Saṅgītisutta๓๓ สังคีติสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi yena pāvā nāma mallānaṁ nagaraṁ tadavasari.
bhikkhusaṅghena → bhikkhu saṅghena (bjt) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts) | tadavasari → tad avasari (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเสด็จจาริกไปในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ได้เสด็จถึงกรุงปาวาของพวกเจ้ามัลละ
Tatra sudaṁ bhagavā pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane.
ambavane → ambavane ubbhatakanavasandhāgāraṁ (cck) | Tatra → Cp. D. xvi. 4. 13, vol. ii. 126. (pts note) | kammāraputtassa ambavane → kammāra-puttassa amba-vane (pts)ทราบว่า สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ สวนมะม่วงของนายจุนทกัมมารบุตร เขตกรุงปาวานั้น
Ubbhatakanavasandhāgāra
Tena kho pana samayena pāveyyakānaṁ mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena.
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj); saṇṭhāgāraṁ (sya-all, km); santhagāraṁ (pts1ed) | anajjhāvuṭṭhaṁ → anajjhāvutthaṁ (bj, sya-all, pts1ed, mr) | nāma → (bj) | ubbhatakaṁ → ubbhaṭakaṁ (pts) | sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (pts) | anajjhāvuṭṭhaṁ → anajjhāvutthaṁ (pts) | ubbhatakaṁ → ubbhaṭakaṁ (bj: PTS) | santhāgāraṁ → sandhāgāraṁ (bj: machasaṁ); saṇaṭhāgāraṁ (bj: syā, kām) | anajjhāvutthaṁ → anajjhāvuṭṭhaṁ (bj: machasaṁ) | sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (cck: sī. pī.); saṇṭhāgāraṁ (cck: syā. kaṁ.) | anajjhāvuṭṭhaṁ → anajjhāvutthaṁ (cck: sī. syā. pī. ka.) | Ubbhaṭakaṁ → So SS Bm Sum-Scd; Br K Sum-Br Ubbhatakaṁ. (pts note) | nāma → Bmr omit. (pts note) | navaṁ → Sc mānavaṁ, and below. (pts note) | santhāgāraṁ → Bmr sandhāgāraṁ; K saṇṭhāgāraṁ. (pts note) | + → ubbhatakanavasandhāgāraṁ (my) | sandhāgāraṁ acirakāritaṁ → santhāgāraṁ acira-kāritaṁ (pts) | manussabhūtena → manussa-bhūtena (pts)สมัยนั้น ท้องพระโรงหลังใหม่อันมีนามว่า อุพภตกะ ที่พวกเจ้ามัลละ กรุงปาวา โปรดให้สร้างสำเร็จแล้วได้ไม่นาน ยังไม่มีสมณะหรือพราหมณ์ หรือใคร ๆ ที่เป็นมนุษย์เข้าพักอาศัยเลย
Assosuṁ kho pāveyyakā mallā: “bhagavā kira mallesu cārikaṁ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṁ pañcamattehi bhikkhusatehi pāvaṁ anuppatto pāvāyaṁ viharati cundassa kammāraputtassa ambavane”ti.
bhikkhusaṅghena → bhikkhusaghena (pts) | cārikaṁ caramāno → cārikañcaramāno (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pañcamattehi bhikkhusatehi → pañca-mattehi bhikkhu-satehi (pts) | kammāraputtassa ambavaneti → kammāra-puttassa amba-vane ti (pts)พวกเจ้ามัลละกรุงปาวาได้สดับข่าวว่า พระผู้มีพระภาค เสด็จจาริกในแคว้นมัลละ พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ประมาณ ๕๐๐ รูป ได้เสด็จ ถึงกรุงปาวาโดยลำดับ ประทับอยู่ ณ สวนมะม่วงของนายจุนทกัมมารบุตร เขต กรุงปาวา
Atha kho pāveyyakā mallā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho pāveyyakā mallā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā → ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)ต่อมา พวกเจ้ามัลละกรุงปาวาได้พากันเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ ประทับ ถวายอภิวาทแล้ว ประทับนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“idha, bhante, pāveyyakānaṁ mallānaṁ ubbhatakaṁ nāma navaṁ sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā kenaci vā manussabhūtena.
nāma → (bj) | sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj, pts); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | anajjhāvuṭṭhaṁ → anajjhāvutthaṁ (bj, sya-all) | ubbhatakaṁ → ubbhaṭakaṁ (pts) | hoti anajjhāvuṭṭhaṁ → anajjhāvutthaṁ (pts) | acira-kāritaṁ → Bmr K add hoti. (pts note) | ubbhatakaṁ nāma → ubbhatakannāma (th) | sandhāgāraṁ acirakāritaṁ hoti anajjhāvuṭṭhaṁ → santhāgāraṁ acira-kāritaṁ anajjhāvutthaṁ (pts) | manussabhūtena → manussa-bhūtena (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส ท้องพระโรงหลังใหม่อันมีนามว่า อุพภตกะ ที่พวกเจ้ามัลละกรุงปาวา โปรดให้สร้างสำเร็จแล้วได้ไม่นาน ยังไม่มีสมณะ หรือพราหมณ์ หรือใคร ๆ ที่เป็นมนุษย์เข้าพักอาศัยเลย
Tañca kho, bhante, bhagavā paṭhamaṁ paribhuñjatu, bhagavatā paṭhamaṁ paribhuttaṁ pacchā pāveyyakā mallā paribhuñjissanti.
tañca kho → taṁ ca (bj); taṁ (pts) | pāveyyakā mallā paribhuñjissanti tadassa → (pts) | Taṁ → Bmr tañ ca; K tañ ca kho. (pts note) | pacchā → Bmr K add Pāveyyakā Mallā paribhuñjissanti, tad assa. (pts note)ขอพระผู้มีพระภาคทรงใช้ ท้องพระโรงนั้นเป็นปฐมฤกษ์ด้วยเถิด พวกเจ้ามัลละกรุงปาวา จักใช้ภายหลังที่ พระผู้มีพระภาคทรงใช้เป็นปฐมฤกษ์แล้ว
Tadassa pāveyyakānaṁ mallānaṁ dīgharattaṁ hitāya sukhāyā”ti.
dīgharattaṁ → dīgha-rattaṁ (pts)ข้อนั้นจะพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่ พวกเจ้ามัลละผู้ครองกรุงปาวาตลอดกาลนาน”
Adhivāsesi kho bhagavā tuṇhībhāvena.
kho → (bj, pts) | Adhivāsesi → K adds kho. (pts note) | tuṇhībhāvena → tuṇhī-bhāvena (pts)พระผู้มีพระภาคทรงรับนิมนต์ด้วยพระอาการดุษณี
Atha kho pāveyyakā mallā bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ sandhāgāraṁ santharitvā bhagavato āsanāni paññāpetvā udakamaṇikaṁ patiṭṭhapetvā telapadīpaṁ āropetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu;
sabbasanthariṁ → sabbasanthariṁ santhataṁ (mr) | sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | bhagavato → (bj, sya-all) | paññāpetvā → paññapetvā (bj) | patiṭṭhapetvā telapadīpaṁ → patiṭṭhāpetvā telappadīpaṁ (sya-all, pts) | uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ → uṭṭhāy āsanā bhagavataṁ (pts) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu → santhāgāraṁ ten upasaṁkamiṁsu (pts) | sandhāgāraṁ santharitvā bhagavato → santhāgāraṁ santharāpetvā (pts) | sabbasanthariṁ → sabbasanthariṁ santanaṁ (bj: PTS, kām) | sabbasanthariṁ → sabbasanthariṁ santhataṁ (cck: ka.) | santharāpetvā → -5 So Sc; Sd santhariṁsatva, tva erased and tta written below; St sabbasanthāgāraṁ saritvā; Bm sabba-santhariṁ sandhāgāraṁ santharitvā; Br sabba-santhari-sandhataṁ sandhāgāraṁ santharitvā; K sabba-santhariṁ saṇthāgāraṁ santharitvā. (pts note) | atha kho → athakho (th) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkamiṁsu upasaṅkamitvā sabbasanthariṁ sandhāgāraṁ santharitvā bhagavato → santhāgāraṁ ten upasaṁkamiṁsu upasaṁkamitvā sabba-santhariṁ santhāgāraṁ santharāpetvā (pts) | udakamaṇikaṁ patiṭṭhapetvā telapadīpaṁ → udaka-maṇikaṁ patiṭṭhāpetvā telappadīpaṁ (pts)ลำดับนั้น พวกเจ้ามัลละกรุงปาวา ทรงทราบพระอาการที่พระผู้มี พระภาคทรงรับนิมนต์แล้ว จึงลุกจากที่ประทับ ถวายอภิวาทพระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้ว เสด็จเข้าไปยังท้องพระโรงหลังใหม่ แล้วจึงรับสั่งให้ปูเครื่องลาด ทั่วท้องพระโรง ปูลาดอาสนะ ตั้งหม้อน้ำ ตามประทีปน้ำมัน แล้วเข้าเฝ้าพระ ผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ
upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
bhagavantaṁ → bhagavataṁ (pts) | upasaṅkamitvā bhagavantaṁ → upasaṁkamitvā bhagavataṁ (pts)ถวายอภิวาทแล้วประทับยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhitā kho te pāveyyakā mallā bhagavantaṁ etadavocuṁ:
ṭhitā → ṭhita (pts) | te → (pts) | etadavocuṁ sabbasantharisanthataṁ → etad avocuṁ sabbasanthāriṁ santhataṁ (pts) | kho → Bmr K add te. (pts note) | Sabba-santhāriṁ → Br K santhari-. (pts note) | etadavocuṁ → etad avocuṁ sabba-santhāriṁ (pts)ได้กราบทูล พระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“sabbasantharisanthataṁ, bhante, sandhāgāraṁ, bhagavato āsanāni paññattāni, udakamaṇiko patiṭṭhāpito, telapadīpo āropito.
sabbasantharisanthataṁ → sabbasanthariṁ santhataṁ (bj) | sandhāgāraṁ bhagavato → santhāgāraṁ (bj, pts); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | sabbasantharisanthataṁ → sabbasanthariṁ santhataṁ (cck: sī. pī. ka.) | telapadīpo → telappadīpo (bjt, th, pts) | udakamaṇiko → udaka-maṇiko (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ทั้งหลายได้ปูเครื่องลาด ทั่วท้องพระโรง ปูลาดอาสนะ ตั้งหม้อน้ำ ตามประทีปน้ำมันแล้ว
Yassadāni, bhante, bhagavā kālaṁ maññatī”ti.
maññatīti → So Bmr K; Scd maññatūti; St maññāti. (pts note) | yassadāni → yassa dāni (pts)ขอพระผู้มี พระภาคจงทรงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด”
Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṁ bhikkhusaṅghena yena sandhāgāraṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā majjhimaṁ thambhaṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi.
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj, pts); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami → santhāgāraṁ ten upasaṁkami (pts) | majjhimaṁ thambhaṁ → majjhimatthambhaṁ (pts) | majjhima-tthambhaṁ → So Sdt; Sc majjhimath-; Bmr K majjhimaṁ (so D. xvi. 1. 22, vol. ii. 85). (pts note) | puratthābhimukho → Br purattābhi-, and below. (pts note) | atha kho → athakho (th) | bhikkhusaṅghena → bhikkhusaṁghena (ms2005) | pattacīvaramādāya → patta-cīvaram ādāya (pts) | bhikkhusaṅghena → bhikkhu-saṁghena (pts) | sandhāgāraṁ tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → santhāgāraṁ ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวร เสด็จไปยังท้องพระโรงพร้อมด้วยภิกษุสงฆ์ ทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าสู่ท้อง พระโรงประทับนั่งพิงเสากลาง ผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันออก
Bhikkhusaṅghopi kho pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā pacchimaṁ bhittiṁ nissāya puratthābhimukho nisīdi bhagavantaṁyeva purakkhatvā.
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj, pts); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | bhikkhusaṅghopi kho → bhikkhusaṁgho pi (pts) | pi → Bmr K add kho. (pts note) | purakkhatvā → Bmr purakkhitvā (Br below purekkhitvā). (pts note) | bhikkhusaṅghopi → bhikkhusaṁghopi (ms2005) | bhikkhusaṅghopi kho → bhikkhu-saṁgho pi (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)ฝ่ายภิกษุสงฆ์ล้างเท้าแล้วเข้าสู่ท้องพระโรงนั่งพิงฝาด้านทิศตะวันตก ผินหน้า ไปทางทิศตะวันออกอยู่เบื้องพระปฤษฎางค์พระผู้มีพระภาค
Pāveyyakāpi kho mallā pāde pakkhāletvā sandhāgāraṁ pavisitvā puratthimaṁ bhittiṁ nissāya pacchimābhimukhā nisīdiṁsu bhagavantaṁyeva purakkhatvā.
sandhāgāraṁ → santhāgāraṁ (bj, pts); saṇṭhāgāraṁ (sya-all) | pacchimābhimukhā → pacchābhimukhā (pts) | bhagavantaṁyeva → bhagavataṁ yeva (pts) | puratthimaṁ → Scd puratthima-. (pts note) | pacchābhimukhā → So Sc (corrected to pacchāmukhā) Bmr K; Sd pacchāmukhā; St pacchāmukkhā; Br pacchimābhimukhā. (pts note) | purakkhatvā → Br purekkhitvā. (pts note) | pāveyyakāpi → pāveyyakā pi (bjt, pts)ส่วนพระเจ้ามัลละกรุงปาวาทรงล้างพระบาทแล้วเสด็จเข้าสู่ท้องพระโรงประทับ นั่งพิงฝาทางด้านทิศตะวันออก ผินพระพักตร์ไปทางทิศตะวันตกอยู่เบื้องพระพักตร์ พระผู้มีพระภาค
Atha kho bhagavā pāveyyake malle bahudeva rattiṁ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṁsetvā uyyojesi:
bahudeva → bahudevā (bj) | samādapetvā → samādepetvā (pts) | atha kho → athakho (th) | bahudeva → bahud eva (pts)จากนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้พวกเจ้ามัลละกรุงปาวาเห็นชัด ชวนใจ ให้อยากรับเอาไปปฏิบัติ เร้าใจให้อาจหาญแกล้วกล้า ปลอบชโลมใจให้สดชื่นร่าเริง ด้วยธรรมีกถาเกือบตลอดคืน แล้วทรงส่งไปด้วยพระดำรัสว่า
“abhikkantā kho, vāseṭṭhā, ratti.
Abhikkantā → K abhikkanto. (pts note)“วาเสฏฐะทั้งหลาย ราตรีผ่านไปมากแล้ว
Yassadāni tumhe kālaṁ maññathā”ti.
tumhe → (sya-all) | tumhe → Bmr K omit; cp. D. xvi. 1. 24, vol. ii. 86. (pts note) | maññathāti → maññathā ti (bjt) | yassadāni → yassa dāni (pts)ขอท่านทั้งหลายจงกำหนดเวลาสมควร ณ บัดนี้เถิด”
“Evaṁ, bhante”ti kho pāveyyakā mallā bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkamiṁsu.
evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts) | uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)พวกเจ้า มัลละกรุงปาวาทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว ทรงพากันลุกขึ้นจากที่ประทับ ถวายอภิวาท พระผู้มีพระภาค กระทำประทักษิณแล้วเสด็จจากไป
Atha kho bhagavā acirapakkantesu pāveyyakesu mallesu tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ → (sya-all) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | pāveyyakesu → (pts) | tuṇhī-bhūtaṁ → So Scd Bm; St Br K omit the repetition. (pts note) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (my, bjt, ms2005) | atha kho → athakho (th) | acirapakkantesu pāveyyakesu → acira-pakkantesu (pts) | tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ → tuṇhī-bhūtaṁ bhikkhu-saṁghaṁ (pts)ลำดับนั้นพระผู้มีพระภาค เมื่อพวกเจ้ามัลละกรุงปาวาเสด็จจากไปแล้ว ไม่นาน ทรงเหลียวดูหมู่ภิกษุผู้นั่งนิ่งแล้ว รับสั่งเรียกท่านพระสารีบุตรมาตรัสว่า
“vigatathinamiddho kho, sāriputta, bhikkhusaṅgho.
vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (sya-all) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005) | vigatathinamiddho → vigata-thīna-middho (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhu-saṁgho (pts)“สารีบุตร ภิกษุสงฆ์ปราศจากถีนมิทธะ
Paṭibhātu taṁ, sāriputta, bhikkhūnaṁ dhammīkathā.
taṁ sāriputta → sārīputta (sya-all) | taṁ → So St Bmr; Scd naṁ; K omits. (pts note) | dhammi-kathā → So Scd Bmr; St dhammiyā kathā: K dhammiyā kathāya. (pts note) | dhammīkathā → dhammī kathā (bjt)สารีบุตร จงแสดงธรรมีกถาแก่ภิกษุทั้งหลาย
Piṭṭhi me āgilāyati.เราเมื่อยหลัง
Tamahaṁ āyamissāmī”ti.
āyamissāmī”ti → āyameyyāmīti (sya-all, km) | āyamissāmīti → āyameyyāmīti (sya-all) | āyamissāmī’’ti → āyameyyāmīti (cck: syā. kaṁ.) | āyamissāmīti → K āyameyyāmīti. (pts note) | tamahaṁ → tam ahaṁ (pts)จักขอพักสักหน่อย”
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā sāriputto bhagavato paccassosi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts)ท่านพระสารีบุตรทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Atha kho bhagavā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappesi pāde pādaṁ accādhāya, sato sampajāno uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.
paññāpetvā → paññapetvā (bj, cck) | pāde → pādena (sya-all) | pāde → K pādena. (pts note) | atha kho → athakho (th) | manasi karitvā → manasikaritvā (th) | saṅghāṭiṁ → saṁghāṭiṁ (pts) | sīhaseyyaṁ → sīha-seyyaṁ (pts) | uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā → uṭṭhāna-saññaṁ manasi-karitvā (pts)จากนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งให้ปูสังฆาฏิซ้อนกัน ๔ ชั้น ทรงสำเร็จสีหไสยาโดย พระปรัศว์เบื้องขวา ทรงซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท ทรงมีสติสัมปชัญญะ ทรงกำหนด พระทัยพร้อมจะเสด็จลุกขึ้น
Tena kho pana samayena nigaṇṭho nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato hoti.
nāṭaputto → nātaputto (bj); nāthaputto (pts) | adhunākālaṅkato → adhunā kālakato (bj, sya-all, pts) | Nātha-putto → So Scd; St Nāta-; Bmr K Nāṭa-; cp. D. xvi. 5. 26, vol. ii. 150; xxix.1 ante, p. 117. (pts note) | + → bhinnanigaṇṭhavatthu (my, bjt, ms2005)สมัยนั้น นิครนถ์ นาฏบุตรได้ถึงแก่กรรมแล้วไม่นานที่กรุงปาวา
Tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā bhaṇḍanajātā kalahajātā vivādāpannā aññamaññaṁ mukhasattīhi vitudantā viharanti:
viharanti → vicaranti (sya-all, km); virahanti (pts1ed) | dvedhikajātā → dveḷhakajātā (sya-all, km) | kālaṅkiriyāya → kālakiriyāya (bj, sya-all, pts) | viharanti → virahanti (pts) | dvedhikajātā → dvejajhakajātā (bj: syā, kām) | dvedhikajātā → ddheḷhakajātā (cck: syā. kaṁ.) | viharanti → vicaranti (cck: syā. kaṁ.) | dvedhika-jātā → So Sc Bmr; Sdt vedhika-; K dveḷhaka-. (pts note) | kālaṅkiriyāya → kālaṁkiriyāya (ms2005) | kālaṅkiriyāya → kāla-kiriyāya (pts) | dvedhikajātā bhaṇḍanajātā → dvedhika-jātā bhaṇḍana-jātā (pts) | mukhasattīhi → mukha-sattīhi (pts)เพราะการถึงแก่กรรมของนิครนถ์ นาฏบุตรนั้น พวกนิครนถ์จึงแตกกัน เกิดแยกกัน เป็น ๒ พวก ต่างบาดหมางกัน ทะเลาะวิวาทกัน ใช้หอกคือปากทิ่มแทงกันอยู่ว่า
“na tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāsi, ahaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānāmi, kiṁ tvaṁ imaṁ dhammavinayaṁ ājānissasi. Micchāpaṭipanno tvamasi, ahamasmi sammāpaṭipanno. Sahitaṁ me, asahitaṁ te. Purevacanīyaṁ pacchā avaca, pacchāvacanīyaṁ pure avaca. Adhiciṇṇaṁ te viparāvattaṁ, āropito te vādo, niggahito tvamasi, cara vādappamokkhāya, nibbeṭhehi vā sace pahosī”ti.
adhiciṇṇaṁ te → āciṇṇante (bj) | vā → ca (bj) | cara vādappamokkhāya → paravādapamokkhāya (sya-all) | dhammavinayaṁ → dhammavinavinayaṁ (pts) | adhiciṇṇaṁ → aviciṇṇan (pts) | niggahito tvamasi → niggahīto si (pts) | saṁhitamme → sahitaṁ me (bj: machasaṁ) | ājānāsi → K ājānissasi. (pts note) | ājānāmi → -4 K omits. (pts note) | aviciṇṇan → So Scd; St āciṇṇan; Bmr K adhiciṇṇan. (pts note) | si → So Sct: Sd Bmr K niggahito: Bmr K tvam asi. (pts note) | vāda-ppamokkhāya → K paravādapamokkhāya. (pts note) | nibbeṭhehi → So Sct; Sd nibbeṭhe; Bmr K nibbedhehi. (pts note) | sahitaṁ me asahitaṁ te purevacanīyaṁ → saṁhitamme asahitante pure vacanīyaṁ (bjt) | pacchāvacanīyaṁ → pacchā vacanīyaṁ (bjt, th, pts) | asahitaṁ te purevacanīyaṁ → asahitante pure vacanīyaṁ (th) | adhiciṇṇaṁ te → adhiciṇṇante (th) | dhammavinayaṁ → dhamma-vinayaṁ (pts) | dhammavinayaṁ → dhamma-vina-vinayaṁ (pts) | micchāpaṭipanno tvamasi ahamasmi sammāpaṭipanno sahitaṁ → micchā-paṭipanno tvam asi aham asmi sammā-paṭipanno sahitam (pts) | asahitaṁ → asahitan (pts) | purevacanīyaṁ → pure vacanīyaṁ (pts)“ท่านไม่รู้ทั่วถึงธรรมวินัยนี้ แต่ข้าพเจ้ารู้ทั่วถึงธรรมวินัย ท่านจะรู้ทั่วถึงธรรมวินัย นี้ได้อย่างไร ท่านปฏิบัติผิด แต่ข้าพเจ้าปฏิบัติถูก คำพูดของข้าพเจ้ามีประโยชน์ แต่คำพูดของท่านไม่มีประโยชน์ คำที่ควรพูดก่อน ท่านกลับพูดภายหลัง คำที่ควร พูดภายหลัง ท่านกลับพูดก่อน เรื่องที่ท่านเคยชินได้ผันแปรไปแล้ว ข้าพเจ้าจับผิด คำพูดของท่านได้แล้ว ข้าพเจ้าข่มท่านได้แล้ว ถ้าท่านมีความสามารถ ก็จงหาทาง แก้คำพูดหรือเปลื้องตนให้พ้นผิดเถิด”
Vadhoyeva kho maññe nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu vattati.
nāṭaputtiyesu vattati → nātaputtiyesu anuvattati (bj) | vadhoyeva kho → vadhoyeveko (sya-all) | vattati → anuvattati (sya-all) | kho → So Sc (cp. ante, p. 117); Sd Bm K yev'; eko; St yevako; Br yevekoyeveko. (pts note) | vattati → So Sc Bmr; Sdt na vattati; K anuvattati. (pts note) | vadhoyeva → vadho yeva (bjt, pts) | nāṭaputtiyesu → nātha-puttiyesy (pts)เห็นจะมีแต่การฆ่ากันเท่านั้นที่จะเป็นไปใน พวกนิครนถ์ผู้เป็นสาวกของนิครนถ์ นาฏบุตร
Yepi nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvakā gihī odātavasanā, tepi nigaṇṭhesu nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā, yathā taṁ durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe appaṭisaraṇe.
Yepi → yepi te (bj, pts1ed) | yepi → yepi te (bj, pts) | nāṭaputtassa → nātaputtassa (bj); nāthaputtassa (pts) | tepi → tepi tesu (bj) | nāṭaputtiyesu → nātaputtiyesu (bj) | durakkhāte → durākkhāte (sya-all) | nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā → nāthaputtiyesu nibbiṇṇarūpā (pts) | Yepi → yepi te (cck: sī. pī.) | pi → K hi. (pts note) | te → So SS; Bmr K omit. (pts note) | pi → So Br K, ante, p. 117. (pts note) | yepi → ye pi te (pts) | odātavasanā tepi → odāta-vasanā te pi (pts) | nāṭaputtiyesu nibbinnarūpā virattarūpā paṭivānarūpā → nātha-puttiyesu nibbiṇṇa-rūpā paṭivāna-rūpā (pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite bhinnathūpe → anupasama-saṁvattanike asammāsambuddha-ppavedite bhinna-thūpe (pts)แม้พวกสาวกของนิครนถ์ นาฏบุตร ที่เป็นคฤหัสถ์ นุ่งขาวห่มขาว ก็มีอาการเบื่อหน่าย คลายความรัก รู้สึกท้อถอยใน พวกนิครนถ์ผู้เป็นสาวกของนิครนถ์ นาฏบุตร ทั้งนี้เพราะธรรมวินัยที่นิครนถ์ นาฏบุตร กล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อความ สงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้ เป็นธรรมวินัยที่มี ที่พำนักถูกทำลายแล้ว เป็นธรรมวินัยที่ไม่มีที่พึ่งอาศัย
Atha kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | atha kho → athakho (th)ครั้งนั้น ท่านพระสารีบุตรเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า
“nigaṇṭho, āvuso, nāṭaputto pāvāyaṁ adhunākālaṅkato,
nāṭaputto → nātaputto (bj); nāthaputto (pts) | adhunākālaṅkato → adhunā kālakato (bj, sya-all, pts) | nāṭaputto → nātha-putto (pts)“ท่าน ผู้มีอายุทั้งหลาย นิครนถ์ นาฏบุตรได้ถึงแก่กรรมแล้วไม่นานที่กรุงปาวา
tassa kālaṅkiriyāya bhinnā nigaṇṭhā dvedhikajātā …pe… bhinnathūpe appaṭisaraṇe.
kālaṅkiriyāya → kālakiriyāya (bj, sya-all, pts) | dvedhikajātā → dveḷhakajātā (sya-all) | appaṭisaraṇe → So Bmr K; SS add ti. (pts note) | kālaṅkiriyāya → kālaṁkiriyāya (ms2005) | kālaṅkiriyāya → kāla-kiriyāya (pts) | dvedhikajātā → dvedhika-jātā (pts) | bhinnathūpe → bhinna-thūpe (pts)เพราะ การถึงแก่กรรมของนิครนถ์ นาฏบุตรนั้น พวกนิครนถ์จึงแตกกัน เกิดแยกกัน เป็น ๒ พวก ฯลฯ เป็นธรรมวินัยที่มีที่พำนักถูกทำลายแล้ว เป็นธรรมวินัย ที่ไม่มีที่พึ่งอาศัย
Evañhetaṁ, āvuso, hoti durakkhāte dhammavinaye duppavedite aniyyānike anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite.
durakkhāte → durākkhāte (sya-all) | hoti → (pts) | āvuso → Br K add hoti. (pts note) | evañhetaṁ → evaṁ hetaṁ (bjt) | evañhetaṁ → evaṁ h etaṁ (pts) | dhammavinaye → dhamma-vinaye (pts) | anupasamasaṁvattanike asammāsambuddhappavedite → anupasama-saṁvattanike asammāsambuddha-ppavedite (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ข้อนี้ก็เป็นอย่างนั้นแหละ ในธรรมวินัยที่ ศาสดากล่าวไว้ไม่ดี ประกาศไว้ไม่ดี ไม่เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ ไม่เป็นไปเพื่อ ความสงบระงับ เป็นธรรมวินัยที่ผู้มิใช่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้
Ayaṁ kho panāvuso, amhākaṁ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito.
amhākaṁ → asmākaṁ (pts1ed) | bhagavatā → bhagavato (si) | panāvuso → pana āvuso (bj) | panāvuso amhākaṁ → pan āvuso asmākaṁ (pts) | amhākaṁ → asmākaṁ (cck: pī.) | bhagavatā → bhagavato (cck: ka. sī.) | asmākaṁ → Bmr K amhākaṁ, and below. (pts note) | Bhagavatā → Sc Bhagavato, and below. (pts note) | upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito → upasama-saṁvattaniko sammāsambuddha-ppavedito (pts)ส่วนธรรมนี้ แลพระผู้มีพระภาคของพวกเราตรัสไว้ดีแล้ว ประกาศไว้ดีแล้ว เป็นเครื่องนำออกจาก ทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรมที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva saṅgāyitabbaṁ → sabbeh eva saṁgāyitabbaṁ (pts) | ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → cira-ṭṭhitikaṁ tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
Katamo cāvuso, amhākaṁ bhagavatā dhammo svākkhāto suppavedito niyyāniko upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito;
bhagavatā → bhagavato (si) | bhagavatā → bhagavato (cck: ka. sī.) | cāvuso amhākaṁ → āvuso asmākaṁ (pts) | upasamasaṁvattaniko sammāsambuddhappavedito → upasama-saṁvattaniko sammāsambuddha-ppavedito (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมอะไรเล่าที่พระผู้มีพระภาคของพวกเราตรัสไว้ดีแล้ว ประกาศไว้ดีแล้ว เป็นเครื่องนำออกจากทุกข์ได้ เป็นไปเพื่อความสงบระงับ เป็นธรรม ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าประกาศไว้
yattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ?
yattha → tattha (bj, sya-all) | devamanussānaṁ → devamanussānaṁ ekakaṁ (bj) | yattha → So SS; Bmr K tattha. (pts note) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya → cira-ṭṭhitikaṁ tad assa bahujana-hitāya (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาท กันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไป เพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
1. Ekaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto.
Bhagavatā → Sc omits. 5 St -ṭṭhitā. Cp. infra, xxxiv. 1. 2; A. X. 27. 6, vol. v. 50; 28, 4, vol. v. 55. (pts note) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhāto → sammad-akkhāto (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๑ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → cira-ṭṭhitikaṁ tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้ พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คน หมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katamo eko dhammo?ธรรมหมวดละ ๑ ประการ คืออะไร คือ
Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā.
āhāraṭṭhitikā → āhāra-ṭṭhitikā (pts)สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ดำรงอยู่ได้ด้วยอาหาร
Sabbe sattā saṅkhāraṭṭhitikā.
saṁkhāraṭṭhitikā → -6 So Bm K Sum-Scd; St Sum-Br omit; Sc . . . saṁkhāraṭṭhitā; Sd -ṭṭhiti; Br tiṭṭhikā. Cp. S. v. 64, 65. (pts note)สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ดำรงอยู่ได้ด้วยสังขาร
Ayaṁ kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena eko dhammo sammadakkhāto.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๑ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ dukaṁ (bj) | Tattha → SS yattha; Bmr K tattha. In this recurring formula at the close of the numerical sections SS frequently (but not invariably) read yattha. In the corresponding formula at the beginning all agree in tattha; which has accordingly been retained. (pts note) | + → saṅgītiyaekakaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → cira-ṭṭhitikaṁ tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
2. Duka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā.
dve → dve dhammā (sya-all, km) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๒ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
pe → So Bmr K. (pts note)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้ พรหมจรรย์นี้ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คน หมู่มาก เพื่อสุขแก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame dve?
dve → dve dhammā (sya-all) | dve → dve dhammo (syā. kaṁ.) evamuparipi (cck note) | dve → K adds dhammā. (pts note)ธรรมหมวดละ ๒ ประการ คืออะไร คือ
Nāmañca rūpañca.
ca → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (iii). A. II. 9. 3, vol. i. 83. (pts note) | nāmañca rūpañca → nāmañ ca rūpañ ca (pts)๑. นาม ๒. รูป
Avijjā ca bhavataṇhā ca.
ca → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (iv). A. IV. 251, vol. ii. 247. (pts note) | bhavataṇhā → bhava-taṇhā (pts)๑. อวิชชา (ความไม่รู้แจ้ง) ๒. ภวตัณหา (ความทะยานอยากในภพ)
Bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca.
ca → Cp. A. II. 9. 5, vol. i. 83. (pts note) | bhavadiṭṭhi → bhava-diṭṭhi (pts) | vibhavadiṭṭhi → vibhava-diṭṭhi (pts)๑. ภวทิฏฐิ (ความเห็นเนื่องด้วยภพ) ๒. วิภวทิฏฐิ (ความเห็นเนื่องด้วยวิภพ)
Ahirikañca anottappañca.
