Bhariyāsutta
Bhariyāsutta → sattabhariyāsuttaṁ (bj)๖๓ ภริยาสูตร
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | ārāme → ayaṁ pāṭho marammapotthake nadissate (bj note) | + → ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anātha piṇḍikassa ārāme (bjt) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt) | atha kho → athakho (th) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)ครั้งนั้นแล ในเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกถือบาตร และจีวร เสด็จเข้าไปยังนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคหบดี แล้วประทับนั่งบนพุทธอาสน์ ที่ปูลาดไว้แล้ว
Tena kho pana samayena anāthapiṇḍikassa gahapatissa nivesane manussā uccāsaddā mahāsaddā honti.สมัยนั้นแล ในนิเวศน์ของอนาถบิณฑิกคหบดี มีเหล่ามนุษย์ส่งเสียง ดังอื้ออึง
Atha kho anāthapiṇḍiko gahapati yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho anāthapiṇḍikaṁ gahapatiṁ bhagavā etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)อนาถบิณฑิกคหบดีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามอนาถบิณฑิกคหบดีดังนี้ว่า
“Kiṁ nu te, gahapati, nivesane manussā uccāsaddā mahāsaddā kevaṭṭā maññe macchavilope”ti?
kevaṭṭā → kevaṭṭo (sya-all) | macchavilopeti → macche vilopetīti (sya-all) | kho → omitted by M6. M7. S. (pts note) | te → omitted by M. Ph. (pts note) | kevaṭṭā → S. -ṭṭo; T. -ṭṭhā; M7 -ddhā. (pts note) | macchavilope → T. M6. M7 macche vi-; S. -vilopetī. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | macchavilopeti → macchavilope ti (pts)“คหบดี เหตุไรหนอ เหล่ามนุษย์ในนิเวศน์ของท่านจึงส่งเสียงดังอื้ออึง เหมือน ชาวประมงแย่งปลากัน”
“Ayaṁ, bhante, sujātā gharasuṇhā aḍḍhakulā ānītā.
gharasuṇhā → gharasuṇhā aḍḍhā (bj, pts) | aḍḍhakulā → aḍḍhā kulā (sya-all) | aḍḍhakulā → M. Ph. S. kulā. (pts note)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ นางสุชาดานี้ ข้าพระองค์พามาจากตระกูลมั่งคั่ง เป็น สะใภ้ในเรือน
Sā neva sassuṁ ādiyati, na sasuraṁ ādiyati, na sāmikaṁ ādiyati, bhagavantampi na sakkaroti na garuṁ karoti na māneti na pūjetī”ti.
garuṁ karoti → garukaroti (bj, sya-all, pts) | pūjetīti → pūjeti ti (pts) | neva → Ph. na. (pts note) | sassuṁ → T. asassuṁ. (pts note) | sasuraṁ → M. Ph. S. sassu-; M7 suṁsuraṁ. (pts note) | pi → T. M6. M7 na pi. (pts note) | sasuraṁ → sassuraṁ (th) | bhagavantampi → bhagavantam pi (pts)นางไม่เชื่อฟังแม่ผัว ไม่เชื่อฟังพ่อผัว ไม่เชื่อฟังสามี แม้แต่พระผู้มี พระภาค นางก็ไม่สักการะ ไม่เคารพ ไม่นับถือ ไม่บูชา”
Atha kho bhagavā sujātaṁ gharasuṇhaṁ āmantesi:
atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกนางสุชาดาหญิงสะใภ้ในเรือนมา ตรัสว่า
“ehi, sujāte”ti.
Sujāte → T. -ta. (pts note) | sujāteti → sujāte ti (pts)“มานี่ สุชาดา”
“Evaṁ, bhante”ti kho sujātā gharasuṇhā bhagavato paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho sujātaṁ gharasuṇhaṁ bhagavā etadavoca:
paṭissutvā → paṭissuṇitvā (sya-all) | kho → omitted by S. (pts note) | paṭissutvā → M. Ph. M6 paṭisutvā; S. paṭissuṇitvā. (pts note) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (bjt) | bhanteti → bhante ti (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)นางสุชาดาหญิงสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร พระผู้มี พระภาคจึงได้ตรัสกับนางสุชาดาหญิงสะใภ้ในเรือนดังนี้ว่า
“Satta kho imā, sujāte, purisassa bhariyāyo.
