- Aṅguttara Nikāya 8.51อังคุตตรนิกาย
- 6. Gotamīvagga
Gotamīvagga → paṇṇāsakāsaṅgahito paṭhamavaggo (cck); paṇṇāsakāsaṅgahitā vaggā (sya1ed, sya2ed)๑. โคตมีวรรค
Gotamīsutta
Gotamīsutta → sandhānavaggo (sya-all); sa-ādhānavagga (pts1ed)๕๑ โคตมีสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṁ nigrodhārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิโครธาราม เขตกรุงกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ
Atha kho mahāpajāpatī gotamī yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhitā kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṁ etadavoca:
mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | atha kho mahāpajāpatī → athakho mahāpajāpati (sya-all) | mahāpajāpatī → mahāpajāpati (syā.) cūḷava. 402 (cck note) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล พระนางมหาปชาบดีโคตมีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
anagāriyaṁ → M. Ph. anā- throughout. (pts note) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)“ขอประทานวโรกาส มาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Alaṁ, gotami.
gotami → gotamī (bj, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย โคตมี
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjā”ti.
pabbajjāti → pabbajjā ti (pts)เธออย่าชอบใจการที่มาตุคาม ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เลย”
Dutiyampi kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṁ etadavoca:
mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | dutiyampi → dutiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๒ พระนางมหาปชาบดีโคตมีก็กราบทูลว่า
“sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)“ขอประทานวโรกาส มาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัย ที่พระตถาคตทรง ประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้า”
“Alaṁ, gotami.
gotami → gotamī (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย โคตมี
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjā”ti.
pabbajjāti → pabbajjā ti (pts)เธออย่าชอบใจการที่มาตุคาม ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เลย”
Tatiyampi kho mahāpajāpatī gotamī bhagavantaṁ etadavoca:
mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ พระนางมหาปชาบดีโคตมีก็กราบทูลว่า
“sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
tathāgatappavedite → tathāgatappevedite (pts) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)“ขอประทานวโรกาส มาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัย ที่พระตถาคตทรง ประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Alaṁ, gotami.
gotami → gotamī (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย โคตมี
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjā”ti.
pabbajjāti → pabbajjā ti (pts)เธออย่าชอบใจการที่มาตุคาม ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เลย”
Atha kho mahāpajāpatī gotamī “na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
atha kho mahāpajāpatī → athakho mahāpajāpati (sya-all) | rudamānā → M. Ph. M8 rod- (pts note) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)ลำดับนั้น พระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงดำริว่า “พระผู้มีพระภาคไม่ทรงอนุญาต ให้มาตุคามได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรง ประกาศไว้” ทรงเป็นทุกข์ เสียพระทัย น้ำพระเนตรนองพระพักตร์ กันแสงอยู่ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค ทรงทำประทักษิณแล้วเสด็จจากไป
Atha kho bhagavā kapilavatthusmiṁ yathābhirantaṁ viharitvā yena vesālī tena cārikaṁ pakkāmi.
atha kho → athakho (th)ครั้นพระผู้มีพระภาคประทัยอยู่ ณ เขตกรุงกบิลพัสดุ์ตามพระประสงค์แล้ว เสด็จจาริกไปทางกรุงเวสาลี
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena vesālī tadavasari.
tadavasari → tad avasari (pts)เสด็จจาริกไปโดยลำดับจนถึงกรุงเวสาลี
Tatra sudaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.
Mahāvane → omitted by M8. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Atha kho mahāpajāpatī gotamī kese chedāpetvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā sambahulāhi sākiyānīhi saddhiṁ yena vesālī tena pakkāmi.
atha kho mahāpajāpatī → athakho mahāpajāpati (sya-all) | sākiyānīhi → sākiyāhi (sya-all) | Sākiyānīhi → S. Sākiyāhi. (pts note)คราวนั้น พระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงปลงพระเกศา ทรงนุ่งผ้ากาสายะ เสด็จไปทางกรุงเวสาลีพร้อมด้วยนางศากิยานีจำนวนมาก
Anupubbena yena vesālī mahāvanaṁ kūṭāgārasālā tenupasaṅkami.