Ahirikañca → ahirīkañca (katthaci) | Ahirikañca → ahirīkañca (cck: katthaci) | ca → Cp. A. II. 1. 7, vol. i. 51; II. 9. 6, vol. i. 83; and II. 16. 5, 15, 25, vol. i. 95, 96. (pts note) | ahirikañca anottappañca → ahirikañ ca anottappañ ca (pts)๑. อหิริกะ (ความไม่อายบาป) ๒. อโนตตัปปะ (ความไม่กลัวบาป)
Hirī ca ottappañca.
hirī → hiri (sya-all) | Hiri → So Bmr K Sum-Sd; Scd hiriṁ; St omits this pair; Sum-Sc Br hirī. (pts note) | ca → Sc omits -ttappañ ca. Cp. A. II. 1. 8, 9, vol. i. 51; II. 9, 7, vol. i. 83; II. 16. 10, 20, 30, vol. i. 95, 96. (pts note) | hirī → hiri ca ottappañ (pts)๑. หิริ (ความอายบาป) ๒. โอตตัปปะ (ความกลัวบาป)
Dovacassatā ca pāpamittatā ca.
ca → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (v). A. II. 9. 8, vol. i. 83. (pts note) | pāpamittatā → pāpa-mittatā (pts)๑. โทวจัสสตา (ความเป็นผู้ว่ายาก) ๒. ปาปมิตตตา (ความมีปาปมิตร)
Sovacassatā ca kalyāṇamittatā ca.
ca → ca viii (pts) | ca → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (vi). A. II. 9. 9, vol. i. 83. (pts note) | kalyāṇamittatā → kalyāṇa-mittatā (pts)๑. โสวจัสสตา (ความเป็นผู้ว่าง่าย) ๒. กัลยาณมิตตตา (ความมีกัลยาณมิตร)
Āpattikusalatā ca āpattivuṭṭhānakusalatā ca.
ca → Cp. A. II. 9. 11, vol. i. 84. (pts note) | āpattikusalatā → āpatti-kusalatā (pts) | āpattivuṭṭhānakusalatā → āpatti-vuṭṭhāna-kusalatā (pts)๑. อาปัตติกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอาบัติ) ๒. อาปัตติวุฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากอาบัติ)
Samāpattikusalatā ca samāpattivuṭṭhānakusalatā ca.
ca → Cp. A. II. 15. 1, vol. i. 94. (pts note) | samāpattikusalatā → samāpatti-kusalatā (pts) | samāpattivuṭṭhānakusalatā → samāpatti-vuṭṭhāna-kusalatā (pts)๑. สมาปัตติกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในการเข้าสมาบัติ) ๒. สมาปัตติวุฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในการออกจากสมาบัติ)
Dhātukusalatā ca manasikārakusalatā ca.
ca → Cp. A. II. 9 10, vol. i. 83. (pts note) | dhātukusalatā → dhātu-kusalatā (pts) | manasikārakusalatā → manasikāra-kusalatā (pts)๑. ธาตุกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในธาตุ) ๒. มนสิการกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในมนสิการ)
Āyatanakusalatā ca paṭiccasamuppādakusalatā ca.
āyatanakusalatā → āyatana-kusalatā (pts) | paṭiccasamuppādakusalatā → paṭiccasamuppāda-kusalatā (pts)๑. อายตนกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอายตนะ) ๒. ปฏิจจสมุปปาทกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในปฏิจจสมุปบาท)
Ṭhānakusalatā ca aṭṭhānakusalatā ca.
ṭhānakusalatā → ṭhāna-kusalatā (pts) | aṭṭhānakusalatā → aṭṭhāna-kusalatā (pts)๑. ฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในฐานะ) ๒. อัฏฐานกุสลตา (ความเป็นผู้ฉลาดในอัฏฐานะ)
Ajjavañca lajjavañca.
ajjavañca lajjavañca → ājjavañca maddavañca (sya-all) | lajjavañ → So Sc Bm; Sd majjavañ; St omits; Br K maddavañ. Cp. A. II. 15. 2, vol. i. 94. (pts note) | ajjavañca lajjavañca → ajjavañ ca lajjavañ ca (pts)๑. อาชชวะ (ความซื่อตรง) ๒. ลัชชวะ (ความละอาย)
Khanti ca soraccañca.
ca → Cp. A. II. 15. 3, vol. i. 94. (pts note) | soraccañca → soraccañ ca (pts)๑. ขันติ (ความอดทน) ๒. โสรัจจะ (ความเสงี่ยม)
Sākhalyañca paṭisanthāro ca.
Sākhalyañ → Sd sokalyañ. (pts note) | paṭisanthāro → Bmr paṭisanḍhāro. Cp. A. II. 15. 4, vol. i. 94. (pts note) | sākhalyañca → sākhalyañ ca (pts)๑. สาขัลยะ (ความมีวาจาอ่อนหวาน) ๒. ปฏิสันถาร (การต้อนรับ)
Avihiṁsā ca soceyyañca.
Avihiṁsā → Sdt ahiṁsā. (pts note) | soceyyañ → Scd soveyyañ. Cp. A. II. 15. 5, vol. i. 94. (pts note) | Muṭṭhasaccañ → Sdt nuṭṭhassañ ca. Cp. A. II. 15. 16, vol. i. 95. (pts note) | soceyyañca → soceyyañ ca muṭṭhasaccañ (pts)๑. อวิหิงสา (ความไม่เบียดเบียน) ๒. โสเจยยะ (ความสะอาด)
Muṭṭhassaccañca asampajaññañca.
muṭṭhassaccañca → muṭṭhasaccañca (bjt, th) | muṭṭhassaccañca asampajaññañca → ca asampajaññañ ca (pts)๑. มุฏฐสัจจะ (ความหลงลืมสติ) ๒. อสัมปชัญญะ (ความไม่รู้ตัว)
Sati ca sampajaññañca.
Sati → So Bmr K; Sc satiñ; Sd omits this pair; St omits sati ca; Bmr K sati. Cp. xxxiv. 1.2 (i). A. II. 15. 17, vol. i. 95. (pts note) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)๑. สติ (ความระลึกได้) ๒. สัมปชัญญะ (ความรู้ตัว)
Indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca.
agutta-dvāratā → Sc -tāya. Cp. A. II. 15. 6, vol. i. 94. (pts note)๑. อินทริเยสุ อคุตตทวารตา (ความไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์) ๒. โภชเน อมัตตัญญุตา (ความไม่รู้จักประมาณในการบริโภค)
Indriyesu guttadvāratā ca bhojane mattaññutā ca.
gutta-dvāratā → Cp. A. II. 15. 7, vol. i. 94. (pts note)๑. อินทริเยสุ คุตตทวารตา (ความคุ้มครองทวารในอินทรีย์) ๒. โภชเน มัตตัญญุตา (ความรู้จักประมาณในการบริโภค)
Paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca.
paṭisaṅkhānabalañca → paṭisandhāna balaṁca (bj: syā) | Paṭisaṅkhānabalañca → paṭisandhānabalañca (cck: syā.) | Paṭisaṁkhāna-balañ → Cp. A. II. 2. 1. 3, vol. i. 52, 53; II. 15. 8, ibid. 94. (pts note) | paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca → paṭisaṁkhāna-balañ ca bhāvanā-balañ ca (pts)๑. ปฏิสังขานพละ (กำลังคือการพิจารณา) ๒. ภาวนาพละ (กำลังคือการเจริญ)
Satibalañca samādhibalañca.
Sati-balañ → Cp. A. II. 15. 9, vol. i. 94. (pts note) | satibalañca samādhibalañca → sati-balañ ca samādhi-balañ ca (pts)๑. สติพละ (กำลังคือสติ) ๒. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ)
Samatho ca vipassanā ca.
Samatho → Cp. xxxiv. 1.3 (ii). A. II. 4. 10, vol. i. 61; II. 15. 10, ibid. 95; II. 17. 3, 5, ibid. 100. (pts note)๑. สมถะ (การฝึกจิตให้สงบเป็นสมาธิ) ๒. วิปัสสนา (ความเห็นแจ้ง)
Samathanimittañca paggahanimittañca.
samathanimittañca paggahanimittañca → samatha-nimittañ ca paggaha-nimittañ ca (pts)๑. สมถนิมิต (นิมิตแห่งสมถะ) ๒. ปัคคหนิมิต (นิมิตแห่งความเพียร)
Paggaho ca avikkhepo ca.
paggaho → paggāho (bj) | Paggaho → So Bm; Br paggāha. Cp. A. II. 9. 2, vol. i. 83. (pts note)๑. ปัคคหะ (ความเพียร) ๒. อวิกเขปะ (ความไม่ฟุ้งซ่าน)
Sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca.
Sīla-sampadā → Cp. A. II. 16. 12, vol. i. 95. (pts note) | diṭṭhivipatti → diṭṭhi-sampadā (pts)๑. สีลวิบัติ (ความวิบัติแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิวิบัติ (ความวิบัติแห่งทิฏฐิ)
Sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca.
sīlasampadā ca diṭṭhisampadā ca → xxviii (pts) | diṭṭhi-vipatti → Bm vippatti. Bmr K put this pair first in the sīla-diṭṭhi group. Cp. A. II. 15. 11, vol. i. 95. (pts note) | sīlasampadā → sīla-vipatti (pts)๑. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ)
Sīlavisuddhi ca diṭṭhivisuddhi ca.
Sīla-visuddhi → Cp. A. II. 15. 13, vol. i. 95. (pts note) | diṭṭhivisuddhi → diṭṭhi-visuddhi (pts)๑. สีลวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งศีล) ๒. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ)
Diṭṭhivisuddhi kho pana yathā diṭṭhissa ca padhānaṁ.
padhānaṁ → Cp. A. II. 15. 14, vol. i. 95. (pts note) | diṭṭhivisuddhi → diṭṭhi-visuddhi (pts)๑. ทิฏฐิวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งทิฏฐิ) ๒. ยถาทิฏฐิปธานะ (ความเพียรที่สมควรแก่สัมมาทิฏฐิ)
Saṁvego ca saṁvejanīyesu ṭhānesu saṁviggassa ca yoniso padhānaṁ.
padhānaṁ → padhānaṁ xxxi (pts) | Saṁvego → Cp. A. IV. 113, 5 ff., vol. ii. 115. (pts note) | ca saṁvejanīyesu → casaṁvejanīyesu (bjt) | saṁvejanīyesu → saṁvejaniyesu (pts)๑. สังเวชนีเยสุ ฐาเนสุ สังเวคะ (ความสลดใจในที่ที่ควรสลดใจ) ๒. สังวิคคัสสะ โยนิโส ปธานะ (ความเพียรโดยแยบคายของผู้มีความสลดใจ)
Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu appaṭivānitā ca padhānasmiṁ.
padhānasmiṁ → padhānasmiṁ xxxii (pts) | Asantuṭṭhitā → Cp. A. II. 15. 15, vol. i. 95. (pts note)๑. กุสเลสุ ธัมเมสุ อสันตุฏฐิตา (ความไม่สันโดษในกุศลธรรมทั้งหลาย) ๒. ปธานัสมิง อัปปฏิวานิตา (ความไม่ท้อถอยในการบำเพ็ญเพียร)
Vijjā ca vimutti ca.
Vijjā → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (x). A. II. 9. 4, vol. i. 83; IV. 251, vol. ii. 247. (pts note)๑. วิชชา (ความรู้แจ้ง) ๒. วิมุตติ (ความหลุดพ้น)
Khayeñāṇaṁ anuppādeñāṇaṁ.
Khaye → Cp. infra, xxxiv. 1.3 (viii). (pts note) | khayeñāṇaṁ anuppādeñāṇaṁ → khaye ñāṇaṁ anuppāde ñāṇaṁ (bjt, th, pts)๑. ขยญาณ (ความรู้ในการสิ้นกิเลส) ๒. อนุปปาทญาณ (ความรู้ในการไม่เกิดกิเลส)
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dve dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๒ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ tikaṁ (bj) | pe → So Bmr K. (pts note)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่ คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
3. Tika
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๓ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame tayo?
tayo → tayo dhammā (sya-all) | tayo → K adds dhammā. (pts note)ธรรมหมวดละ ๓ ประการ คืออะไร คือ
Tīṇi akusalamūlāni—
akusala-mūlāni → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (i). A. III. 69. 1, vol. i. 201. (pts note)อกุศลมูล ๓
lobho akusalamūlaṁ, doso akusalamūlaṁ, moho akusalamūlaṁ.
akusalamūlaṁ → akusala-mūlaṁ (pts)๑. อกุศลมูลคือโลภะ (ความอยากได้) ๒. อกุศลมูลคือโทสะ (ความคิดประทุษร้าย) ๓. อกุศลมูลคือโมหะ (ความหลง)
Tīṇi kusalamūlāni—
kusala-mūlāni → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (ii). A. III. 69. 6, vol. i. 203. (pts note)กุศลมูล ๓
alobho kusalamūlaṁ, adoso kusalamūlaṁ, amoho kusalamūlaṁ.
kusalamūlaṁ → kusala-mūlaṁ (pts)๑. กุศลมูลคืออโลภะ (ความไม่อยากได้) ๒. กุศลมูลคืออโทสะ (ความไม่คิดประทุษร้าย) ๓. กุศลมูลคืออโมหะ (ความไม่หลง)
Tīṇi duccaritāni—ทุจริต ๓
kāyaduccaritaṁ, vacīduccaritaṁ, manoduccaritaṁ.
mano-duccaritaṁ → Cp. A. II. 1. 1, 3, vol. i. 49; 2. 1, ibid. 52; 2. 7, 8, ibid. 57; 2. 4, 3, ibid. 62; III. 2. ibid. 102; 17. ibid. 114; 35. 1, ibid. 138, and frequently onwards. Cp. M. i. 35, 279; S. v. 75. (pts note) | kāyaduccaritaṁ vacīduccaritaṁ manoduccaritaṁ → kāya-duccaritaṁ vacī-duccaritaṁ mano-duccaritaṁ (pts)๑. กายทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยกาย) ๒. วจีทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยวาจา) ๓. มโนทุจริต (ความประพฤติชั่วด้วยใจ)
Tīṇi sucaritāni—สุจริต
kāyasucaritaṁ, vacīsucaritaṁ, manosucaritaṁ.
mano-sucaritaṁ → Cp. A. II. 1. 1, 3, vol. i. 49; 2. 7, 8, ibid. 57, 58; 4. 3, ibid. 62; III. 2, ibid. 102, and onwards. (pts note) | kāyasucaritaṁ vacīsucaritaṁ manosucaritaṁ → kāya-sucaritaṁ vacī-sucaritaṁ mano-sucaritaṁ (pts)๑. กายสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยกาย) ๒. วจีสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยวาจา) ๓. มโนสุจริต (ความประพฤติชอบด้วยใจ)
Tayo akusalavitakkā—
akusalavitakkā → akusala-vitakkā (pts)อกุศลวิตก ๓
kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.
vihiṁsā-vitakko → Cp. D. xvii. 2. 2, vol. ii. 186. A. III. 40. 2, vol. i. 148; 122, ibid. 275 and onwards. S. vol. i. 203; ii. 151; iii. 93. (pts note) | kāmavitakko byāpādavitakko vihiṁsāvitakko → kāma-vitakko vyāpādavitakko vihiṁsā-vitakko (pts)๑. กามวิตก (ความตรึกในทางกาม) ๒. พยาบาทวิตก (ความตรึกในทางพยาบาท) ๓. วิหิงสาวิตก (ความตรึกในทางเบียดเบียน)
Tayo kusalavitakkā—
kusalavitakkā → kusala-vitakkā (pts)กุศลวิตก ๓
nekkhammavitakko, abyāpādavitakko, avihiṁsāvitakko.
avihiṁsā-vitakko → Cp. A. III. 122, vol. i. 275. (pts note) | nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṁsāvitakko → nekkhamma-vitakko avyāpāda-vitakko avihiṁsā-vitakko (pts)๑. เนกขัมมวิตก (ความตรึกปลอดจากกาม) ๒. อพยาบาทวิตก (ความตรึกปลอดจากพยาบาท) ๓. อวิหิงสาวิตก (ความตรึกปลอดจากการเบียดเบียน)
Tayo akusalasaṅkappā—
akusalasaṅkappā → akusalasaṁkappā (bjt) | akusalasaṅkappā → akusala-saṁkappā kāma (pts)อกุศลสังกัปปะ ๓
kāmasaṅkappo, byāpādasaṅkappo, vihiṁsāsaṅkappo.
vihiṁsāsaṅkappo → vihiṁsāsaṁkappo viii (pts) | vihiṁsā-saṁkappo → Cp. A. X. 20. 10, vol. v. 31. (pts note) | kāmasaṅkappo byāpādasaṅkappo vihiṁsāsaṅkappo → kāmasaṁkappo byāpādasaṁkappo vihiṁsāsaṁkappo (bjt) | kāmasaṅkappo byāpādasaṅkappo vihiṁsāsaṅkappo → saṁkappo vyāpāda-saṁkappo vihiṁsā-saṁkappo (pts)๑. กามสังกัปปะ (ความดำริในทางกาม) ๒. พยาปาทสังกัปปะ (ความดำริในทางพยาบาท) ๓. วิหิงสาสังกัปปะ (ความดำริในทางเบียดเบียน)
Tayo kusalasaṅkappā—
kusalasaṅkappā → kusalasaṁkappā (bjt) | kusalasaṅkappā → kusala-saṁkappā nekkhamma (pts)กุศลสังกัปปะ ๓
nekkhammasaṅkappo, abyāpādasaṅkappo, avihiṁsāsaṅkappo.
nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo avihiṁsāsaṅkappo → nekkhammasaṁkappo abyāpādasaṁkappo avihiṁsāsaṁkappo (bjt) | nekkhammasaṅkappo abyāpādasaṅkappo avihiṁsāsaṅkappo → saṁkappo avyāpāda-saṁkappo avihiṁsā-saṁkappo (pts)๑. เนกขัมมสังกัปปะ (ความดำริปลอดจากกาม) ๒. อพยาปาทสังกัปปะ (ความดำริปลอดจากพยาบาท) ๓. อวิหิงสาสังกัปปะ (ความดำริปลอดจากการเบียดเบียน)
Tisso akusalasaññā—
akusalasaññā → akusala-saññā (pts)อกุศลสัญญา ๓
kāmasaññā, byāpādasaññā, vihiṁsāsaññā.
vihiṁsā-saññā → Cp. A. VI. 74. 2, vol. iii. 428; 110. 2, ibid. 446. (pts note) | kāmasaññā byāpādasaññā vihiṁsāsaññā → kāma-saññā vyāpāda-saññā vihiṁsā-saññā (pts)๑. กามสัญญา (ความกำหนดหมายในทางกาม) ๒. พยาปาทสัญญา (ความกำหนดหมายในทางพยาบาท) ๓. วิหิงสาสัญญา (ความกำหนดหมายในทางเบียดเบียน)
Tisso kusalasaññā—
kusalasaññā → kusala-saññā (pts)กุศลสัญญา ๓
nekkhammasaññā, abyāpādasaññā, avihiṁsāsaññā.
avihiṁsā-saññā → Cp. A. VI. 75. 4, vol. iii. 429; 110. 3, ibid. 447. (pts note) | nekkhammasaññā abyāpādasaññā avihiṁsāsaññā → nekkhamma-saññā avyāpādasaññā avihiṁsā-saññā (pts)๑. เนกขัมมสัญญา (ความกำหนดหมายปลอดจากกาม) ๒. อพยาปาทสัญญา (ความกำหนดหมายปลอดจากพยาบาท) ๓. อวิหิงสาสัญญา (ความกำหนดหมายปลอดจากการเบียดเบียน)
Tisso akusaladhātuyo—
akusaladhātuyo → akusala-dhātuyo (pts)อกุศลธาตุ ๓
kāmadhātu, byāpādadhātu, vihiṁsādhātu.
vihiṁsā-dhātu → For xi. and xii. cp. A. VI. 111. 2, 3, vol. iii. 447. (pts note) | kāmadhātu byāpādadhātu vihiṁsādhātu → kāma-dhātu vyāpāda-dhātu vihiṁsā-dhātu (pts)๑. กามธาตุ (ธาตุคือกาม) ๒. พยาปาทธาตุ (ธาตุคือพยาบาท) ๓. วิหิงสาธาตุ (ธาตุคือวิหิงสา)
Tisso kusaladhātuyo—
kusaladhātuyo → kusala-dhātuyo (pts)กุศลธาตุ ๓
nekkhammadhātu, abyāpādadhātu, avihiṁsādhātu.
nekkhammadhātu abyāpādadhātu avihiṁsādhātu → nekkhamma-dhātu avyāpāda-dhātu avihiṁsā-dhātu (pts)๑. เนกขัมมธาตุ (ธาตุคือเนกขัมมะ) ๒. อพยาปาทธาตุ (ธาตุคืออพยาบาท) ๓. อวิหิงสาธาตุ (ธาตุคืออวิหิงสา)
Aparāpi tisso dhātuyo—
aparāpi → xiii aparā pi (pts)ธาตุ ๓ อีกนัยหนึ่ง
kāmadhātu, rūpadhātu, arūpadhātu.
arūpa-dhātu → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (ix). A. III. 76. 1-3, vol. i. 223. (pts note) | xiv → Sc omits this triad. (pts note) | kāmadhātu rūpadhātu arūpadhātu → kāma-dhātu rūpa-dhātu arūpa-dhātu (pts)๑. กามธาตุ (ธาตุคือกามภพ) ๒. รูปธาตุ (ธาตุคือรูปภพ) ๓. อรูปธาตุ (ธาตุคืออรูปภพ)
Aparāpi tisso dhātuyo—
aparāpi → xiv aparā pi (pts)ธาตุ ๓ อีกนัยหนึ่ง
rūpadhātu, arūpadhātu, nirodhadhātu.
rūpadhātu arūpadhātu nirodhadhātu → rūpa-dhātu arūpa-dhātu nirodha-dhātu (pts)๑. รูปธาตุ (ธาตุคือรูปภพ) ๒. อรูปธาตุ (ธาตุคืออรูปภพ) ๓. นิโรธธาตุ (ธาตุคือนิโรธ)
Aparāpi tisso dhātuyo—
aparāpi → xv aparā pi (pts)ธาตุ ๓ อีกนัยหนึ่ง
hīnadhātu, majjhimadhātu, paṇītadhātu.
Hīnā → SS -ā in all three cases (Sc hīna); Bmr K always -a. (pts note) | hīnadhātu majjhimadhātu paṇītadhātu → hīnā dhātu majjhimā dhātu paṇītā dhātu (pts)๑. หีนธาตุ (ธาตุอย่างหยาบ) ๒. มัชฌิมธาตุ (ธาตุอย่างกลาง) ๓. ปณีตธาตุ (ธาตุอย่างประณีต)
Tisso taṇhā—ตัณหา ๓
kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.
vibhavataṇhā → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (iv). (pts note) | kāmataṇhā bhavataṇhā → kāma-taṇhā bhava-taṇhā (pts)๑. กามตัณหา (ความทะยานอยากในกาม) ๒. ภวตัณหา (ความทะยานอยากในภพ) ๓. วิภวตัณหา (ความทะยานอยากในวิภพ)
Aparāpi tisso taṇhā—
aparāpi → xvii aparā pi (pts)ตัณหา ๓ อีกนัยหนึ่ง
kāmataṇhā, rūpataṇhā, arūpataṇhā.
kāmataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā → kāma-taṇhā rūpa-taṇhā arūpa-taṇhā (pts)๑. กามตัณหา (ความทะยานอยากในกามภพ) ๒. รูปตัณหา (ความทะยานอยากในรูปภพ) ๓. อรูปตัณหา (ความทะยานอยากในอรูปภพ)
Aparāpi tisso taṇhā—
aparāpi → xviii aparā pi (pts)ตัณหา ๓ อีกนัยหนึ่ง
rūpataṇhā, arūpataṇhā, nirodhataṇhā.
rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā → rūpa-taṇhā arūpa-taṇhā nirodha-taṇhā (pts)๑. รูปตัณหา (ความทะยานอยากในรูปภพ) ๒. อรูปตัณหา (ความทะยานอยากในอรูปภพ) ๓. นิโรธตัณหา (ความทะยานอยากในความดับสูญ)
Tīṇi saṁyojanāni—
saṁyojanāni → saññojanāni (th)สังโยชน์ ๓
sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso.
sīlabbata-parāmāso → Cp. A. III. 92. 4, vol. i. 242. (pts note) | sakkāyadiṭṭhi → sakkāya-diṭṭhi (pts)๑. สักกายทิฏฐิ (ความเห็นว่าเป็นตัวของตน) ๒. วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) ๓. สีลัพพตปรามาส (ความถือมั่นศีลพรต)
Tayo āsavā—อาสวะ ๓
kāmāsavo, bhavāsavo, avijjāsavo.
avijjāsavo → Cp. D. ii. 97, vol. i. 84. A. III. 58. 5, vol. i. 165, and onwards. M. i. 7, 23, 279. S. iv. 256; v. 56, 189. (pts note)๑. กามาสวะ (อาสวะคือกาม) ๒. ภวาสวะ (อาสวะคือภพ) ๓. อวิชชาสวะ (อาสวะคืออวิชชา)
Tayo bhavā—ภพ ๓
kāmabhavo, rūpabhavo, arūpabhavo.
arūpabhavo → arūpabhavo xxii (pts) | arūpabhavo → Cp. D. xv. 5, vol. ii. 57. A. III. 76. 1-3, vol. ii. 223; VI. 105. 2, vol. iii. 444. S. ii. 3; iv. 258. (pts note) | kāmabhavo rūpabhavo → kāma-bhavo rūpa-bhavo (pts)๑. กามภพ (ภพที่เป็นกามาวจร) ๒. รูปภพ (ภพที่เป็นรูปาวจร) ๓. อรูปภพ (ภพที่เป็นอรูปาวจร)
Tisso esanā—เอสนา(การแสวงหา) ๓
kāmesanā, bhavesanā, brahmacariyesanā.
brahmacariyesanā → brahmacariyesanā xxiii (pts) | brahmacariyesanā → Cp. A. X. 20. 9, vol. v. 31. S. v. 54, 136, 246. (pts note)๑. กาเมสนา (การแสวงหากาม) ๒. ภเวสนา (การแสวงหาภพ) ๓. พรหมจริเยสนา (การแสวงหาพรหมจรรย์)
Tisso vidhā—วิธา(ความถือตัว) ๓
seyyohamasmīti vidhā, sadisohamasmīti vidhā, hīnohamasmīti vidhā.
ham → So Scd K Sum; St seyyohasmīti, etc.; Br seyyohamasmiṁti; Br seyyohasmiti, etc. (pts note) | seyyohamasmīti → seyyohamasmī ti (bjt) | seyyohamasmīti → seyyo ham asmīti (pts) | sadisohamasmīti → sadiso ham asmīti (pts) | hīnohamasmīti → hīno ham asmīti (pts)๑. เสยโยหมัสมีติ วิธา (ถือตัวว่าเราเป็นผู้เลิศกว่าเขา) ๒. สทิโสหมัสมีติ วิธา (ถือตัวว่าเราเป็นผู้เสมอเขา) ๓. หีโนหมัสมีติ วิธา (ถือตัวว่าเราเป็นผู้ด้อยกว่าเขา)
Tayo addhā—อัทธา(กาล) ๓ atīto addhā, anāgato addhā, paccuppanno addhā.๑. อตีตอัทธา (อดีตกาล) ๒. อนาคตอัทธา (อนาคตกาล) ๓. ปัจจุปปันนอัทธา (ปัจจุบันกาล)
Tayo antā—อันตะ ๓
sakkāyo anto, sakkāyasamudayo anto, sakkāyanirodho anto.
anto → anto xxvi (pts) | anto → Cp. A. VI. 61. 7, vol. iii. 401. (pts note) | sakkāyasamudayo → sakkāya-samudayo (pts) | sakkāyanirodho → sakkāya-nirodho (pts)๑. สักกายอันตะ (ส่วนสุดคือสักกายะ) ๒. สักกายสมุทยอันตะ (ส่วนสุดคือสักกายสมุทัย) ๓. สักกายนิโรธอันตะ (ส่วนสุดคือสักกายนิโรธ)
Tisso vedanā—เวทนา ๓
sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā.
vedanā → vedanā xxvii (pts) | vedanā → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (iii). A. VI. 61. 4, vol. iii. 400. S. ii. 53; iii. 86; iv. 204-235; v. 21, 57, 189. (pts note) | adukkhamasukhā → adukkha-m-asukhā (pts)๑. สุขเวทนา (ความรู้สึกสุข) ๒. ทุกขเวทนา (ความรู้สึกทุกข์) ๓. อทุกขมสุขเวทนา (ความรู้สึกไม่ใช่ทุกข์ไม่ใช่สุข)
Tisso dukkhatā—ทุกขตา ๓
dukkhadukkhatā, saṅkhāradukkhatā, vipariṇāmadukkhatā.
vipariṇāmadukkhatā → vipariṇāmadukkhatā xxviii (pts) | vipariṇāma-dukkhatā → Cp. S. iv. 259; v. 56. (pts note) | dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā → dukkha-dukkhatā saṁkhāradukkhatā vipariṇāma-dukkhatā (pts)๑. ทุกขทุกขตา (สภาวทุกข์คือทุกข์) ๒. สังขารทุกขตา (สภาวทุกข์คือสังขาร) ๓. วิปริณามทุกขตา (สภาวทุกข์คือความแปรผันไป)
Tayo rāsī—ราสี(กอง) ๓
micchattaniyato rāsi, sammattaniyato rāsi, aniyato rāsi.
micchattaniyato → micchatta-niyato (pts)๑. มิจฉัตตนิยตราสี (กองแห่งธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน) ๒. สัมมัตตนิยตราสี (กองแห่งธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอน) ๓. อนิยตราสี (กองแห่งธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน)
Tayo tamā—
Tayo tamā → tisso kaṅkhā (bahūsu) | tayo tamā → tisso kaṅkhā (bj, sya-all) | kaṅkhā → tayo tamā (bj: machasaṁ) | tamā → tisso kaṅkhā (bahūsu) aṭṭhakathā oloketabbā (cck note) | Tisso → So Bmr K; SS tayo. (pts note) | kaṅkhā → St Sum tamā. (pts note)ตมะ(ความมืด) ๓
atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.
na → ca (pts)๑. เคลือบแคลง สงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใส ปรารภอดีตกาล ๒. เคลือบแคลง สงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใส ปรารภอนาคตกาล ๓. เคลือบแคลง สงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใส ปรารภปัจจุบันกาล
Tīṇi tathāgatassa arakkheyyāni—
arakkheyyāni → ārakkheyyāni (pts) | ārakkheyyāni → K arakkheyyāni; and so A. VII. 55. 1, 2, vol. iv. 82, where four are enumerated. (pts note)อรักเขยยะ(ข้อที่พระตถาคตไม่ต้องรักษา) ๓
parisuddhakāyasamācāro āvuso tathāgato, natthi tathāgatassa kāyaduccaritaṁ, yaṁ tathāgato rakkheyya:
parisuddhakāyasamācāro → parisuddhakāya-samācāro (pts) | natthi → n atthi (pts) | kāyaduccaritaṁ → kāya-duccaritaṁ (pts)๑. พระตถาคตทรงมีกายสมาจาร (ความประพฤติทางกาย) บริสุทธิ์ ไม่ทรง มีกายทุจริตที่พระองค์จะต้องรักษาไว้โดยตั้งพระทัยว่า
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti.‘คนอื่น ๆ อย่าได้ รู้กายทุจริตของเรานี้’
Parisuddhavacīsamācāro āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa vacīduccaritaṁ, yaṁ tathāgato rakkheyya:
parisuddhavacīsamācāro → parisuddha-vacī-samācāro (pts) | natthi → n atthi (pts) | vacīduccaritaṁ → vacī-duccaritaṁ (pts)๒. พระตถาคตทรงมีวจีสมาจาร (ความประพฤติทางวาจา) บริสุทธิ์ ไม่ทรง มีวจีทุจริตที่พระองค์จะต้องรักษาไว้โดยตั้งพระทัยว่า
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti.‘คนอื่น ๆ อย่าได้รู้ วจีทุจริตของเรานี้’
Parisuddhamanosamācāro, āvuso, tathāgato, natthi tathāgatassa manoduccaritaṁ yaṁ tathāgato rakkheyya:
parisuddhamanosamācāro → parisuddhamano-samācāro (pts) | natthi → n atthi (pts) | manoduccaritaṁ → mano-duccaritaṁ (pts)๓. พระตถาคตทรงมีมโนสมาจาร (ความประพฤติทางใจ) บริสุทธิ์ ไม่ทรงมี มโนทุจริตที่พระองค์จะต้องรักษาไว้โดยตั้งพระทัยว่า
‘mā me idaṁ paro aññāsī’ti.
aññāsīti → aññāsīti xxxi (pts)‘คนอื่น ๆ อย่าได้รู้ มโนทุจริตของเรานี้’
Tayo kiñcanā—กิญจนะ(เครื่องกังวล) ๓
rāgo kiñcanaṁ, doso kiñcanaṁ, moho kiñcanaṁ.
kiñcanaṁ → kiñcanaṁ xxxii (pts) | kiñcanaṁ → Cp. S. iv. 297. The group rāga, dosa, moha recurs constantly in A. from II. 2. 1, vol. i. 52, onwards. (pts note)๑. ราคกิญจนะ (เครื่องกังวลคือราคะ) ๒. โทสกิญจนะ (เครื่องกังวลคือโทสะ) ๓. โมหกิญจนะ (เครื่องกังวลคือโมหะ)
Tayo aggī—
aggī → So Br K; SS Bm aggi. Cp. S., vol. iv. 19. A. VII. 43. 2, vol. iv. 41, enumerates seven, adding kaṭṭhaggi to those of (xxxii), (xxxiii). (pts note)อัคคิ(ไฟ) ๓
rāgaggi, dosaggi, mohaggi.๑. ราคัคคิ (ไฟคือราคะ) ๒. โทสัคคิ (ไฟคือโทสะ) ๓. โมหัคคิ (ไฟคือโมหะ)
Aparepi tayo aggī—
aparepi → xxxiii apare pi (pts)อัคคิ ๓ อีกนัยหนึ่ง
āhuneyyaggi, gahapataggi, dakkhiṇeyyaggi.
gahapataggi → K puts this third. (pts note) | + → dakkhiṇeyyaggi (th)๑. อาหุเนยยัคคิ (ไฟคืออาหุไนยบุคคล) ๒. คหปตัคคิ (ไฟคือคหบดี) ๓. ทักขิเณยยัคคิ (ไฟคือทักขิไณยบุคคล)
Tividhena rūpasaṅgaho—
rūpasaṅgaho → rūpa-saṅgaho (pts)รูปสังคหะ ๓
sanidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ, anidassanasappaṭighaṁ rūpaṁ, anidassanaappaṭighaṁ rūpaṁ.
rūpaṁ → anidassanasappaṭigharūpaṁ (bj: syā, kām) | rūpaṁ → sanidassanasappaṭigharūpaṁ (syā. kaṁ.) evamitaradvayepi (cck note) | Sanidassana-sappaṭighaṁ → SS almost always -ghaṁ; Bmr always; K -gha. (pts note) | anidassanasappaṭighaṁ → anidassana-sappaṭighaṁ (pts)๑. สนิทัสสนสัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นได้และสัมผัสได้) ๒. อนิทัสสนสัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นไม่ได้ แต่สัมผัสได้) ๓. อนิทัสสนอัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นไม่ได้และสัมผัสไม่ได้)
Tayo saṅkhārā—
saṅkhārā → saṁkhārā puññābhisaṁkhāro (pts)สังขาร ๓
puññābhisaṅkhāro, apuññābhisaṅkhāro, āneñjābhisaṅkhāro.
