Dutiyamaraṇassatisutta๗๔ ทุติยมรณัสสติสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe.
nātike → nādike (bj, sya-all); nāṭike (pts) | nādike → nātike (sya-all: yu.) | Nāṭike → M. Ph. Nāt-; T. M6. M7. S. Nād- (pts note) | Giñjakāvasathe → Ph. Bhiñja- (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ คิญชกาวสถาราม ใน นาทิกคาม
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi …pe…
bhikkhū → bhikkhu (bj) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | + → bhikkhavoti bhadanteti kho te bhikkhu (bjt)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาครับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า ฯลฯ
maraṇassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā.
maraṇassati → bhagavato paccassosuṁ bhagavā etadavoca maraṇasati (bjt) | maraṇassati → maraṇasati (pts)ภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, maraṇassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā?
maraṇassati → maraṇasati (bjt, pts)มรณัสสติที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu divase nikkhante rattiyā patihitāya iti paṭisañcikkhati:
patihitāya → paṭihitāya (sya-all, pts1ed) | patihitāya → paṭihitāya (pts) | patihitāya → paṭihitāya (bj: PTS) | patihitāya → paṭihitāya (cck: pī.); (cck: a. ni. 6.20 passitabbaṁ) | paṭihitāya → Ph. sannihitāya; T. pahītāya. (pts note) | iti paṭisañcikkhati → itipaṭisañcikkhati (bjt)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางวันผ่านไป กลางคืนย่างเข้ามา พิจารณา ดังนี้ว่า
‘bahukā kho me paccayā maraṇassa—‘ปัจจัยแห่งความตายของเรามีมากแท้ คือ
ahi vā maṁ ḍaṁseyya, vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya, satapadī vā maṁ ḍaṁseyya;
vicchiko → vicchikā (sya-all, pts) | ḍaṁseyya → Ph. ḍasseyya; M6. M7 ḍaseyya throughout; T. ḍaheyya. (pts note) | ḍaṁseyya → T. ḍaseyya. (pts note)งูพึงกัดเราก็ได้ แมงป่องพึงต่อย เราก็ได้ หรือตะขาบพึงกัดเราก็ได้
tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo.
mama assa antarāyo → mamassantarāyo (sya-all) | assa → mamassa (cck: a. ni. 6.20)เพราะเหตุนั้น เราพึงตาย เราพึงมีอันตราย นั้น
Upakkhalitvā vā papateyyaṁ, bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya, pittaṁ vā me kuppeyya, semhaṁ vā me kuppeyya, satthakā vā me vātā kuppeyyuṁ, manussā vā maṁ upakkameyyuṁ, amanussā vā maṁ upakkameyyuṁ;
upakkhalitvā → T. -kkhilitvā. (pts note) | kuppeyyuṁ → kuppeyyaṁ (pts)เราพึงพลาดหกล้มก็ได้ ภัตตาหารที่เราฉันแล้วไม่พึงย่อยก็ได้ ดีของเราพึงกำเริบก็ได้ เสมหะของเราพึงกำเริบก็ได้ ลมมีพิษดังศัสตราของเราพึงกำเริบก็ได้ พวกมนุษย์ พึงทำร้ายเราก็ได้ หรือพวกอมนุษย์พึงทำร้ายเราก็ได้
tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo’ti.
mama assa antarāyoti → mamassantarāyoti (sya-all) | antarāyoti → antarāyo ti (pts)เพราะเหตุนั้น เราพึงตาย เราพึงมีอันตรายนั้น’
Tena, bhikkhave, bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ:ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาเห็นดังนี้ว่า
‘atthi nu kho me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti.
atthi → atthī (bj) | appahīnā → M. -hinnā throughout. (pts note) | antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts)‘บาปอกุศลธรรม ที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางคืนมีอยู่หรือไม่’
Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า
‘atthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts) | sampajaññañca → sampajaññaṁ ca (bjt) | tesaṁyeva → tesaññeva (th) | antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)‘บาปอกุศลธรรมที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึง เป็นอันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางคืนยังมีอยู่’ ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมชัญญะ ให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya;
kareyya → kareyyaṁ (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)บุคคลผู้มีผ้าที่ถูกไฟไหม้ หรือมีศีรษะที่ถูกไฟไหม้ ควรทำความพอใจ ความ พยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะ ให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับไฟที่ไหม้ผ้าหรือไฟที่ไหม้ศีรษะนั้น แม้ฉันใด
evamevaṁ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)ภิกษุนั้นก็ฉันนั้น เหมือนกัน ควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า
‘natthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu rattiṁ kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts) | teneva → ten eva (pts)‘บาปกุศลธรรมที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็น อันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางคืนไม่มี’ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์ นั้นแล ตามสำเหนียกในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันและกลางคืนอยู่เถิด
Idha pana, bhikkhave, bhikkhu rattiyā nikkhantāya divase patihite iti paṭisañcikkhati:
patihite → paṭihite (sya-all) | paṭihite → Ph. sannihite. (pts note) | iti paṭisañcikkhati → itipaṭisañcikkhati (bjt)ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อกลางคืนผ่านไป กลางวันย่างเข้ามา พิจารณาเห็น ดังนี้ว่า
‘bahukā kho me paccayā maraṇassa—‘ปัจจัยแห่งความตายของเรามีมากแท้ คือ
ahi vā maṁ ḍaṁseyya, vicchiko vā maṁ ḍaṁseyya, satapadī vā maṁ ḍaṁseyya;
vicchiko → vicchikā (sya-all) | daṁseyya → T. ḍaseyya. (pts note)งูพึงกัดเราก็ได้ แมงป่องพึง ต่อยเราก็ได้ หรือตะขาบพึงกัดเราก็ได้
tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo.