mahāvanaṁ kūṭāgārasālā → mahāvane kūṭāgārasālaṁ (bj) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts)เสด็จเข้าไปยังกูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลีโดยลำดับ
Atha kho mahāpajāpatī gotamī sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake aṭṭhāsi.
sūnehi → sunehi (bj, sya-all, pts) | atha kho mahāpajāpatī → athakho mahāpajāpati (sya-all) | sunehi → M8 punehi throughout. (pts note) | bahidvārakoṭṭhake → bahi dvārakoṭṭhake (pts)เวลานั้น พระนางมหาปชาบดีโคตมีมีพระบาท ระบม พระวรกายเปรอะเปื้อนฝุ่นธุลี เป็นทุกข์ เสียพระทัย น้ำพระเนตรนอง พระพักตร์ ประทับยืนกันแสงอยู่ที่ภายนอกซุ้มประตู
Addasā kho āyasmā ānando mahāpajāpatiṁ gotamiṁ sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhiṁ dummanaṁ assumukhiṁ rudamānaṁ bahidvārakoṭṭhake ṭhitaṁ.
sūnehi → sunehi (bj, sya-all, pts) | bahidvārakoṭṭhake → bahi dvārakoṭṭhake (pts)ท่านพระอานนท์ได้เห็นพระนางมหาปชาบดีโคตมีมีพระบาทระบม พระวรกาย เปรอะเปื้อนฝุ่นธุลี เป็นทุกข์ เสียพระทัย น้ำพระเนตรนองพระพักตร์ ประทับยืน กันแสงอยู่ที่ภายนอกซุ้มประตู
Disvāna mahāpajāpatiṁ gotamiṁ etadavoca:
disvā → M. Ph. M8. S. disvāna. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)จึงถามพระนางมหาปชาบดีโคตมีว่า
“kiṁ nu tvaṁ, gotami, sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake ṭhitā”ti?
sūnehi → sunehi (bj, sya-all) | gotami sūnehi → gotamī sunehi (pts) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | kiṁ → kin (pts) | bahidvārakoṭṭhake ṭhitāti → bahi dvārakoṭṭhake ṭhitā ti (pts)“พระนางโคตมี เพราะเหตุไร พระองค์จึงมีพระบาทระบม พระวรกายเปรอะเปื้อนฝุ่นธุลี เป็นทุกข์ เสียพระทัย น้ำพระเนตรนองพระพักตร์ ประทับยืนกันแสงอยู่ที่ภายนอกซุ้มประตู”
“Tathā hi pana, bhante ānanda, na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
na → M. Ph. S. put na before Bhagavā; M8 omits it. (pts note) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)พระนางมหาปชาบดีโคตมีตรัสตอบว่า “ท่านอานนท์ผู้เจริญ ที่เป็นเช่นนั้น เพราะพระผู้มีพระภาคไม่ทรงอนุญาตให้มาตุคามได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตใน พระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้”
“Tena hi tvaṁ, gotami, muhuttaṁ idheva tāva hohi, yāvāhaṁ bhagavantaṁ yācāmi mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
tvaṁ gotami muhuttaṁ → gotamī (bj) | tena hi tvaṁ → tenahi (sya-all) | muhuttaṁ → (sya-all) | tvaṁ gotami muhuttaṁ idheva → gotamī idh eva (pts) | tāva → muhuttaṁ idheva tāca (bj: cullavagga) | Bhagavantaṁ → M8 bhavantaṁ corrected from Bhagavantaṁ. (pts note) | tathāgatappavedite → thatāgatappavedite (pts) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)ท่านพระอานนท์กล่าวว่า “พระนางโคตมี ถ้าเช่นนั้น ขอพระองค์จงรออยู่สักครู่ จนกว่าอาตมาจะทูลขอพระผู้มีพระภาคให้มาตุคามได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตใน พระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้”
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“esā, bhante, mahāpajāpatī gotamī sūnehi pādehi rajokiṇṇena gattena dukkhī dummanā assumukhī rudamānā bahidvārakoṭṭhake ṭhitā:
sūnehi → sunehi (bj, sya-all, pts) | mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | bahidvārakoṭṭhake → bahi dvārakoṭṭhake (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระนางมหาปชาบดีโคตมีนี้ มีพระบาทระบม พระวรกาย เปรอะเปื้อนฝุ่นธุลี เป็นทุกข์ เสียพระทัย น้ำพระเนตรนองพระพักตร์ ประทับยืน กันแสงอยู่ที่ภายนอกซุ้มประตู
‘na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan’ti.