āneñjābhisaṅkhāro → āneñjābhisaṁkhāro xxxvi (pts) | āneñjābhisaṁkhāro → So Bmr K Sum-Br and Childers; SS Sum-Scd ānañjābhisaṁkhāro. (pts note) | puññābhisaṅkhāro apuññābhisaṅkhāro āneñjābhisaṅkhāro → apuññābhisaṁkhāro āneñjābhisaṁkhāro (pts)๑. ปุญญาภิสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งกรรมฝ่ายดี) ๒. อปุญญาภิสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งกรรมฝ่ายชั่ว) ๓. อาเนญชาภิสังขาร (สภาพที่ปรุงแต่งภพอันมั่นคงไม่หวั่นไหว)
Tayo puggalā—บุคคล ๓
sekkho puggalo, asekkho puggalo, nevasekkho nāsekkho puggalo.
puggalo → puggalo xxxvii (pts) | Sekho → Bmr K sekkho, throughout. (pts note) | nevasekkho nāsekkho → nevasekkhonāsekkho (my, bjt)๑. เสขบุคคล (บุคคลผู้ยังต้องศึกษา) ๒. อเสขบุคคล (บุคคลผู้ไม่ต้องศึกษา) ๓. เนวเสขานาเสขบุคคล (บุคคลผู้ยังต้องศึกษาก็มิใช่ ผู้ไม่ต้องศึกษาก็มิใช่)
Tayo therā—เถระ ๓
jātithero, dhammathero, sammutithero.
sammutithero → sammatithero (cck, km); sammatitthero (sya1ed, sya2ed) | sammutithero → sammatithero (bj); sammutithero xxxviii (pts) | jātithero dhammathero sammutithero → jātitthero dhammatthero sammatitthero (sya-all) | sammatithero → sammututhero (bj: machasaṁ) | sammutithero → sammatithero (cck: syā. kaṁ.) | jātithero dhammathero sammutithero → jāti-thero dhamma-thero sammuti-thero (pts)๑. ชาติเถระ (พระเถระโดยชาติ) ๒. ธัมมเถระ (พระเถระโดยธรรม) ๓. สมมติเถระ (พระเถระโดยสมมติ)
Tīṇi puññakiriyavatthūni—
puññakiriyavatthūni → puññakiriyāvatthūni (sya-all) | puññakiriyavatthūni → puñña-kiriya-vatthūni (pts)บุญกิริยาวัตถุ ๓
dānamayaṁ puññakiriyavatthu, sīlamayaṁ puññakiriyavatthu, bhāvanāmayaṁ puññakiriyavatthu.
puñña-kiriya-vatthu → St vatthuṁ. (pts note) | xxxix → St inserts uppādetvā. (pts note) | puññakiriyavatthu → puññakiriyāvatthu (th)๑. ทานมัยบุญกิริยาวัตถุ (บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยทาน) ๒. สีลมัยบุญกิริยาวัตถุ (บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยศีล) ๓. ภาวนามัยบุญกิริยาวัตถุ (บุญกิริยาวัตถุที่สำเร็จด้วยภาวนา)
Tīṇi codanāvatthūni—
codanāvatthūni → codanā-vatthūni (pts)โจทนาวัตถุ(เหตุที่ใช้โจท) ๓
diṭṭhena, sutena, parisaṅkāya.
parisaṅkāya → parisaṁkāya (bjt, pts)๑. ทิฏเฐนะ (โจทด้วยได้เห็น) ๒. สุเตนะ (โจทด้วยได้ยินได้ฟัง) ๓. ปริสังกายะ (โจทด้วยความระแวงสงสัย)
Tisso kāmūpapattiyo—
kāmūpapattiyo → kāmuppattiyo (bj); kāmupavattiyo (cck); kāmupapattiyo (sya1ed, pts1ed, mr) | kāmūpapattiyo santāvuso → kāmupapattiyo sant āvuso (pts) | kāmūpapattiyo → kāmūpapattiyo (bj: PTS, syā, kām) | kāmūpapattiyo → kāmuppattiyo (cck: sī.); kāmupapattiyo (cck: syā. pī. ka.) | kāmupapattiyo → SS kāmuppattiyo; Bm Sum-Bm kamūpapattiyo; Br Sum-Scd kāmupapo; K kāmūpavattiyo, but afterwards ūpapo. (pts note)กามุปปัตติ(การเกิดในกามภพ) ๓
santāvuso sattā paccupaṭṭhitakāmā, te paccupaṭṭhitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | paccupaṭṭhitakāmā → paccupaṭṭhita-kāmā (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)๑. สัตว์ที่มีกามปรากฏเฉพาะหน้ามีอยู่ สัตว์เหล่านั้นเป็นไปตามอำนาจของ กามทั้งหลายที่ปรากฏเฉพาะหน้าแล้ว เช่น มนุษย์ เทพบางพวกและ วินิปาติกะบางพวก
Ayaṁ paṭhamā kāmūpapatti.
kāmūpapatti santāvuso → kāmupapatti sant āvuso (pts)นี้เป็นกามุปปัตติที่ ๑
Santāvuso, sattā nimmitakāmā, te nimminitvā nimminitvā kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā nimmānaratī.
nimminitvā nimminitvā → nimmetvā nimmetvā (pts) | nimmetvā → So SS Sum-Scd; Bm K Sum-Br nimminitva nimminitvā; Br nimminetvā nimminetvā. (pts note) | santāvuso → sant āvuso (pts) | nimmitakāmā → nimmita-kāmā (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | nimmānaratī → nimmāna-ratī (pts)๒. สัตว์ที่เนรมิตกามคุณได้มีอยู่ สัตว์เหล่านั้นเนรมิตแล้ว เป็นไปตามอำนาจ ของกามทั้งหลาย เช่น พวกเทพชั้นนิมมานรดี
Ayaṁ dutiyā kāmūpapatti.
kāmūpapatti santāvuso → kāmupapatti sant āvuso (pts)นี้เป็นกามุปปัตติที่ ๒
Santāvuso sattā paranimmitakāmā, te paranimmitesu kāmesu vasaṁ vattenti, seyyathāpi devā paranimmitavasavattī.
santāvuso → sant āvuso (pts) | paranimmitakāmā → para-nimmita-kāmā (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | paranimmitavasavattī → paranimmita-vasavattī (pts)๓. สัตว์ที่ผู้อื่นเนรมิตกามคุณให้มีอยู่ สัตว์เหล่านั้นเป็นไปตามอำนาจของ กามคุณที่ผู้อื่นเนรมิตให้แล้ว เช่น พวกเทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี
Ayaṁ tatiyā kāmūpapatti.
kāmūpapatti → kāmupapatti xli (pts) | kāmupapatti → Br here kāmūpapatti. (pts note)นี้เป็น กามุปปัตติที่ ๓
Tisso sukhūpapattiyo—
sukhūpapattiyo → sukhupapattiyo (sya1ed, pts1ed, mr) | sukhūpapattiyo santāvuso → sukhupapattiyo sant āvuso (pts) | sukhūpapattiyo → sukhupapattiyo (bj: PTS, syā, kām) | sukhūpapattiyo → sukhupapattiyo (cck: syā. pī. ka.) | sukhupapattiyo → Sum-Br sukhūpapattiyo. (pts note)การเข้าถึงความสุข ๓
santāvuso sattā uppādetvā uppādetvā sukhaṁ viharanti, seyyathāpi devā brahmakāyikā.
sattā → sattā sukhaṁ (sya-all, km) | sukhaṁ → cittasukhaṁ (sya-all, mr) | sattā → sattā sukhaṁ (cck: syā. kaṁ.) | santāvuso → sant āvuso (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | brahmakāyikā → brahma-kāyikā (pts)๑. สัตว์พวกที่ทำความสุขให้เกิดขึ้น ๆ แล้วอยู่เป็นสุขมีอยู่ เช่น พวกเทพ ชั้นพรหมกายิกา
Ayaṁ paṭhamā sukhūpapatti.
sukhūpapatti santāvuso → sukhupapatti sant āvuso (pts)นี้เป็นการเข้าถึงความสุขที่ ๑
Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā.
abhisannā parisannā → abhissannā parissannā (bjt) | santāvuso → sant āvuso (pts)๒. สัตว์พวกที่เอิบอิ่ม อิ่มเอม บริบูรณ์ เปี่ยมล้นด้วยความสุขมีอยู่
Te kadāci karahaci udānaṁ udānenti:สัตว์ เหล่านั้นบางครั้งบางคราวก็เปล่งอุทานว่า
‘aho sukhaṁ, aho sukhan’ti, seyyathāpi devā ābhassarā.
sukhanti seyyathāpi → sukhan ti seyyathā pi (pts)‘สุขหนอ ๆ’ เช่น พวกเทพ ชั้นอาภัสสระ
Ayaṁ dutiyā sukhūpapatti.
sukhūpapatti santāvuso → sukhupapatti sant āvuso (pts)นี้เป็นการเข้าถึงความสุขที่ ๒
Santāvuso, sattā sukhena abhisannā parisannā paripūrā paripphuṭā.
abhisannā parisannā → abhissannā parissannā (bjt) | santāvuso → sant āvuso (pts)๓. สัตว์พวกที่เอิบอิ่ม อิ่มเอม บริบูรณ์ เปี่ยมล้นด้วยความสุขมีอยู่
Te santaṁyeva tusitā sukhaṁ paṭisaṁvedenti, seyyathāpi devā subhakiṇhā.
tusitā → saṁtusitā (sya-all, km) | tusitā sukhaṁ paṭisaṁvedenti → saṁtusitā cittasukhaṁ paṭivedenti (sya-all) | subhakiṇhā → subhakiṇṇā (pts) | tusitā → santusitā (cck: syā. kaṁ.) | sukhaṁ → cittasukhaṁ (cck: syā. ka.) | tesan → Sc yesan. (pts note) | tusitā → So SS Br Sum; Bm tussitā; K saṁtusitā. (pts note) | sukhaṁ → Bmr K cittasukhaṁ. (pts note) | paṭisaṁvedenti → K Sum paṭivedenti. (pts note) | Subha-kiṇṇā → Sct kiṇhā; Sd kinna. (pts note) | te santaṁyeva → tesan taṁ yeva (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)สัตว์ เหล่านั้นยินดีเสวยความสุขทางจิตอันประณีตเท่านั้น เช่น พวกเทพ ชั้นสุภกิณหะ
Ayaṁ tatiyā sukhūpapatti.
sukhūpapatti → sukhupapatti (sya-all); sukhupapatti xlii (pts)นี้เป็นการเข้าถึงความสุขที่ ๓
Tisso paññā—ปัญญา ๓
sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhānāsekkhā paññā.
Sekhā → Bmr K sekkhā, as before. (pts note) | nevasekkhānāsekkhā → nevasekkhā nāsekkhā (th) | asekkhā → asekhā (pts) | nevasekkhānāsekkhā → n eva sekhā nāsekhā (pts)๑. เสขปัญญา (ปัญญาของบุคคลผู้ยังต้องศึกษา) ๒. อเสขปัญญา (ปัญญาของบุคคลผู้ไม่ต้องศึกษา) ๓. เนวเสขานาเสขปัญญา (ปัญญาของบุคคลผู้ยังต้องศึกษาก็มิใช่ ผู้ไม่ต้องศึกษาก็มิใช่)
Aparāpi tisso paññā—
aparāpi → xliii aparā pi (pts)ปัญญา ๓ อีกนัยหนึ่ง
cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā.
Cintā-mayā → Sct clearly cittā; Sd ciṁtā; Sd -mayi; St -mayī, and onwards. (pts note) | bhāvanāmayā → bhāvanā-mayā (pts)๑. จินตามยปัญญา (ปัญญาที่เกิดจากการคิด) ๒. สุตมยปัญญา (ปัญญาที่เกิดจากการฟัง) ๓. ภาวนามยปัญญา (ปัญญาที่เกิดจากการอบรม)
Tīṇāvudhāni—
tīṇāvudhāni → tīṇ āvudhāni (pts)อาวุธ ๓
sutāvudhaṁ, pavivekāvudhaṁ, paññāvudhaṁ.๑. สุตาวุธ (อาวุธคือสุตะ) ๒. ปวิเวกาวุธ (อาวุธคือปวิเวก) ๓. ปัญญาวุธ (อาวุธคือปัญญา)
Tīṇindriyāni—
tīṇindriyāni → tīṇ indriyāni anaññātaṁ (pts)อินทรีย์ ๓
anaññātaññassāmītindriyaṁ, aññindriyaṁ, aññātāvindriyaṁ.
anaññātaññassāmītindriyaṁ → anaññataññassāmītindriyaṁ (sya-all) | aññātāvindriyaṁ → aññātāvindriyaṁ xlvi (pts) | aññātāvindriyaṁ → Cp. S. v. 204. (pts note) | anaññātaññassāmītindriyaṁ → ñassāmitindriyaṁ (pts)๑. อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ (อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติด้วยมุ่งว่าเราจักรู้สัจธรรม ที่ยังมิได้รู้) ๒. อัญญินทรีย์ (อินทรีย์คือปัญญาที่รู้ทั่วถึงได้แก่ โสดาปัตติ ผลญาณ) ๓. อัญญาตาวินทรีย์ (อินทรีย์ของท่านผู้รู้ทั่วถึงแล้ว)
Tīṇi cakkhūni—จักขุ ๓
maṁsacakkhu, dibbacakkhu, paññācakkhu.
paññācakkhu → paññācakkhu xlvii (pts) | maṁsacakkhu dibbacakkhu paññācakkhu → maṁsa-cakkhu dibba-cakkhu paññā-cakkhu (pts)๑. มังสจักขุ (ตาเนื้อ) ๒. ทิพพจักขุ (ตาทิพย์) ๓. ปัญญาจักขุ (ตาคือปัญญา)
Tisso sikkhā—สิกขา ๓
adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.
adhipaññāsikkhā → adhipaññāsikkhā xlviii (pts) | adhipaññā-sikkhā → Cp. A. III. 88, vol. i. 235; VI. 105. 3, vol. iii. 444. (pts note) | adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā → adhisīla-sikkhā adhicitta-sikkhā adhipaññā-sikkhā (pts)๑. อธิสีลสิกขา (สิกขาคือศีลอันยิ่ง) ๒. อธิจิตตสิกขา (สิกขาคือจิตอันยิ่ง) ๓. อธิปัญญาสิกขา (สิกขาคือปัญญาอันยิ่ง)
Tisso bhāvanā—ภาวนา ๓
kāyabhāvanā, cittabhāvanā, paññābhāvanā.
kāyabhāvanā cittabhāvanā paññābhāvanā → kāya-bhāvanā citta-bhāvanā paññā-bhāvanā (pts)๑. กายภาวนา (การอบรมกาย) ๒. จิตตภาวนา (การอบรมจิต) ๓. ปัญญาภาวนา (การอบรมปัญญา)
Tīṇi anuttariyāni—
Tīṇānuttariyāni → So SS; Bmr K tīṇi an-. Cp. M. i. 235. (pts note)อนุตตริยะ ๓
dassanānuttariyaṁ, paṭipadānuttariyaṁ, vimuttānuttariyaṁ.๑. ทัสสนานุตตริยะ (การเห็นอันยอดเยี่ยม) ๒. ปฏิปทานุตตริยะ (การปฏิบัติอันยอดเยี่ยม) ๓. วิมุตตานุตตริยะ (การหลุดพ้นอันยอดเยี่ยม)
Tayo samādhī—สมาธิ ๓
savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi.
savitakkasavicāro → savitakkavicāro (sya-all); savitakko savicāro (pts) | avitakkaavicāro → avitakkavicāro (sya-all); avitakko avicāro (pts) | avitakkavicāramatto → avitakko vicāramatto (pts) | savicāro → So SS; Bmr Sum savitakka-sav-; K savitakka-vicāro. Cp. infra, xxxiv. 1.4 (ii). (pts note) | avitakko → Bmr K avitakka-. (pts note) | avicāro → Bmr avitakka-avicāro; K avitakka-vicāro. (pts note) | avitakkavicāramatto → avitakko vicāra-matto (pts)๑. สวิตักกสวิจารสมาธิ (สมาธิที่มีทั้งวิตกและวิจาร) ๒. อวิตักกวิจารมัตตสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร) ๓. อวิตักกอวิจารสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกและไม่มีวิจาร)
Aparepi tayo samādhī—
aparepi → li apare pi (pts)สมาธิ ๓ อีกนัยหนึ่ง
suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi.๑. สุญญตสมาธิ (สมาธิที่พิจารณาเห็นความว่าง) ๒. อนิมิตตสมาธิ (สมาธิที่พิจารณาธรรมอันไม่มีนิมิต) ๓. อัปปณิหิตสมาธิ (สมาธิที่พิจารณาธรรมไม่มีความตั้งปรารถนา)
Tīṇi soceyyāni—โสเจยยะ(ความสะอาด) ๓
kāyasoceyyaṁ, vacīsoceyyaṁ, manosoceyyaṁ.
manosoceyyaṁ → manosoceyyaṁ liii (pts) | mano-soceyyaṁ → Cp. A. III. 118, vol. i. 271. (pts note) | kāyasoceyyaṁ vacīsoceyyaṁ manosoceyyaṁ → kāya-soceyyaṁ vacī-soceyyaṁ mano-soceyyaṁ (pts)๑. กายโสเจยยะ (ความสะอาดทางกาย) ๒. วจีโสเจยยะ (ความสะอาดทางวาจา) ๓. มโนโสเจยยะ (ความสะอาดทางใจ)
Tīṇi moneyyāni—โมเนยยะ(ธรรมที่ทำให้เป็นมุนี) ๓
kāyamoneyyaṁ, vacīmoneyyaṁ, manomoneyyaṁ.
mano-moneyyaṁ → Cp. A. III. 120, vol. i. 273. (pts note) | kāyamoneyyaṁ vacīmoneyyaṁ manomoneyyaṁ → kāya-moneyyaṁ vacī-moneyyaṁ mano-moneyyaṁ (pts)๑. กายโมเนยยะ (ธรรมที่ทำให้เป็นมุนีทางกาย) ๒. วจีโมเนยยะ (ธรรมที่ทำให้เป็นมุนีทางวาจา) ๓. มโนโมเนยยะ (ธรรมที่ทำให้เป็นมุนีทางใจ)
Tīṇi kosallāni—โกสัลละ(ความเป็นผู้ฉลาด) ๓
āyakosallaṁ, apāyakosallaṁ, upāyakosallaṁ.
āyakosallaṁ apāyakosallaṁ upāyakosallaṁ → āya-kosallaṁ apāya-kosallaṁ upāya-kosallaṁ (pts)๑. อายโกสัลละ (ความเป็นผู้ฉลาดในความเจริญ) ๒. อปายโกสัลละ (ความเป็นผู้ฉลาดในความเสื่อม) ๓. อุปายโกสัลละ (ความเป็นผู้ฉลาดในอุบาย)
Tayo madā—มทะ(ความมัวเมา)
ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado.
jīvitamado tīṇi ādhipateyyāni → jātimado tīṇādhipateyyāni (sya-all) | ārogyamado yobbanamado → ārogya-mado yobbana-mado (pts)๑. อาโรคยมทะ (ความมัวเมาในความไม่มีโรค) ๒. โยพพนมทะ (ความมัวเมาในความเป็นหนุ่มสาว) ๓. ชีวิตมทะ (ความมัวเมาในชีวิต)
Tīṇi ādhipateyyāni—
tīṇi ādhipateyyāni → lvi tīṇādhipateyyāni (pts) | Tīṇādhipateyyāni → Bmr tīṇi adhipateyyāni. Cp. A. III. 40, vol. i. 147. (pts note)อธิปไตย ๓
attādhipateyyaṁ, lokādhipateyyaṁ, dhammādhipateyyaṁ.
dhammādhipateyyaṁ → dhammādhipateyyaṁ lvii (pts)๑. อัตตาธิปไตย (ความมีตนเป็นใหญ่) ๒. โลกาธิปไตย (ความมีโลกเป็นใหญ่) ๓. ธัมมาธิปไตย (ความมีธรรมเป็นใหญ่)
Tīṇi kathāvatthūni—
kathā-vatthūni → Cp. A. III. 67, vol. i. 197. (pts note)กถาวัตถุ ๓
atītaṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya:๑. กล่าวถ้อยคำว่า
‘evaṁ ahosi atītamaddhānan’ti;
atītamaddhānanti → atītaṁ addhānan ti (pts)กาลที่ล่วงไปแล้ว ได้มีแล้วอย่างนี้ ปรารภกาลส่วนอดีต
anāgataṁ vā addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya:
ārabbha → K omits. (pts note)๒. กล่าวถ้อยคำว่า
‘evaṁ bhavissati anāgatamaddhānan’ti;
anāgatamaddhānanti → anāgatam addhānan ti (pts)กาลที่ยังมาไม่ถึง จักมีอย่างนี้ ปรารภกาลส่วนอนาคต
etarahi vā paccuppannaṁ addhānaṁ ārabbha kathaṁ katheyya:๓. กล่าวถ้อยคำว่า
‘evaṁ hoti etarahi paccuppannaṁ addhānan’ti.
hoti → (sya-all) | paccuppannaṁ addhānanti → paccuppannanti (sya-all); paccuppannan ti lviii (pts) | hoti → So Sc Bmr; Sdt K omit. (pts note) | ti → Bmr paccuppannaṁ addhānan ti. (pts note)กาลที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้าบัดนี้เป็นอยู่อย่างนี้ ปรารภกาล ส่วนปัจจุบันนี้
Tisso vijjā—
vijjā → Cp. infra, xxxiv. 1.4 (x); A. X. 102. 2, 3, vol. v. 211. (pts note)วิชชา ๓
pubbenivāsānussatiñāṇaṁ vijjā, sattānaṁ cutūpapāteñāṇaṁ vijjā, āsavānaṁ khayeñāṇaṁ vijjā.
sattānaṁ cutūpapāteñāṇaṁ → sattāraṁ cutūpapāte ñāṇaṁ (pts) | khayeñāṇaṁ → khaye ñāṇaṁ (bjt, th, pts) | pubbenivāsānussatiñāṇaṁ → pubbe-nivāsānussati-ñāṇaṁ (pts)๑. วิชชาคือปุพเพนิวาสานุสสติญาณ (ความหยั่งรู้ที่ทำให้ระลึกชาติก่อนได้) ๒. วิชชาคือจุตูปปาตญาณ (ความหยั่งรู้การจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย) ๓. วิชชาคืออาสวักขยญาณ (ความหยั่งรู้ในธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งอาสวะ ทั้งหลาย)
Tayo vihārā—วิหารธรรม(ธรรมเป็นเครื่องอยู่) ๓
dibbo vihāro, brahmā vihāro, ariyo vihāro.
dibbo → dibyo (sya-all) | brahmā vihāro → brahmavihāro (sya-all, pts) | brahmā vihāro → brahma-vihāro (pts)๑. ทิพพวิหารธรรม (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของเทพ) ๒. พรหมวิหารธรรม (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพรหม) ๓. อริยวิหารธรรม (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระอริยะ)
Tīṇi pāṭihāriyāni—
pāṭihāriyāni → Cp. D. xi. 3, vol. i. 212; A. III. 60. 4, vol. i. 170; XI. 11. 5, vol. v. 327. (pts note)ปาฏิหาริย์ ๓
iddhipāṭihāriyaṁ, ādesanāpāṭihāriyaṁ, anusāsanīpāṭihāriyaṁ.
anusāsanīpāṭihāriyaṁ → anusāsanipāṭihāriyaṁ (pts) | iddhipāṭihāriyaṁ → iddhi-pāṭihāriyaṁ (pts) | anusāsanīpāṭihāriyaṁ → anusāsani-pāṭihāriyaṁ (pts)๑. อิทธิปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คือฤทธิ์) ๒. อาเทสนาปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คือการทายใจ) ๓. อนุสาสนีปาฏิหาริย์ (ปาฏิหาริย์คืออนุศาสนี)
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena tayo dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๓ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ catukkaṁ (bj) | saṅgāyitabbaṁ → saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ (sya-all, pts) | deva-manussānaṁ → K inserts Saṁgītiyatikaṁ niṭṭhitaṁ. (pts note) | + → saṅgītiyattikaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva → sabbeh eva (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
4. Catukka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๔ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ, na vivaditabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
na vivaditabbaṁ → (sya-all) | vivaditabbaṁ → vivaditabbaṁ yathayidaṁ brahmacariyaṁ (pts) | atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ → (pts) | pe → spelled out in full (bjt) | sabbeheva → sabbeh eva (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame cattāro?ธรรมหมวดละ ๔ ประการ คืออะไร คือ
Cattāro satipaṭṭhānā.
satipaṭṭhānā → Cp. D. xxii. 1, vol. ii. 290; xxxiv. 1.5 (ii), infra. A. IX. 63. 4, vol. iv. 457. M. i. 56; ii. 11; iii. 85. S. v. 141. (pts note)สติปัฏฐาน(ธรรมเป็นที่ตั้งแห่งสติ) ๔
Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | abhijjhādomanassaṁ → abhijjhā-domanassaṁ (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Vedanāsu vedanānupassī …pe…
vedanānupassī → vedanā (th)๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...
citte cittānupassī …pe…
citte → Sc cittesu. (pts note) | cittānupassī → cittā (th)๓. พิจารณาเห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
abhijjhā-domanassaṁ → Cp. S. v. 9. (pts note)๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Cattāro sammappadhānā.
samma-ppadhānā → Cp. A. I. 20. 14, vol. i. 39; III. 152, vol. i. 296; IV. 13, vol. ii. 15; IV. 271. 2, ibid. 256; IX. 73. 4, vol. iv. 462. M. ii. 11. (pts note)สัมมัปปธาน(ความเพียรชอบ) ๔
Idhāvuso, bhikkhu anuppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ anuppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อ ป้องกันบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดมิให้เกิดขึ้น
Uppannānaṁ pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)๒. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อละบาป อกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว
Anuppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ uppādāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)๓. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อทำ กุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น
Uppannānaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.
bhāvanāya pāripūriyā → bhāvanāpāripūriyā (bj) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | bhiyyobhāvāya → bhiyyo bhāvāya (pts)๔. สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่น เพื่อความ ดำรงอยู่ ไม่เลือนหาย ภิญโญภาพ ไพบูลย์ เจริญเต็มที่แห่งกุศลธรรม ที่เกิดขึ้นแล้ว
Cattāro iddhipādā.
iddhipādā → Cp. D. xviii. 22, vol. ii. 213. A. I. 20. 18, vol. i. 39; IV. 271. 3, vol. ii. 256; V. 67. 2, vol. iii. 82. M. ii. 11. S. v. 254. (pts note)อิทธิบาท(คุณเครื่องให้ถึงความสำเร็จ) ๔
Idhāvuso, bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → chandasamādhi-padhāna-saṁkhāra-samannāgataṁ (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขาร (สมาธิที่เกิดจาก ฉันทะและความเพียรสร้างสรรค์)
Cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.
cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → viriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (sya-all) | cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → cittasamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (bjt) | cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → citta-samādhi-padhāna-saṁkhāra-samannāgataṁ (pts)๒. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิปธานสังขาร (สมาธิที่เกิดจาก วิริยะและความเพียรสร้างสรรค์)
Vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.
vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ (sya-all) | vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīriyasamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (bjt) | vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → viriya-samādhi-padhānasaṁkhāra-samannāgataṁ (pts)๓. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิปธานสังขาร (สมาธิที่เกิดจาก จิตตะและความเพียรสร้างสรรค์)
Vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ iddhipādaṁ bhāveti.
vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsāsamādhipadhānasaṁkhārasamannāgataṁ (bjt) | vīmaṁsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṁ → vīmaṁsā-samādhi-padhāna-saṁkhāra-samannāgataṁ (pts)๔. เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิปธานสังขาร (สมาธิที่เกิด จากวิมังสาและความเพียรสร้างสรรค์)
Cattāri jhānāni.
jhānāni → Cp. D. i. 3. 21, vol. i. 37; ii. 75, vol. i. 73; ix. 10, vol. i. 182; xvii. 2. 3, vol. ii. 186; and below 3.2 (v). (pts note)ฌาน ๔
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (pts) | jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (bj: syā, kām) | jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (cck: syā. kaṁ.) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pīti-sukhaṁ paṭhama-jjhānaṁ (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติ และสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā ajjhattaṁ sampasādanaṁ cetaso ekodibhāvaṁ avitakkaṁ avicāraṁ samādhijaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (pts) | jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (bj: syā, kām) | jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (cck: syā. kaṁ.) | vitakkavicārānaṁ → vitakka vicārānaṁ (pts) | pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ → pīti-sukhaṁ dutiya-jjhānaṁ (pts)๒. เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌานมีความผ่องใสในภายใน มีภาวะที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุข อันเกิดจากสมาธิอยู่
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṁvedeti, yaṁ taṁ ariyā ācikkhanti: ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ → sukhavihārī ti tatiyajjhānaṁ (pts) | jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (bj: syā, kām) | jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (cck: syā. kaṁ.) | upekhako → (v). A. II. 2. 3, vol. i. 53, and frequently onwards. M. iii. 42. S. ii. 210; iv. 263; v. 10, 213, 807, 318. 2 So SS; Bmr K upekkhako. (pts note) | yaṁ taṁ → yantaṁ (bjt, th) | + → taṁ (bjt) | sukhañca → sukhañ ca (pts) | yaṁ → yan (pts) | sukhavihārīti tatiyaṁ jhānaṁ → sukha-vihārī ti tatiya-jjhānaṁ (pts)๓. เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วย นามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติอยู่เป็นสุข’
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā, adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all, km, pts1ed) | atthaṅgamā → atthagamā (bj) | upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → upekhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts) | jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (bj: syā, kām) | jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (cck: syā. kaṁ.) | pubbeva → pubbe va (th) | pubbeva somanassadomanassānaṁ → pubbe va somanassa-domanassānaṁ (pts) | adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → adukkha-m-asukhaṁ upekhā-satipārisuddhiṁ catuttha-jjhānaṁ (pts)๔. เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์ ไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Catasso samādhibhāvanā.
samādhi-bhāvanā → Cp. A. IV. 41, vol. ii. 44. (pts note)สมาธิภาวนา ๔
Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati.
atthāvuso → atth āvuso (pts) | bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya → bahulī-katā diṭṭhadhamma-sukhavihārāya (pts)๑. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็น สุขในปัจจุบัน
Atthāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati.
