NakulapitusuttaNakula’s Parents
Ekaṁ samayaṁ bhagavā bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye.
susumāragire → suṁsumāragire (bj, pts1ed); suṁsumāragīre (sya-all) | susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj); suṁsumāragīre bhesakāḷāvane (sya-all) | susumāragire → suṁsumāragire (pts) | susumāragire → suṁsumāragire (cck: sī. pī.); saṁsumāragire (cck: katthaci) | Bhaggesu → T. Saggesu. (pts note) | Suṁsumāragire → M. Ph. S. -gīre; Ph. Saṁsu- (pts note) | Bhesakaḷāvane → T. M6 -kalā-; M7 -kālā- (pts note) | ekaṁ → ekam (pts)Once the Blessed One was staying among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest, near Crocodile Haunt.
Tena kho pana samayena nakulapitā gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.
ābādhiko → T. ābādhi. (pts note)At that time, Nakula’s father [Nakulapitar], the householder, was diseased, in pain, severely ill.
Atha kho nakulamātā gahapatānī nakulapitaraṁ gahapatiṁ etadavoca:
gahapatiṁ → gahapatī (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)Then Nakula’s mother [Nakulamatar] said to him:
“Mā kho tvaṁ, gahapati, sāpekkho kālamakāsi.
sāpekkho → sāpekho (pts1ed, mr) | sāpekkho → sāpekho (cck: pī. ka.) | sāpekho → S. sāpekkh- throughout; M6 sāpekkh- once. (pts note) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)“Don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
kālakiriyā → kālaṁkiriyā (bj: machasaṁ) | sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
Bhagavatā → T. gahapati. (pts note) | sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa na → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘na nakulamātā gahapatānī mamaccayena sakkhissati dārake posetuṁ, gharāvāsaṁ santharitun’ti.
sakkhissati → na sakkhissati (sya-all, km); sakkoti (pts1ed, mr) | santharitun’ti → saṇṭharitunti (sya-all); santharitunti (pts1ed); sandharitunti (mr) | santharitunti → sandharitunti (cck); saṇṭharitunti (sya-all) | mamaccayena sakkhissati → mam accayena na sakkoti (pts) | santharitunti → samaharitunti (bj: machasaṁ) | sakkhissati → na sakkhissati (cck: sī. syā. kaṁ.); sakkoti (cck: pī. ka.) | sandharitu’nti → sandharitunti (cck: ka.); saṇṭharituṁ (cck: syā.) | Nakulamātā → M. Ph. na Nakula- (pts note) | na → omitted by M. Ph. (pts note) | sakkoti → T. sakkati; M6. M7 sakkhati; S. sakkhissati. (pts note) | santharitun → M. S. saṇṭh-; Ph. sandhar-; M7 sant- throughout. (pts note) | santharitunti → santharitun ti (pts)‘Nakula’s mother will not be able to support the children or maintain the household after I’m gone,’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.but you shouldn’t see things in that way.
Kusalāhaṁ, gahapati, kappāsaṁ kantituṁ veṇiṁ olikhituṁ.
kantituṁ → T. saṅkantituṁ; M. Ph. kātuṁ; omitted by M6. (pts note) | olikhituṁ → T. olicituṁ; M. Ph. olekhituṁ; M6 likhituṁ; M7 oliṁkhivatuṁ. (pts note) | kusalāhaṁ → kusalā haṁ (pts)I am skilled at spinning cotton, at carding matted wool.
Sakkomahaṁ, gahapati, tavaccayena dārake posetuṁ, gharāvāsaṁ santharituṁ.
santharituṁ → sandharituṁ (cck) | santharituṁ tasmātiha → saṇṭharituṁ tasmā tiha (sya-all) | santharituṁ → samaharituṁ (bj: machasaṁ) | sakkom → M. Ph. sakkām'. (pts note) | sakkomahaṁ → sakkom ahaṁ (pts) | tavaccayena → tav accayena (pts)I can support the children and maintain the household after you are gone.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
kālakiriyā → kālaṁkiriyā (bj: machasaṁ) | sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘nakulamātā gahapatānī mamaccayena aññaṁ gharaṁ gamissatī’ti.
gharaṁ → varaṁ (bj); vīraṁ (si); bhattāraṁ (sya-all, km) | varaṁ → gharaṁ (bj: machasaṁ); vīraṁ (bj: sīmu, aṭṭhakathā) | gharaṁ → bhattāraṁ (cck: syā. kaṁ.); vīraṁ (cck: sī.) | gharaṁ → S. bhattāraṁ; M. Ph. dāraṁ; M7 vīraṁ. (pts note) | mamaccayena → mam accayena (pts) | gamissatīti → gamissatī ti (pts)‘Nakula’s mother will take another husband after I’m gone,’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.but you shouldn’t see things in that way.