na → omitted by M6. (pts note) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)เพราะพระผู้มีพระภาคไม่ทรงอนุญาตให้มาตุคามได้ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้
Sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)ขอ ประทานวโรกาส ขอมาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัย ที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Alaṁ, ānanda.พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย อานนท์
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjā”ti.
pabbajjāti → pabbajjā ti (pts)เธออย่าชอบใจการที่มาตุคาม ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เลย”
Dutiyampi kho …pe…
pe → M. M8 la; Ph. pa; omitted by T. M6. (pts note) | dutiyampi → dutiyam pi (pts)แม้ครั้งที่ ๒ ฯลฯ
tatiyampi kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
tatiyampi → tatiyam pi (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)แม้ครั้งที่ ๓ ท่านพระอานนท์ก็ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
anagāriyaṁ pabbajjanti → anagariyaṁ pabbajjan ti (pts)“ขอประทาน วโรกาส ขอมาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคต ทรงประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Alaṁ, ānanda.พระผู้มีพระภาคตรัสห้ามว่า “อย่าเลย อานนท์
Mā te rucci mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjā”ti.
pabbajjāti → pabbajjanti (bj) | mā te → māte (bjt) | dhammavinaye → dhamma vinaye (bjt) | pabbajjāti → pabbajjā ti (pts)เธออย่าชอบใจการที่มาตุคาม ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้เลย”
Atha kho āyasmato ānandassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์ได้มีความดำริว่า
“na bhagavā anujānāti mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjaṁ.
pabbajjaṁ → T. -jjan ti. (pts note)“พระผู้มีพระภาคไม่ทรงอนุญาต ให้มาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้
Yannūnāhaṁ aññenapi pariyāyena bhagavantaṁ yāceyyaṁ mātugāmassa tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ aññenapi → yan nūnāhaṁ aññena pi (pts) | pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)ทางที่ดีเราควรทูลขอพระผู้มีพระภาคให้มาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตได้ ในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ด้วยอุบายบางอย่าง”
Atha kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอานนท์ได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“bhabbo nu kho, bhante, mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā sotāpattiphalaṁ vā sakadāgāmiphalaṁ vā anāgāmiphalaṁ vā arahattaphalaṁ vā sacchikātun”ti?
sacchikātunti → sacchikātun ti (pts)“ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ มาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรง ประกาศไว้ จะสามารถทำให้แจ้งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรือ อรหัตตผลได้หรือไม่”
“Bhabbo, ānanda, mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā sotāpattiphalampi sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi sacchikātun”ti.
sotāpattiphalampi sakadāgāmiphalampi anāgāmiphalampi arahattaphalampi sacchikātunti → sotāpattiphalam pi sakadāgāmiphalam pi anāgāmiphalam pi arahattaphalam pi sacchikātun ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ มาตุคามออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้ สามารถทำให้แจ้งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลได้”
“Sace, bhante, bhabbo mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajitvā sotāpattiphalampi …pe… arahattaphalampi sacchikātuṁ;
pe → M. M8 la; Ph. pa; T. sakadāgāmiphalam pi || pe. (pts note) | sotāpattiphalampi → sotāpattiphalaṁ pi (pts) | arahattaphalampi → arahattaphalam pi (pts)ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้ามาตุคามออกจากเรือน บวชเป็นบรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ สามารถทำให้แจ้ง โสดาปัตติผล ฯลฯ หรืออรหัตตผลได้
bahukārā, bhante, mahāpajāpatī gotamī bhagavato mātucchā āpādikā posikā khīrassa dāyikā;
khīrassa dāyikā → (bj, pts) | mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | posikā khīrassa dāyikā → positā (sya-all) | bahukārā → bahupakārā (pts) | bahukārā → bahupakārā (bj: cullavagga, machasaṁ, syā) | bahupakārā → M. M6. M7. S. bahukārā. (pts note) | posikā → S. -tā. (pts note)พระนางมหาปชาบดีโคตมีเป็นพระมาตุจฉา ของพระผู้มีพระภาค ทรงมีอุปการะมาก
bhagavantaṁ janettiyā kālaṅkatāya thaññaṁ pāyesi.