bhariyāyo → bhariyā (th, pts)สุชาดา ภรรยา ๗ จำพวกนี้
Katamā satta?ภรรยา ๗ จำพวกไหนบ้าง คือ
Vadhakasamā, corīsamā, ayyasamā, mātāsamā, bhaginīsamā, sakhīsamā, dāsīsamā.
corīsamā → corisamā (bj) | mātāsamā bhaginīsamā → mātusamā bhaginisamā (bj, sya-all) | vadhakasamā corīsamā → vadhasamā corasamā (sya-all) | mātāsamā → mātusamā (pts) | Vadhakasamā → S. vadhasamā. (pts note) | corīsamā → S. cora- (pts note) | mātusamā → M. Ph. mātā- (pts note)๑. ภรรยาดุจเพชฌฆาต ๒. ภรรยาดุจนางโจร ๓. ภรรยาดุจนายหญิง ๔. ภรรยาดุจมารดา ๕. ภรรยาดุจพี่สาวน้องสาว ๖. ภรรยาดุจเพื่อน ๗. ภรรยาดุจทาสี
Imā kho, sujāte, satta purisassa bhariyāyo.
bhariyā → M. Ph. M6. M7 bhariyāyo. (pts note)สุชาดา ภรรยา ๗ จำพวกนี้แล
Tāsaṁ tvaṁ katamā”ti?
tvaṁ katamāti → tvan nu katamā ti (pts) | Tāsaṁ → T. so (for yo in bhariyāyo?) tāsaṁ. (pts note) | nu → omitted by M. Ph. S. (pts note)บรรดาภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน
“Na kho ahaṁ, bhante, imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ ājānāmi.
ahaṁ → nāhaṁ (sya-all) | na kho ahaṁ → nāhaṁ (sya-all) | bhāsitassa → bhāsitassa evaṁ (pts) | ahaṁ → nāhaṁ (cck: syā.) | Na → S. nāhaṁ for na kho ahaṁ. (pts note) | evaṁ → omitted by S. (pts note) | ājānāmi → T. M6. M7 aj- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts)นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันไม่เข้าใจความหมาย แห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้อย่างพิสดาร
Sādhu me, bhante, bhagavā tathā dhammaṁ desetu yathāhaṁ imassa bhagavatā saṅkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṁ jāneyyan”ti.
yathāhaṁ → yathā ahaṁ (bj) | jāneyyanti → ājāneyyanti (bj, pts) | jāneyyanti tena hi → ājāneyyanti tenahi (sya-all) | yathāhaṁ → T. M6 yathā ahaṁ. (pts note) | ājāneyyan → M. jān-; T. M6. M7 aj- (pts note) | saṅkhittena → saṁkhittena (my, ms2005, pts) | jāneyyanti → ājāneyyan ti (pts)ขอประทานวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคโปรดทรงแสดงธรรมแก่หม่อมฉัน โดยวิธีที่หม่อมฉันจะเข้าใจ ความหมายแห่งพระภาษิตที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้โดยย่อนี้ได้อย่างพิสดาร”
“Tena hi, sujāte, suṇāhi, sādhukaṁ manasi karohi; bhāsissāmī”ti.
manasi karohi → manasikarohi (bjt, th) | tena hi → tenahi (th) | manasi karohi bhāsissāmīti → manasikarohi bhāsissāmī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สุชาดา ถ้าเช่นนั้น เธอจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho sujātā gharasuṇhā bhagavato paccassosi.