ñāṇadassanapaṭilābhāya → ñāṇadassanapaṭilābhāyā (pts) | atthāvuso samādhibhāvanā → atth āvuso samādhi-bhāvanā bhāvitā bahulī-katā ñāṇa-dassana-paṭilābhāyā saṁvattati atth āvuso samādhi-bhāvanā (pts) | ñāṇadassanapaṭilābhāya → sati-sampajaññāya (pts)๒. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณ ทัสสนะ
Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
atthāvuso samādhibhāvanā → atth āvuso samādhi-bhāvanā (pts)๓. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติ สัมปชัญญะ
Atthāvuso samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati.๔. สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้น อาสวะ
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati?
katamā cāvuso → katam āvuso (pts) | āvuso → So SS; Bmr K katamā c'; āvuso. (pts note) | katamā cāvuso samādhibhāvanā → katam āvuso samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya → bahulī-katā diṭṭhadhamma-sukha-vihārāya (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่ออยู่เป็นสุขใน ปัจจุบัน เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ …
savitakkaṁ → savitakkaṁ savicāraṁ (sya-all); paṭhamajjhānaṁ (pts) | vivicceva → vivicce va (bjt) | + → paṭhamaṁ jhānaṁ (bjt) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุ ปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ฯลฯ บรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์
pe…ไม่มีสุข
catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all); dutiyajjhānaṁ tatiyajjhānaṁ catutthajjhānaṁ (pts)มีสติบริสุทธิ์ เพราะอุเบกขาอยู่
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya saṁvattati.
samādhibhāvanā → samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā diṭṭhadhammasukhavihārāya → bahulī-katā diṭṭhadhamma-sukha-vihārāya (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่ออยู่ เป็นสุขในปัจจุบัน
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati?
cāvuso → ca āvuso (pts) | cāvuso samādhibhāvanā → ca āvuso samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya → bahulī-katā ñāṇa-dassanapaṭilābhāya (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu ālokasaññaṁ manasi karoti, divāsaññaṁ adhiṭṭhāti yathā divā tathā rattiṁ, yathā rattiṁ tathā divā.
rattiṁ → K ratti. (pts note) | manasi karoti → manasikaroti (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | manasi karoti divāsaññaṁ → manasi-karoti divā-saññaṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้มนสิการถึงอาโลกสัญญา (ความกำหนดหมายใน แสงสว่าง) อธิษฐานทิวาสัญญา (ความกำหนดว่ากลางวัน) ว่า ‘กลางคืนเหมือน กลางวัน
Iti vivaṭena cetasā apariyonaddhena sappabhāsaṁ cittaṁ bhāveti.กลางวันเหมือนกลางคืน มีใจสงัด ไม่มีเครื่องร้อยรัด อบรมจิตให้สว่างอยู่’
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya saṁvattati.
samādhibhāvanā → samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā ñāṇadassanapaṭilābhāya → bahulī-katā ñāṇa-dassanapaṭilābhāya (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อได้ญาณทัสสนะ
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati?
cāvuso → ca āvuso (pts) | bahulīkatā satisampajaññāya → bahulī-katā sati-sampajaññāya (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
abbhatthaṁ → abbhatthuṁ (bj) | idhāvuso → idh āvuso (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้รู้แจ้งเวทนาที่เกิดขึ้น รู้แจ้งเวทนาที่ตั้งอยู่ รู้แจ้ง เวทนาที่ดับไป
Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
abbhatthaṁ → abbhatthuṁ (bj) | saññā → Sc omits this group. (pts note)รู้แจ้งสัญญาที่เกิดขึ้น รู้แจ้งสัญญาที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งสัญญาที่ดับไป
Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
vitakkā → St omits this group. (pts note)... รู้แจ้งวิตกที่เกิดขึ้น รู้แจ้งวิตกที่ตั้งอยู่ รู้แจ้งวิตกที่ดับไป
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā satisampajaññāya saṁvattati.
bahulīkatā satisampajaññāya → bahulī-katā sati-sampajaññāya (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคล เจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อสติสัมปชัญญะ
Katamā cāvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati?
cāvuso → ca āvuso (pts) | cāvuso samādhibhāvanā → ca āvuso samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā → bahulī-katā (pts)สมาธิภาวนาที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati.
pañcas → Br K pañcasu up-. (pts note) | udayabbayānupassī → Br udabbayānupassī. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcas upādāna-kkhandhesu (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มีปกติเห็นความเกิดขึ้นและความเสื่อมไปใน อุปาทานขันธ์ ๕ อยู่ว่า
Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo.
atthaṅgamo → atthuṁgamo (bj); atthagamo (pts)‘รูปเป็นอย่างนี้ ความเกิดขึ้นแห่งรูปเป็นอย่างนี้ ความดับ
Iti vedanā …pe…แห่งรูปเป็นอย่างนี้ เวทนาเป็นอย่างนี้ ...
iti saññā …สัญญาเป็นอย่างนี้
iti saṅkhārā …
saṅkhārā → saṁkhārā (bjt, pts)... สังขารเป็นอย่างนี้ ... วิญญาณเป็นอย่างนี้
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo.
atthaṅgamo → atthugamo (bj); atthagamo ti (pts) | ti → So SS; Bmr K omit. (pts note)ความเกิดขึ้นแห่งวิญญาณเป็นอย่างนี้ ความดับแห่งวิญญาณ เป็นอย่างนี้’
Ayaṁ, āvuso, samādhibhāvanā bhāvitā bahulīkatā āsavānaṁ khayāya saṁvattati.
samādhibhāvanā → samādhi-bhāvanā (pts) | bahulīkatā → bahulī-katā (pts)สมาธิภาวนานี้ที่บุคคลเจริญทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อความสิ้นอาสวะ
Catasso appamaññā.
appamaññā idhāvuso → appamaññāyo idh āvuso (pts) | appamaññāyo → So SS; Bmr K appamaññā. (pts note)อัปปมัญญา ๔
Idhāvuso, bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all, km); avyāpajjhena (pts1ed) | catutthaṁ → catutthuṁ (bj); catutthiṁ (pts) | abyāpajjena → avyāpajjhena (pts) | abyāpajjena → abyāpajjhena (bj: PTS, syā, kām) | abyāpajjena → abyāpajjhena (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sahagatena → Cp. D. xiii. 76-78, vol. i. 250; xvii. 2. 4, vol. ii. 186; xix. 59, vol. ii. 250. A. III. 63. 6, vol. i. 183; IV. 125, vol. ii. 128; 190. 4, vol. ii. 184; V. 192. 3, vol. iii. 225; IX. 18. 10, vol. iv. 390; X. 208. 1, vol. v. 299; XI. 17. 5, ibid: 344. S. v. 117. (pts note) | catutthiṁ → So SS; Bmr K catutthaṁ. (pts note) | sabbattatāya → Scd sabbatthatāya. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | mettāsahagatena → mettā sahagatena (pts) | uddhamadho → uddham adho (pts) | mettāsahagatena → mettā-sahagatena (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. มีเมตตาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยเมตตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Karuṇāsahagatena cetasā …pe…๒. มีกรุณาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยมุทิตาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
muditāsahagatena cetasā …pe…
muditāsahagatena → muditā-sahagatena (pts) | + → upekhā (pts)๓. มีมุทิตาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยกรุณาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati. Tathā dutiyaṁ. Tathā tatiyaṁ. Tathā catutthaṁ. Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
catutthaṁ → catutthuṁ (bj); catutthiṁ (pts) | sabbāvantaṁ → sabbaṁvantaṁ (bj) | abyāpajjena → abyāpajjhena (sya-all, pts) | upekkhāsahagatena → sahagatena (pts) | uddhamadho → uddham adho (pts) | upekkhāsahagatena → upekhā sahagatena (pts) | abyāpajjena → avyāpajjhena (pts)๔. มีอุเบกขาจิต แผ่ไปตลอดทิศที่ ๑ ... ทิศที่ ๒ ... ทิศที่ ๓ ... ทิศที่ ๔ ... ทิศเบื้องบน ทิศเบื้องล่าง ทิศเฉียง แผ่ไปตลอดโลกทั่วทุกหมู่เหล่า ในที่ทุกสถาน ด้วยอุเบกขาจิตอันไพบูลย์ เป็นมหัคคตะ ไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียนอยู่
Cattāro āruppā.
āruppā → arūpā (sya-all, km, pts1ed) | āruppā → āruppaṁ (bj) | āruppā idhāvuso → arūpā idh āvuso (pts) | āruppaṁ → arūpā (bj: PTS, syā, kām) | āruppā → arūpā (cck: syā. kaṁ. pī.) | arūpā → So Sd K Sum; Sct Bmr āruppā. Cp. A. IV. 190. 5, vol. ii. 184. (pts note)อรูป ๔
Idhāvuso, bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthugamā (bj); atthagamā (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | rūpasaññānaṁ → rūpa-saññānaṁ (pts) | paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → paṭigha-saññānaṁ atthagamā nānatta-saññānaṁ (pts) | ākāsoti → ākāso ti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. บรรลุอากาสานัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดย ประการทั้งปวง
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
samatikkamma → St samatikkamā. (pts note) | viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)๒. ล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตน- ฌานโดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.๓. ล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตน- ฌานโดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
viharati → viharati viii (pts) | nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā-nāsaññāyatanaṁ (pts)๔. ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานา- สัญญายตนฌานอยู่
Cattāri apassenāni.อปัสเสนธรรม(ธรรมเป็นดุจพนักพิง) ๔
Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | saṅkhāyekaṁ → saṁkhāy ekaṁ (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. พิจารณาแล้วเสพอย่างหนึ่ง ๒. พิจารณาแล้วอดกลั้นอย่างหนึ่ง ๓. พิจารณาแล้วเว้นอย่างหนึ่ง ๔. พิจารณาแล้วบรรเทาอย่างหนึ่ง
Cattāro ariyavaṁsā.
ariya-vaṁsā → Cp. A. IV. 28, vol. ii. 27. (pts note)อริยวงศ์ ๔
Idhāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena cīvarena, itarītaracīvarasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca cīvarahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca cīvaraṁ na paritassati, laddhā ca cīvaraṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
agadhito → agathito (bj, pts1ed) | appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (bj, sya-all, pts) | agadhito → agathito (pts) | agathito → agamito (bj: machasaṁ) | agadhito → agathito (cck: sī. pī.) | agathito → So Sct always, and so A. IV. 28; Sd āgatito, agaṭhito, and āgathito; Bmr K agadhito. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | itarītaracīvarasantuṭṭhiyā → itarītara-cīvara-santuṭṭhiyā (pts) | vaṇṇavādī → vaṇṇa-vādī (pts) | cīvarahetu → cīvara-hetu (pts) | ādīnavadassāvī nissaraṇapañño → ādīnava-dassāvī nissaraṇa-pañño (pts) | itarītaracīvarasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti → itarītara-cīvarasantuṭṭhiyā n ev attān-ukkaṁseti (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. สันโดษด้วยจีวรตามแต่จะได้ กล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วยจีวร ตามแต่จะได้ ไม่มีการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะจีวรเป็นเหตุ ไม่ได้ จีวรก็ไม่กระวนกระวาย ครั้นได้แล้วก็ไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ลุ่มหลง มองเห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก ใช้สอยอยู่ และไม่ยก ตนข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยจีวรตามแต่จะได้นั้น ภิกษุใด ขยัน ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’.
dakkho → dakkho hoti (bj) | paṭissato → patissato (bj) | ṭhito → ṭhitoti (bj) | paṭissato ayaṁ vuccatāvuso → patissato yaṁ vuccat āvuso (pts) | patissato → So SS and Childers; Bmr K paṭissato. (pts note) | ariyavaṁse → ariya-vaṁse (pts)มีสติมั่นคงในความสันโดษด้วย จีวรตามแต่จะได้นั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์ ที่รู้กันว่า ล้ำเลิศ เป็นของเก่า
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena piṇḍapātena, itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca piṇḍapātahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca piṇḍapātaṁ na paritassati, laddhā ca piṇḍapātaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | agadhito → agathito (bj) | santuṭṭho → santuṭṭo (pts) | piṇḍapātaṁ agadhito → piṇḍapātam agathito (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā → itarītara-piṇḍapāta-santuṭṭhiyā (pts) | vaṇṇavādī → vaṇṇa-vādī (pts) | piṇḍapātahetu → piṇḍapāta-hetu (pts) | nissaraṇapañño → nissaraṇa-pañño (pts) | itarītarapiṇḍapātasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti → itarītara-piṇḍapāta-santuṭṭhiyā n eva attān-ukkaṁseti (pts)๒. สันโดษด้วยบิณฑบาตตามแต่จะได้ กล่าวสรรเสริญความสันโดษ ด้วยบิณฑบาตตามแต่จะได้ ไม่มีการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะ บิณฑบาตเป็นเหตุ ไม่ได้บิณฑบาตก็ไม่กระวนกระวาย ครั้นได้แล้วก็ ไม่ติดใจ ไม่หมกมุ่น ไม่ลุ่มหลง มองเห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่อง สลัดออก ฉันอยู่ และไม่ยกตนข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วย บิณฑบาตตามแต่จะได้นั้น ภิกษุใดขยัน ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’.
yo → so (bj) | dakkho → dakkho hoti (bj, pts) | paṭissato → patissato (bj) | ṭhito → ṭhitoti (bj) | sampajāno paṭissato → samapajāno patissato (pts) | hoti → So SS Br; Bm K omit. (pts note) | vuccatāvuso → vuccat āvuso (pts) | ariyavaṁse → ariya-vaṁse (pts)มีสติมั่นคงในความสันโดษด้วยบิณฑบาตตามแต่จะได้นั้น ภิกษุนี้ เราเรียกว่า ผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์ ที่รู้กันว่าล้ำเลิศ เป็นของเก่า
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarena senāsanena, itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā ca vaṇṇavādī, na ca senāsanahetu anesanaṁ appatirūpaṁ āpajjati; aladdhā ca senāsanaṁ na paritassati, laddhā ca senāsanaṁ agadhito amucchito anajjhāpanno ādīnavadassāvī nissaraṇapañño paribhuñjati; tāya ca pana itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
appatirūpaṁ → appaṭirūpaṁ (bj, sya-all) | agadhito → agathito (bj, pts) | santuṭṭho → santuṭṭo (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā → itarītarasenāsana santuṭṭhiyā (pts) | vaṇṇavādī → vaṇṇa-vādī (pts) | senāsanahetu → senāsana-hetu (pts) | ādīnavadassāvī nissaraṇapañño → ādīnava-dassāvī nissaraṇa-pañño (pts) | itarītarasenāsanasantuṭṭhiyā nevattānukkaṁseti → itarītara-senāsana-santuṭṭhiyā n eva attān-ukkaṁseti (pts)๓. สันโดษด้วยเสนาสนะตามแต่จะได้ กล่าวสรรเสริญความสันโดษด้วย เสนาสนะตามแต่จะได้นั้น ไม่มีการแสวงหาอันไม่สมควรเพราะเสนาสนะ เป็นเหตุ ไม่ได้เสนาสนะก็ไม่กระวนกระวาย ครั้นได้แล้วก็ไม่ติดใจ ไม่ หมกมุ่น ไม่ลุ่มหลง มองเห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออก ใช้สอยอยู่ และไม่ยกตนข่มผู้อื่น เพราะความสันโดษด้วยเสนาสนะตามแต่จะได้นั้น ภิกษุใดขยัน ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato, ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’.
dakkho → dakkho hoti (bj, pts) | paṭissato → patissato (bj, pts) | ṭhito → ṭhitoti (bj) | ṭhito → So Bmr K; SS patiṭṭhito. (pts note) | vuccatāvuso → vuccat āvuso (pts) | ariyavaṁse → ariya-vaṁse (pts)มีสติมั่นคงในความสันโดษ ด้วยเสนาสนะตามแต่จะได้นั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์ ที่รู้ กันว่าล้ำเลิศ เป็นของเก่า
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu pahānārāmo hoti pahānarato, bhāvanārāmo hoti bhāvanārato; tāya ca pana pahānārāmatāya pahānaratiyā bhāvanārāmatāya bhāvanāratiyā nevattānukkaṁseti na paraṁ vambheti.
nevattānukkaṁseti → neva attānukkaṁseti (bj) | pana → Sct omit pana; Sd tāyaṁ panābhāvanārāmatāsa. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | pahānarato → pahāna-rato (pts) | bhāvanārato → bhāvanā-rato (pts) | pahānaratiyā → pahāna-ratiyā (pts) | bhāvanāratiyā nevattānukkaṁseti → bhāvanā-ratiyā n eva attān-ukkaṁseti (pts)๔. มีปหานะ (การละ) เป็นที่ยินดี ยินดีในปหานะ มีภาวนาเป็นที่ยินดี ยินดีในภาวนาและไม่ยกตนข่มผู้อื่น เพราะความเป็นผู้มีปหานะเป็นที่ยินดี ยินดีในปหานะ เพราะความเป็นผู้มีภาวนาเป็นที่ยินดี ยินดีในภาวนานั้น ภิกษุใดขยัน ไม่เกียจคร้าน
Yo hi tattha dakkho analaso sampajāno paṭissato ayaṁ vuccatāvuso: ‘bhikkhu porāṇe aggaññe ariyavaṁse ṭhito’.
paṭissato → patissato (bj, pts) | ṭhito → ṭhitoti (bj) | ṭhito → SS patiṭṭhito. (pts note) | vuccatāvuso → vuccat āvuso (pts) | ariyavaṁse → ariya-vaṁse (pts)มีสัมปชัญญะ มีสติมั่นคงในปหานะและ ภาวนานั้น ภิกษุนี้เราเรียกว่า ผู้ตั้งอยู่ในอริยวงศ์ ที่รู้กันว่าล้ำเลิศ เป็นของเก่า
Cattāri padhānāni.
padhānāni → Cp. A. IV. 14, vol. ii. 16. (pts note)ปธาน
Saṁvarapadhānaṁ pahānapadhānaṁ bhāvanāpadhānaṁ anurakkhaṇāpadhānaṁ.
saṁvarapadhānaṁ pahānapadhānaṁ bhāvanāpadhānaṁ anurakkhaṇāpadhānaṁ → saṁvarappadhānaṁ pahānappadhānaṁ bhāvanāppadhānaṁ anurakkhaṇappadhānaṁ (bj); saṁvarappadhānaṁ pahānappadhānaṁ bhāvanāppadhānaṁ anurakkhanāppadhānaṁ (sya-all) | bhāvanāppadhānaṁ → bhāvanāppadhānaṁ (bj: syā); bhāvanāpadhānaṁ (bj: machasaṁ) | anurakkhaṇappadhānaṁ → anurakkhanāppadhānaṁ (bj: syā); anurakkhanāpadhānaṁ (bj: machasaṁ) | bhāvanāpadhānaṁ → bhāvanāppadhānaṁ (cck: syā.) | anurakkhaṇāpadhānaṁ → anurakkhanāppadhānaṁ (cck: syā.) | Saṁvara-padhānaṁ → K prints ppadhānaṁ throughout; SS very rarely. (pts note) | bhāvanāpadhānaṁ anurakkhaṇāpadhānaṁ → bhāvanā-padhānaṁ anurakkhaṇā-padhānaṁ (pts)๑. สังวรปธาน (เพียรระวัง) ๒. ปหานปธาน (เพียรละ) ๓. ภาวนาปธาน (เพียรเจริญ)
Katamañcāvuso, saṁvarapadhānaṁ?
c → So Bmr K, and finally Sc; Scd here katam'; St omits the question; Sd afterwards katamā c', and so once St. (pts note) | saṁvarapadhānaṁ → saṁvarappadhānaṁ (bjt, th) | katamañcāvuso saṁvarapadhānaṁ → katamañ āvuso saṁvara-padhānaṁ (pts)สังวรปธาน เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇam etaṁ cakkhindriyaṁ (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | nimittaggāhī → nimitta-ggāhī (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
anvāssaveyyuṁ → anvāyassaveyyuṁ (pts) | cakkhundriyaṁ cakkhundriye → cakkhindriyaṁ cakkhindriye (pts) | yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → etaṁ cakkhindriyaṁ (pts) | abhijjhādomanassā → abhijjhā-domanassā (pts)ย่อม ปฏิบัติเพื่อความสำรวมจักขุนทรีย์ ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาป อกุศลธรรม คืออภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้ของของเขา) และโทมนัส (ความทุกข์ ใจ) ครอบงำได้ จึงรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์
Sotena saddaṁ sutvā …ฟังเสียงทางหู ...
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูก ...
jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้น ...
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...
manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ → nānuvyañjanaggāhī yatvādhikaraṇaṁ etaṁ (pts)รู้แจ้งธรรมารมณ์ ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
anvāssaveyyuṁ → anvāyassaveyyuṁ (pts) | yatvādhikaraṇamenaṁ → etaṁ (pts) | abhijjhādomanassā → abhijjhā domanassā (pts) | anvāssaveyyuṁ → anvāya-ssaveyyuṁ (pts)ย่อมปฏิบัติเพื่อความสำรวมมนินทรีย์ ซึ่งเมื่อ ไม่สำรวมแล้วก็จะเป็นเหตุให้ถูกบาปอกุศลธรรมคืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จึงรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์
Idaṁ vuccatāvuso, saṁvarapadhānaṁ.
saṁvarapadhānaṁ → saṁvarappadhānaṁ (bjt, th) | idaṁ vuccatāvuso saṁvarapadhānaṁ → idam vuccat āvuso saṁvara-padhānaṁ (pts)นี้เรียกว่า สังวรปธาน
Katamañcāvuso, pahānapadhānaṁ?
pahānapadhānaṁ idha bhikkhave → pahānappadhānaṁ idhāvuso (bj, sya-all) | katamañcāvuso pahānapadhānaṁ → katamañ āvuso pahāna-padhānaṁ (pts)ปหานปธาน เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu uppannaṁ kāmavitakkaṁ nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti;
Idha, bhikkhave → Idhāvuso (SC error: MS 2005 and the other editions) | byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj); byantikaroti (pts) | idha bhikkhave → idhāvuso (cck, ms2005, pts) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti → byantīkaroti anabhāvaṅgameti (sya-all) | nādhivāseti → nādhivaseti (pts) | karoti → byantī karoti (cck: syā. kaṁ.) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | kāmavitakkaṁ nādhivāseti → kāma-vitakkaṁ nādhivaseti (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ไม่ยินดีกามวิตกที่เกิดขึ้น ละ บรรเทา ทำให้หมด สิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มี
uppannaṁ byāpādavitakkaṁ …pe…
byāpādavitakkaṁ → vyāpāda-vitakkaṁ (pts)ไม่ยินดีพยาบาทวิตกที่เกิดขึ้น ฯลฯ
uppannaṁ vihiṁsāvitakkaṁ …pe…
vihiṁsāvitakkaṁ → vihiṁsāvitakkaṁ nādhivāseti pajahati (sya-all) | vihiṁsāvitakkaṁ → vihiṁsā-vitakkaṁ (pts)ไม่ยินดีวิหิงสาวิตกที่ เกิดขึ้น ฯลฯ
uppannuppanne pāpake akusale dhamme nādhivāseti pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.
byantiṁ karoti → byantīkaroti (bj); byantikaroti (pts) | byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti → byantīkaroti anabhāvaṅgameti (sya-all) | nādhivāseti → nādhivaseti (pts)ไม่ยินดีบาปอกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเกิดขึ้นอีก ละ บรรเทา ทำให้ หมดสิ้นไป ทำให้ถึงความไม่มี
Idaṁ vuccatāvuso, pahānapadhānaṁ.
pahānapadhānaṁ → pahānappadhānaṁ (bjt, th) | vuccatāvuso pahānapadhānaṁ → vuccat āvuso pahāna-padhānaṁ (pts)นี้เรียกว่า ปหานปธาน
Katamañcāvuso, bhāvanāpadhānaṁ?
bhāvanāpadhānaṁ idha bhikkhave → bhāvanāppadhānaṁ idhāvuso (bj, sya-all) | katamañcāvuso bhāvanāpadhānaṁ → katamañ āvuso bhāvanā-padhānaṁ (pts)ภาวนาปธาน เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ,
Idha, bhikkhave → Idhāvuso (SC error: MS 2005 and the other editions) | idha bhikkhave → idhāvuso (cck, ms2005, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | satisambojjhaṅgaṁ → sati-sambojjhaṅgaṁ (pts) | vivekanissitaṁ virāganissitaṁ → viveka-nissitaṁ virāga-nissitaṁ (pts) | vossaggapariṇāmiṁ → vossagga-pariṇāmiṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เจริญสติสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้ คือความระลึกได้) ที่อาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไปในโวสสัคคะ
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …
dhammavicayasambojjhaṅgaṁ → dhamma-vicaya-sambojjhaṅgaṁ (pts)เจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความเฟ้นธรรม) ... เจริญ
vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti …
vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriya-sambojjhaṅgaṁ (pts)วิริยสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความเพียร) ... เจริญ
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti …
pītisambojjhaṅgaṁ → pīti-sambojjhaṅgaṁ (pts)ปีติสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความอิ่มใจ) ... เจริญ
passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็น องค์แห่งการตรัสรู้คือความสงบกายสงบใจ) ... เจริญ
samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …
bhāveti → Sc places this clause after upekhā-. (pts note) | samādhisambojjhaṅgaṁ → samādhi-sambojjhaṅgaṁ (pts)สมาธิสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็น องค์แห่งการตรัสรู้คือความตั้งจิตมั่น) ... เจริญ
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhā-sambojjhaṅgaṁ (pts) | virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ → virāga-nissitaṁ nirodha-nissitaṁ vossagga-pariṇāmiṁ (pts)อุเบกขาสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่ง การตรัสรู้คือความวางใจเป็นกลาง) ที่อาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ น้อมไป ในโวสสัคคะ
Idaṁ vuccatāvuso, bhāvanāpadhānaṁ.
bhāvanāpadhānaṁ → bhāvanāppadhānaṁ (bjt, th) | vuccatāvuso bhāvanāpadhānaṁ → vuccat āvuso bhāvanā-padhānaṁ (pts)นี้เรียกว่า ภาวนาปธาน
Katamañcāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ?
anurakkhaṇāpadhānaṁ → anurakkhanappadhānaṁ (bj); anurakkhanāppadhānaṁ (sya-all) | katamañcāvuso anurakkhaṇāpadhānaṁ → katamañ āvuso anurakkhaṇā-padhānaṁ (pts)อนุรักขนาปธาน เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu uppannaṁ bhadrakaṁ samādhinimittaṁ anurakkhati—aṭṭhikasaññaṁ, puḷuvakasaññaṁ, vinīlakasaññaṁ, vicchiddakasaññaṁ, uddhumātakasaññaṁ.
bhadrakaṁ → bhaddakaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | puḷuvakasaññaṁ → puḷavakasaññaṁ (bj, pts1ed) | puḷuvakasaññaṁ → pulavakasaññaṁ (bj); puḷavakasaññaṁ (pts) | bhadrakaṁ → bhaddakaṁ (pts) | bhaddakaṁ → bhadrakaṁ (bj: machasaṁ) | pulavakasaññaṁ → puḷuvaka saññaṁ (bj: machasaṁ); puḷavaka saññaṁ (bj: PTS, syā, kām) | bhadrakaṁ → bhaddakaṁ (cck: syā. kaṁ. pī.) | puḷuvakasaññaṁ → puḷavakasaññaṁ (cck: sī. pī.)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ตามรักษาสมาธินิมิต ที่ชัดดีซึ่งเกิดขึ้นแล้ว คือ อัฏฐิกสัญญา (กำหนดหมายซากศพที่ยังเหลืออยู่แต่ร่างกระดูกหรือกระดูกท่อน) ปุฬุวกสัญญา (กำหนดหมายซากศพที่มีหนอนคลาคล่ำเต็มไปหมด) วินีลกสัญญา (กำหนดหมายซากศพที่มีสีเขียวคล้ำคละด้วยสีต่าง ๆ) วิปุพพกสัญญา (กำหนดหมาย ซากศพที่มีน้ำเหลืองไหลเยิ้มอยู่ตามที่ที่แตกปริออก) วิจฉิททกสัญญา (กำหนดหมาย ซากศพที่ขาดจากกันเป็น ๒ ท่อน) อุทธุมาตกสัญญา (กำหนดหมายซากศพที่เน่า พองขึ้นอืด)
Idaṁ vuccatāvuso, anurakkhaṇāpadhānaṁ.
anurakkhaṇāpadhānaṁ → anurakkhanappadhānaṁ (bj); anurakkhanāppadhānaṁ (sya-all) | vuccatāvuso anurakkhaṇāpadhānaṁ → vuccat āvuso anurakkhaṇā-padhānaṁ (pts)นี้เรียกว่า อนุรักขนาปธาน
Cattāri ñāṇāni—ญาณ (ความรู้) ๔
dhamme ñāṇaṁ, anvaye ñāṇaṁ, pariye ñāṇaṁ, sammutiyā ñāṇaṁ.
sammutiyā ñāṇaṁ → sammatiñāṇaṁ (sya-all, km); sammutiñāṇaṁ (pts1ed) | pariye ñāṇaṁ → pariyāye ñāṇaṁ (bj); paricchedañāṇaṁ (sya-all); paricchede ñānaṁ (pts1ed, mr); paricce ñānaṁ (mr) | pariye → pariyāye (bj); paricchede (pts) | ñāṇaṁ → ñānaṁ (sya-all) | pariye ñāṇaṁ sammutiyā ñāṇaṁ → paricchedañāṇaṁ sammatiñāṇaṁ (sya-all) | sammutiyā ñāṇaṁ aparānipi → sammutiñāṇaṁ xii aparāni pi (pts) | pariyāye → pariceva (bj: kām); paricchede (bj: PTS, syā, kām) | pariye → paricce (sī. ka.), paricchede (syā. pī. ka.) ṭīkā oloketabbā (cck note) | ñāṇaṁ → sammatiñāṇaṁ (cck: syā. kaṁ.) | paricchede → So Bmr; K pariccheda; SS paricce. (pts note) | sammutiyā ñāṇaṁ → sammuti-ñāṇaṁ (pts)๑. ธัมมญาณ (ความรู้ในธรรม) ๒. อันวยญาณ (ความรู้ในการคล้อยตาม) ๓. ปริยญาณ (ความรู้ในการกำหนดจิตของผู้อื่น) ๔. สัมมติญาณ (ความรู้ในสมมติ)
Aparānipi cattāri ñāṇāni—
aparānipi → aparāni pi (bjt, pts)ญาณ ๔ อีกนัยหนึ่ง
dukkhe ñāṇaṁ, dukkhasamudaye ñāṇaṁ, dukkhanirodhe ñāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṁ.
dukkhasamudaye → samudaye (pts) | dukkhanirodhe → nirodhe (pts) | dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya → magge (pts) | ñāṇaṁ → ñāṇaṁ xiii (pts) | samudaye → So Sc and onwards; Sd omits samudaye ñāṇaṁ, but gives nirodha (sic) and magge; St dukkha-samudaye, then nirodhe and magge; Bmr K dukkha-samudaye; dukkhanirodhe; dukkha-nirodha-gāminiyā paṭipadāya. (pts note)๑. ทุกขญาณ (ความรู้ในทุกข์) ๒. ทุกขสมุทยญาณ (ความรู้ในเหตุเกิดแห่งทุกข์) ๓. ทุกขนิโรธญาณ (ความรู้ในความดับแห่งทุกข์) ๔. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาญาณ (ความรู้ในข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งทุกข์)
Cattāri sotāpattiyaṅgāni—
sotāpattiyaṅgāni → Cp. S. v. 404. (pts note)องค์แห่งการบรรลุโสดาบัน ๔
sappurisasaṁsevo, saddhammassavanaṁ, yonisomanasikāro, dhammānudhammappaṭipatti.
saddhammassavanaṁ yonisomanasikāro → saddhammasavanaṁ yoniso manasikāro (bjt) | dhammānudhammappaṭipatti → dhammānudhammapaṭipatti (th)๑. สัปปุริสสังเสวะ (การคบหาสัตบุรุษ) ๒. สัทธัมมัสสวนะ (การฟังพระสัทธรรม) ๓. โยนิโสมนสิการ (การมนสิการโดยแยบคาย) ๔. ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ (การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม)
Cattāri sotāpannassa aṅgāni.
aṅgāni → Cp. A. IX. 27. 4, vol. iv. 406; X. 92. 5, vol. v. 183. S. v. 364, 365, 387, 397, 407. (pts note)องค์แห่งพระโสดาบัน ๔
Idhāvuso, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti:
idhāvuso → idh āvuso (pts) | aveccappasādena → avecca-ppasādena (pts)พระอริยสาวกในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho, bhagavā’ti.
