Ānaṇyasutta
Ānaṇyasutta → anaṇasuttaṁ (bj)๖๒ อานัณยสูตร
Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสกับอนาถบิณฑิกคหบดี ดังนี้ว่า
“Cattārimāni, gahapati, sukhāni adhigamanīyāni gihinā kāmabhoginā kālena kālaṁ samayena samayaṁ upādāya.
cattārimāni → cattārīmāni (sya-all) | cattārimāni → cattār imāni (pts)คหบดี สุข ๔ ประการนี้คฤหัสถ์ผู้บริโภคกาม พึงได้รับตามกาล ตามสมัย
Katamāni cattāri?สุข ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Atthisukhaṁ, bhogasukhaṁ, ānaṇyasukhaṁ, anavajjasukhaṁ.
ānaṇyasukhaṁ → anaṇasukhaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | ānaṇyasukhaṁ → anaṇasukhaṁ (pts) | anaṇasukhaṁ → ānaṇyasukhaṁ (bj: machasaṁ) | ānaṇyasukhaṁ → aṇaṇasukhaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)๑. อัตถิสุข (สุขเกิดจากความมีทรัพย์) ๒. โภคสุข (สุขเกิดจากการใช้จ่ายทรัพย์) ๓. อานัณยสุข (สุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้) ๔. อนวัชชสุข (สุขเกิดจากความประพฤติที่ไม่มีโทษ)
Katamañca, gahapati, atthisukhaṁ?
katamañca → katamañ ca (pts)อัตถิสุข เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatā bāhābalaparicitā sedāvakkhittā dhammikā dhammaladdhā.
uṭṭhānavīriyādhigatā → uṭṭhānaviriyādhigatā (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้มีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความหมั่นเพียร เก็บรวบรวม ด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
So ‘bhogā me atthi uṭṭhānavīriyādhigatā bāhābalaparicitā sedāvakkhittā dhammikā dhammaladdhā’ti adhigacchati sukhaṁ, adhigacchati somanassaṁ.
uṭṭhānavīriyādhigatā → uṭṭhānaviriyādhigatā (bjt, th) | so bhogā → so--bhogā (pts) | uṭṭhānavīriyādhigatā bāhābalaparicitā sedāvakkhittā dhammikā dhammaladdhāti adhigacchati → uṭṭhānaviriyādhigatā dhammaladdhā ti--adhigacchati (pts)เขาได้รับสุข โสมนัสว่า ‘เรามีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วย น้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม’
Idaṁ vuccati, gahapati, atthisukhaṁ.นี้เรียกว่า อัตถิสุข
Katamañca, gahapati, bhogasukhaṁ?
katamañca → katamañ ca (pts)โภคสุข เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, kulaputto uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi paribhuñjati puññāni ca karoti.
paribhuñjati → bhoge ca bhuñjati (bj, sya-all, pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้ใช้สอยโภคทรัพย์และทำบุญด้วยโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วย ความหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
So ‘uṭṭhānavīriyādhigatehi bhogehi bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi paribhuñjāmi puññāni ca karomī’ti adhigacchati sukhaṁ, adhigacchati somanassaṁ.
paribhuñjāmi → bhoge ca bhuñjāmi (bj, sya-all, pts) | bāhābalaparicitehi sedāvakkhittehi dhammikehi → (pts) | uṭṭhānavīriyādhigatehi → uṭṭhānaviriyādhigatehi (bjt, th) | so uṭṭhānavīriyādhigatehi → so--uṭṭhānaviriyādhigatehi (pts) | karomīti adhigacchati → karomīti--adhigacchati (pts)เขาได้รับสุขโสมนัสว่า ‘เราใช้สอยโภคทรัพย์และทำบุญด้วย โภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวมด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบ เหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม’
Idaṁ vuccati, gahapati, bhogasukhaṁ.
idaṁ → idam assa (pts)นี้เรียกว่า โภคสุข
Katamañca, gahapati, ānaṇyasukhaṁ?
ānaṇyasukhaṁ → anaṇasukhaṁ (bj, sya-all, pts) | katamañca → katamañ ca (pts) | ānaṇyasukhaṁ → anaṇa-sukhaṁ (pts)อานัณยสุข เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, kulaputto na kassaci kiñci dhāreti appaṁ vā bahuṁ vā.
kassaci kiñci dhāreti → kiñci vā deti (mr) | dhāreti → B. K. kassacikiñci deti. (pts note) | kassaci → kassa (pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้ไม่เป็นหนี้ใคร ไม่ว่าจะน้อยหรือมากก็ตาม
So ‘na kassaci kiñci dhāremi appaṁ vā bahuṁ vā’ti adhigacchati sukhaṁ, adhigacchati somanassaṁ.
dhāremi → kiñci vā deti (cck: ka.) | dhāremi → B. K. kassaci kinci demi. (pts note) | kassaci → kassa (pts) | vāti adhigacchati → vā ti--adhigacchati (pts)เขาได้รับสุข โสมนัสว่า ‘เราไม่เป็นหนี้ใคร ไม่ว่าจะน้อยหรือมาก’
Idaṁ vuccati, gahapati, ānaṇyasukhaṁ.