antarāyo → antarāyāti (bj) | mama assa antarāyo → mamassantarāyo (sya-all)เพราะเหตุนั้น เราพึงตาย เราพึงมีอันตรายนั้น
Upakkhalitvā vā papateyyaṁ, bhattaṁ vā me bhuttaṁ byāpajjeyya, pittaṁ vā me kuppeyya, semhaṁ vā me kuppeyya, satthakā vā me vātā kuppeyyuṁ, manussā vā maṁ upakkameyyuṁ, amanussā vā maṁ upakkameyyuṁ;เราพึงพลาดหกล้มก็ได้ ภัตตาหารที่เราฉันแล้วไม่พึงย่อยก็ได้ ดีของเราพึงกำเริบก็ได้ เสมหะของเราพึงกำเริบก็ได้ ลมมีพิษดังศัสตราของเราพึงกำเริบก็ได้ พวกมนุษย์พึง ทำร้ายเราก็ได้ หรือพวกอมนุษย์พึงทำร้ายเราก็ได้
tena me assa kālakiriyā. So mama assa antarāyo’ti.
antarāyoti → antarāyāyāti (bj) | mama assa antarāyoti → mamassantarāyoti (sya-all) | antarāyoti → antarāyo ti (pts)เพราะเหตุนั้น เราพึงตาย เราพึง มีอันตรายนั้น’
Tena, bhikkhave, bhikkhunā iti paṭisañcikkhitabbaṁ:ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนั้นพึงพิจารณาเห็นดังนี้ว่า
‘atthi nu kho me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti.
assu → T. M6. M7 assa. (pts note) | antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts)‘บาปอกุศลธรรมที่ เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็นอันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางวันยังมีอยู่หรือไม่’
Sace, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า
‘atthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
atthi → atthī (bj) | antarāyāyāti → antarāyāti (bj) | assu → T. assa. (pts note) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts) | sampajaññañca → sampajaññaṁ ca (bjt) | tesaṁyeva → tesaññeva (th) | antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)‘บาปอกุศลธรรมที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึง เป็นอันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางวันยังมีอยู่’ ภิกษุนั้นควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและ สัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Seyyathāpi, bhikkhave, ādittacelo vā ādittasīso vā tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya;
seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)บุคคลผู้มีผ้าที่ถูกไฟไหม้ หรือมีศีรษะที่ถูกไฟไหม้ ควรทำความพอใจ ความ พยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะ ให้มีประมาณยิ่งเพื่อดับไฟที่ไหม้ผ้าหรือไฟที่ไหม้ศีรษะนั้น แม้ฉันใด
evamevaṁ kho, bhikkhave, tena bhikkhunā tesaṁyeva pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | tesaṁyeva → tesaṁ yeva (bjt, pts) | tesaṁyeva → tesaññeva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)ภิกษุนั้นก็ฉันนั้น เหมือนกัน ควรทำความพอใจ ความพยายาม ความอุตสาหะ ความขะมักเขม้น ความไม่ท้อถอย สติและสัมปชัญญะให้มีประมาณยิ่งเพื่อละบาปอกุศลธรรมเหล่านั้น
Sace pana, bhikkhave, bhikkhu paccavekkhamāno evaṁ jānāti:ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า
‘natthi me pāpakā akusalā dhammā appahīnā ye me assu divā kālaṁ karontassa antarāyāyā’ti, tena, bhikkhave, bhikkhunā teneva pītipāmojjena vihātabbaṁ ahorattānusikkhinā kusalesu dhammesu.
natthi → atthi (sya-all) | pītipāmojjena → pītipāmujjena (sya-all) | divā kālaṁ → divākālaṁ (bjt) | antarāyāyāti → antarāyāyā ti (pts) | teneva → ten eva (pts)‘บาปอกุศลธรรมที่เรายังละไม่ได้ ซึ่งจะพึงเป็น อันตรายแก่เราผู้จะตายในเวลากลางวันไม่มี’ ภิกษุนั้นพึงเป็นผู้มีปีติและปราโมทย์นั้นแล ตามสำเหนียกในกุศลธรรมทั้งหลายทั้งกลางวันและกลางคืนอยู่เถิด
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, maraṇassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā amatogadhā amatapariyosānā”ti.
amatapariyosānāti catutthaṁ → amatapariyosānā ti aṭṭh imā (pts) | maraṇassati → maraṇasati (bjt, pts)ภิกษุทั้งหลาย มรณัสสติที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้วอย่างนี้แล ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด เป็นอย่างนี้แล
Catutthaṁ.
catutthaṁ → aṭṭh imā (pts)ทุติยมรณัสสติสูตรที่ ๔ จบ