Tvañceva kho, gahapati, jānāsi ahañca, yaṁ no soḷasavassāni gahaṭṭhakaṁ brahmacariyaṁ samāciṇṇaṁ.
yaṁ no → yadā no (bj); yadā te (si); yathā (sya-all); yathā no (pts1ed) | samāciṇṇaṁ → samādinnaṁ (bj) | ahañca yaṁ → ahaṁ ca yadā (bj) | gahaṭṭhakaṁ brahmacariyaṁ → gahaṭṭhabrahmacariyaṁ (sya-all) | no → yaṁno (bj: machasaṁ); yadā te (bj: sīmu) | no → yadā te (cck: sī.); yathā (cck: syā.); yathā no (cck: pī.) | samāciṇṇaṁ → samādinnaṁ (cck: sī.) | yathā → M. Ph. yaṁ; T. M6. M7 yadā. (pts note) | no → T. M6. M7 te; omitted by S. (pts note) | gahaṭṭhakaṁ → S. gahaṭṭhabrahm-; M6 gahaṭṭhaṁ br- (pts note) | samāciṇṇaṁ → T. M6. M7 samādinnaṁ. (pts note) | tvañceva → tvaṁ ceva (bjt) | soḷasavassāni → soḷasa vassāni (bjt) | tvañceva → tvañ ceva (pts) | ahañca yaṁ → ahañ ca yathā (pts)You know as well as I how my fidelity [literally: householder-celibacy] has been constant for the past sixteen years.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized death when one is worried.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘nakulamātā gahapatānī mamaccayena na dassanakāmā bhavissati bhagavato na dassanakāmā bhikkhusaṅghassā’ti.
bhikkhusaṅghassāti → bhikkhusaṁghassāti (th, ms2005) | mamaccayena → mam accayena (pts) | bhikkhusaṅghassāti → bhikkhusaṅghassā ti (pts)‘Nakula’s mother will have no desire to go see the Blessed One, to go see the Saṅgha of monks, after I’m gone,’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.but you shouldn’t see things in that way.
Ahañhi, gahapati, tavaccayena dassanakāmatarā ceva bhavissāmi bhagavato, dassanakāmatarā ca bhikkhusaṅghassa.
tavaccayena → (sya-all) | ceva → ca (sya-all) | gahapati → ba. etthantare tavaccayenāti atathi (sya-all: yu.) | ca → ya. ba. ceva (sya-all note) | accayena → omitted by S. (pts note) | dassanakāmatarā → T. na dassana- (pts note) | c'eva → S. ca. (pts note) | bhavissāmi → M. Ph. gamissāmi. (pts note) | ahañhi → ahaṁ hi (bjt, th, pts) | bhikkhusaṅghassa → bhikkhusaṁghassa (th, ms2005) | tavaccayena → tav accayena (pts)I will have an even greater desire to go see the Blessed One, to go see the Saṅgha of monks, after you are gone.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘na nakulamātā gahapatānī mamaccayena sīlesu paripūrakārinī’ti.
mamaccayena sīlesu → nakulamātā … na sīlesu (pts1ed) | paripūrakārinīti → paripūrakāriṇīti (bj) | sīlesu → nakulamātā… na sīlesu (cck: sī. pī.) | Nakulamātā → M. S. na Nakula- (pts note) | accayena → omitted by T. (pts note) | na → omitted by M. S. (pts note) | mamaccayena → mam accayena na (pts) | paripūrakārinīti → paripūrakārinī ti (pts)‘Nakula’s mother will not act fully in accordance with the precepts after I’m gone,’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.but you shouldn’t see things in that way.
Yāvatā kho, gahapati, tassa bhagavato sāvikā gihī odātavasanā sīlesu paripūrakāriniyo, ahaṁ tāsaṁ aññatarā.
paripūrakāriniyo → paripūrakāriṇiyo (bj) | gihī → omitted by Ph. (pts note) | ahaṁ tāsaṁ → ahantāsaṁ (th) | ahaṁ → ahan (pts)To the extent that the Blessed One has white-clad householder female disciples who act fully in accordance with the precepts, I am one of them.