ānaṇyasukhaṁ → anaṇasukhaṁ (bj, sya-all) | ānaṇyasukhaṁ → anaṇasukham (pts)นี้เรียกว่า อานัณยสุข
Katamañca, gahapati, anavajjasukhaṁ?
katamañca → katamañ ca (pts) | anavajjasukhaṁ → anavajja-sukhaṁ (pts)อนวัชชสุข เป็นอย่างไร
Idha, gahapati, ariyasāvako anavajjena kāyakammena samannāgato hoti, anavajjena vacīkammena samannāgato hoti, anavajjena manokammena samannāgato hoti.คือ อริยสาวกในธรรมวินัยนี้ประกอบด้วยกายกรรมที่ไม่มีโทษ วจีกรรมที่ไม่ มีโทษ และมโนกรรมที่ไม่มีโทษ
So ‘anavajjenamhi kāyakammena samannāgato, anavajjena vacīkammena samannāgato, anavajjena manokammena samannāgato’ti adhigacchati sukhaṁ, adhigacchati somanassaṁ.
anavajjena vacīkammena → manokammena (pts) | anavajjena manokammena samannāgatoti adhigacchati → tiadhigacchati (pts) | anavajjenamhi → anavajjen amhi (pts) | anavajjena manokammena samannāgatoti adhigacchati → ti--adhigacchati (pts)เขาได้รับสุขโสมนัสว่า ‘เราประกอบด้วยกายกรรม ที่ไม่มีโทษ วจีกรรมที่ไม่มีโทษ มโนกรรมที่ไม่มีโทษ’
Idaṁ vuccati, gahapati, anavajjasukhaṁ.นี้เรียกว่า อนวัชชสุข
Imāni kho, gahapati, cattāri sukhāni adhigamanīyāni gihinā kāmabhoginā kālena kālaṁ samayena samayaṁ upādāyāti.
kāmabhoginā → bhoginā (pts)คหบดี คฤหัสถ์ผู้บริโภคกามพึงได้รับสุข ๔ ประการนี้แลตามกาล ตามสมัย
Ānaṇyasukhaṁ ñatvāna, atho atthisukhaṁ paraṁ;
Ānaṇyasukhaṁ ñatvāna → anaṇaṁ sukhaṁ ñatvāna (bj, sya-all); anavajjasukhaṁ ñatvā (si) | ānaṇyasukhaṁ → anaṇaṁ sukhaṁ (bj, sya-all) | ānaṇyasukhaṁ ñatvāna → anaṇasukhaṁ katvāna (pts) | ñatvāna → anavajjasukhaṁ ñatvā (bj: sīmu) | katvāna → B. K. anaṇyasukhaṁ ñatvāna; S. S. aṇṇasukhaṁ katvā. (pts note) paraṁ → sare (bj, sya-all) | paraṁ → sare (pts)นรชนผู้จะต้องตาย รู้สุขเกิดจากความไม่เป็นหนี้ ระลึกถึงสุขเกิดจากความมีทรัพย์ Bhuñjaṁ bhogasukhaṁ macco, tato paññā vipassati.
bhogasukhaṁ → bhogaṁ sukhaṁ (bj, sya-all) | bhogasukhaṁ → bhoga sukhaṁ (pts) tato → atho (sya-all); tatho (pts) | vipassati → ānaṇyasukhaṁ ñatvāna atho atthi sukhaṁ saraṁ, bhuñjaṁ bhogasukhaṁ macco tato paññā vipassati (bj: machasaṁ) | tatho → S. Tr., B. K. tato. (pts note)เสวยสุขเกิดจากการใช้จ่ายทรัพย์ ย่อมเห็นแจ้งด้วยปัญญาVipassamāno jānāti, ubho bhoge sumedhaso;
bhoge → bhāge (sya-all, pts)ผู้มีปัญญาดีเห็นชัดอยู่อย่างนี้ ย่อมรู้ส่วนทั้ง ๒ ว่า Anavajjasukhassetaṁ, kalaṁ nāgghati soḷasin”ti.
anavajjasukhassetaṁ → anavajjasukhass etaṁ (pts) nāgghati soḷasinti dutiyaṁ → nagghati soḷasin ti (pts)สุขแม้ทั้ง ๓ นี้มีค่าไม่ถึงเสี้ยวที่ ๑๖ แห่งสุขเกิดจากความประพฤติอันไม่มีโทษ