kālaṅkatāya → kālakatāya (bj, sya-all, pts) | kālakatāya → kālaṅkatāya (bj: machasaṁ)เคยประคับประคองดูแลถวายเกษียรธาร เมื่อพระชนนีสวรรคต
Sādhu, bhante, labheyya mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjan”ti.
pabbajjanti → pabbajjan ti (pts)ขอประทานวโรกาส ขอมาตุคามพึงได้ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิตในพระธรรมวินัยที่พระตถาคตทรงประกาศไว้ด้วยเถิด พระพุทธเจ้าข้า”
“Sace, ānanda, mahāpajāpatī gotamī aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti, sāvassā hotu upasampadā—
aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti → aṭṭhagarudhamme patigaṇhāti (bj) | mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | assā → T. M6. M7 assa. (pts note) | paṭiggaṇhāti sāvassā → paṭigaṇhāti sā assā (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อานนท์ ถ้ามหาปชาบดีโคตมีรับครุธรรม ๘ ประการได้ การรับครุธรรมนั้นแลเป็นการอุปสมบท ของเธอ คือ
Vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahūpasampannassa bhikkhuno abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ kattabbaṁ.
tadahūpasampannassa → tadahupasampannassa (bj, sya-all) | abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ → abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikamma (bj) | Vassasatūpasampannāya → pāci. 149; cūḷava. 403 (cck note) | sāmīcikammaṁ → omitted by M8. (pts note)๑. ภิกษุณีถึงจะบวชได้ ๑๐๐ พรรษา ก็ต้องทำการกราบไหว้ การต้อนรับ การทำอัญชลีกรรม การทำสามีจิกรรม แก่ภิกษุผู้บวชแม้ในวันนั้น
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts1ed) | garuṁ katvā → garukatvā (pts) | garukatvā → garuṅkatvā (bj: machasaṁ) | katvā → garukatvā (cck: sī. syā. pī.) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิด จนตลอดชีวิต
Na bhikkhuniyā abhikkhuke āvāse vassaṁ upagantabbaṁ.
Na → omitted by T. (pts note) | bhikkhuniyā → T. bhikkhuniyo abhikkhuniyā. (pts note) | abhikkhuke → M8 na abhi- (pts note)๒. ภิกษุณีไม่พึงอยู่จำพรรษาในอาวาสที่ไม่มีภิกษุ
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึง สักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Anvaḍḍhamāsaṁ bhikkhuniyā bhikkhusaṅghato dve dhammā paccāsīsitabbā—
paccāsīsitabbā → paccāsiṁsitabbā (bj, sya2ed); pariyesitabbaṁ (cck, sya1ed) | anvaḍḍhamāsaṁ → anvaddhamāsaṁ (bj) | dve dhammā paccāsīsitabbā → dvedhammo paccāsiṁsitabbā (bj); (sya-all) | paccāsīsitabbā → paccāsiṁsitabbā (cck: sī. syā. pī.) | bhikkhusaṅghato → M. Ph. add dve dhammā paccāsītabbā (Ph. -sisitabbā). (pts note) | bhikkhusaṅghato → bhikkhusaṁghato (ms2005)๓. ภิกษุณีพึงหวังธรรม ๒ อย่าง คือ
uposathapucchakañca, ovādūpasaṅkamanañca.
ovādūpasaṅkamanañca → ovadupasaṅkamanañca (bj); ovādūpasaṅkamanañca pariyesitabbaṁ (sya-all) | ca → M8 -pucchakiccaṁ. (pts note) | ovādūpasaṅkamanañ → T. ovādāpa-; M6 ovādānupa- (pts note) | pariyesitabbaṁ → omitted by M. Ph. (pts note) | uposathapucchakañca ovādūpasaṅkamanañca → uposathapucchakañ ca ovādūpasaṅkamanañ ca pariyesitabbaṁ (pts)ถามอุโบสถ และไปรับโอวาทจาก ภิกษุสงฆ์ทุกกึ่งเดือน
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Vassaṁvuṭṭhāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe tīhi ṭhānehi pavāretabbaṁ—
vassaṁvuṭṭhāya → vassaṁ vutthāya (bj, sya-all, pts) | pavāretabbaṁ → pavāretabbā (bj) | vutthāya → T. utthāya. (pts note) | bhikkhuniyā → T. -niyo. (pts note) | pavāretabbaṁ → M. Ph. M8 -bbo. (pts note) | ubhatosaṅghe → ubhato saṅghe (bjt) | ubhatosaṅghe → ubhatosaṁghe (ms2005)๔. ภิกษุณีจำพรรษาแล้วพึงปวารณาในสงฆ์ ๒ ฝ่าย โดยสถาน ๓ คือ
diṭṭhena vā sutena vā parisaṅkāya vā.