devamanussānaṁ → devāmanussānaṁ (pts) | itipi → iti pi (bjt, pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇasampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | devamanussānaṁ → devā-manussānaṁ (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้ เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วย พระองค์เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้ง โลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นพระศาสดาของ
Dhamme aveccappasādena samannāgato hoti:
aveccappasādena → avecca-ppasādena (pts)เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, km, pts1ed) | opaneyyiko → opanayiko (pts) | opanayiko → opaneyiyako (bj: machasaṁ) | opaneyyiko → opanayiko (cck: syā. kaṁ.) | ehipassiko opaneyyiko → ehi-passiko opanayiko (pts)๒. เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า ‘พระ ธรรมเป็นธรรมที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วย ตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล
Saṅghe aveccappasādena samannāgato hoti:
saṅghe → saṁghe (ms2005) | saṅghe aveccappasādena → saṁghe avecca-ppasādena (pts)ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อัน วิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā, esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.
pāhuneyyo → pāhuṇeyyo (bj) | esa → eso (pts) | añjalikaraṇīyo → añjalikāraṇīyo (pts) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, th) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, th) | sāmīcippaṭipanno → sāmīcipaṭipanno (bjt, th) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | sāvakasaṅgho ujuppaṭipanno → sāvakasaṁgho uju-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho ñāyappaṭipanno → sāvaka-saṁgho ñāyapaṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho sāmīcippaṭipanno → sāvaka-saṁgho sāmīci-paṭipanno (pts) | sāvakasaṅgho → sāvaka-saṁgho (pts) | purisayugāni → purisa-yugāni (pts) | purisapuggalā esa → purisa-puggalā eso (pts) | añjalikaraṇīyo → añjali-kāraṇīyo (pts) | puññakkhettaṁ → puñña-kkhettaṁ (pts)๓. เป็นผู้ประกอบด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า ‘พระสงฆ์ สาวกของพระผู้มีพระภาค เป็นผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติถูกทาง ปฏิบัติสมควร ได้แก่ พระอริยบุคคล ๔ คู่ คือ ๘ บุคคล พระสงฆ์สาวก ของพระผู้มีพระภาคนี้ เป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่การ ต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยม ของโลก’
Ariyakantehi sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.
viññuppasatthehi aparāmaṭṭhehi → viññūpasatthehi aparamaṭṭhehi (sya-all) | viññuppasatthehi → So SS; Bmr viññūpasaṭṭhehi; K viññūpasatthehi. (pts note) | ariyakantehi → ariya-kantehi (pts) | samādhisaṁvattanikehi → samādhi-saṁvattanikehi (pts)๔. เป็นผู้ประกอบด้วยศีลที่พระอริยะชอบใจ ที่ไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท อันท่านผู้รู้สรรเสริญ ไม่ถูกตัณหาและทิฏฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ
Cattāri sāmaññaphalāni—
sāmaññaphalāni → sāmañña-phalāni (pts)สามัญญผล (ผลแห่งความเป็นสมณะ) ๔
sotāpattiphalaṁ, sakadāgāmiphalaṁ, anāgāmiphalaṁ, arahattaphalaṁ.
arahatta-phalaṁ → Cp. A. vol. iii. 272, 273; VI. 98. 1, ibid. 441. S. vol. v. 25. (pts note)๑. โสดาปัตติผล ๒. สกทาคามิผล ๓. อนาคามิผล อรหัตตผล
Catasso dhātuyo—ธาตุ
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all, pts) | vāyodhātu → vāyo dhātu xvii (pts)๑. ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน) ๒. อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ) ๓. เตโชธาตุ (ธาตุไฟ) ๔. วาโยธาตุ (ธาตุลม)
Cattāro āhārā—อาหาร ๔
kabaḷīkāro āhāro oḷāriko vā sukhumo vā, phasso dutiyo, manosañcetanā tatiyā, viññāṇaṁ catutthaṁ.
kabaḷīkāro → kabaliṅkāro (pts) | catutthaṁ → catutthaṁ xviii (pts) | Kabaliṅkāro → So SS; Bmr K kabaḷīkāro. Cp. S. ii. 11, 13, 98. (pts note) | tatiyā → SS tatiyo, and in xxxiv. 1. 5. (pts note) | manosañcetanā → mano-sañcetanā (pts)๑. กวฬิงการาหาร (อาหารคือคำข้าว) ทั้งหยาบและละเอียด ๒. ผัสสาหาร (อาหารคือผัสสะ) ๓. มโนสัญเจตนาหาร (อาหารคือมโนสัญเจตนา)
Catasso viññāṇaṭṭhitiyo.
viññāṇa-ṭṭhitiyo → Cp. S. iii. 54, 55. (pts note)วิญญาณฐิติ ๔
Rūpūpāyaṁ vā, āvuso, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati rūpārammaṇaṁ rūpappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati;
rūpārammaṇaṁ → rūpāramaṇaṁ (?) | rūpūpāyaṁ → rūpūpayaṁ (bj) | nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ → nandūpasevanaṁ vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | nandūpasecanaṁ → nandūpavesanaṁ (pts) | rūpārammaṇaṁ → rūpāramaṇaṁ (cck: ?) | vā → K omits. (pts note) | vuddhiṁ → K vuḍḍhiṁ. (pts note)๑. วิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์) ที่เข้าถึงรูป เมื่อดำรงอยู่ ก็มีรูปเป็น อารมณ์ มีรูปเป็นที่ตั้ง เข้าไปเสวยความเพลิดเพลินตั้งอยู่ ถึงความเจริญ งอกงามไพบูลย์ได้
vedanūpāyaṁ vā āvuso …
vedanūpāyaṁ vā āvuso saññūpāyaṁ → vedanūpayaṁ (bj) | āvuso → āvuso viññāṇaṁ (pts)๒. วิญญาณที่เข้าถึงเวทนา ...
saññūpāyaṁ vā, āvuso …pe…
Saññūpāyaṁ → SS accidentally omit this clause. (pts note) | saññūpāyaṁ → saññūpayaṁ (bjt) | āvuso → saṁkhārūpāyaṁ (pts)๓. วิญญาณที่เข้าถึงสัญญา ...
saṅkhārūpāyaṁ vā, āvuso, viññāṇaṁ tiṭṭhamānaṁ tiṭṭhati saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ vepullaṁ āpajjati.
nandūpasecanaṁ vuddhiṁ virūḷhiṁ → nandūpasevanaṁ vuḍḍhiṁ viruḷhiṁ (sya-all) | nandūpasecanaṁ → nandūpavesanaṁ (pts) | saṅkhārūpāyaṁ → saṅkhārūpayaṁ (bjt) | saṅkhārārammaṇaṁ saṅkhārappatiṭṭhaṁ nandūpasecanaṁ → saṁkhārārammaṇaṁ saṁkhārappatiṭṭhaṁ nandūpavesanaṁ (pts)๔. วิญญาณที่เข้าถึงสังขาร เมื่อดำรงอยู่ ก็มีสังขารเป็นอารมณ์ มีสังขาร เป็นที่ตั้ง เข้าไปเสวยความเพลิดเพลินตั้งอยู่ ถึงความเจริญ งอกงาม ไพบูลย์ได้
Cattāri agatigamanāni—
agati-gamanāni → Cp. A. II. 5. 5, vol. i. 72; IV. 17, vol. ii. 18; vol. iii. 274, 275. (pts note)การถึงอคติ(ความลำเอียง) ๔
chandāgatiṁ gacchati, dosāgatiṁ gacchati, mohāgatiṁ gacchati, bhayāgatiṁ gacchati.
dosāgatiṁ → dosāgati (my)๑. ฉันทาคติ (ลำเอียงเพราะชอบ) ๒. โทสาคติ (ลำเอียงเพราะชัง) ๓. โมหาคติ (ลำเอียงเพราะหลง) ๔. ภยาคติ (ลำเอียงเพราะกลัว)
Cattāro taṇhuppādā—
taṇhuppādā → Cp. A. IV. 9, vol. ii. 10; 254, ibid., 248. (pts note)เหตุเกิดขึ้นแห่งตัณหา ๔
cīvarahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati;
cīvarahetu → cīvara-hetu (pts)๑. ตัณหาเมื่อจะเกิดแก่ภิกษุย่อมเกิดเพราะจีวรเป็นเหตุ
piṇḍapātahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati;๒. ตัณหาเมื่อจะเกิดแก่ภิกษุย่อมเกิดเพราะบิณฑบาตเป็นเหตุ
senāsanahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati;
senāsanahetu → senāsana-hetu (pts)๓. ตัณหาเมื่อจะเกิดแก่ภิกษุย่อมเกิดเพราะเสนาสนะเป็นเหตุ
itibhavābhavahetu vā, āvuso, bhikkhuno taṇhā uppajjamānā uppajjati.
itibhavābhavahetu → abhibhavābhavahetu (sya-all) | itibhavābhavahetu → iti bhavābhava-hetu (pts)๔. ตัณหาเมื่อจะเกิดแก่ภิกษุย่อมเกิดเพราะปัจจัยที่ดีและดีกว่าเป็นเหตุ
Catasso paṭipadā—
paṭipadā → Cp. A. IV. 161-163, 166, vol. ii. 149, 154; X. 29. 8, vol. v. 63. (pts note)ปฏิปทา ๔
dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khippābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khippābhiññā.
dukkhā paṭipadā → dukkhāpaṭipadā (th) | sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (th)๑. ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบาก และรู้ได้ช้า) ๒. ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบาก แต่รู้ได้เร็ว) ๓. สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวก แต่รู้ได้ช้า) ๔. สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวก และรู้ได้เร็ว)
Aparāpi catasso paṭipadā—
aparāpi → xxii aparā pi (pts) | paṭipadā → Cp. A. IV. 164, 165, vol. ii. 152. (pts note)ปฏิปทา ๔ อีกนัยหนึ่ง
akkhamā paṭipadā, khamā paṭipadā, damā paṭipadā, samā paṭipadā.
paṭipadā → paṭipadā xxiii (pts)๑. อักขมา ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ไม่อดทน) ๒. ขมา ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่อดทน) ๓. ทมา ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ข่มใจ) ๔. สมา ปฏิปทา (ข้อปฏิบัติที่ระงับ)
Cattāri dhammapadāni—
dhamma-padāni → Cp. A. IV. 29, 30, vol. ii. 29. (pts note)ธรรมบท ๔
anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ.๑. ธรรมบทคืออนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็งอยากได้ของของเขา) ๒. ธรรมบทคืออพยาบาท (ความไม่คิดร้าย) ๓. ธรรมบทคือสัมมาสติ (ความระลึกชอบ) ๔. ธรรมบทคือสัมมาสมาธิ (ความตั้งจิตมั่นชอบ)
Cattāri dhammasamādānāni—
dhammasamādānāni → dhamma-samādānāni (pts)การสมาทานธรรม(การถือปฏิบัติธรรม) ๔
atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhañceva āyatiñca dukkhavipākaṁ.
paccuppannadukkhañceva → paccuppannaṁ dukkhañceva (sya-all)๑. การสมาทานธรรมที่มีทุกข์ในปัจจุบัน และมีทุกข์เป็นวิบากในอนาคต
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ sukhavipākaṁ.
paccuppannadukkhaṁ āyatiṁ → paccuppannaṁ dukkhañceva āyatiñca (sya-all) | dukkhaṁ → SS Bmr omit c'; eva, and sometimes ca in the second and third clauses. (pts note)๒. การสมาทานธรรมที่มีทุกข์ในปัจจุบัน แต่มีสุขเป็นวิบากในอนาคต
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannasukhaṁ āyatiṁ dukkhavipākaṁ.
paccuppannasukhaṁ āyatiṁ → paccuppannaṁ sukhañceva āyatiñca (sya-all)๓. การสมาทานธรรมที่มีสุขในปัจจุบัน แต่มีทุกข์เป็นวิบากในอนาคต
Atthāvuso, dhammasamādānaṁ paccuppannasukhañceva āyatiñca sukhavipākaṁ.
paccuppannasukhañceva → paccuppannaṁ sukhañceva (sya-all) | āyatiñca → āyatiṁ ca (bjt)๔. การสมาทานธรรมที่มีสุขในปัจจุบัน และมีสุขเป็นวิบากในอนาคต
Cattāro dhammakkhandhā—
dhammakkhandhā → dhamma-kkhandhā (pts)ธรรมขันธ์ ๔
sīlakkhandho, samādhikkhandho, paññākkhandho, vimuttikkhandho.
vimuttikkhandho → vimuttikkhandho xxvi (pts) | vimutti-kkhandho → These four terms frequently recur in A., cp. III. 26, vol. i. 125, and onwards; sometimes as in III. 57. 1, ibid. 162, with the addition of vimutti-ñāṇadassana-kkhandho. (pts note)๑. สีลขันธ์ (กองศีล) ๒. สมาธิขันธ์ (กองสมาธิ) ๓. ปัญญาขันธ์ (กองปัญญา) ๔. วิมุตติขันธ์ (กองวิมุตติ)
Cattāri balāni—
balāni → Cp. A. IV. 152-154, vol. ii. 141. To these four M. ii. 12 adds saddhā-balaṁ, and they are usually cited as pañca balāni, D. xvi. 3. 50, vol. ii. 120; M. iii. 296; S. iii. 96, 153; v. 49. For another list of five cp. A. IV. 163, vol. ii. 150. Seven are enumerated below, 2.3 (ix). (pts note)พละ ๔
vīriyabalaṁ, satibalaṁ, samādhibalaṁ, paññābalaṁ.
paññābalaṁ → paññābalaṁ xxvii (pts) | vīriyabalaṁ → viriyabalaṁ (bjt, th)๑. วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ) ๒. สติพละ (กำลังคือสติ) ๓. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) ๔. ปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา)
Cattāri adhiṭṭhānāni—อธิษฐาน(ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจ) ๔
paññādhiṭṭhānaṁ, saccādhiṭṭhānaṁ, cāgādhiṭṭhānaṁ, upasamādhiṭṭhānaṁ.
paññādhiṭṭhānaṁ → paññāadhiṭṭhānaṁ (pts) | Paññā-adhiṭṭhānaṁ → So Scd; St Bmr K paññādhiṭṭhānaṁ. (pts note)๑. ปัญญาธิษฐาน (ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจคือปัญญา) ๒. สัจจาธิษฐาน (ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจคือสัจจะ) ๓. จาคาธิษฐาน (ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจคือจาคะ) ๔. อุปสมาธิษฐาน (ธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจคืออุปสมะ)
Cattāri pañhabyākaraṇāni—
cattāri pañhabyākaraṇāni → cattāro pañhābyākaraṇā (sya-all) | cattāri pañhabyākaraṇāni ekaṁsabyākaraṇīyo → xxviii cattāro pañhavyākaraṇā ekaṁsavyākaraṇīyo (pts) | pañhabyākaraṇāni → cattāro pañhābyākaraṇā (bj: PTS, syā, kām) | → cattāro pañhābyākaraṇā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pañha-vyākaraṇā → Cp. A. III. 67. 2, vol. i. 197; IV. 42, vol. ii. 46. (pts note) | cattāri pañhabyākaraṇāni → cattāro pañha-vyākaraṇā (pts)ปัญหาพยากรณ์ ๔
ekaṁsabyākaraṇīyo pañho, paṭipucchābyākaraṇīyo pañho, vibhajjabyākaraṇīyo pañho, ṭhapanīyo pañho.
paṭipucchābyākaraṇīyo → vibhajjavyākaraṇīyo (pts) | vibhajjabyākaraṇīyo → paṭipucchāvyākaraṇīyo (pts) | ṭhapanīyo → So Sc Bmr K; Sdt and Childers add vyākaraṇīyo. (pts note) | ekaṁsabyākaraṇīyo → ekaṁsa-vyākaraṇīyo (pts) | paṭipucchābyākaraṇīyo → vibhajja-vyākaraṇīyo (pts) | vibhajjabyākaraṇīyo → paṭipucchā-vyākaraṇīyo (pts)๑. เอกังสพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยนัยเดียว) ๒. ปฏิปุจฉาพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรตอบโดยย้อนถาม) ๓. วิภัชชพยากรณียปัญหา (ปัญหาที่ควรแยกตอบ) ๔. ฐปนียปัญหา (ปัญหาที่ควรงดตอบ)
Cattāri kammāni—
kammāni → Cp. A. IV. 231, vol. ii. 230. (pts note)กรรม ๔
atthāvuso, kammaṁ kaṇhaṁ kaṇhavipākaṁ.
atthāvuso → atth āvuso (pts) | kaṇhavipākaṁ → kaṇha-vipākaṁ (pts)๑. กรรมดำ มีวิบากดำ
Atthāvuso, kammaṁ sukkaṁ sukkavipākaṁ.
atthāvuso → atth āvuso (pts)๒. กรรมขาว มีวิบากขาว
Atthāvuso, kammaṁ kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ.
atthāvuso → atth āvuso (pts) | kaṇhasukkaṁ kaṇhasukkavipākaṁ → kaṇha-sukkaṁ kaṇhasukka-vipākaṁ (pts)๓. กรรมทั้งดำและขาว มีวิบากทั้งดำและขาว
Atthāvuso, kammaṁ akaṇhaasukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ kammakkhayāya saṁvattati.
akaṇhaasukkaṁ → akaṇhaṁ asukkaṁ (bj, pts) | atthāvuso → atth āvuso (pts) | akaṇhaasukkaṁ akaṇhaasukkavipākaṁ → akaṇhaṁ asukkaṁ akaṇha-asukka-vipākaṁ (pts)๔. กรรมทั้งไม่ดำและไม่ขาว มีวิบากทั้งไม่ดำและไม่ขาว เป็นไปเพื่อ ความสิ้นกรรม
Cattāro sacchikaraṇīyā dhammā—
dhammā → Cp. A. IV. 189, vol. ii. 182. (pts note)สัจฉิกรณียธรรม(ธรรมที่ควรทำให้แจ้ง) ๔
pubbenivāso satiyā sacchikaraṇīyo;
sacchikaraṇīyo → Bmr K insert sattānaṁ. (pts note)๑. ปุพเพนิวาส ควรทำให้แจ้งด้วยสติ
sattānaṁ cutūpapāto cakkhunā sacchikaraṇīyo;
cutūpapāto → cutupapāto (sya-all) | sattānaṁ → (pts)๒. การจุติและอุบัติของสัตว์ทั้งหลาย ควรทำให้แจ้งด้วยจักษุ
aṭṭha vimokkhā kāyena sacchikaraṇīyā;
vimokhā → Bm vimokkho (and -karaṇīyo); K vimokkhā. (pts note) | aṭṭha vimokkhā → aṭṭhavimokkhā (th)๓. วิโมกข์ ๘ ควรทำให้แจ้งด้วยกาย
āsavānaṁ khayo paññāya sacchikaraṇīyo.
sacchikaraṇīyo → sacchikaraṇīyo xxxi (pts)๔. ความสิ้นอาสวะทั้งหลาย ควรทำให้แจ้งด้วยปัญญา
Cattāro oghā—
oghā → Cp. xxxiv. 1.5 (iv), infra. S. iv. 175, 257; v. 59, 136, 292, 309. (pts note)โอฆะ(ห้วงน้ำ) ๔
kāmogho, bhavogho, diṭṭhogho, avijjogho.
avijjogho → avijjogho xxxii (pts)๑. กาโมฆะ (โอฆะคือกาม) ๒. ภโวฆะ (โอฆะคือภพ) ๓. ทิฏโฐฆะ (โอฆะคือทิฏฐิ) ๔. อวิชโชฆะ (โอฆะคืออวิชชา)
Cattāro yogā—
yogā → Cp. xxxiv. 1.5 (v), infra. A. IV. 10, vol. ii. 10. S. v. 59. (pts note)โยคะ(สภาวะอันประกอบสัตว์ไว้ในภพ) ๔
kāmayogo, bhavayogo, diṭṭhiyogo, avijjāyogo.
avijjāyogo → avijjāyogo xxxiii (pts) | kāmayogo bhavayogo → kāma-yogo bhava-yogo (pts) | avijjāyogo → avijjā-yogo (pts)๑. กามโยคะ (โยคะคือกาม) ๒. ภวโยคะ (โยคะคือภพ) ๓. ทิฏฐิโยคะ (โยคะคือทิฏฐิ) ๔. อวิชชาโยคะ (โยคะคืออวิชชา)
Cattāro visaññogā—
visaṁyogā → So Sd K and SS afterwards; Scd (first time) and Bmr throughout visaññogā. Cp. xxxiv. 1.5 (vi), infra. A. IV. 10. 2, vol. ii. 11. (pts note) | visaññogā → visaṁyogā kāmayoga (pts)วิสังโยคะ(ความพราก) ๔
kāmayogavisaññogo, bhavayogavisaññogo, diṭṭhiyogavisaññogo, avijjāyogavisaññogo.๑. กามโยควิสังโยคะ (ความพรากจากกามโยคะ) ๒. ภวโยควิสังโยคะ (ความพรากจากภวโยคะ) ๓. ทิฏฐิโยควิสังโยคะ (ความพรากจากทิฏฐิโยคะ) ๔. อวิชชาโยควิสังโยคะ (ความพรากจากอวิชชาโยคะ)
Cattāro ganthā—
ganthā → Br gandhā, and gandho throughout. Cp. S. v. 59. (pts note)คันถะ(เครื่องร้อยรัด) ๔
abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.๑. อภิชฌากายคันถะ (กายคันถะคืออภิชฌา) ๒. พยาปาทกายคันถะ (กายคันถะคือพยาบาท) ๓. สีลัพพตปรามาสกายคันถะ (กายคันถะคือสีลัพพตปรามาส) ๔. อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะ (กายคันถะคือความยึดถือว่าสิ่งนี้เท่านั้นจริง)
Cattāri upādānāni—
upādānāni → Cp. D. xv. 6, vol. ii. 58. M. i. 66. S. ii. 3; v. 59. (pts note)อุปาทาน(ความถือมั่น) ๔
kāmupādānaṁ, diṭṭhupādānaṁ, sīlabbatupādānaṁ, attavādupādānaṁ.
kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (bj, pts1ed) | sīlabbatupādānaṁ attavādupādānaṁ → sīlabbatūpādānaṁ attavādūpādānaṁ (bj) | kāmupādānaṁ → kāmūpādānaṁ (sī. pī.) evamitaresupi (cck note)๑. กามุปาทาน (ความถือมั่นในกาม) ๒. ทิฏฐุปาทาน (ความถือมั่นในทิฏฐิ) ๓. สีลัพพตุปาทาน (ความถือมั่นในศีลพรต) ๔. อัตตวาทุปาทาน (ความถือมั่นในวาทะว่ามีอัตตา)
Catasso yoniyo—
yoniyo → Cp. M. i. 73. (pts note)โยนิ(กำเนิด) ๔
aṇḍajayoni, jalābujayoni, saṁsedajayoni, opapātikayoni.
opapātikayoni → opapātikayoni xxxvii (pts)๑. อัณฑชโยนิ (กำเนิดของสัตว์ที่เกิดในไข่) ๒. ชลาพุชโยนิ (กำเนิดของสัตว์ที่เกิดในครรภ์) ๓. สังเสทชโยนิ (กำเนิดของสัตว์ที่เกิดในเถ้าไคล) ๔. โอปปาติกโยนิ (กำเนิดของสัตว์ที่เกิดผุดขึ้น)
Catasso gabbhāvakkantiyo.
gabbhāvakkantiyo → Cp. D. xxviii. 5, ante, p. 103. (pts note)การก้าวลงสู่ครรภ์ ๔
Idhāvuso, ekacco asampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ paṭhamā gabbhāvakkanti.
mātukucchimhā → mātukucchismā (bj, sya-all) | eva → Bmr K omit. (pts note) | kucchiyam → So SS; Bmr K kucchiṁ. (pts note) | kucchismā → Bmr kucchimhā. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (th, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | mātukucchiṁ → eva mātu kucchiyam (pts)๑. สัตว์บางชนิดในโลกนี้ไม่รู้สึกตัวขณะก้าวลงสู่ครรภ์ของมารดา ไม่รู้สึกตัว ขณะอยู่ในครรภ์ของมารดา (และ) ไม่รู้สึกตัวขณะคลอดจากครรภ์ของ มารดา นี้เป็นการก้าวลงสู่ครรภ์ประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, asampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ dutiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchimhā → mātukucchismā (bj, sya-all) | kho → -5 So Sct; Sd bhikkhā; Bmr K omit. (pts note) | kucchismim → Bmr K kucchiṁ, and below. (pts note) | kucchismā → Bmr kucchimhā, and below. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | mātukucchiṁ → hi kho mātu kucchismim (pts) | mātukucchismiṁ → mātu-kucchismiṁ (pts)๒. สัตว์บางชนิดในโลกนี้รู้สึกตัวขณะก้าวลงสู่ครรภ์ของมารดา แต่ไม่รู้สึก ตัวขณะอยู่ในครรภ์ของมารดา ไม่รู้สึกตัวขณะคลอดจากครรภ์ของ มารดา นี้เป็นการก้าวลงสู่ครรภ์ประการที่ ๒
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, asampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ tatiyā gabbhāvakkanti.
mātukucchimhā → mātukucchismā (bj, sya-all, pts) | mātukucchiṁ → mātu kucchismim (pts) | sampajāno → Sc asampajāno. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts)๓. สัตว์บางชนิดในโลกนี้รู้สึกตัวขณะก้าวลงสู่ครรภ์ของมารดา รู้สึกตัวขณะ อยู่ในครรภ์ของมารดา แต่ไม่รู้สึกตัวขณะคลอดจากครรภ์ของมารดา นี้เป็นการก้าวลงสู่ครรภ์ประการที่ ๓
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco sampajāno mātukucchiṁ okkamati, sampajāno mātukucchismiṁ ṭhāti, sampajāno mātukucchimhā nikkhamati, ayaṁ catutthā gabbhāvakkanti.
sampajāno → sampajāno ceva (bj) | mātukucchimhā → mātukucchismā (bj, sya-all, pts) | gabbhāvakkanti → gabbhāvakkanti xxxviii (pts) | eva → So SS; Bmr K omit. (pts note) | mātukucchiṁ → mātu kucchiṁ (th) | mātukucchismiṁ → mātu kucchismiṁ (th, pts) | mātukucchimhā → mātu kucchismā (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | mātukucchiṁ → eva mātu kucchismim (pts)๔. สัตว์บางชนิดในโลกนี้รู้สึกตัวขณะก้าวลงสู่ครรภ์ของมารดา รู้สึกตัวขณะ อยู่ในครรภ์ของมารดา (และ) รู้สึกตัวขณะคลอดจากครรภ์ของมารดา นี้เป็นการก้าวลงสู่ครรภ์ประการที่ ๔
Cattāro attabhāvapaṭilābhā.
attabhāva-paṭilābhā → Cp. A. IV. 172, vol. ii. 159. (pts note)การได้อัตภาพ ๔
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva kamati, no parasañcetanā.
yeva → So Bmr K; SS omit. (pts note) | attasañcetanāyeva → attasañcetanā yeva (bjt) | atthāvuso attabhāvapaṭilābho → atth āvuso attabhāva-paṭilābho (pts) | attabhāvapaṭilābhe attasañcetanāyeva → attabhāva-paṭilābhe attasaṁcetanā yeva (pts) | parasañcetanā → para-saṁcetanā (pts)๑. การได้อัตภาพที่สัญเจตนาของตนดำเนินไป มิใช่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva kamati, no attasañcetanā.
yeva → So Bmr K; SS omit. (pts note) | parasañcetanāyeva → parasañcetanā yeva (bjt) | atthāvuso attabhāvapaṭilābho → atth āvuso attabhāva-paṭilābho (pts) | attabhāvapaṭilābhe parasañcetanāyeva → attabhāva-paṭilābhe para-saṁcetanā yeva (pts) | attasañcetanā → atta-saṁcetanā (pts)๒. การได้อัตภาพที่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป มิใช่สัญเจตนาของตนดำเนินไป
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva kamati parasañcetanā ca.
ceva → cevaso (sya-all) | atthāvuso attabhāvapaṭilābho → atth āvuso attabhāva-paṭilābho (pts) | attabhāvapaṭilābhe attasañcetanā ceva → attabhāva-paṭilābhe atta-saṁcetanā eva (pts) | parasañcetanā → para-saṁcetanā (pts)๓. การได้อัตภาพที่สัญเจตนาของตนและสัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป
Atthāvuso, attabhāvapaṭilābho, yasmiṁ attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā kamati, no parasañcetanā.
atthāvuso attabhāvapaṭilābho → atth āvuso attabhāva-paṭilābho (pts) | attabhāvapaṭilābhe neva attasañcetanā → attabhāva-paṭilābhe n eva atta saṁcetanā (pts) | parasañcetanā → para-saṁcetanā (pts)๔. การได้อัตภาพที่มิใช่สัญเจตนาของตนและมิใช่สัญเจตนาของผู้อื่นดำเนินไป
Catasso dakkhiṇāvisuddhiyo.
dakkhiṇā-visuddhiyo → Cp. A. IV. 78, vol. ii. 80. M. iii. 256. (pts note)ทักขิณาวิสุทธิ(ความบริสุทธิ์แห่งทักษิณา) ๔
Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato.
atthāvuso → atth āvuso (pts)๑. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก (ผู้ให้) แต่ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก (ผู้รับ)
Atthāvuso, dakkhiṇā paṭiggāhakato visujjhati no dāyakato.
atthāvuso → atth āvuso (pts)๒. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ฝ่ายปฏิคาหก แต่ไม่บริสุทธิ์ฝ่ายทายก
Atthāvuso, dakkhiṇā neva dāyakato visujjhati no paṭiggāhakato.
atthāvuso → atth āvuso (pts) | neva → n eva (pts)๓. ทักษิณาที่ไม่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก
Atthāvuso, dakkhiṇā dāyakato ceva visujjhati paṭiggāhakato ca.
atthāvuso → atth āvuso (pts) | ceva → eva (pts)๔. ทักษิณาที่บริสุทธิ์ทั้งฝ่ายทายกและฝ่ายปฏิคาหก
Cattāri saṅgahavatthūni—
saṅgaha-vatthūni → Cp. A. IV. 32, vol. ii. 32. (pts note)สังคหวัตถุ(ธรรมเครื่องยึดเหนี่ยว) ๔
dānaṁ, peyyavajjaṁ, atthacariyā, samānattatā.
peyyavajjaṁ → piyavajjaṁ (sya-all, km, mr) | peyyavajjaṁ → piyavajjaṁ (bj: syā, kām) | peyyavajjaṁ → piyavajjaṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | atthacariyā → attha-cariyā (pts)๑. ทาน (การให้) ๒. เปยยวัชชะ (วาจาเป็นที่รัก) ๓. อัตถจริยา (การประพฤติประโยชน์) ๔. สมานัตตตา (การวางตนสม่ำเสมอ)
Cattāro anariyavohārā—
anariyavohārā → anariya-vohārā (pts)อนริยโวหาร(วิธีการพูดของผู้มิใช่อริยะ) ๔
musāvādo, pisuṇāvācā, pharusāvācā, samphappalāpo.
samphappalāpo → samphappalāpo xlii (pts) | samphappalāpo → Bmr transpose the last two; Bm pharusa-. For xli.-xlii. cp. D. i. 1. 9, vol. i. 4. (pts note) | pisuṇāvācā pharusāvācā → pisuṇā vācā pharusā vācā (bjt, th) | musāvādo pisuṇāvācā pharusāvācā → musā-vādo pisuṇā vācā pharusā vācā (pts)๑. มุสาวาท (พูดเท็จ) ๒. ปิสุณาวาจา (พูดส่อเสียด) ๓. ผรุสวาจา (พูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปะ (พูดเพ้อเจ้อ)
Cattāro ariyavohārā—
ariyavohārā → ariya-vohārā (pts)อริยโวหาร(วิธีการพูดของผู้เป็นอริยะ) ๔
musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī.
veramaṇī → veramaṇi (mr) | veramaṇī → vemaṇī (sya-all) | veramaṇī → veramaṇī (bj: kesuci) | veramaṇī → veramaṇi (cck: ka.) | musāvādā → musā-vādā (pts)๑. มุสาวาทา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดเท็จ) ๒. ปิสุณาย วาจาย เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียด) ๓. ผรุสาย วาจาย เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบ) ๔. สัมผัปปลาปา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ)
Aparepi cattāro anariyavohārā—
aparepi → xliii apare pi (pts) | anariya-vohārā → For xliii.-xlvi. cp. A. IV. 247-250, vol. ii. 246; VIII. 67, 68, vol. iv. 307. (pts note)อนริยโวหาร ๔ อีกนัยหนึ่ง
adiṭṭhe diṭṭhavāditā, assute sutavāditā, amute mutavāditā, aviññāte viññātavāditā.
sutavāditā → suta-vāditā (pts) | mutavāditā → muta-vāditā (pts) | viññātavāditā → viññāta-vāditā (pts)๑. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าได้เห็น ๒. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าได้ฟัง ๓. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าได้ทราบ ๔. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าได้รู้
Aparepi cattāro ariyavohārā—
aparepi → xliv apare pi (pts) | ariyavohārā → ariya-vohārā (pts)อริยโวหาร ๔ อีกนัยหนึ่ง
adiṭṭhe adiṭṭhavāditā, assute assutavāditā, amute amutavāditā, aviññāte aviññātavāditā.