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā—ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye—taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchatu.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragīre (sya-all); suṁsumāragire (pts)If anyone doubts or denies this, let him go ask the Blessed One—worthy & rightly self-awakened—who is staying among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest, near Crocodile Haunt.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘na nakulamātā gahapatānī lābhinī ajjhattaṁ cetosamathassā’ti.
nakulamātā gahapatānī lābhinī → nakulamātā gahapatānī na lābhinī (pts1ed) | lābhinī → nakulamātā gahapatānī na lābhinī (cck: pī.) | na → M. Ph. S. put na before Nakula- (pts note) | ajjhattaṁ cetosamathassāti → ajjhattañcetosamathassāti (th) | cetosamathassāti → cetosamathassā ti (pts)‘Nakula’s mother will not attain inner tranquility of awareness after I’m gone,’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.but you shouldn’t see things in that way.
Yāvatā kho, gahapati, tassa bhagavato sāvikā gihī odātavasanā lābhiniyo ajjhattaṁ cetosamathassa, ahaṁ tāsaṁ aññatarā.
ajjhattaṁ cetosamathassa ahaṁ tāsaṁ → ajjhattañcetosamathassa ahantāsaṁ (th) | ahaṁ → ahan (pts)To the extent that the Blessed One has white-clad householder female disciples who attain inner tranquility of awareness, I am one of them.
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā—ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye—taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchatu.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragīre (sya-all); suṁsumāragire (pts) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (bjt)If anyone doubts or denies this, let him go ask the Blessed One—worthy & rightly self-awakened—who is staying among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest, near Crocodile Haunt.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā.
sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.
Siyā kho pana te, gahapati, evamassa:
evamassa → evam assa (pts)“Now it may be that you are thinking,
‘na nakulamātā gahapatānī imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā patigādhappattā assāsappattā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharatī’ti.
patigādhappattā → paṭigādhappattā (pts) | na → M. Ph. M7 put na before Nakula-; T. M6 omit na. (pts note) | paṭigādhappattā → Ph. T. M6. M7. S. pati- (pts note) | assāsappattā → Ph. asaṁpassāsappattā. (pts note) | vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, th, ms2005, pts) | satthusāsane → satthu sāsane (th) | satthusāsane viharatīti → satthu sāsane viharatī ti (pts)‘Nakula’s mother will not reach firm ground in this Dhamma & Vinaya, will not attain a firm foothold, will not attain consolation, overcome her doubts, dispel her perplexity, reach fearlessness or gain independence from others with regard to the Teacher’s message [a standard description of a stream-winner],’
Na kho panetaṁ, gahapati, evaṁ daṭṭhabbaṁ.
evaṁ → T. omits all from evaṁ to tassa Bhag- (pts note)but you shouldn’t see things in that way.
Yāvatā kho, gahapati, tassa bhagavato sāvikā gihī odātavasanā imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā patigādhappattā assāsappattā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharanti, ahaṁ tāsaṁ aññatarā.
satthusāsane viharanti ahaṁ tāsaṁ → satthu sāsane viharantiyo ahantāsaṁ (sya-all) | patigādhappattā → paṭigādhappattā (pts) | satthusāsane viharanti ahaṁ → satthu sāsane viharantiyo ahan (pts) | paṭigādhappattā → Ph. pāti-; T. M6. M7 S. pati- (pts note) | assāsappattā → omitted by Ph. (pts note) | vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, bjt, th, ms2005, pts)To the extent that the Blessed One has white-clad householder female disciples who reach firm ground in this Dhamma & Vinaya, attain a firm foothold, attain consolation, overcome their doubts, dispel their perplexity, reach fearlessness, & gain independence from others with regard to the Teacher’s message, I am one of them.
Yassa kho panassa kaṅkhā vā vimati vā—ayaṁ so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho bhaggesu viharati susumāragire bhesakaḷāvane migadāye—taṁ bhagavantaṁ upasaṅkamitvā pucchatu.
susumāragire bhesakaḷāvane → suṁsumāragire bhesakalāvane (bj) | susumāragire → suṁsumāragīre (sya-all); suṁsumāragire (pts) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (bjt)If anyone doubts or denies this, let him go ask the Blessed One—worthy & rightly self-awakened—who is staying among the Bhaggas in the Deer Park at Bhesakaḷā Forest, near Crocodile Haunt.
Tasmātiha tvaṁ, gahapati, mā sāpekkho kālamakāsi.
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sāpekkho kālamakāsi → sāpekho kālam akāsi (pts)So don’t be worried as you die, householder.
Dukkhā, gahapati, sāpekkhassa kālakiriyā;
kālakiriyā → T. adds ti and omits the other words, whereas M6 gives them thrice. (pts note) | sāpekkhassa → sāpekhassa (pts)Death is painful for one who is worried.
garahitā ca bhagavatā sāpekkhassa kālakiriyā”ti.
sāpekkhassa kālakiriyāti → sāpekhassa kālakiriyā ti (pts)The Blessed One has criticized being worried at the time of death.”