vā → (bj, sya-all, pts) | vā ayampi → ayam pi (pts) | diṭṭhena → T. inserts vā. (pts note)ได้เห็น ได้ฟัง หรือได้นึกสงสัย
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Garudhammaṁ ajjhāpannāya bhikkhuniyā ubhatosaṅghe pakkhamānattaṁ caritabbaṁ.
ubhatosaṅghe → ubhato saṅghe (bjt) | ubhatosaṅghe → ubhatosaṁghe (ms2005)๕. ภิกษุณีต้องครุธรรมแล้วพึงประพฤติปักขมานัตในสงฆ์ ๒ ฝ่าย
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรม ข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจน ตลอดชีวิต
Dve vassāni chasu dhammesu sikkhitasikkhāya sikkhamānāya ubhatosaṅghe upasampadā pariyesitabbā.
ubhatosaṅghe → ubhato saṅghe (bjt) | ubhatosaṅghe → ubhatosaṁghe (ms2005)๖. ภิกษุณีพึงแสวงหาการอุปสมบทในสงฆ์ ๒ ฝ่ายให้แก่นางสิกขมานา ที่ศึกษาธรรม ๖ ข้อ ตลอด ๒ ปีแล้ว
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Na kenaci pariyāyena bhikkhuniyā bhikkhu akkositabbo paribhāsitabbo.
paribhāsitabbo → T. M6. M7 -setabbo; M6 omits pari- (pts note)๗. ภิกษุณีไม่พึงด่า ไม่พึงบริภาษภิกษุ ไม่ว่ากรณีใด ๆ
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณี พึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Ajjatagge ovaṭo bhikkhunīnaṁ bhikkhūsu vacanapatho, anovaṭo bhikkhūnaṁ bhikkhunīsu vacanapatho.
ajjatagge → ajjatagge ānanda (bj, pts) | Ānanda → omitted by S. (pts note) | ovaṭo → M8 ovādo; T. ovāmo. (pts note) | anovaṭo → M8 ovādo. (pts note) | ajjatagge → ajja-t-agge ānanda (pts)๘. ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ห้ามภิกษุณีสั่งสอนภิกษุ แต่ไม่ห้ามภิกษุสั่งสอน ภิกษุณี
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วง ละเมิดจนตลอดชีวิต
Sace, ānanda, mahāpajāpatī gotamī ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti, sāvassā hotu upasampadā”ti.
aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāti → aṭṭhagarudhamme patigaṇhāti (bj) | mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | assā → T. M6. M7 assa. (pts note) | paṭiggaṇhāti sāvassā → paṭigaṇhāti sā assā (pts) | upasampadāti → upasampadā ti (pts)อานนท์ ถ้ามหาปชาบดีโคตมีรับครุธรรม ๘ ประการนี้ได้ การรับครุธรรมนั้นแล เป็นการอุปสมบทของเธอ”
Atha kho āyasmā ānando bhagavato santike ime aṭṭha garudhamme uggahetvā yena mahāpajāpatī gotamī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahāpajāpatiṁ gotamiṁ etadavoca:
mahāpajāpatī → mahāpajāpati (sya-all) | aṭṭha garudhamme → aṭṭhagarudhamme (bjt) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ลำดับนั้น ท่านพระอานนท์เรียนครุธรรม ๘ ประการนี้ในสำนักของพระ ผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาพระนางมหาปชาบดีโคตมีถึงที่ประทับ แล้วกล่าวกับ พระนางมหาปชาบดีโคตมีดังนี้ว่า
“Sace kho tvaṁ, gotami, aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi, sāva te bhavissati upasampadā—
aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi → aṭṭhagarudhamme patigaṇheyyāsi (bj) | gotami → gotamī (pts) | Gotamī → T. M6. M7 insert ime. (pts note) | va → omitted by T. (pts note) | te → M6 assa te. (pts note) | paṭiggaṇheyyāsi sāva → paṭigaṇheyyāsi sā va (pts)“พระนางโคตมี ถ้าพระองค์รับครุธรรม ๘ ประการได้ การรับครุธรรมนั้นแล จักเป็นการอุปสมบทของพระองค์ คือ
Vassasatūpasampannāya bhikkhuniyā tadahūpasampannassa bhikkhuno abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ sāmīcikammaṁ kattabbaṁ.