bhanteti → bhante ti (pts)นางสุชาดาหญิงสะใภ้ในเรือนทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ ตรัสดังนี้ว่า
“Paduṭṭhacittā ahitānukampinī,ภรรยาใดคิดประทุษร้าย ไม่เกื้อกูลอนุเคราะห์
Aññesu rattā atimaññate patiṁ;ยินดีต่อชายเหล่าอื่น ดูหมิ่นสามี
Dhanena kītassa vadhāya ussukā,เป็นหญิงที่เขาซื้อมาด้วยทรัพย์ พยายามฆ่าสามี
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Vadhā ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
vadhā → vadhakā (bj, sya-all, pts) | vadhakā → M. vadhā. (pts note) | ca → omitted by Ph. (pts note) | pavuccati → T. ca vuccati. (pts note) | bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจเพชฌฆาตYaṁ itthiyā vindati sāmiko dhanaṁ,ภรรยาใดมุ่งจะยักยอกทรัพย์แม้มีจำนวนน้อย ที่สามีประกอบศิลปกรรม พาณิชยกรรม และกสิกรรมได้มา
Sippaṁ vaṇijjañca kasiṁ adhiṭṭhahaṁ;
kasiṁ adhiṭṭhahaṁ → kasimadhiṭṭhahi (sya-all) | adhiṭṭhahaṁ → S. -hi. (pts note) | vaṇijjañca kasiṁ → vaṇijjañ ca kasim (pts)
Appampi tassa apahātumicchati,
tassa → tasmā (bj, sya-all) | tasmā → appampi tassa (bj: machasaṁ); appampissa (bj: katthaci) | tasmā → M. Ph. tassa. (pts note) | apahātum → M6 -hāsuṁ; Ph. pahātuṁ. (pts note) | appampi tassa apahātumicchati → appam pi tasmā apahātum icchati (pts)
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Corī ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
corī → corā (sya-all) | corī → S. corā. (pts note) | ca → Ph. puts ca after bhariyā. (pts note) | bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจนางโจรAkammakāmā alasā mahagghasā,ภรรยาใดไม่สนใจการงาน เกียจคร้าน กินจุ
Pharusā ca caṇḍī duruttavādinī;
caṇḍī → caṇḍī ca (sya-all); caṇḍi (pts) | pharusā → omitted by T. (pts note) | caṇḍi → T. vaddha; T. M6. M7. S. add ca. (pts note) | duruttavādinī → T. durunuttavādimati. (pts note)หยาบคาย ดุร้าย มักพูดคำชั่วหยาบ
Uṭṭhāyakānaṁ abhibhuyya vattati,
uṭṭhāyakānaṁ → T. M6. M7 uṭṭhāyi- (pts note)ข่มขี่สามีผู้ขยันหมั่นเพียร
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Ayyā ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
bhariyā → Ph. inserts ca. (pts note) | bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจนายหญิงYā sabbadā hoti hitānukampinī,ภรรยาใดเป็นผู้เกื้อกูลอนุเคราะห์ทุกเมื่อ
Mātāva puttaṁ anurakkhate patiṁ;
mātā → T. vātānu. (pts note) | puttaṁ → T. puttā. (pts note) | mātāva → mātā va (pts)คอยทะนุถนอมสามี เหมือนมารดาคอยทะนุถนอมบุตร
Tato dhanaṁ sambhatamassa rakkhati,
sambhatamassa → sambhatam assa (pts)รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้ไว้
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Mātā ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจมารดาYathāpi jeṭṭhā bhaginī kaniṭṭhakā,
kaniṭṭhakā → kaniṭṭhā (bj, sya-all) | jeṭṭhā → jeṭṭhe (bj) | jeṭṭhe → jeṭṭhā (bj: sīmu) | kaniṭṭhakā → kaṇiṭṭhā (cck: sī.); kaniṭṭhā (cck: syā.) | kaniṭṭhakā → T. M6. M7. S. kaniṭṭhā. (pts note) | yathāpi → yathā pi (pts)ภรรยาใดเป็นเหมือนพี่สาวน้องสาว
Sagāravā hoti sakamhi sāmike;
sakamhi → T. satam pi. (pts note)มีความเคารพในสามีของตน
Hirīmanā bhattuvasānuvattinī,
bhattuvasānuvattinī → bhattuvasānuvattīnī (bj) | hirīmanā → hirīmatā (bj: sīmu) | hirīmanā → all MSS. exc. S. have hiri- (pts note) | bhattuvasānuvattinī → T. M6 M7 bhutta- (pts note)มีใจละอายต่อบาป ประพฤติคล้อยตามอำนาจสามี
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Bhaginī ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจพี่สาวน้องสาวYācīdha disvāna patiṁ pamodati,
yācīdha → yā cīdha (bjt, pts)ภรรยาใดเห็นสามีแล้วชื่นชมยินดี
Sakhī sakhāraṁva cirassamāgataṁ;
cirassam → T. M6. M7 cirassa. (pts note) | sakhāraṁva cirassamāgataṁ → sakhāraṁ va cirassam āgataṁ (pts)เหมือนเพื่อนเห็นเพื่อนผู้จากไปนานแล้วกลับมา
Koleyyakā sīlavatī patibbatā,เป็นหญิงมีตระกูล มีศีล มีวัตรปฏิบัติต่อสามี
Yā evarūpā purisassa bhariyā;
evarūpā → eva rūpā (bjt)ภรรยาเช่นนี้
‘Sakhī ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจเพื่อนAkkuddhasantā vadhadaṇḍatajjitā,
akkuddhasantā → akkuṭṭhasantā (bj: a.jā) | Akkuddhasantā → T. M7 akkuṭṭha-; M. Ph. akuddhatasanti. (pts note)ภรรยาใดถูกสามีขู่จะฆ่าจะเฆี่ยนตี ก็ไม่โกรธ สงบเสงี่ยม
Aduṭṭhacittā patino titikkhati;
aduṭṭhacittā → aruddhacittā (sya-all) | aduṭṭhacittā → S. aruddha- (pts note)ไม่คิดขุ่นเคืองสามี อดทนได้
Akkodhanā bhattuvasānuvattinī,
bhattuvasānuvattinī → bhattuvasānuvattīnī (bj)ไม่โกรธ ประพฤติคล้อยตามอำนาจสามี
Yā evarūpā purisassa bhariyā;ภรรยาเช่นนี้
‘Dāsī ca bhariyā’ti ca sā pavuccati.