Atha kho nakulapituno gahapatissa nakulamātarā gahapatāniyā iminā ovādena ovadiyamānassa so ābādho ṭhānaso paṭippassambhi.
nakulamātarā → nakulamātāya (bj, sya-all); nakulamātuyā (mr) | nakulamātarā → nakulamātāya (cck: sī. syā.); nakulamātuyā (cck: ka.) | gahapatissa → omitted by T. (pts note) | Nakulamātarā → Ph. T. M6 -mātā; M7. S. -mātāya. (pts note)While Nakula’s father the householder was being exhorted by Nakula’s mother with this exhortation, his disease immediately subsided.
Vuṭṭhahi ca nakulapitā gahapati tamhā ābādhā;
Vuṭṭhahi → vuṭṭhāhi (bj); vuṭṭhāti (mr) | vuṭṭhahi → vuṭṭhāhi (bj) | Vuṭṭhahi → vuṭṭhāti (cck: ka.)And he recovered from his disease.
tathā pahīno ca pana nakulapituno gahapatissa so ābādho ahosi.That was how Nakula’s father’s disease was abandoned.
Atha kho nakulapitā gahapati gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā daṇḍamolubbha yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho nakulapitaraṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
vuṭṭhito → vuṭṭhitova (sya-all) | vuṭṭhito → ‘‘gilānabhāvato vuṭṭhāya ṭhito, bhāvappadhāno hi ayaṁ niddeso’’ti ṭīkāsaṁvaṇṇanā (cck note) | vuṭṭhitova → ba. vāti natthi (sya-all: yu.) | vuṭṭhito → S. adds 'va. (pts note) | aciravuṭṭhito → omitted by T. (pts note) | olubbha → M6 daṇḍabbā; M7 daṇḍakholubbha. (pts note) | daṇḍamolubbha → daṇḍam olubbha (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Then, soon after Nakula’s father the householder had recovered from being sick, not long after his recovery from his illness, he went leaning on a stick to the Blessed One. On arrival, having bowed down to the Blessed One, he sat to one side. As he was sitting there, the Blessed One said to him,
“Lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati.
suladdhaṁ → suladdhan (pts)“It is your gain, your great gain, householder,
Yassa te nakulamātā gahapatānī anukampikā atthakāmā ovādikā anusāsikā.
Nakulamātā → M7 tena māta instead of te Nakula- (pts note)that you have Nakula’s mother—sympathetic & wishing for your welfare—as your counselor & instructor.
Yāvatā kho, gahapati, mama sāvikā gihī odātavasanā sīlesu paripūrakāriniyo, nakulamātā gahapatānī tāsaṁ aññatarā.
paripūrakāriniyo → paripūrakāriṇiyo (bj)To the extent that I have white-clad householder female disciples who act fully in accordance with the precepts, she is one of them.
Yāvatā kho, gahapati, mama sāvikā gihī odātavasanā lābhiniyo ajjhattaṁ cetosamathassa, nakulamātā gahapatānī tāsaṁ aññatarā.
lābhiniyo → labhiniyo (pts) | aññatarā → Ph. has añña || pattā aparappacayā Satthu and so on. (pts note) | ajjhattaṁ cetosamathassa → ajjhattañcetosamathassa (th)To the extent that I have white-clad householder female disciples who attain inner tranquility of awareness, she is one of them.
Yāvatā kho, gahapati, mama sāvikā gihī odātavasanā imasmiṁ dhammavinaye ogādhappattā patigādhappattā assāsappattā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṅkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharanti, nakulamātā gahapatānī tāsaṁ aññatarā.
viharanti → viharantiyo (bj) | satthusāsane viharanti → satthu sāsane viharantiyo (sya-all, pts) | patigādhappattā → paṭigādhappattā (pts) | paṭigādhappattā → T. M6. M7. S. pati- (pts note) | vigatakathaṅkathā → vigatakathaṁkathā (my, th, ms2005, pts)To the extent that I have white-clad householder female disciples who reach firm ground in this Dhamma & Vinaya, attain a firm foothold, attain consolation, overcome their doubts, dispel their perplexity, reach fearlessness, & gain independence from others with regard to the Teacher’s message, she is one of them.
Lābhā te, gahapati, suladdhaṁ te, gahapati.
suladdhaṁ → suladdhan (pts)It is your gain, your great gain, householder,
Yassa te nakulamātā gahapatānī anukampikā atthakāmā ovādikā anusāsikā”ti.
anusāsikāti chaṭṭhaṁ → anusāsikā ti (pts)that you have Nakula’s mother—sympathetic & wishing for your welfare—as your counselor & instructor.”