tadahūpasampannassa → tadahupasampannassa (bj, sya-all) | abhivādanaṁ paccuṭṭhānaṁ añjalikammaṁ → abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikamma (bj) | sāmīcikammaṁ → omitted by M8. (pts note)๑. ภิกษุณีถึงจะบวชได้ ๑๐๐ พรรษา ก็ต้องทำการกราบไหว้ การต้อนรับ การทำอัญชลีกรรม การทำสามีจิกรรมแก่ภิกษุผู้บวชแม้ในวันนั้น
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo …pe….
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | pe → M. M8 la; Ph. pa. (pts note) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึงล่วงละเมิด จนตลอดชีวิต ฯลฯ
Ajjatagge ovaṭo bhikkhunīnaṁ bhikkhūsu vacanapatho, anovaṭo bhikkhūnaṁ bhikkhunīsu vacanapatho.
ovaṭo → T. -vāṭo; M8 -vādo. (pts note) | anovaṭo → M8 -vādo. (pts note) | ajjatagge → ajja-t-agge (pts)๘. ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป ห้ามภิกษุณีสั่งสอนภิกษุ แต่ไม่ห้ามภิกษุสั่งสอน ภิกษุณี
Ayampi dhammo sakkatvā garuṁ katvā mānetvā pūjetvā yāvajīvaṁ anatikkamanīyo.
garuṁ katvā → garukatvā (bj, sya-all, pts) | ayampi → ayam pi (pts)ธรรมข้อนี้ภิกษุณีพึงสักการะ เคารพ นับถือ บูชา ไม่พึง ล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต
Sace kho tvaṁ, gotami, ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi, sāva te bhavissati upasampadā”ti.
gotami → gotamī (bj, pts) | aṭṭha garudhamme paṭiggaṇheyyāsi → aṭṭhagarudhamme patigaṇhayyāsi (bj) | paṭiggaṇheyyāsi sāva → paṭigaṇheyyāsi sā va (pts) | upasampadāti → upasampadā ti (pts)พระนางโคตมี ถ้าพระองค์รับครุธรรม ๘ ประการได้ การรับครุธรรมนั้นแล จักเป็นการอุปสมบทของพระองค์”
“Seyyathāpi, bhante ānanda, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto uppalamālaṁ vā vassikamālaṁ vā adhimuttakamālaṁ vā labhitvā ubhohi hatthehi paṭiggahetvā uttamaṅge sirasmiṁ patiṭṭhāpeyya;
sīsaṁnhāto → sīsaṁ nahāto (bj, pts1ed); sīsanahāto (cck); sīsanhāto (sya1ed, sya2ed) | adhimuttakamālaṁ → atimuttakamālaṁ (bj) | itthī → itthi (bj, pts) | yuvā maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto → yuvāmaṇḍanakajātiko sīsaṁ nahāto (bj) | sīsaṁnhāto → sīsanhāto (sya-all) | maṇḍanakajātiko sīsaṁnhāto → maṇḍanakajātiyo sīsaṁ nahāto (pts) | patiṭṭhāpeyya → patiṭṭhapeyya (bj: cullavagga) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanakajātiyo (cck: sī. pī.) | sīsaṁnhāto → sīsaṁnahāto (cck: sī. pī.); sīsanahāto (cck: syā.) | adhimuttakamālaṁ → atimuttakamālaṁ (cck: sī.) | daharo → T. M6 insert vā. (pts note) | maṇḍanakajātiyo → M. Ph. S. -ko; M8 adds pi. (pts note) | nahāto → M. Ph. M8 nhā-; S. sīsanhā- (pts note) | vā → omitted by M8. M6. (pts note) | adhimuttakamālaṁ → Ph. avi-; T. M6. M7 ati- (pts note) | labhitvā → M8 labhetvā. (pts note) | paṭiggahetvā → M6 -hitvā. (pts note) | patiṭṭhāpeyya → T. patiṭṭheyya. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)พระนางมหาปชาบดีโคตมีตรัสตอบว่า “ท่านอานนท์ผู้เจริญ ดิฉันก็จะรับ ครุธรรม ๘ ประการนี้ ไม่ล่วงละเมิดจนตลอดชีวิต เปรียบเหมือนหญิงสาวหรือ ชายหนุ่มผู้ชอบแต่งกายเมื่อสรงน้ำดำเกล้าแล้ว ได้พวงดอกอุบล พวงดอกมะลิ หรือพวงดอกลำดวนแล้ว ก็ใช้มือทั้งสองประคองรับไว้เหนือศีรษะ”
evamevaṁ kho ahaṁ, bhante ānanda, ime aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāmi yāvajīvaṁ anatikkamanīye”ti.