assutavāditā → assuta-vāditā (pts) | amutavāditā → amuta-vāditā (pts) | aviññātavāditā → aviññāta-vāditā (pts)๑. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น ๒. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๓. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๔. การกล่าวสิ่งที่ไม่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้
Aparepi cattāro anariyavohārā—
aparepi → xlv apare pi (pts) | anariyavohārā → anariya-vohārā (pts)อนริยโวหาร ๔ อีกนัยหนึ่ง
diṭṭhe adiṭṭhavāditā, sute assutavāditā, mute amutavāditā, viññāte aviññātavāditā.
assutavāditā → assuta-vāditā (pts) | amutavāditā → amuta-vāditā (pts) | aviññātavāditā → aviññāta-vāditā (pts)๑. การกล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าไม่ได้เห็น ๒. การกล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าไม่ได้ฟัง ๓. การกล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าไม่ได้ทราบ ๔. การกล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าไม่ได้รู้
Aparepi cattāro ariyavohārā—
aparepi → xlvi apare pi (pts) | ariyavohārā → ariya-vohārā (pts)อริยโวหาร ๔ อีกนัยหนึ่ง
diṭṭhe diṭṭhavāditā, sute sutavāditā, mute mutavāditā, viññāte viññātavāditā.
viññātavāditā → viññātavāditā xlvii (pts) | viññātavāditā → Cp. M. i. 29. (pts note) | sutavāditā → suta-vāditā (pts) | mutavāditā → muta-vāditā (pts)๑. การกล่าวสิ่งที่ได้เห็นว่าได้เห็น ๒. การกล่าวสิ่งที่ได้ฟังว่าได้ฟัง ๓. การกล่าวสิ่งที่ได้ทราบว่าได้ทราบ ๔. การกล่าวสิ่งที่ได้รู้ว่าได้รู้
Cattāro puggalā.
puggalā → Cp. A. IV. 198, vol. ii. 205. (pts note)บุคคล ๔
Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | attantapo → attan-tapo (pts) | attaparitāpanānuyogamanuyutto → atta-paritāpanānuyogam anuyutto (pts)๑. เป็นผู้ทำตนให้เดือดร้อน หมั่นประกอบในการทำตนให้เดือดร้อน
Idhāvuso, ekacco puggalo parantapo hoti paraparitāpanānuyogamanuyutto.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | parantapo → paran-tapo (pts) | paraparitāpanānuyogamanuyutto → para-paritāpanānuyogam anuyutto (pts)๒. เป็นผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน หมั่นประกอบในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อน
Idhāvuso, ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitāpanānuyogamanuyutto, parantapo ca paraparitāpanānuyogamanuyutto.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | attaparitāpanānuyogamanuyutto → atta-paritāpanānuyogam anuyutto (pts) | paraparitāpanānuyogamanuyutto → para-paritāpanānuyogam anuyutto (pts)๓. เป็นผู้ทำตนให้เดือดร้อน หมั่นประกอบในการทำตนให้เดือดร้อน และเป็นผู้ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน หมั่นประกอบในการทำผู้อื่นให้เดือดร้อน
Idhāvuso, ekacco puggalo neva attantapo hoti na attaparitāpanānuyogamanuyutto na parantapo na paraparitāpanānuyogamanuyutto.
idhāvuso → idha panāvuso (bj) | idhāvuso ekacco → idh āvuso ekacca (pts) | neva attantapo → n eva attan-tapo (pts) | attaparitāpanānuyogamanuyutto → attaparitāpanānuyogam anuyutto (pts) | parantapo → paran-tapo (pts) | paraparitāpanānuyogamanuyutto → paraparitāpanānuyogam anuyutto (pts)๔. เป็นผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่หมั่นประกอบในการทำตนให้เดือดร้อน และเป็นผู้ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน ไม่หมั่นประกอบในการทำผู้อื่นให้ เดือดร้อน
So anattantapo aparantapo diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena attanā viharati.
sītībhūto → sītibhūto (pts1ed, mr) | sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī → sītibhūto sukhapaṭisaṁvedī (pts) | sītībhūto → sītibhūto (cck: ka.) | diṭṭheva → diṭṭhe va (th, pts) | anattantapo → anattan-tapo (pts) | sītībhūto sukhappaṭisaṁvedī brahmabhūtena → sīti-bhūto sukhapaṭisaṁvedī brahma-bhūtena (pts)เขาผู้ไม่ทำตนให้เดือดร้อน ไม่ทำผู้อื่นให้เดือดร้อน เป็นผู้ ไม่หิว ดับร้อน เย็นใจ เสวยสุขมีตนอันประเสริฐอยู่ในปัจจุบันเทียว
Aparepi cattāro puggalā.
aparepi → xlviii apare pi (pts)บุคคล ๔ อีกนัยหนึ่ง
Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
pan → Sd pana; Bmr K omit. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | attahitāya → atta-hitāya (pts) | parahitāya → para-hitāya idha pan (pts)๑. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลตนเอง แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลผู้อื่น
Idhāvuso, ekacco puggalo parahitāya paṭipanno hoti no attahitāya.
idhāvuso → idha pan āvuso (pts) | no → Sc adds ca. (pts note) | parahitāya → para-hitāya (pts) | attahitāya → atta-hitāya (pts)๒. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลผู้อื่น แต่ไม่ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลตนเอง
Idhāvuso, ekacco puggalo neva attahitāya paṭipanno hoti no parahitāya.
pan → Bmr K omit. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | neva attahitāya → n eva atta-hitāya (pts) | parahitāya → para-hitāya idha pan (pts)๓. เป็นผู้ไม่ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลตนเอง และไม่ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลผู้อื่น
Idhāvuso, ekacco puggalo attahitāya ceva paṭipanno hoti parahitāya ca.
idhāvuso → idha pan āvuso (pts) | attahitāya ceva → atta-hitāya eva (pts) | parahitāya → para-hitāya (pts)๔. เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลตนเอง และปฏิบัติเพื่อเกื้อกูลผู้อื่น
Aparepi cattāro puggalā—
aparepi → xlix apare pi (pts)บุคคล ๔ อีกนัยหนึ่ง
tamo tamaparāyano, tamo jotiparāyano, joti tamaparāyano, joti jotiparāyano.
tama-parāyano → Sum: Tamam eva paraṁ ayanaṁ gati assāti tamaparāyano. Cp. A. IV. 85, vol. ii. 85. S. i. 93. (pts note) | tamo tamaparāyano tamo jotiparāyano joti tamaparāyano joti jotiparāyano → tamotamaparāyano tamojotiparāyano jotitamaparāyano jotijotiparāyano (bjt) | jotiparāyano → joti-parāyano (pts)๑. ตโม ตมปรายโน (ผู้มืดมา และมืดไป) ๒. ตโม โชติปรายโน (ผู้มืดมา แต่สว่างไป) ๓. โชติ ตมปรายโน (ผู้สว่างมา แต่มืดไป) ๔. โชติ โชติปรายโน (ผู้สว่างมา และสว่างไป)
Aparepi cattāro puggalā—
aparepi → apare pi (pts)บุคคล อีกนัยหนึ่ง
samaṇamacalo, samaṇapadumo, samaṇapuṇḍarīko, samaṇesu samaṇasukhumālo.
samaṇesu → (pts) | Samaṇa-m-acalo → Sum: Ma-kāro pada-sandhi-mattaṁ. Cp. A. IV. 87.1, vol. ii. 86. (pts note)๑. สมณอจละ (สมณะผู้ไม่หวั่นไหว) ๒. สมณปทุมะ (สมณะเหมือนดอกปทุม) ๓. สมณปุณฑริกะ (สมณะเหมือนดอกบุณฑริก) ๔. สมเณสุ สมณสุขุมาละ (สมณะผู้ละเอียดอ่อน ในหมู่สมณะ)
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cattāro dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๔ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
saṅgāyitabbaṁ → saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ (pts) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ paṭhamaka bhāṇavāraṁ niṭṭhitaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
Paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito.
paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → pañcataṁ (bjt) | paṭhamabhāṇavāro niṭṭhito → saṅgītiyacatukkaṁ niṭṭhitaṁ (th)ภาณวารที่ ๑ จบ
5. Pañcaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๕ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
saṅgāyitabbaṁ → saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ (pts) | pe → spelled out in full (bjt) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame pañca?ธรรมหมวดละ ๕ ประการ คืออะไร คือ
Pañcakkhandhā.
kkhandhā → Cp. A. IV. 200. 9, vol. ii. 214; vol. iv. 147. (pts note) | pañcakkhandhā → pañca kkhandhā (pts)ขันธ์ ๕
Rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandho.
rūpakkhandho → rūpa-kkhandho (pts) | saññākkhandho saṅkhārakkhandho → saññā-kkhandho saṁkhāra-kkhandho (pts)๑. รูปขันธ์ (กองรูป) ๒. เวทนาขันธ์ (กองเวทนา) ๓. สัญญาขันธ์ (กองสัญญา) ๔. สังขารขันธ์ (กองสังขาร) ๕. วิญญาณขันธ์ (กองวิญญาณ)
Pañcupādānakkhandhā.
Pañcūpādāna-kkhandhā → Cp. infra., xxxiv. 1. 6, iii. A. IV. 41. 5, vol. ii. 45; 90.3, vol. ii. 90; IX. 66, vol. iv. 458; X. 60. 4, vol. v. 109. M. i. 144. (pts note)อุปาทานขันธ์ (ขันธ์อันเป็นที่ตั้งแห่งความยึดมั่น) ๕
Rūpupādānakkhandho vedanupādānakkhandho saññupādānakkhandho saṅkhārupādānakkhandho viññāṇupādānakkhandho.
rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandhe (bj: machasaṁ) | Rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (sī. syā. kaṁ. pī.) evamitaresupi (cck note) | saṅkhārupādānakkhandho → saṁkhārupādānakkhandho (bjt)๑. รูปูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือรูป) ๒. เวทนูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือเวทนา) ๓. สัญญูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสัญญา) ๔. สังขารูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือสังขาร) ๕. วิญญาณูปาทานขันธ์ (อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ)
Pañca kāmaguṇā.
kāma-guṇā → Cp. A. VI. 63. 3, vol. iii. 411; IX. 34. 3, vol. iv. 415; 38. 6, ibid. 430; 42. 2, ibid. 449; 65, ibid. 458. M. i. 85, 92, 144, 173, 454, 504; ii. 42; iii. 114. (pts note)กามคุณ ๕
Cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā,
rajanīyā → So Sdt Bm; Sc rajanīyyā; Br K rajaniyā. (pts note) | kāmūpasañhitā → kāmūpasaṁhitā (bjt) | cakkhuviññeyyā → cakkhu-viññeyyā (pts) | piyarūpā kāmūpasañhitā → piya-rūpā kāmūpasaṁhitā (pts)๑. รูปที่พึงรู้แจ้งทางตา ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
sotaviññeyyā saddā …๒. เสียงที่พึงรู้แจ้งทางหู ...
ghānaviññeyyā gandhā …
ghānaviññeyyā → ghāna-viññeyyā (pts)๓. กลิ่นที่พึงรู้แจ้งทางจมูก ...
jivhāviññeyyā rasā …
jivhāviññeyyā → jivhā-viññeyyā (pts)๔. รสที่พึงรู้แจ้งทางลิ้น ...
kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā.
kāmūpasañhitā → kāmūpasaṁhitā (bjt) | rajanīyā → rajaniyā (th) | kāyaviññeyyā → kāya-viññeyyā (pts) | piyarūpā kāmūpasañhitā → piya-rūpā kāmūpasaṁhitā (pts)๕. โผฏฐัพพะที่พึงรู้แจ้งทางกาย ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ ชวนให้รัก ชักให้ใคร่ พาใจให้กำหนัด
Pañca gatiyo—
gatiyo → Cp. A. IX. 67, vol. iv. 459. M. i. 73. S. v. 474-477. (pts note)คติ(ภพที่สัตว์ไปเกิด) ๕
nirayo, tiracchānayoni, pettivisayo, manussā, devā.
pettivisayo → Sd visayā. (pts note) | manussā → Sc manusso. (pts note) | tiracchānayoni → tiracchāna-yoni (pts)๑. นิรยะ (นรก) ๒. ติรัจฉานโยนิ (กำเนิดสัตว์ดิรัจฉาน) ๓. เปตติวิสัย (แดนเปรต) ๔. มนุสสะ (มนุษย์) ๕. เทวะ (เทวดา)
Pañca macchariyāni—
macchariyāni → Cp. A. IX. 69, vol. iv. 459. (pts note)มัจฉริยะ(ความตระหนี่) ๕
āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.๑. อาวาสมัจฉริยะ (ความตระหนี่อาวาส) ๒. กุลมัจฉริยะ (ความตระหนี่ตระกูล) ๓. ลาภมัจฉริยะ (ความตระหนี่ลาภ) ๔. วัณณมัจฉริยะ (ความตระหนี่วรรณะ) ๕. ธัมมมัจฉริยะ (ความตระหนี่ธรรม)
Pañca nīvaraṇāni—
nīvaraṇāni → Cp. D. ii. 68, vol. i. 71; xiii. 30, vol. i. 246; xxii. 13, vol. ii. 300; xxv. 16, ante, p. 49; xxxiv. 1. 6, (iv) infra. Cp. A. I. 2, vol. i. 3; III. 57, ibid. 161, and onwards. S. v. 60, 64, 84, 85, and onwards. (pts note)นิวรณ์(สิ่งที่ขัดขวางจิตไม่ให้บรรลุความดี) ๕
kāmacchandanīvaraṇaṁ, byāpādanīvaraṇaṁ, thinamiddhanīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccanīvaraṇaṁ, vicikicchānīvaraṇaṁ.
byāpādanīvaraṇaṁ thinamiddhanīvaraṇaṁ → vyāpādanīvaraṇaṁ thīnamiddhanīvaraṇaṁ (pts)๑. กามฉันทนิวรณ์ (นิวรณ์คือความพอใจในกาม) ๒. พยาบาทนิวรณ์ (นิวรณ์คือความคิดร้าย) ๓. ถีนมิทธนิวรณ์ (นิวรณ์คือความหดหู่และเซื่องซึม) ๔. อุทธัจจกุกกุจจนิวรณ์ (นิวรณ์คือความฟุ้งซ่านและร้อนใจ) ๕. วิจิกิจฉานิวรณ์ (นิวรณ์คือความลังเลสงสัย)
Pañca orambhāgiyāni saṁyojanāni—
pañca orambhāgiyāni → pañcorambhāgiyāni (bj) | saṁyojanāni → Cp. D. xvi. 7, vol. ii. 92, 93; xix. 62, vol. ii. 252. A. IX. 67, vol. iv. 459; X. 13, vol. v. 17. S. iii. 56, 130; v. 69, 177, 178, and onwards. (pts note) | saṁyojanāni → saññojanāni (my, th) | pañca orambhāgiyāni → pañc oram-bhāgiyāni (pts)โอรัมภาคิยสังโยชน์(ธรรมที่มัดสัตว์ไว้กับทุกข์เบื้องต่ำ) ๕
sakkāyadiṭṭhi, vicikicchā, sīlabbataparāmāso, kāmacchando, byāpādo.
sīlabbataparāmāso → sīlabbata-parāmāso (pts) | byāpādo → vyāpādo (pts)๑. สักกายทิฏฐิ (ความเห็นว่าเป็นตัวของตน) ๒. วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) ๓. สีลัพพตปรามาส (ความถือมั่นศีลพรต) ๔. กามฉันทะ (ความกำหนัดในกามคุณ) ๕. พยาบาท (ความคิดร้าย)
Pañca uddhambhāgiyāni saṁyojanāni—
pañca uddhambhāgiyāni → pañcuddhambhāgiyāni (bj) | pañca uddhambhāgiyāni saṁyojanāni → pañcuddhambhāgiyāni saññojanāni (sya-all) | saṁyojanāni → Cp. A. IX. 70, vol. iv. 460; X. 13, vol. v. 17. S. v. 191, 192, 241-243, and onwards. (pts note) | pañca uddhambhāgiyāni → pañc uddham-bhāgiyāni (pts)อุทธัมภาคิยสังโยชน์(ธรรมที่มัดสัตว์ไว้กับทุกข์เบื้องสูง) ๕
rūparāgo, arūparāgo, māno, uddhaccaṁ, avijjā.
arūparāgo → arūpa-rāgo (pts)๑. รูปราคะ (ความติดใจในอารมณ์แห่งรูปฌาน) ๒. อรูปราคะ (ความติดใจในอารมณ์แห่งอรูปฌาน) ๓. มานะ (ความถือตัว) ๔. อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) ๕. อวิชชา (ความไม่รู้แจ้ง)
Pañca sikkhāpadāni—
sikkhāpadāni → Cp. A. V. 179. 3, vol. iii. 212. S. ii. 167. (pts note)สิกขาบท ๕
pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjappamādaṭṭhānā veramaṇī.
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surāmerayamajjapamādaṭṭhānā (bjt, th) | musāvādā → musā-vādā (pts) | surāmerayamajjappamādaṭṭhānā → surā-meraya-majja-pamādaṭṭhānā (pts)๑. ปาณาติปาตา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์) ๒. อทินนาทานา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่ เจ้าของเขามิได้ให้) ๓. กาเมสุมิจฉาจารา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม) ๔. มุสาวาทา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดเท็จ) ๕. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการเสพของมึนเมา คือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความ ประมาท)
Pañca abhabbaṭṭhānāni.
abhabba-ṭṭhānāni → Cp. D. xxix. 26, ante, p. 133. (pts note)อภัพพฐาน(ฐานะที่เป็นไปไม่ได้) ๕
Abhabbo, āvuso, khīṇāsavo bhikkhu sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetuṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu adinnaṁ theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu methunaṁ dhammaṁ paṭisevituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sampajānamusā bhāsituṁ. Abhabbo khīṇāsavo bhikkhu sannidhikārakaṁ kāme paribhuñjituṁ, seyyathāpi pubbe āgārikabhūto.
ādiyituṁ → ādātuṁ (sya-all, km, pts1ed) | āgārikabhūto → āgāriyakabhūto (bj); agāriyabhūto xi (pts) | theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ → theyyasaṁkhātaṁādātuṁ (pts) | ādiyituṁ → ādātuṁ (cck: syā. kaṁ. pī.) | sañcicca → saṁcicca (bjt) | theyyasaṅkhātaṁ ādiyituṁ → theyya-saṁkhātaṁādātuṁ (pts) | sampajānamusā → sampajāna-musā (pts) | sannidhikārakaṁ → sannidhi-kārakaṁ (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | āgārikabhūto → agāriya-bhūto (pts)๑. เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุขีณาสพจะจงใจปลงชีวิตสัตว์ ๒. เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุขีณาสพจะถือเอาสิ่งของที่ผู้อื่นไม่ได้ให้โดยอาการขโมย ๓. เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุขีณาสพจะเสพเมถุนธรรม ๔. เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุขีณาสพจะพูดเท็จทั้งที่รู้ ๕. เป็นไปไม่ได้ที่ภิกษุขีณาสพจะสั่งสม บริโภคกามเหมือนเมื่อเป็นคฤหัสถ์
Pañca byasanāni—
vyasanāni → Bmr K byasanāni. Cp. A. V. 130, vol. iii. 147. (pts note) | byasanāni → vyasanāni ñāti-vyasanaṁ bhoga-vyasanaṁ roga (pts)พยสนะ(วิบัติ) ๕
ñātibyasanaṁ, bhogabyasanaṁ, rogabyasanaṁ, sīlabyasanaṁ, diṭṭhibyasanaṁ.๑. ญาติพยสนะ (ความวิบัติแห่งญาติ) ๒. โภคพยสนะ (ความวิบัติแห่งโภคะ) ๓. โรคพยสนะ (ความวิบัติเพราะโรค) ๔. สีลพยสนะ (ความวิบัติแห่งศีล) ๕. ทิฏฐิพยสนะ (ความวิบัติแห่งทิฏฐิ)
Nāvuso, sattā ñātibyasanahetu vā bhogabyasanahetu vā rogabyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti.
upapajjanti sīlabyasanahetu → uppajjanti sīlavyasana hetu (pts) | āvuso → So Bmr K; SS tenāvuso. Sum points to a reading ten'; eva; Sum Scd ten'; eva pan'; āvuso; Sum Br ten'; eva n'; āvuso. (pts note) | uppajjanti → So SS; Bmr K upapajjanti. (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | ñātibyasanahetu → ñāti-vyasana-hetu (pts) | bhogabyasanahetu → bhoga-vyasana-hetu (pts) | rogabyasanahetu → roga-vyasana-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้ว จะไม่ไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะความวิบัติแห่งญาติเป็นเหตุ เพราะความวิบัติแห่งโภคะ เป็นเหตุ หรือเพราะความวิบัติเพราะโรคเป็นเหตุ
Sīlabyasanahetu vā, āvuso, sattā diṭṭhibyasanahetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjanti.
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | sīlabyasanahetu → hetu (pts) | diṭṭhibyasanahetu → diṭṭhi-vyasana-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)แต่สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก เพราะความวิบัติแห่งศีลเป็นเหตุ หรือเพราะ ความวิบัติแห่งทิฏฐิเป็นเหตุ
Pañca sampadā—
sampadā → Cp. A. V. 130, vol. iii. 147. (pts note)สัมปทา (ความถึงพร้อม) ๕
ñātisampadā, bhogasampadā, ārogyasampadā, sīlasampadā, diṭṭhisampadā.
āvuso → As above. Sum reads ten'; eva n'; āvuso. (pts note)๑. ญาติสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งญาติ) ๒. โภคสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งโภคะ) ๓. อาโรคยสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยความไม่มีโรค) ๔. สีลสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งศีล) ๕. ทิฏฐิสัมปทา (ความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิ)
Nāvuso, sattā ñātisampadāhetu vā bhogasampadāhetu vā ārogyasampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → uppajjanti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายหลังจากตายแล้ว จะไม่ไปเกิดในสุคติโลก สวรรค์ เพราะความถึงพร้อมแห่งญาติเป็นเหตุ เพราะความถึงพร้อมแห่งโภคะ เป็นเหตุ หรือเพราะความถึงพร้อมด้วยความไม่มีโรคเป็นเหตุ
Sīlasampadāhetu vā, āvuso, sattā diṭṭhisampadāhetu vā kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjanti.
upapajjanti → upapajjanti xiii (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | sīlasampadāhetu → sīla-sampadā-hetu (pts) | diṭṭhisampadāhetu → diṭṭhi-sampadā-hetu (pts) | paraṁ → param (pts)แต่สัตว์ทั้งหลาย หลังจากตายแล้ว จะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ เพราะความถึงพร้อมแห่งศีลเป็นเหตุ หรือเพราะความถึงพร้อมแห่งทิฏฐิเป็นเหตุ
Pañca ādīnavā dussīlassa sīlavipattiyā.
ādīnavā → Bmr ādinavā. For xiii. and xiv. cp. D. xvi. 1. 23, 24, vol. ii. 85, 86. A. V. 213, vol. iii. 252, 253. (pts note) | sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)โทษแห่งศีลวิบัติของบุคคลผู้ทุศีล ๕
Idhāvuso, dussīlo sīlavipanno pamādādhikaraṇaṁ mahatiṁ bhogajāniṁ nigacchati,
idhāvuso → idh āvuso (pts) | sīlavipanno → sīla-vipanno (pts) | bhogajāniṁ → bhoga-jāniṁ (pts)๑. บุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติในโลกนี้ ย่อมถึงความเสื่อมโภคทรัพย์เป็นอันมาก ซึ่งมีความประมาทเป็นเหตุ
ayaṁ paṭhamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)นี้เป็นโทษประการที่ ๑ แห่งศีลวิบัติของ บุคคลผู้ทุศีล
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlassa sīlavipannassa pāpako kittisaddo abbhuggacchati,
sīlavipannassa → vipannassa (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)๒. กิตติศัพท์อันชั่วของบุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติ ย่อมกระฉ่อนไป
ayaṁ dutiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)นี้เป็นโทษ ประการที่ ๒ แห่งศีลวิบัติของบุคคลผู้ทุศีล
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, avisārado upasaṅkamati maṅkubhūto,
maṅkubhūto → maṅkobhūto (pts) | yaññadeva → yaṁ yadeva (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipanno yaññadeva → sīla-vipanno yaṁ yad eva (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts) | khattiyaparisaṁ → khattiya-parisaṁ (pts) | brāhmaṇaparisaṁ → brāhmaṇa-parisaṁ (pts) | gahapatiparisaṁ → gahapati-parisaṁ (pts) | samaṇaparisaṁ → samaṇa-parisaṁ (pts) | upasaṅkamati maṅkubhūto → upasaṁkamati maṅko-bhūto (pts)๓. บุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติ จะเข้าไปยังบริษัทใด ๆ จะเป็นขัตติยบริษัทก็ตาม พราหมณบริษัทก็ตาม คหบดีบริษัทก็ตาม สมณบริษัทก็ตาม ย่อมไม่ แกล้วกล้า เก้อเขินเข้าไป
ayaṁ tatiyo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.นี้เป็นโทษประการที่ ๓ แห่งศีลวิบัติของบุคคล ผู้ทุศีล
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno sammūḷho kālaṁ karoti,
karoti → kāroti (pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlavipanno → sīla-vipanno (pts)๔. บุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติ ย่อมหลงลืมสติตาย
ayaṁ catuttho ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)นี้เป็นโทษประการที่ ๔ แห่ง ศีลวิบัติของบุคคลผู้ทุศีล
Puna caparaṁ, āvuso, dussīlo sīlavipanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapajjati,
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | paraṁ → param (pts)๕. บุคคลผู้ทุศีล มีศีลวิบัติ หลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
ayaṁ pañcamo ādīnavo dussīlassa sīlavipattiyā.
sīlavipattiyā → sīla-vipattiyā (pts)นี้เป็นโทษประการที่ ๕ แห่งศีลวิบัติของบุคคลผู้ทุศีล
Pañca ānisaṁsā sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)อานิสงส์แห่งศีลสมบัติของบุคคลผู้มีศีล ๕
Idhāvuso, sīlavā sīlasampanno appamādādhikaraṇaṁ mahantaṁ bhogakkhandhaṁ adhigacchati,
mahantaṁ → mahatiṁ (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | mahantaṁ bhogakkhandhaṁ → mahatiṁ bhoga-kkhandhaṁ (pts)๑. บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีลในโลกนี้ ย่อมมีโภคทรัพย์เป็นอันมาก ซึ่งมี ความไม่ประมาทเป็นเหตุ
ayaṁ paṭhamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๑ แห่งศีลสมบัติของ บุคคลผู้มีศีล
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavato sīlasampannassa kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchati,
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampannassa → sīla-sampannassa (pts) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)๒. กิตติศัพท์อันงามของบุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมขจรไป
ayaṁ dutiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)นี้เป็น อานิสงส์ประการที่ ๒ แห่งศีลสมบัติของบุคคลผู้มีศีล
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno yaññadeva parisaṁ upasaṅkamati yadi khattiyaparisaṁ yadi brāhmaṇaparisaṁ yadi gahapatiparisaṁ yadi samaṇaparisaṁ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto,
yaññadeva → yaṁ yadeva (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno yaññadeva → sīla-sampanno yaṁ yad eva (pts) | upasaṅkamati → upasaṁkamati (pts) | khattiyaparisaṁ → khattiya-parisaṁ (pts) | brāhmaṇaparisaṁ → brāhmaṇa parisaṁ (pts) | gahapatiparisaṁ → gahapati-parisaṁ (pts) | samaṇaparisaṁ → samaṇa-parisaṁ (pts) | upasaṅkamati amaṅkubhūto → upasaṁkamati amaṅku-bhūto (pts)๓. บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล จะเข้าไปยังบริษัทใด ๆ จะเป็นขัตติย- บริษัทก็ตาม พราหมณบริษัทก็ตาม คหบดีบริษัทก็ตาม สมณบริษัท ก็ตาม ย่อมแกล้วกล้า ไม่เก้อเขินเข้าไป
ayaṁ tatiyo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๓ แห่งศีลสมบัติของบุคคลผู้มีศีล
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno asammūḷho kālaṁ karoti,
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts)๔. บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล ย่อมไม่หลงลืมสติตาย
ayaṁ catuttho ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)นี้เป็นอานิสงส์ ประการที่ ๔ แห่งศีลสมบัติของบุคคลผู้มีศีล
Puna caparaṁ, āvuso, sīlavā sīlasampanno kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapajjati,
upapajjati → uppajjati (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasampanno → sīla-sampanno (pts) | paraṁ → param (pts)๕. บุคคลผู้มีศีล สมบูรณ์ด้วยศีล หลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในสุคติโลก สวรรค์
ayaṁ pañcamo ānisaṁso sīlavato sīlasampadāya.
sīlasampadāya → sīla-sampadāya (pts)นี้เป็นอานิสงส์ประการที่ ๕ แห่งศีลสมบัติของบุคคลผู้มีศีล
Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṁ codetukāmena pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.
Codakena → Cp. A. V. 167. 1, 2, vol. iii. 196. (pts note) | codetukāmena → codetu-kāmena (pts)ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงตั้งธรรม ๕ ประการไว้มั่นในตนแล้ว จึงโจทผู้อื่น คือ
Kālena vakkhāmi no akālena,๑. เราจักกล่าวในกาลอันควร จักไม่กล่าวในกาลอันไม่ควร
bhūtena vakkhāmi no abhūtena,๒. เราจักกล่าวถ้อยคำจริง จักไม่กล่าวถ้อยคำไม่จริง
saṇhena vakkhāmi no pharusena,๓. เราจักกล่าวถ้อยคำอ่อนหวาน จักไม่กล่าวถ้อยคำหยาบ
atthasaṁhitena vakkhāmi no anatthasaṁhitena,
atthasaṁhitena → atthasañhitena (th) | anatthasaṁhitena → anatthasañhitena (th) | atthasaṁhitena → attha-saṁhitena (pts) | anatthasaṁhitena → anattha-saṁhitena (pts)๔. เราจักกล่าวถ้อยคำอันประกอบด้วยประโยชน์ จักไม่กล่าวถ้อยคำอันไม่ ประกอบด้วยประโยชน์
mettacittena vakkhāmi no dosantarenāti.
mettacittena → mettācittena (katthaci) | mettacittena → mettācittena (bj: kesuci) | mettacittena → mettācittena (cck: katthaci) | dosantarenāti → dosantarenā ti (bjt) | mettacittena → metta-cittena (pts)๕. เราจักมีเมตตาจิตกล่าว จักไม่เพ่งโทษกล่าว
Codakena, āvuso, bhikkhunā paraṁ codetukāmena ime pañca dhamme ajjhattaṁ upaṭṭhapetvā paro codetabbo.
codetukāmena → codetu-kāmena (pts)ภิกษุผู้เป็นโจทก์ประสงค์จะโจทผู้อื่น พึงตั้งธรรม ๕ ประการนี้ไว้มั่นในตน แล้วจึงโจทผู้อื่น
Pañca padhāniyaṅgāni.
padhāniyaṅgāni → Cp. A. V. 53, vol. iii. 65. M. ii. 95, 128. (pts note)องค์ของภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียร ๕
Idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:
bodhiṁ itipi → bhodhiṁ iti pi (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อพระปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคตว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato, lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
itipi → iti pi (pts) | sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno → sammā-sambuddho vijjā-caraṇa-sampanno (pts) | lokavidū → loka-vidū (pts) | purisadammasārathi → purisa-damma-sārathi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้เพราะ เหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์ เองโดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็น สารถีฝึกผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นพระศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya.
Appābādho → Cp. D. xxx. 2. 8, ante, p. 166. (pts note) | samavepākiniyā → sama-vepākiniyā (pts) | padhānakkhamāya → padhāna-kkhamāya (pts)๒. เป็นผู้มีอาพาธน้อย โรคเบาบาง ประกอบด้วยไฟธาตุสำหรับย่อยอาหาร สม่ำเสมอ ไม่เย็นนัก ไม่อนนัก ปานกลาง เหมาะแก่การบำเพ็ญเพียร
Asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu.
asaṭho → asatho (pts) | āvikattā → K āvikatā. (pts note) | viññūsu → So SS Bmr; K viññū (but viññūsu in D. xxxiv. 1. 6). (pts note) | sabrahmacārīsu → So Bmr K; Sc brahmacarisu; Sdt sabrahmacārisu. (pts note)๓. เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมายา ทำตนให้เปิดเผยตามความเป็นจริงในพระศาสดา หรือเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลาย
Āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
pahānāya → K pahānāyasu. (pts note) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th) | āraddhavīriyo → āraddha-viriyo (pts) | daḷhaparakkamo anikkhittadhuro → daḷha-parakkamo anikkhitta-dhuro (pts)๔. เป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อให้กุศลธรรมเกิด มีความ เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่
Paññavā hoti udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
udayatthagāminiyā → uḍayatthagāminiyā (pts) | sammādukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā xvii (pts) | udayatthagāminiyā → uḍayattha-gāminiyā (pts) | sammādukkhakkhayagāminiyā → sammā-dukkha-kkhaya-gāminiyā (pts)๕. เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาเห็นความเกิด และความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลส ให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Pañca suddhāvāsā—สุทธาวาส (ที่อยู่ของท่านผู้บริสุทธิ์) ๕
avihā, atappā, sudassā, sudassī, akaniṭṭhā.
akaniṭṭhā → akaniṭṭhā xviii (pts) | Akaniṭṭhā → Cp. D. xiv. 3. 31, vol. ii. 52. M. iii. 103. (pts note)๑. อวิหา ๒. อตัปปา ๓. สุทัสสา ๔. สุทัสสี ๕. อกนิฏฐา
Pañca anāgāmino—พระอนาคามี ๕
antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṁsotoakaniṭṭhagāmī.
Antarā-parinibbāyī → Cp. A. III. 86. 3, vol. ii. 233; VII. 16. 4, 17. 4, vol. iv. 14, 15, cp. 146, 380; X. 63. 3, vol. v. 120. S. v. 70. 201, 204, 237, 285, 314, 378. (pts note) | asaṅkhāraparinibbāyī sasaṅkhāraparinibbāyī uddhaṁsotoakaniṭṭhagāmī → asaṁkhāraparinibbāyī sasaṁkhāraparinibbāyī uddhaṁsoto akaniṭṭhagāmī (bjt) | uddhaṁsotoakaniṭṭhagāmī → uddhaṁsoto akaniṭṭhagāmī (th)๑. อันตราปรินิพพายี (ผู้ที่จะปรินิพพานในระหว่างอายุยังไม่ทันถึงกึ่ง) ๒. อุปหัจจปรินิพพายี (ผู้ที่จะปรินิพพานต่อเมื่ออายุพ้นกึ่งไปแล้ว) ๓. อสังขารปรินิพพายี (ผู้ที่จะปรินิพพานโดยไม่ต้องใช้ความเพียรมาก) ๔. สสังขารปรินิพพายี (ผู้ที่จะปรินิพพานโดยต้องใช้ความเพียรมาก) ๕. อุทธังโสโต อกนิฏฐคามี (ผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่ชั้นอกนิฏฐภพ)
Pañca cetokhilā.
cetokhilā → cetokhīlā (sya-all) | ceto-khilā → K -khīlā, and onwards. In xxxiv. 1.6 (v) infra Bm has khīlā also, but not Br. A. V. 205, vol. iii. 248; IX. 71, vol. iv. 460; X. 14, vol. v. 17. M. i. 101. (pts note)กิเลสเครื่องตรึงจิตดุจตะปู ๕
Idhāvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati.
idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดา
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ paṭhamo cetokhilo.
cetokhilo → cetokhīlo (sya-all)จิตของ ภิกษุผู้เคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในพระศาสดานั้น ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำ ต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร การที่จิตของภิกษุไม่น้อมไปเพื่อความ เพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร นี้เป็นกิเลสเครื่องตรึงจิตดุจตะปูประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu dhamme kaṅkhati vicikicchati …pe…
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. เคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในพระธรรม ฯลฯ
saṅghe kaṅkhati vicikicchati …
vicikicchati → (sya-all) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts)๓. เคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในพระสงฆ์ ฯลฯ
sikkhāya kaṅkhati vicikicchati …
vicikicchati → -1 Sc omits; Sd sikkhativicikicchati. (pts note)๔. เคลือบแคลงสงสัย ไม่น้อมใจเชื่อ ไม่เลื่อมใสในสิกขา (ข้อที่จะต้อง ศึกษา) ฯลฯ
sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto.
khilajāto → khīlajāto (bj, sya-all) | āhatacitto khilajāto → āhata-citto khila-jāto (pts)๕. เป็นผู้โกรธ ไม่พอใจ มีจิตถูกโทสะ (ความคิดประทุษร้าย) กระทบ มีจิตแข็งกระด้างในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย
Yo so, āvuso, bhikkhu sabrahmacārīsu kupito hoti anattamano āhatacitto khilajāto, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya, ayaṁ pañcamo cetokhilo.
khilajāto → khīlajāto (bj, sya-all) | cetokhilo → cetokhīlo (sya-all) | padhānāya → So SS; Bmr K insert yassa cittam . . . padhānāya. (pts note) | āhatacitto khilajāto → āhata-citto khila-jāto (pts) | cetokhilo → ceto-khilo (pts)จิตของภิกษุผู้โกรธไม่พอใจ มีจิตถูกโทสะกระทบ มีจิตแข็งกระด้างในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลายนั้น ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำ ต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร การที่จิตของภิกษุไม่น้อมไปเพื่อความ เพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร นี้เป็นกิเลสเครื่องตรึงจิตดุจตะปูประการที่ ๕
Pañca cetasovinibandhā.
vinibandhā → So Sc Br K Sum; Sd vinikaṇḍā; St Bm vinibaddhā. Cp. A. IX. 72, vol. iv. 461. M. i. 101. (pts note) | cetasovinibandhā → cetaso vinibandhā (bjt, th, pts)วินิพันธา(กิเลสเครื่องผูกใจ) ๕
Idhāvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho.
avītarāgo → avigatarāgo (sya-all) | kāmesu avītarāgo → kāme avigatarāgo (pts) | kāme → So SS Sum; Bmr K kāmesu; and below. (pts note) | avigatacchando → avigatachando (bjt)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ไม่ปราศจากความพอใจ ไม่ ปราศจากความรัก ไม่ปราศจากความกระหาย ไม่ปราศจากความ เร่าร้อน ไม่ปราศจากความอยากในกามทั้งหลาย
Yo so, āvuso, bhikkhu kāmesu avītarāgo hoti avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya.
avītarāgo → avigatarāgo (sya-all) | kāmesu avītarāgo → kāme avigatarāgo (pts) | avigatacchando → avigatachando (bjt) | kāmesu avītarāgo → kāme avigata-rāgo (pts) | avigatacchando avigatapemo avigatapipāso avigatapariḷāho avigatataṇho → avigata-chando avigata-pemo avigata-pipāso avigata-pariḷāho avigata-taṇho (pts)จิตของภิกษุผู้ยัง ไม่ปราศจากความกำหนัด ไม่ปราศจากความพอใจ ไม่ปราศจาก ความรัก ไม่ปราศจากความกระหาย ไม่ปราศจากความเร่าร้อน ไม่ ปราศจากความอยากในกามทั้งหลายนั้น ย่อมไม่น้อมไปเพื่อความ เพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร
Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya.การที่จิตของภิกษุไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อ กระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร
Ayaṁ paṭhamo cetaso vinibandho.นี้เป็นกิเลสเครื่องผูกใจประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kāye avītarāgo hoti …pe…
avītarāgo → avigatarāgo (bj, pts) | + → saṅkhittaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | avītarāgo → avigata-rāgo (pts) | + → ayaṁ dutiyo cetaso vinibandho (pts)๒. เป็นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ... ในกาย ฯลฯ
rūpe avītarāgo hoti …pe…
avītarāgo → avigatarāgo (bj, pts) | + → saṅkhittaṁ (th) | avītarāgo → avigata-rāgo (pts)๓. เป็นผู้ยังไม่ปราศจากความกำหนัด ... ในรูป ฯลฯ
puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāvadatthaṁ udarāvadehakaṁ bhuñjitvā seyyasukhaṁ passasukhaṁ middhasukhaṁ anuyutto viharati …pe…
udarāvadehakaṁ → udarāvabhedakaṁ (bj) | puna caparaṁ āvuso bhikkhu → ayaṁ tatiyo cetaso vinibandho (pts) | passasukhaṁ → phassasukhaṁ (pts) | viharati → The sequel to this clause is understood. The formula of enumeration seems accidentally omitted: ayaṁ catuttho cetaso vinibandho. (pts note) | seyyasukhaṁ passasukhaṁ → seyya-sukhaṁ phassa-sukhaṁ (pts)๔. ฉันอาหารตามความต้องการจนอิ่มเกินไป ประกอบความสุขในการนอน ความสุขในการเอกเขนก ความสุขในการหลับอยู่ ฯลฯ
puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti.
paṇidhāya → panidhāya (pts) | vā → (pts) | deva-nikāyaṁ → Sdt omit puna . . . āvuso; Sd aññatarā devanikāya; St devanikāya. (pts note) | vā → So SS; Bmr K sīlena vā vatena vā. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | devanikāyaṁ paṇidhāya → deva-nikāyaṁ panidhāya (pts) | imināhaṁ → iminā haṁ vatena vā (pts) | vāti → vā ti (pts)๕. ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยความปรารถนาเป็นเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่ง ว่า ‘ด้วยศีล วัตร ตบะ หรือพรหมจรรย์นี้ เราจะเป็นเทพเจ้า หรือ เทพองค์ใดองค์หนึ่ง’
Yo so, āvuso, bhikkhu aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti, tassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya. Yassa cittaṁ na namati ātappāya anuyogāya sātaccāya padhānāya.
vāti → vā ti (bjt, pts) | devanikāyaṁ paṇidhāya → deva-nikāyaṁ panidhāya (pts) | imināhaṁ → iminā haṁ (pts)จิตของภิกษุผู้ประพฤติพรหมจรรย์ด้วยความ ปรารถนาเป็นเทพนิกายหมู่ใดหมู่หนึ่งว่า ‘ด้วยศีล วัตร ตบะ หรือ พรหมจรรย์นี้ เราจะเป็นเทพเจ้า หรือเทพองค์ใดองค์หนึ่ง’ ย่อมไม่ น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร การที่จิตของภิกษุไม่น้อมไปเพื่อความเพียร เพื่อ ประกอบเนือง ๆ เพื่อกระทำต่อเนื่อง เพื่อบำเพ็ญเพียร
Ayaṁ pañcamo cetaso vinibandho.นี้เป็นกิเลส เครื่องผูกใจประการที่ ๕
Pañcindriyāni—
pañcindriyāni → xxi pañc indriyāni (pts)อินทรีย์ ๕
cakkhundriyaṁ, sotindriyaṁ, ghānindriyaṁ, jivhindriyaṁ, kāyindriyaṁ.
Cakkhundriyaṁ → Cp. M. i. 295 (cp. 9). S. iv. 168-9. (pts note)๑. จักขุนทรีย์ (อินทรีย์คือตา) ๒. โสตินทรีย์ (อินทรีย์คือหู) ๓. ฆานินทรีย์ (อินทรีย์คือจมูก) ๔. ชิวหินทรีย์ (อินทรีย์คือลิ้น) ๕. กายินทรีย์ (อินทรีย์คือกาย)
Aparānipi pañcindriyāni—
pi → SS omit. (pts note) | aparānipi pañcindriyāni → aparāni pi pañc indriyāni (pts)อินทรีย์ ๕ อีกนัยหนึ่ง
sukhindriyaṁ, dukkhindriyaṁ, somanassindriyaṁ, domanassindriyaṁ, upekkhindriyaṁ.
Sukhindriyaṁ → Cp. S. v. 207 ff. (pts note) | upekhindriyaṁ → So Sc; Sd Bmr K upekkh-; St upekh- corrected to upekkh-. (pts note)๑. สุขินทรีย์ (อินทรีย์คือความสุขกาย) ๒. ทุกขินทรีย์ (อินทรีย์คือความทุกข์กาย) ๓. โสมนัสสินทรีย์ (อินทรีย์คือความสุขใจ) ๔. โทมนัสสินทรีย์ (อินทรีย์คือความทุกข์ใจ) ๕. อุเปกขินทรีย์ (อินทรีย์คืออุเบกขา)
Aparānipi pañcindriyāni—
aparānipi pañcindriyāni → aparāni pi pañc indriyāni (pts)อินทรีย์ ๕ อีกนัยหนึ่ง
saddhindriyaṁ, vīriyindriyaṁ, satindriyaṁ, samādhindriyaṁ, paññindriyaṁ.
Saddhindriyaṁ → Cp. A. I. 20. 22, vol. i. 39; III. 152, ibid. 297; IV. 162. 2, vol. ii. 149; vol. iii. 277, 282. (pts note) | vīriyindriyaṁ → viriyindriyaṁ (bjt, th, pts)๑. สัทธินทรีย์ (อินทรีย์คือศรัทธา) ๒. วิริยินทรีย์ (อินทรีย์คือวิริยะ) ๓. สตินทรีย์ (อินทรีย์คือสติ) ๔. สมาธินทรีย์ (อินทรีย์คือสมาธิ) ๕. ปัญญินทรีย์ (อินทรีย์คือปัญญา)
Pañca nissaraṇiyā dhātuyo.
nissaraṇiyā → nissāraṇīyā (sya-all, pts) | nissaraṇiyā → nissāraṇiyā (bj: PTS, syā, kām) | nissaraṇiyā → nissāraṇīyā (sī. syā. kaṁ. pī.) ṭīkā oloketabbā (cck note) | nissāraṇīyā → Bm nissaraṇīyā; Br nissaraṇiyā; Sum nissāraṇiyā. Cp. below, 2.2 (xiv) and xxxiv. 1.4 (vii). A. V. 200, vol. iii. 4 (vii). A. V. 200, vol. iii. 245. (pts note)ธาตุที่สลัด ๕
Idhāvuso, bhikkhuno kāme manasikaroto kāmesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
na pasīdati na → nappasīdati (bj) | kāmesu → Bmr kāme. (pts note) | nappasīdati → So Scd Sum-Sd; St na sampasīdati; Bmr K Sum-Sc-Br na pasīdati. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. เมื่อภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มนสิการกามทั้งหลาย จิตของเธอ ย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในกามทั้งหลาย
Nekkhammaṁ kho panassa manasikaroto nekkhamme cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
panassa → pan assa (pts)แต่ เมื่อเธอมนสิการเนกขัมมะ จิตของเธอจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งอยู่ น้อมไปในเนกขัมมะ
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ kāmehi.จิตนั้นของเธอชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งอยู่ดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากกาม ทั้งหลาย
Ye ca kāmapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti.
vighātā pariḷāhā → vighātapariḷāhā (sya-all, km) | pariḷāhā → vighāta pariḷāhā (bj: syā, kām) | pariḷāhā → vighātapariḷāhā (cck: syā. kaṁ.) | kāmapaccayā → kāma-paccayā (pts)เธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความ คับแค้น ซึ่งเกิดขึ้นเพราะกามเป็นปัจจัย เธอย่อมไม่เสวยเวทนานั้น
Idamakkhātaṁ kāmānaṁ nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)นี้พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าธาตุที่สลัดกามทั้งหลาย
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno byāpādaṁ manasikaroto byāpāde cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
+ → nappasīdati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | byāpādaṁ → vyāpādaṁ (pts) | byāpāde → vyāpāde (pts)๒. เมื่อภิกษุมนสิการพยาบาท จิตของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในพยาบาท
Abyāpādaṁ kho panassa manasikaroto abyāpāde cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
abyāpādaṁ → avyāpādaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | abyāpāde → avyāpāde (pts)แต่เมื่อเธอมนสิการอพยาบาท จิต ของเธอจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งอยู่ น้อมไปในอพยาบาท
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ byāpādena.
byāpādena → vyāpādena (pts)จิตนั้นของเธอ ชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งอยู่ดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากพยาบาท
Ye ca byāpādapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti.
vighātā pariḷāhā → vighātapariḷāhā (sya-all) | byāpādapaccayā → vyāpāda-paccayā (pts)เธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะและความ เร่าร้อนที่ก่อความคับแค้น ซึ่งเกิดขึ้นเพราะพยาบาทเป็นปัจจัย เธอ ย่อมไม่เสวยเวทนานั้น
Idamakkhātaṁ byāpādassa nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ byāpādassa → idam akkhātaṁ vyāpādassa (pts)นี้พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าธาตุที่สลัด พยาบาท
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno vihesaṁ manasikaroto vihesāya cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
+ → nappasīdati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. เมื่อภิกษุมนสิการวิหิงสา จิตของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในวิหิงสา
Avihesaṁ kho panassa manasikaroto avihesāya cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
panassa → pan assa (pts)แต่เมื่อเธอมนสิการอวิหิงสา จิตของเธอ จึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งอยู่ น้อมไปในอวิหิงสา
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ vihesāya.จิตนั้นของเธอชื่อว่า เป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งอยู่ดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากวิหิงสา
Ye ca vihesāpaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti.
vihesāpaccayā → vihesapaccayā (sya-all) | vighātā pariḷāhā → vighātapariḷāhā (sya-all) | vihesāpaccayā → vihesāppaccayā (bjt) | vihesāpaccayā → vihesā-paccayā (pts)เธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะและความเร่าร้อน ที่ก่อความคับแค้น ซึ่งเกิดขึ้นเพราะวิหิงสาเป็นปัจจัย เธอย่อมไม่ เสวยเวทนานั้น
Idamakkhātaṁ vihesāya nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)นี้พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าธาตุที่สลัดวิหิงสา
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno rūpe manasikaroto rūpesu cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
rūpe → rūpaṁ (pts) | rūpaṁ → So Sct; Sd rūpa; Bmr K rūpe. (pts note) | + → nappasīdati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๔. เมื่อภิกษุมนสิการรูปทั้งหลาย จิตของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในรูปทั้งหลาย
Arūpaṁ kho panassa manasikaroto arūpe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
arūpe → arūpesu (pts) | arūpesu → So Scd; St arūposu; Bmr K arūpe. (pts note) | santiṭṭhati → saṁtiṭṭhati (bjt) | panassa → pan assa (pts)แต่เมื่อเธอมนสิการอรูป จิตของ เธอจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งอยู่ น้อมไปในอรูป
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ rūpehi.
taṁ → tam (pts) | suvuṭṭhitaṁ → suvuṭṭhitam (pts)จิตนั้นของเธอชื่อว่า เป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งอยู่ดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากรูปทั้งหลาย
Ye ca rūpapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti.
vighātā pariḷāhā → vighātapariḷāhā (sya-all) | rūpapaccayā → rūpappaccayā (bjt)เธอหลุดพ้นแล้วจากอาสวะและความ เร่าร้อนที่ก่อความคับแค้น ซึ่งเกิดขึ้นเพราะรูปเป็นปัจจัย เธอย่อมไม่ เสวยเวทนานั้น
Idamakkhātaṁ rūpānaṁ nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ → idam akkhātaṁ (pts)นี้พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกว่าธาตุที่สลัดรูปทั้งหลาย
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno sakkāyaṁ manasikaroto sakkāye cittaṁ na pakkhandati na pasīdati na santiṭṭhati na vimuccati.
+ → nappasīdati (bjt, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. เมื่อภิกษุมนสิการสักกายะ จิตของเธอย่อมไม่แล่นไป ไม่เลื่อมใส ไม่ตั้งอยู่ ไม่น้อมไปในสักกายะ
Sakkāyanirodhaṁ kho panassa manasikaroto sakkāyanirodhe cittaṁ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati.
sakkāyanirodhe → sakkāyanirodhaṁ (sya-all) | sakkāyanirodhaṁ → sakkāya-nirodhaṁ (pts) | panassa → pan assa (pts) | sakkāyanirodhe → sakkāya-nirodhe (pts)แต่เมื่อเธอมนสิการสักกายนิโรธ (ความดับแห่งสักกายะ) จิตของเธอจึงแล่นไป เลื่อมใส ตั้งอยู่ น้อมไป ในสักกายนิโรธ
Tassa taṁ cittaṁ sugataṁ subhāvitaṁ suvuṭṭhitaṁ suvimuttaṁ visaṁyuttaṁ sakkāyena.จิตนั้นของเธอชื่อว่าเป็นจิตดำเนินไปดีแล้ว อบรมดีแล้ว ตั้งอยู่ดีแล้ว หลุดพ้นดีแล้ว พรากออกดีแล้วจากสักกายะ
Ye ca sakkāyapaccayā uppajjanti āsavā vighātā pariḷāhā, mutto so tehi, na so taṁ vedanaṁ vedeti.
vighātā pariḷāhā → vighātapariḷāhā (sya-all) | sakkāyapaccayā → sakkāya-paccayā (pts)เธอหลุดพ้น แล้วจากอาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้น ซึ่งเกิดขึ้นเพราะ สักกายะเป็นปัจจัย เธอย่อมไม่เสวยเวทนานั้น
Idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ.
idamakkhātaṁ sakkāyassa nissaraṇaṁ → idam akkhātaṁ sakkāyanissaraṇaṁ (pts)นี้พระผู้มีพระภาค ตรัสเรียกว่าธาตุที่สลัดสักกายะ
Pañca vimuttāyatanāni.
vimuttāyatanāni → Cp. infra, xxxiv. 1.6 (ix). A. V. 26, vol. iii. 21. (pts note)เหตุแห่งวิมุตติ ๕
Idhāvuso, bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī.
garuṭṭhāniyo → garuṭṭhāniko (bj, pts) | garuṭṭhāniko → K garuṭṭhāniyo, and below. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครูแสดงธรรม แก่ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้
Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca.
garuṭṭhāniyo → garuṭṭhāniko (bj, pts) | tathā → (pts) | atthapaṭisaṁvedī → atthappaṭisaṁvedī (bjt) | dhammapaṭisaṁvedī → dhammappaṭisaṁvedī (bjt) | atthapaṭisaṁvedī → attha-paṭisaṁvedī (pts)เธอรู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรมในธรรมนั้น ตามที่พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครูแสดง แก่เธอ
Tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.
atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ → atthappaṭisaṁvedino dhammappaṭisaṁvedino pāmujjaṁ (bj) | atthapaṭisaṁvedino → attha-paṭisaṁvedino (pts) | pītimanassa → pīti-manassa (pts) | passaddhakāyo → passaddha-kāyo (pts)เมื่อเธอรู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรม ย่อมเกิดปราโมทย์ เมื่อมี ปราโมทย์ ย่อมเกิดปีติ เมื่อใจมีปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบ ย่อมได้รับสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น
Idaṁ paṭhamaṁ vimuttāyatanaṁ.นี้เป็นวิมุตตายตนะประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno na heva kho satthā dhammaṁ deseti aññataro vā garuṭṭhāniyo sabrahmacārī, api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena paresaṁ deseti …pe…
garuṭṭhāniyo → garuṭṭhāniko (bj, pts) | deseti → Bmr K omit down to next api ca kho, and insert saṁkhittaṁ. (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | api ca → apica (th) | + → saṅkhittaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | heva → h eva (pts) | yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ → yathā-sutaṁ yathā-pariyattaṁ (pts)๒. พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู ไม่ได้แสดง ธรรมแก่ภิกษุ แต่ภิกษุแสดงธรรมตามที่ตนได้สดับมาตามที่ตนได้ เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ฯลฯ
api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ vitthārena sajjhāyaṁ karoti …pe…
vitthārena → vitthārenaṁ (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | api ca → apica (th)๓. พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู ไม่ได้แสดง ธรรมแก่ภิกษุ แม้ภิกษุก็ไม่ได้แสดงธรรมตามที่ตนได้สดับมาตาม ที่ตนได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร แต่ภิกษุสาธยายธรรมตามที่ตน ได้สดับมาตามที่ตนได้เรียนมาโดยพิสดาร ฯลฯ
api ca kho yathāsutaṁ yathāpariyattaṁ dhammaṁ cetasā anuvitakketi anuvicāreti manasānupekkhati …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | api ca → apica (th)๔. พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครู ไม่ได้แสดงธรรม แก่ภิกษุ แม้ภิกษุก็ไม่ได้แสดงธรรมตามที่ตนได้สดับมาตามที่ตนได้ เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ไม่ได้สาธยายธรรมตามที่ตนได้สดับมา ตามที่ตนได้เรียนมาโดยพิสดาร แต่ภิกษุตรึกตามตรองตามเพ่งตาม ด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ตนได้สดับมาตามที่ตนได้เรียนมา ฯลฯ
api ca khvassa aññataraṁ samādhinimittaṁ suggahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya.
api ca khvassa → apica khvāssa (sya-all) | khvassa → kho assa (pts) | suggahitaṁ → suggahītaṁ (pts) | sūpadhāritaṁ → supadhāritaṁ (pts)๕. พระศาสดาหรือเพื่อนพรหมจารีบางรูปผู้ตั้งอยู่ในฐานะครูไม่ได้แสดง ธรรมแก่ภิกษุ แม้ภิกษุก็ไม่ได้แสดงธรรมตามที่ตนได้สดับมาตามที่ ตนได้เรียนมาแก่ผู้อื่นโดยพิสดาร ไม่ได้สาธยายธรรมตามที่ตนได้ สดับมาตามที่ตนได้เรียนมาโดยพิสดาร และไม่ได้ตรึกตามตรองตาม เพ่งตามด้วยใจซึ่งธรรมตามที่ตนได้สดับมาตามที่ตนได้เรียนมา แต่ เธอเรียนสมาธินิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งมาดี มนสิการดี ทรงจำไว้ดี แทงตลอดดีด้วยปัญญา
Yathā yathā, āvuso, bhikkhuno aññataraṁ samādhinimittaṁ suggahitaṁ hoti sumanasikataṁ sūpadhāritaṁ suppaṭividdhaṁ paññāya tathā tathā so tasmiṁ dhamme atthapaṭisaṁvedī ca hoti dhammapaṭisaṁvedī ca.
suggahitaṁ → suggahītaṁ (pts) | sūpadhāritaṁ → supadhāritaṁ (pts) | ca → Sc inserts na. (pts note) | vā → So St; Scd ca. (pts note) | yathāsutaṁ → So St; Scd omit. (pts note) | karoti → Bmr K go on to next api ca kho. (pts note) | vā → So St; Scd omit. (pts note) | nupekkhati → Bmr go on to next api ca khvāssa; K pa. (pts note) | assa → Bmr khvassa; K khvāssa. (pts note) | suggahītaṁ → SS vary between suggahitaṁ and suggahītaṁ; Sum-Scd suggahītaṁ; Bmr sugahitaṁ; K Sum-Br suggahitaṁ. (pts note) | ca → SS add hoti. (pts note)เธอรู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรม ในธรรมนั้น ตามที่เธอได้เรียนสมาธินิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งมาดี มนสิการดี ทรงจำไว้ดี แทงตลอดดีด้วยปัญญา
Tassa atthapaṭisaṁvedino dhammapaṭisaṁvedino pāmojjaṁ jāyati, pamuditassa pīti jāyati, pītimanassa kāyo passambhati, passaddhakāyo sukhaṁ vedeti, sukhino cittaṁ samādhiyati.
atthapaṭisaṁvedino → attha-paṭisaṁvedino (pts) | pītimanassa → pīti-manassa (pts) | passaddhakāyo → passaddha-kāyo (pts)เมื่อเธอรู้แจ้งอรรถ รู้แจ้งธรรม ย่อมเกิดปราโมทย์ เมื่อมีปราโมทย์ ย่อมเกิดปีติ เมื่อใจเกิดปีติ กายย่อมสงบ เธอมีกายสงบ ย่อมได้รับสุข เมื่อมีสุข จิตย่อมตั้งมั่น
Idaṁ pañcamaṁ vimuttāyatanaṁ.
vimuttāyatanaṁ → vimuttāyatanaṁ xxvi (pts)นี้เป็นวิมุตตายตนะประการที่ ๕
Pañca vimuttiparipācanīyā saññā—
vimuttiparipācanīyā → vimuttiparipācaniyā (th) | vimuttiparipācanīyā → vimutti-paripācaniyā (pts)สัญญาที่ควรเจริญเพื่อวิมุตติ ๕
aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā.
Anicca-saññā → Cp. infra 2.2 (xxii), 3 (viii). A. VII. 46. 11-15, vol. iv. 51. S. iii. 155; v. 132, 345. (pts note) | dukkhasaññā → dukkha-saññā (pts) | anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā → anatta-saññā pahāna-saññā virāga-saññā (pts)๑. อนิจจสัญญา (กำหนดหมายความไม่เที่ยงแห่งสังขาร) ๒. อนิจเจ ทุกขสัญญา (กำหนดหมายความเป็นทุกข์ในความไม่เที่ยงแห่ง สังขาร) ๓. ทุกเข อนัตตสัญญา (กำหนดหมายความเป็นอนัตตาในความเป็นทุกข์) ๔. ปหานสัญญา (กำหนดหมายเพื่อละอกุศลวิตกและบาปธรรมทั้งหลาย) ๕. วิราคสัญญา (กำหนดหมายวิราคะเป็นธรรมละเอียดประณีต)
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena pañca dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๕ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sukhāya devamanussānaṁ → saṅgitiyapañcakaṁ niṭṭhitaṁ (sya-all, km) | devamanussānaṁ → devamanussānaṁ chakkaṁ (bj) | saṅgāyitabbaṁ → saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ (pts) | devamanussānaṁ → saṅgitiyapañcakaṁ niṭṭhitaṁ (cck: syā. kaṁ.) | + → po (bjt) | + → saṅgītiyapañcakaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
6. Chakka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๖ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุข แก่คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย
Katame cha?ธรรมหมวดละ ๖ ประการ คืออะไร คือ
Cha ajjhattikāni āyatanāni—
āyatanāni → Cp. D. xxii. 15, vol. ii. 302; infra, xxxiv. 1.7 (iii). A. X. 60. 5, vol. v. 109. S. iv. 2, 7, 9, 11; v. 426. (pts note)อายตนะภายใน ๖
cakkhāyatanaṁ, sotāyatanaṁ, ghānāyatanaṁ, jivhāyatanaṁ, kāyāyatanaṁ, manāyatanaṁ.
cakkhāyatanaṁ → cakkhvāyatanaṁ (sya-all)๑. จักขวายตนะ (อายตนะคือตา) ๒. โสตายตนะ (อายตนะคือหู) ๓. ฆานายตนะ (อายตนะคือจมูก) ๔. ชิวหายตนะ (อายตนะคือลิ้น) ๕. กายายตนะ (อายตนะคือกาย) ๖. มนายตนะ (อายตนะคือใจ)
Cha bāhirāni āyatanāni—
āyatanāni → Cp. S. iv. 2 ff., 8, 10, 12; v. 202. For (i) and (ii) cp. M. i. 61; iii. 32, 216, 272-3, 280-1. (pts note)อายตนะภายนอก ๖
rūpāyatanaṁ, saddāyatanaṁ, gandhāyatanaṁ, rasāyatanaṁ, phoṭṭhabbāyatanaṁ, dhammāyatanaṁ.๑. รูปายตนะ (อายตนะคือรูป) ๒. สัททายตนะ (อายตนะคือเสียง) ๓. คันธายตนะ (อายตนะคือกลิ่น) ๔. รสายตนะ (อายตนะคือรส) ๕. โผฏฐัพพายตนะ (อายตนะคือโผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมายตนะ (อายตนะคือธรรมารมณ์)
Cha viññāṇakāyā—
viññāṇa-kāyā → For the following groups see D. xxii. 19, vol. ii. 308. M. iii. 281. (pts note)หมวดวิญญาณ ๖
cakkhuviññāṇaṁ, sotaviññāṇaṁ, ghānaviññāṇaṁ, jivhāviññāṇaṁ, kāyaviññāṇaṁ, manoviññāṇaṁ.
Cakkhu-viññāṇaṁ → Cp. S. ii. 4, 251; iii. 61. For (iii-viii) cp. A. vol. iv. 147; v. 359. (pts note)๑. จักขุวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางตา) ๒. โสตวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางหู) ๓. ฆานวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางจมูก) ๔. ชิวหาวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางลิ้น) ๕. กายวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางกาย) ๖. มโนวิญญาณ (ความรู้อารมณ์ทางใจ)
Cha phassakāyā—
phassakāyā → phassa-kāyā (pts)หมวดผัสสะ ๖
cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphasso, manosamphasso.
Cakkhu-samphasso → Cp. S. ii. 3, 251. (pts note)๑. จักขุสัมผัส (ความกระทบทางตา) ๒. โสตสัมผัส (ความกระทบทางหู) ๓. ฆานสัมผัส (ความกระทบทางจมูก) ๔. ชิวหาสัมผัส (ความกระทบทางลิ้น) ๕. กายสัมผัส (ความกระทบทางกาย) ๖. มโนสัมผัส (ความกระทบทางใจ)
Cha vedanākāyā—หมวดเวทนา ๖
cakkhusamphassajā vedanā, sotasamphassajā vedanā, ghānasamphassajā vedanā, jivhāsamphassajā vedanā, kāyasamphassajā vedanā, manosamphassajā vedanā.
vedanā → Cp. M. i. 51. S. ii. 3, 247, 251. (pts note) | cakkhusamphassajā → vedanā-kāyā cakkhu samphassajā (pts) | sotasamphassajā → sota-samphassajā (pts) | ghānasamphassajā → ghāna-samphassajā (pts) | kāyasamphassajā → kāya-samphassajā (pts)๑. จักขุสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากจักขุสัมผัส) ๒. โสตสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากโสตสัมผัส) ๓. ฆานสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากฆานสัมผัส) ๔. ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากชิวหาสัมผัส) ๕. กายสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากกายสัมผัส) ๖. มโนสัมผัสสชาเวทนา (เวทนาเกิดจากมโนสัมผัส)
Cha saññākāyā—
saññākāyā → saññā-kāyā (pts)หมวดสัญญา ๖
rūpasaññā, saddasaññā, gandhasaññā, rasasaññā, phoṭṭhabbasaññā, dhammasaññā.
