี้ เราเรียกว่า ถึงแล้วโดยไม่ใช่เหตุ ถึงโดยไม่สมควร ใช้สอยตามเหตุอันไม่ควร
Yassa kassaci, gahapati, imehi catūhi pattakammehi bhogā parikkhayaṁ gacchanti, ime vuccanti, gahapati, bhogā ṭhānagatā pattagatā āyatanaso paribhuttāti.
yassa kassaci → yassakassaci (th) | catūhi → catuhi (pts) | paribhuttāti → paribhuttā ti (pts)ส่วนโภคทรัพย์ ของใครก็ตาม หมดสิ้นไปเพราะกรรมอันสมควร ๔ ประการนี้ โภคทรัพย์เหล่านี้ เราเรียกว่า ถึงแล้วโดยเหตุ ถึงโดยสมควร ใช้สอยตามเหตุ
Bhuttā bhogā bhatā bhaccā, vitiṇṇā āpadāsu me;
bhatā → bhaṭā (sya-all) | bhaccā → bhaṭā bhaccā (sya-all, km); gatā bhūtā (mr) | bhatā → bhaṭā (bj: syā, kām) | bhaccā → gatā bhūtā (cck: ka.); bhaṭā bhaccā (cck: syā. kaṁ.) vitiṇṇā → B. K. bhogato bhutā vitiṇṇā. (pts note)นรชนผู้จะต้องตายเมื่อคำนึงถึงว่า ‘โภคทรัพย์ทั้งหลายเราได้บริโภคแล้ว คนที่ควรเลี้ยงเราได้เลี้ยงแล้ว อันตรายทั้งหลายเราได้ข้ามพ้นแล้ว Uddhaggā dakkhiṇā dinnā, atho pañcabalī katā;
pañcabalī katā → pañca baliṁkatā (pts) | pañcabalī → pañca balī (th)ทักษิณาที่มีผลสูงขึ้นไปเราได้ให้แล้ว และพลีกรรม ๕ อย่างเราได้ทำแล้ว Upaṭṭhitā sīlavanto, saññatā brahmacārayo.
sīlavanto → B. K. sīlavantā. (pts note) brahmacārayo → brahmacarayo (pts) | brahmacarayo → B. K. -cariyā. (pts note)ท่านผู้มีศีล สำรวมระวัง ประพฤติพรหมจรรย์เราได้บำรุงแล้วYadatthaṁ bhogaṁ iccheyya, paṇḍito gharamāvasaṁ;
bhogaṁ iccheyya → bhogamiccheyya (th) āvasaṁ → See A. N. v. 14. (pts note) | gharamāvasaṁ → gharam āvasaṁ (pts)ประโยชน์ที่ บัณฑิตผู้อยู่ครองเรือนปรารถนา So me attho anuppatto, kataṁ ananutāpiyaṁ.เราก็ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ กรรมที่ไม่ก่อความเดือดร้อนในภายหลังเราได้ทำแล้ว’Etaṁ anussaraṁ macco, ariyadhamme ṭhito naro;
Etaṁ → evaṁ (mr) | Etaṁ → evaṁ (cck: ka.) | etaṁ → etam (pts)ชื่อว่าเป็นผู้ตั้งอยู่ในอริยธรรม Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
idheva → idha ceva (bj) | eva → MSS. Idha ceva. (pts note) | idheva → idh eva (pts) pamodatīti paṭhamaṁ → ca modatīti (bj, pts)บัณฑิตทั้งหลายย่อมสรรเสริญเขาในชาตินี้เอง เขาตายไปแล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์