ānanda → (bj, sya-all, pts) | aṭṭha garudhamme paṭiggaṇhāmi → aṭṭhagarudhamme patigaṇhissāmi (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | paṭiggaṇhāmi → paṭigaṇhāmi (pts) | anatikkamanīyeti → anatikkamanīye ti (pts)
Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṁ etadavoca:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ต่อมา ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาท แล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“paṭiggahitā, bhante, mahāpajāpatiyā gotamiyā aṭṭha garudhammā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā”ti.
anatikkamanīyāti → aṭṭhagaru dhammā. upasampannā bhagavato mātucchāti (bj: cullavagga) | anatikkamanīyāti → anatikkamanīyā ti (pts)“พระนางมหาปชาบดีโคตมีทรงรับครุธรรม ๘ ประการแล้ว จะไม่ล่วงละเมิด จนตลอดชีวิต พระพุทธเจ้าข้า”
“Sace, ānanda, nālabhissa mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajjaṁ, ciraṭṭhitikaṁ, ānanda, brahmacariyaṁ abhavissa, vassasahassameva saddhammo tiṭṭheyya.
tiṭṭheyya → patiṭṭhaheyya (bj) | nālabhissa → nālabhissā (bj: cullavagga) | nālabhissa → M6 na labhissa; T. M7 labhissa. (pts note) | brahmacariyaṁ → M8 abrahma- (pts note) | eva → omitted by T. M6. M7. (pts note) | vassasahassameva → vassasahassam eva (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อานนท์ ถ้ามาตุคามจะไม่ออกจากเรือนบวชเป็น บรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้ พรหมจรรย์ก็จะดำรงอยู่ได้นาน สัทธรรม จะดำรงอยู่ได้ ๑,๐๐๐ ปี
Yato ca kho, ānanda, mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṁ pabbajito, na dāni, ānanda, brahmacariyaṁ ciraṭṭhitikaṁ bhavissati.
Yato → T. M6. M7 yathā. (pts note) | dāni → M8 taṁ. (pts note) | na dāni → nadāni (bjt, th)แต่เพราะมาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตในธรรมวินัยที่ตถาคตประกาศไว้ บัดนี้ พรหมจรรย์จะดำรงอยู่ได้ไม่นาน
Pañceva dāni, ānanda, vassasatāni saddhammo ṭhassati.
pañceva dāni → pañcevadāni (bjt, th) | pañceva → pañc eva (pts)ทั้งสัทธรรมจะ ดำรงอยู่ได้เพียง ๕๐๐ ปี'' ธรรมวินัยที่มีมาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจะดำรงอยู่ได้ไม่นาน
Seyyathāpi, ānanda, yāni kānici kulāni bahutthikāni appapurisakāni, tāni suppadhaṁsiyāni honti corehi kumbhatthenakehi;
bahutthikāni → bahukitthikāni (bj, pts1ed); bahuitthikāni (sya-all) | bahutthikāni appapurisakāni → bahukitthikāni appurisakāni (bj) | bahutthikāni → bahukitthikāni (pts) | bahukitthikāni → bahutthitāti (bj: machasaṁ); bahuitthikāni (bj: cullavagga) | bahutthikāni → bahukitthikāni (cck: sī. pī.); bahuitthikāni (cck: syā.) | bahukitthikāni → M. Ph. M8 bahutthi-; S. bahu-itthi- (pts note) | appapurisakāni → T. asappuri- (pts note) | kumbhatthenakehi → T. kumbhatthakehi; M. Ph. kumbhathe-; M7 kumbhate- (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนตระกูลหนึ่งที่มีสตรีมาก มีบุรุษน้อย จะถูกโจรปล้นทรัพย์ทำร้ายได้ง่าย
evamevaṁ kho, ānanda, yasmiṁ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṁ pabbajjaṁ, na taṁ brahmacariyaṁ ciraṭṭhitikaṁ hoti.