bhariyāti → bhariyā ti (pts)เรียกว่า ภรรยาดุจทาสีYācīdha bhariyā vadhakāti vuccati,
vadhakā → Ph. vadhā. (pts note) | yācīdha → yā cīdha (bjt, pts) | vadhakāti → vadhakā ti (pts)ภรรยาใดในโลกนี้ ที่เรียกว่า ภรรยาดุจเพชฌฆาต
‘Corī ca ayyā’ti ca yā pavuccati;
yā → sā (sya-all, pts) | corī → M. Ph. corā. (pts note) | ayyāti → ayyā ti (pts)ภรรยาดุจนางโจร และภรรยาดุจนายหญิง
Dussīlarūpā pharusā anādarā,ภรรยานั้น เป็นผู้ทุศีล หยาบคาย ไม่เอื้อเฟื้อ
Kāyassa bhedā nirayaṁ vajanti tā.
vajanti → vajantī (bj)เมื่อตายไป ย่อมไปสู่นรกYācīdha mātā bhaginī sakhīti ca,
ti → omitted by T. M6. M7. S. (pts note) | yācīdha → yā cīdha (bjt, pts) | sakhīti → sakhī (bjt, th) | sakhīti → sakhī ti (pts)ส่วนภรรยาใดในโลกนี้ ที่เรียกว่า ภรรยาดุจมารดา ภรรยาดุจพี่สาวน้องสาว ภรรยาดุจเพื่อน
‘Dāsī ca bhariyā’ti ca sā pavuccati;
sā → yā (bj) | ca → omitted by Ph. (pts note) | sā → T. yā. (pts note) | bhariyāti → bhariyā ti (pts)ภรรยาดุจทาสี
Sīle ṭhitattā cirarattasaṁvutā,ภรรยานั้น เพราะเป็นผู้ตั้งอยู่ในศีล ยินดีและสำรวมมานาน
Kāyassa bhedā sugatiṁ vajanti tāti.
tāti → tā (bjt) | tāti → tā ti (pts)เมื่อตายไป ย่อมไปสู่สุคติโลกสวรรค์
Imā kho, sujāte, satta purisassa bhariyāyo.
imā → imāni (sya-all) | bhariyāyo → bhariyā (th, pts)สุชาดา ภรรยา ๗ จำพวกนี้แล
Tāsaṁ tvaṁ katamā”ti?
katamāti → katamātī (bj) | tāsaṁ → tāsam (pts) | katamāti → katamā ti (pts)บรรดาภรรยา ๗ จำพวกนั้น เธอเป็นภรรยาจำพวกไหน
“Ajjatagge maṁ, bhante, bhagavā dāsīsamaṁ sāmikassa bhariyaṁ dhāretū”ti.
dhāretūti dasamaṁ → dhāretū ti satt ime (pts) | dāsīsamaṁ → dāsī samaṁ (bjt) | ajjatagge → ajja-t-agge (pts)นางสุชาดากราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ขอพระผู้มี พระภาคโปรดทรงจำหม่อมฉันไว้ว่า เป็นภรรยาดุจทาสี”