ciraṭṭhitikaṁ → cariṭṭhitikaṁ (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)ธรรมวินัยที่มีมาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตจะดำรงอยู่ได้ไม่นาน
Seyyathāpi, ānanda, sampanne sālikkhette setaṭṭhikā nāma rogajāti nipatati, evaṁ taṁ sālikkhettaṁ na ciraṭṭhitikaṁ hoti;
nāma rogajāti → nāmarogajāti (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | sālikkhette → sālikhette (pts) | sālikkhettaṁ → sālikhettaṁ (pts)เปรียบเหมือนหนอนขยอก ที่ลงในนาข้าวสาลีซึ่งอุดมสมบูรณ์ ก็ทำให้นาข้าวนั้น คงอยู่ได้ไม่นาน
evamevaṁ kho, ānanda, yasmiṁ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṁ pabbajjaṁ, na taṁ brahmacariyaṁ ciraṭṭhitikaṁ hoti.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)ธรรมวินัยที่มีมาตุคามออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิต จะดำรงอยู่ได้ไม่นาน
Seyyathāpi, ānanda, sampanne ucchukkhette mañjiṭṭhikā nāma rogajāti nipatati, evaṁ taṁ ucchukkhettaṁ na ciraṭṭhitikaṁ hoti;
mañjiṭṭhikā → mañjeṭṭhikā (bj, sya-all) | mañjiṭṭhikā → mañjeṭṭhikā (cck: sī. syā.) | mañjiṭṭhikā → M. mañja-; S. mañje- (pts note) | rogajāti → T. -tī; M6 -tī and ti. (pts note) | nipatati → T. -tanti. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ucchukkhette → ucchukhette (pts) | ucchukkhettaṁ → ucchukhettaṁ (pts)เปรียบเหมือนเพลี้ยที่ลงในไร่อ้อยซึ่งอุดมสมบูรณ์ ก็ทำให้ไร่อ้อยนั้นคงอยู่ได้ไม่นาน
evamevaṁ kho, ānanda, yasmiṁ dhammavinaye labhati mātugāmo agārasmā anagāriyaṁ pabbajjaṁ, na taṁ brahmacariyaṁ ciraṭṭhitikaṁ hoti.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)
Seyyathāpi, ānanda, puriso mahato taḷākassa paṭikacceva āḷiṁ bandheyya yāvadeva udakassa anatikkamanāya;
paṭikacceva → paṭigacceva (bj, pts1ed) | āḷiṁ → pāḷiṁ (sya-all) | paṭikacceva āḷiṁ → paṭigacc eva āliṁ (pts) | paṭikacceva → paṭigacceva (cck: sī. pī.) | āliṁ → M. Ph. M8 āḷiṁ; S. pāḷiṁ. (pts note) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | yāvadeva → yāva-deva (pts)อานนท์ เราบัญญัติครุธรรม ๘ ประการไว้ เพื่อไม่ให้ภิกษุณีล่วงละเมิดจน ตลอดชีวิต เปรียบเหมือนคนกั้นทำนบที่สระใหญ่ไว้
evamevaṁ kho, ānanda, mayā paṭikacceva bhikkhunīnaṁ aṭṭha garudhammā paññattā yāvajīvaṁ anatikkamanīyā”ti.
paṭikacceva → paṭigacceva (bj, pts) | anatikkamanīyāti paṭhamaṁ → anatikkamanīyā ti (pts) | paṭigacc → M. Ph. M8. S. -kacc' (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | paṭikacceva → paṭigacc eva (pts)เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำไหลออก ฉะนั้น”