Rūpa-saññā → Cp. S. ii. 247, 251; iii. 60. (pts note)๑. รูปสัญญา (กำหนดหมายรู้รูป) ๒. สัททสัญญา (กำหนดหมายรู้เสียง) ๓. คันธสัญญา (กำหนดหมายรู้กลิ่น) ๔. รสสัญญา (กำหนดหมายรู้รส) ๕. โผฏฐัพพสัญญา (กำหนดหมายรู้โผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมสัญญา (กำหนดหมายรู้ธรรมารมณ์)
Cha sañcetanākāyā—
sañcetanākāyā → sañcetanā-kāyā (pts)หมวดสัญเจตนา ๖
rūpasañcetanā, saddasañcetanā, gandhasañcetanā, rasasañcetanā, phoṭṭhabbasañcetanā, dhammasañcetanā.
dhammasañcetanā → dhammasañcetanā viii (pts) | Rūpa-sañcetanā → Cp. S. ii. 247, 251; iii. 60, 227, 230, 233. (pts note) | rūpasañcetanā saddasañcetanā gandhasañcetanā rasasañcetanā → rūpa-sañcetanā sadda-sañcetanā gandha-sañcetanā rasa-sañcetanā (pts) | dhammasañcetanā → dhamma-sañcetanā (pts)๑. รูปสัญเจตนา (ความจำนงรูป) ๒. สัททสัญเจตนา (ความจำนงเสียง) ๓. คันธสัญเจตนา (ความจำนงกลิ่น) ๔. รสสัญเจตนา (ความจำนงรส) ๕. โผฏฐัพพสัญเจตนา (ความจำนงโผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมสัญเจตนา (ความจำนงธรรมารมณ์)
Cha taṇhākāyā—
taṇhākāyā → taṇhā-kāyā (pts)หมวดตัณหา ๖
rūpataṇhā, saddataṇhā, gandhataṇhā, rasataṇhā, phoṭṭhabbataṇhā, dhammataṇhā.
Rūpa-taṇhā → Cp. D. xv. 7, vol. ii. 58; infra xxxiv. 1. (pts note) | rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā → rūpa-taṇhā sadda-taṇhā gandha-taṇhā rasa-taṇhā phoṭṭhabba-taṇhā (pts)๑. รูปตัณหา (ความทะยานอยากได้รูป) ๒. สัททตัณหา (ความทะยานอยากได้เสียง) ๓. คันธตัณหา (ความทะยานอยากได้กลิ่น) ๔. รสตัณหา (ความทะยานอยากได้รส) ๕. โผฏฐัพพตัณหา (ความทะยานอยากได้โผฏฐัพพะ) ๖. ธัมมตัณหา (ความทะยานอยากได้ธรรมารมณ์)
Cha agāravā.
agāravā → Cp. infra xxxiv. 1. 7 (v). For these six cp. A. VI. 40. 5, vol. iii. 340, with addition of samādhismiṁ, VII. 56. 1, vol. iv. 84. (pts note)อคารวะ(ความไม่เคารพ) ๖
Idhāvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso; dhamme agāravo viharati appatisso; saṅghe agāravo viharati appatisso; sikkhāya agāravo viharati appatisso; appamāde agāravo viharati appatisso; paṭisanthāre agāravo viharati appatisso.
paṭisanthāre → paṭisandhāre (mr) | appatisso → appatissavo (bj) | paṭisanthāre → paṭisandhāre (cck: ka.) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา ๒. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรม ๓. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์ ๔. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในสิกขา ๕. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในความไม่ประมาท ๖. อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในปฏิสันถาร
Cha gāravā.
gāravā → sagāravā (sya-all) | gāravā → So SS Bmr; K sagāravā. Cp. infra, xxxiv. 1. 7 (vi). (pts note)คารวะ(ความเคารพ) ๖
Idhāvuso, bhikkhu satthari sagāravo viharati sappatisso; dhamme sagāravo viharati sappatisso; saṅghe sagāravo viharati sappatisso; sikkhāya sagāravo viharati sappatisso; appamāde sagāravo viharati sappatisso; paṭisanthāre sagāravo viharati sappatisso.
sappatisso → sappatissavo (bj) | sagāravo → So Sdt Bmr K; Sc gāravo. 7 On (xi-xiii) cp. M. iii. 240. S. iv. 232. (pts note) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในพระศาสดา ๒. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในพระธรรม ๓. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในพระสงฆ์ ๔. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในสิกขา ๕. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในความไม่ประมาท ๖. อยู่อย่างมีความเคารพ มีความยำเกรงในปฏิสันถาร
Cha somanassūpavicārā.
somanassūpavicārā → (lv). M. iii. 282. S. ii. 3, 234, 251. (pts note)โสมนัสสูปวิจาร (การใคร่ครวญอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส) ๖
Cakkhunā rūpaṁ disvā somanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati;
somanassaṭṭhāniyaṁ → somanassa-ṭṭhāniyaṁ (pts)๑. เห็นรูปทางตาแล้ว ใคร่ครวญรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
sotena saddaṁ sutvā …๒. ฟังเสียงทางหูแล้ว ใคร่ครวญเสียงอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …๓. ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ใคร่ครวญกลิ่นอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
jivhāya rasaṁ sāyitvā …๔. ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ใคร่ครวญรสอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā.๕. ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ใคร่ครวญโผฏฐัพพะอันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
Manasā dhammaṁ viññāya somanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati.
somanassaṭṭhāniyaṁ → somanassa-ṭṭhāniyaṁ (pts)๖. รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ใคร่ครวญธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโสมนัส
Cha domanassūpavicārā.โทมนัสสูปวิจาร (การใคร่ครวญอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส) ๖
Cakkhunā rūpaṁ disvā domanassaṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati …pe…
pe → spelled out in full (th) | domanassaṭṭhāniyaṁ → domanassa-ṭṭhāniyaṁ (pts)๑. เห็นรูปทางตาแล้ว ใคร่ครวญรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ๒. ฟังเสียงทางหูแล้ว ใคร่ครวญเสียงอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ๓. ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ใคร่ครวญกลิ่นอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ๔. ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ใคร่ครวญรสอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส ๕. ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ใคร่ครวญโผฏฐัพพะอันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส
manasā dhammaṁ viññāya domanassaṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati.
upavicarati → upavicarati xiii (pts) | domanassaṭṭhāniyaṁ → domanassa-ṭṭhāniyaṁ (pts)๖. รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ใคร่ครวญธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งโทมนัส
Cha upekkhūpavicārā.อุเปกขูปวิจาร (การใคร่ครวญอารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา) ๖
Cakkhunā rūpaṁ disvā upekkhāṭṭhāniyaṁ rūpaṁ upavicarati …pe…
upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhaṭṭhāniyaṁ (sya-all, pts) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhāṭhāniyaṁ (cck: ka.) | pe → spelled out in full (th)๑. เห็นรูปทางตาแล้ว ใคร่ครวญรูปอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ๒. ฟังเสียงทางหูแล้ว ใคร่ครวญเสียงอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ๓. ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ใคร่ครวญกลิ่นอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ๔. ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ใคร่ครวญรสอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา ๕. ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ใคร่ครวญโผฏฐัพพะอันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา
manasā dhammaṁ viññāya upekkhāṭṭhāniyaṁ dhammaṁ upavicarati.
upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekhaṭṭhāniyaṁ (pts) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhāṭaṭhānīyaṁ (bj: machasaṁ) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekkhaṭṭhāniyaṁ (th) | upekkhāṭṭhāniyaṁ → upekha-ṭṭhāniyaṁ (pts)๖. รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ใคร่ครวญธรรมารมณ์อันเป็นที่ตั้งแห่งอุเบกขา
Cha sāraṇīyā dhammā.
sāraṇīyā → sārāṇīyā (bj, pts) | sārāṇīyā → So Sdt K; Sc sārāṇiyā; Bm sāraṇīyā; Br sāraṇiyā; Sum-Sc-Br sāraṇīya; Sum-Sd sārānīya. Cp. infra, xxxiv. 1.7 (i). A. VI. 11, vol. iii. 288. M. i. 322; ii. 250. (pts note)สารณียธรรม (ธรรมเป็นเหตุให้ระลึกถึง) ๖
Idhāvuso, bhikkhuno mettaṁ kāyakammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (bj, pts1ed, mr) | āvī → āvi (bj: machasaṁ) | āvi → āvī (cck: ka. sī. pī. ka.) | kāya-kammaṁ → Cp. D. xvi. 1. 11, vol. ii. 80. A. XI. 18. 15, 30; vol. v. 350, 353. (pts note) | āvī → So St Bm; Sc Br K āvi; Sd avi. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. ตั้งมั่นเมตตากายกรรม ในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้า และลับหลัง แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรมที่ทำให้เป็นที่รัก
Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (bj, sya-all, pts) | avivādāya → avivādāya avihesāya (bj) | ayampi → ayaṁ (sya-all) | pi → K omits. (pts note) | piyakaraṇo → Sc karuṇo. (pts note) | garukaraṇo → Sd karuṇo. (pts note) | saṅgahāya → saṁgahāya (bjt) | ayampi → ayam pi (pts)ทำให้เป็นที่ เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อ ความสามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno mettaṁ vacīkammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | vacīkammaṁ → vacī-kammaṁ mettaṁ mano-kammaṁ (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts)๒. ตั้งมั่นเมตตาวจีกรรม ในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและ ลับหลัง แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรมที่ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (bj) | garukaraṇo → Scd omit. (pts note) | ayampi → ayam pi (pts) | sāraṇīyo ekībhāvāya → sārāṇīyo piya-karaṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekī-bhāvāya (pts)เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความ สามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno mettaṁ manokammaṁ paccupaṭṭhitaṁ hoti sabrahmacārīsu āvi ceva raho ca.
āvi → āvī (bjt)๓. ตั้งมั่นเมตตามโนกรรม ในเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและ ลับหลัง แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรมที่ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (sya-all) | ayampi → ayaṁpi (th)เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความ สามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu ye te lābhā dhammikā dhammaladdhā antamaso pattapariyāpannamattampi, tathārūpehi lābhehi appaṭivibhattabhogī hoti sīlavantehi sabrahmacārīhi sādhāraṇabhogī.
bhikkhu → Sc bhikkhuno; Sd bhikkhunā. (pts note) | pattapariyāpannamattampi → pattapariyāpannamattaṁpi (th) | pattapariyāpannamattampi → patta-pariyāpanna-mattam pi (pts) | appaṭivibhattabhogī → appaṭivibhatta-bhogī (pts) | sādhāraṇabhogī → sādhāraṇa-bhogī (pts)๔. บริโภคโดยไม่แบ่งแยกลาภทั้งหลายอันประกอบด้วยธรรม ได้มา โดยธรรม โดยที่สุดแม้เพียงบิณฑบาต (อาหารในบาตร) บริโภคกับ เพื่อนพรหมจารีทั้งหลายผู้มีศีล แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรมที่ทำให้เป็นที่รัก
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (sya-all) | sāraṇīyo → sārāṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya vivādāya avihesāya sāmaggiyā (bjt) | ayampi → ayaṁpi (th)ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่ วิวาทกัน เพื่อความสามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni bhujissāni viññuppasatthāni aparāmaṭṭhāni samādhisaṁvattanikāni, tathārūpesu sīlesu sīlasāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca.
bhikkhu → Sc bhikkhuṇo; Sd adds diṭṭhi ayāni (tāni, etc.). (pts note) | akhaṇḍāni → Sc abaddhāni; K akkhaṇḍāni. (pts note) | viññuppasatthāni → viññupasatthāni (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sīlasāmaññagato → sīla-sāmañña-gato (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts)๕. มีศีลไม่ขาด ไม่ทะลุ ไม่ด่าง ไม่พร้อย เป็นไท ท่านผู้รู้สรรเสริญ ที่ไม่ ถูกตัณหาและทิฏฐิครอบงำ เป็นไปเพื่อสมาธิ เสมอกันกับเพื่อน พรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและลับหลัง แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรม ที่ทำให้เป็นที่รัก ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน
Ayampi dhammo sāraṇīyo …pe… ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (bj, sya-all) | ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | sāraṇīyo ekībhāvāya → sārāṇīyo piya-karaṇo garu-karaṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekī-bhāvāya (pts)เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความสามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāyaṁ diṭṭhi ariyā niyyānikā niyyāti takkarassa sammā dukkhakkhayāya, tathārūpāya diṭṭhiyā diṭṭhisāmaññagato viharati sabrahmacārīhi āvi ceva raho ca.
niyyānikā → niyyāṇikā (bj) | niyyāti → Sc niyyati. (pts note) | tathārūpāya → tathā rūpāya (bjt) | diṭṭhisāmaññagato → disāṭṭhimaññagato (bjt) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | yāyaṁ → yā yaṁ (pts) | sammā dukkhakkhayāya tathārūpāya → sammā-dukkhakkhayāya tathā-rūpāya (pts) | diṭṭhisāmaññagato → diṭṭhi-sāmañña-gato (pts) | āvi ceva → āvī eva (pts)๖. มีอริยทิฏฐิอันเป็นธรรมเครื่องนำออกเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ แก่ผู้ทำตาม เสมอกันกับเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ทั้งต่อหน้าและ ลับหลัง แม้นี้ก็เป็นสารณียธรรมที่ทำให้เป็นที่รัก
Ayampi dhammo sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo saṅgahāya avivādāya sāmaggiyā ekībhāvāya saṁvattati.
sāraṇīyo → sārāṇīyo (bj, sya-all) | avivādāya → avivādāya avihesāya (bj) | ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | sāraṇīyo piyakaraṇo garukaraṇo → sārāṇīyo piya-karaṇo garu-karaṇo (pts) | ekībhāvāya → ekī-bhāvāya (pts)ทำให้เป็นที่เคารพ เป็นไปเพื่อความสงเคราะห์กัน เพื่อความไม่วิวาทกัน เพื่อความ สามัคคีกัน เพื่อความเป็นอันเดียวกัน
Cha vivādamūlāni.
vivāda-mūlāni → Cp. A. VI. 36, vol. iii. 334. M. ii. 245. (pts note)วิวาทมูล (มูลเหตุแห่งวิวาท) ๖
Idhāvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī.
idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธไว้
Yo so, āvuso, bhikkhu kodhano hoti upanāhī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti.
paripūrakārī → paripūrīkārī (sya-all, km) | appatisso dhammepi → appatissavo dhamme pi (bj); appaṭisso dhamme pi (pts) | appatisso saṅghepi → appatissavo saṅghe pi (bj); appaṭisso saṁghe pi (pts) | appatisso sikkhāyapi → appatissavo sikkhāya pi (bj); appaṭisso sikkhāya pi (pts) | paripūrakārī → paripūrikārī (bj: syā, kām) | paripūrakārī → paripūrīkārī (cck: syā. kaṁ.) | pi → Sc sattharīpi: Sd omits pi. (pts note) | pi → Sd omits pi. (pts note) | pi → So Scd Bm; St Br K omit. (pts note) | sattharipi → satthari pi (bjt, pts) | saṅghepi → saṁghepi (ms2005) | paripūrakārī → paripūra-kārī (pts)ภิกษุใดเป็นผู้มักโกรธ ผูกโกรธไว้ ภิกษุ นั้นอยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา อยู่ อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรม อยู่อย่างไม่มี ความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์ และไม่ทำสิกขาให้ บริบูรณ์ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุผู้อยู่อย่างไม่มีความเคารพ
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṁ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.
appatisso → appatissavo (bj); appaṭisso (pts) | bahujanāhitāya bahujanāsukhāya → bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa (bj); bahujanaahitāya bahujanaasukhāya (cck); bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahujanassa (sya-all, pts) | paripūrakārī → paripūrīkārī hoti (sya-all) | yo → yo so (sya-all, pts) | paripūra-kārī → So SS Bmr; K adds hoti. (pts note) | so → So K; SS Bmr omit so. A. omits yo. (pts note) | bahu-janassa → Br omits. (pts note) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | appatisso saṅghe → appaṭisso saṁghe (pts) | bahujanāhitāya bahujanāsukhāya → bahujana-ahitāya bahujana-asukhāya bahu-janassa (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา อยู่อย่างไม่มีความเคารพ อยู่อย่างไม่มี ความยำเกรงในพระธรรม อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำ เกรงในพระสงฆ์ และไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ย่อมก่อวิวาทให้เกิดขึ้น ในสงฆ์ ซึ่งเป็นไปเพื่อไม่เกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อไม่ใช่สุขแก่คน หมู่มาก เพื่อไม่ใช่ประโยชน์ เพื่อไม่เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha.
evarūpañce → evarūpaṁ ce (my) | evarūpañce → evarūpañ ce (pts) | vivādamūlaṁ → vivāda-mūlaṁ (pts) | tasseva → tass eva (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าท่านทั้งหลายพิจารณา เห็นมูลเหตุแห่งวิวาทเช่นนี้ภายในหรือภายนอก ท่านทั้งหลายพึง พยายามเพื่อละมูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาปภายในหรือภายนอกนั้นแล
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha.
evarūpañce → evarūpaṁ ce (my) | evarūpañce → evarūpañ ce (pts) | vivādamūlaṁ → vivāda-mūlaṁ (pts) | tasseva → tass eva (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)ถ้าท่านทั้งหลายไม่พิจารณาเห็นมูลเหตุแห่งวิวาทเช่นนี้ภายในหรือ ภายนอก ท่านทั้งหลายพึงปฏิบัติเพื่อให้มูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาป นั้นแลไม่ยืดเยื้อต่อไป
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti.
evametassa → evam etassa (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)การละมูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาปนั้นย่อมมีได้ และมูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาปนั้น ย่อมไม่ยืดเยื้อต่อไป
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu makkhī hoti paḷāsī …pe…
paḷāsī → palāsī (bj) | paḷāsī → So St Bmr Sum-Sd-Br; Sc pālāsi; Sd palāsi; K palāsī. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. เป็นผู้ลบหลู่ ตีเสมอ ฯลฯ ๓. เป็นผู้ริษยา มีความตระหนี่ ฯลฯ
issukī hoti maccharī …pe…๔. เป็นผู้โอ้อวด มีมายา ฯลฯ
saṭho hoti māyāvī …๕. เป็นผู้มีความปรารถนาชั่ว เป็นมิจฉาทิฏฐิ ฯลฯ
pāpiccho hoti micchādiṭṭhī …
micchādiṭṭhī → micchādiṭṭhi (sya-all, pts) | micchādiṭṭhī → micchā-diṭṭhi (pts)๖. เป็นผู้ยึดมั่นทิฏฐิของตน มีความถือรั้น สละสิ่งที่ตนยึดมั่นได้ยาก
sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī …pe…
ādhānaggāhī → ādānagāhī (sya-all) | sandiṭṭhi-parāmāsī → Scd parāmāsi. (pts note) | ādhāna-gāhī → So Br K Sum; Sc adhānagāhī; Sd ādhānagahi; St ādhānagāhi; Bm ādhānāgāhī. (pts note) | duppaṭinissaggi → Br K -nissaggī. (pts note) | ādhānaggāhī duppaṭinissaggī → ādhānagāhī dussaṭinissaggī (bjt)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุใดเป็นผู้ยึดมั่นทิฏฐิของตน มีความ
yo so, āvuso, bhikkhu sandiṭṭhiparāmāsī hoti ādhānaggāhī duppaṭinissaggī, so sattharipi agāravo viharati appatisso, dhammepi agāravo viharati appatisso, saṅghepi agāravo viharati appatisso, sikkhāyapi na paripūrakārī hoti.
appatisso → appatissavo (bj) | appatisso saṅghepi → appatissavo saṅghe pi (bj) | appatisso sikkhāyapi → appatissavo sikkhāya pi (bj) | ādhānaggāhī → ādānagāhī (sya-all) | paripūrakārī → paripūrīkārī (sya-all) | ādhānaggāhī duppaṭinissaggī → ādhānagāhī duppaṭinissaggi (pts) | appatisso dhammepi → appaṭisso dhamme pi (pts) | sikkhāya → Bmr K add pi. (pts note) | sattharipi → satthari pi (bjt) | saṅghepi → saṁghepi (ms2005)ถือรั้น สละสิ่งที่ตนยึดมั่นได้ยาก ภิกษุนั้นอยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มี ความยำเกรงในพระธรรม อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรง
Yo so, āvuso, bhikkhu satthari agāravo viharati appatisso, dhamme agāravo viharati appatisso, saṅghe agāravo viharati appatisso, sikkhāya na paripūrakārī, so saṅghe vivādaṁ janeti. Yo hoti vivādo bahujanāhitāya bahujanāsukhāya anatthāya ahitāya dukkhāya devamanussānaṁ.
appatisso → appatissavo (bj); appaṭisso (pts) | bahujanāhitāya bahujanāsukhāya → bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahuno janassa (bj); bahujanaahitāya bahujanaasukhāya (cck); bahujanaahitāya bahujanaasukhāya bahujanassa (sya-all, pts) | satthari → sattharipi (sya-all) | paripūrakārī → paripūrīkārī (sya-all); paripūrākārī (pts) | yo → yo so (sya-all, pts) | agāravo viharati appatisso → (pts) | Satthari → K adds pi, and after Dhamme, etc. (pts note) | bahujanassa → Sc bahuno janassa; Sdt bahujanojanassa; Bmr omit. (pts note) | dhamme agāravo viharati appatisso saṅghe agāravo viharati appatisso sikkhāya → dhammepi saṅghepi sikkhāyapi (th) | saṅghe → saṁghe (ms2005, pts) | paripūrakārī → paripūrā-kārī (pts) | bahujanāhitāya bahujanāsukhāya → bahujana-ahitāya bahujanaasukhāya bahujanassa (pts)ในพระสงฆ์และไม่ทำสิกขาให้บริบูรณ์ ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุ ผู้อยู่อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระศาสดา อยู่ อย่างไม่มีความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระธรรม อยู่อย่างไม่มี ความเคารพ ไม่มีความยำเกรงในพระสงฆ์ และไม่ทำสิกขาให้ บริบูรณ์
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa pahānāya vāyameyyātha.
evarūpañce → evarūpaṁ ce (my, bjt) | evarūpañce → evarūpañ ce (pts) | vivādamūlaṁ → vivāda-mūlaṁ (pts) | tasseva → tass eva (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)ย่อมก่อการวิวาทให้เกิดขึ้นในสงฆ์ ซึ่งเป็นไปเพื่อไม่เกื้อกูล แก่คนหมู่มาก เพื่อไม่ใช่สุขแก่คนหมู่มาก เพื่อไม่ใช่ประโยชน์ เพื่อไม่ เกื้อกูล เพื่อทุกข์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Evarūpañce tumhe, āvuso, vivādamūlaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā na samanupasseyyātha. Tatra tumhe, āvuso, tasseva pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavāya paṭipajjeyyātha.
anavassavāya → Scd anvāssavāya. (pts note) | evarūpañce → evarūpaṁ ce (my, bjt) | evarūpañce → evarūpañ ce (pts) | vivādamūlaṁ → vivāda-mūlaṁ (pts) | tasseva → tass eva (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ถ้าท่านทั้งหลายพิจารณาเห็นมูลเหตุแห่งวิวาทเช่นนี้ภายในหรือ ภายนอก ท่านทั้งหลายพึงพยายามเพื่อละมูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาป ภายในหรือภายนอกนั้นแล ถ้าท่านทั้งหลายไม่พิจารณาเห็นมูลเหตุ แห่งวิวาทเช่นนี้ภายในหรือภายนอก ท่านทั้งหลายพึงปฏิบัติเพื่อให้
Evametassa pāpakassa vivādamūlassa pahānaṁ hoti. Evametassa pāpakassa vivādamūlassa āyatiṁ anavassavo hoti.
evametassa → evam etassa (pts) | vivādamūlassa → vivāda-mūlassa (pts)มูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาปนั้นแลไม่ยืดเยื้อต่อไป การละมูลเหตุแห่ง วิวาทที่เป็นบาปนั้นย่อมมีได้ และมูลเหตุแห่งวิวาทที่เป็นบาปนั้น ย่อม ไม่ยืดเยื้อต่อไป
Cha dhātuyo—
dhātuyo → Cp. A. III. 61. 6; vol. i. 176. M. iii. 31, 62, 240. S. ii. 248, 231, 234. (pts note)ธาตุ ๖
pathavīdhātu, āpodhātu, tejodhātu, vāyodhātu, ākāsadhātu, viññāṇadhātu.
pathavīdhātu → paṭhavīdhātu (bj, sya-all, pts) | viññāṇadhātu → viññāṇadhātu xvii (pts)๑. ปฐวีธาตุ (ธาตุดิน) ๒. อาโปธาตุ (ธาตุน้ำ) ๓. เตโชธาตุ (ธาตุไฟ) ๔. วาโยธาตุ (ธาตุลม) ๕. อากาสธาตุ (ธาตุคือที่ว่าง) ๖. วิญญาณธาตุ (ธาตุคือความรู้อารมณ์)
Cha nissaraṇiyā dhātuyo.
nissaraṇiyā → nissāraṇīyā (sya-all, pts) | nissāraṇīyā → Sc nissāraṇīyo; Sd nissāraniyo; St nissāraṇissāraṇiyā; Bm K nissaraṇīyā; Br Sum-Sd nissaraṇiyā; Sum-Sc nissāraṇiyā; Sum-Br nissaranīya. Cp. ante 2.1 (xxiv). Cp. A. VI. 13, vol. iii. 290. (pts note)ธาตุที่สลัด ๖
Idhāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘mettā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā,
me → me āvuso (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | yāni-katā → Cp. D. xvi. 3. 3, vol. ii. 103. So SS (Sd corrected to -kathā); Bmr K yānī. (pts note) | vatthu-katā → Scd kathā. (pts note) | cetovimutti → ceto-vimutti (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)‘ข้าพเจ้าได้เจริญเมตตาเจโต วิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว
atha ca pana me byāpādo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (bjt) | byāpādo → vyāpādo (pts)ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo, ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | abbhācikkhi → K abbhācikkha. (pts note) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)แต่พยาบาท(ความคิดร้าย) ก็ยังครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่’ ภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวตักเตือนเธอ ว่า ‘อย่าได้กล่าวอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ mettāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya.
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | āvuso → So Bmr K; SS omit here and often afterwards. (pts note) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | cetovimuttiyā → ceto-vimuttiyā (pts) | bahulīkatāya yānīkatāya → bahulī-katāya yāni-katāya (pts)อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดี เลย พระผู้มีพระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ เป็นไปไม่ได้เลย ที่ภิกษุได้เจริญเมตตาเจโตวิมุตติแล้ว
Atha ca panassa byāpādo cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatī ti (bj) | ṭhassati → ṭhassatīti (th) | panassa byāpādo → pan assa vyāpādo (pts) | ṭhassati netaṁ → ṭhassatīti n etam (pts)ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจ ยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, byāpādassa, yadidaṁ mettā cetovimuttī’ti.
cetovimuttīti → cetovimutti (pts) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | byāpādassa → vyāpādassa (pts) | cetovimuttīti → ceto-vimutti (pts)แต่พยาบาทก็ยังครอบงำจิตของภิกษุนั้นอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะเมตตาเจโตวิมุตตินี้เป็นธาตุที่สลัดพยาบาท
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
panāvuso → pana āvuso (bj, pts)๒. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘karuṇā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
me → me āvuso (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | cetovimutti → ceto-vimutti (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)‘ข้าพเจ้าได้เจริญกรุณา เจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Atha ca pana me vihesā cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti,
tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (bjt)แต่วิหิงสา(ความเบียดเบียน) ก็ยังครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่’
so ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | abbhācikkhi → So K here. (pts note) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)ภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวตักเตือนเธอ ว่า ‘อย่าได้กล่าวอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาค
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ karuṇāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya,
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | bahulīkatāya yānīkatāya → bahulī-katāya yāni-katāya (pts)ไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ เป็นไปไม่ได้เลย ที่ภิกษุได้เจริญกรุณาเจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจ
atha ca panassa vihesā cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bj) | panassa → pan assa (pts) | ṭhassati netaṁ → ṭhassatīti n etaṁ (pts)ยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, vihesāya, yadidaṁ karuṇā cetovimuttī’ti.
cetovimuttīti idha panāvuso → cetovimutti idhāvuso (bj) | cetovimuttīti → cetovimutti (pts) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | cetovimuttīti → ceto-vimutti (pts)แต่วิหิงสาก็ยังครอบงำจิตของภิกษุนั้นอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะกรุณาเจโตวิมุตตินี้เป็นธาตุที่สลัดวิหิงสา
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
idha panāvuso → idhāvuso (bjt) | panāvuso → pan āvuso (pts)๓. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘muditā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
me → me āvuso (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | cetovimutti → ceto-vimutti (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)‘ข้าพเจ้าได้เจริญมุทิตา เจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Atha ca pana me arati cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti,แต่อรติ(ความไม่ยินดี) ก็ยัง ครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่’
so ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)ภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวตักเตือนเธอว่า ‘อย่าได้กล่าวอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ อย่าได้ กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ muditāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya,
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | bahulīkatāya yānīkatāya → bahulī-katāya yāni-katāya (pts)เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุ ได้เจริญมุทิตาเจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว
atha ca panassa arati cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bjt, th) | panassa → pan assa (pts) | ṭhassati netaṁ → ṭhassatīti n etaṁ (pts)ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, aratiyā, yadidaṁ muditā cetovimuttī’ti.
cetovimuttīti → cetovimutti (pts) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | cetovimuttīti → ceto-vimutti (pts)แต่อรติ ก็ยังครอบงำจิตของภิกษุนั้นอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
panāvuso → pan āvuso (pts)เพราะมุทิตา เจโตวิมุตตินี้เป็นธาตุที่สลัดอรติ
‘upekkhā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
me → me āvuso (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | upekkhā → upekhā (pts) | cetovimutti → ceto-vimutti (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)๔. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าได้เจริญอุเบกขา เจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว
Atha ca pana me rāgo cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
tiṭṭhatīti → tiṭṭhatī ti (bjt)ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)แต่ราคะก็ยังครอบงำจิตของ ข้าพเจ้าอยู่’ ภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวตักเตือนเธอว่า ‘อย่าได้กล่าว อย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวตู่
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ upekkhāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya,
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | upekkhāya cetovimuttiyā → upekhāya ceto-vimuttiyā (pts) | bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya → bahulī-katāya yāni-katāya vatthu-katāya (pts)พระผู้มีพระภาค เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย พระผู้มี พระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุได้เจริญ อุเบกขาเจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว
atha ca panassa rāgo cittaṁ pariyādāya ṭhassati netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatī ti (bj) | ṭhassati → ṭhassatīti (th) | panassa → pan assa (pts) | ṭhassati netaṁ → ṭhassatīti n etaṁ (pts)ทำให้เป็นดุจยานแล้ว ทำให้ เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, rāgassa, yadidaṁ upekkhā cetovimuttī’ti.
cetovimuttīti idha panāvuso → cetovimutti idhāvuso (bj) | upekkhā cetovimuttīti → upekhā cetovimutti (pts) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | upekkhā cetovimuttīti → upekhā ceto-vimutti (pts)แต่ราคะก็ยัง ครอบงำจิตของภิกษุนั้นอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะอุเบกขา
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
idha panāvuso → idhāvuso (bjt) | panāvuso → pan āvuso (pts)เจโตวิมุตตินี้เป็นธาตุที่สลัดราคะ
‘animittā hi kho me cetovimutti bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
me → me āvuso (bj) | yānīkatā → yānikatā (pts) | cetovimutti → ceto-vimutti (pts) | bahulīkatā yānīkatā vatthukatā → bahulī-katā yāni-katā vatthu-katā (pts)๕. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ข้าพเจ้าได้เจริญอนิมิตตา เจโตวิมุตติแล้ว ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็นดุจยานแล้ว
Atha ca pana me nimittānusāri viññāṇaṁ hotī’ti.
me → Bmr K add taṁ. (pts note)ทำให้เป็นที่ ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)แต่วิญญาณของ ข้าพเจ้าก็ยังแส่หานิมิตอยู่’ ภิกษุทั้งหลายพึงกล่าวตักเตือนเธอว่า ‘อย่าได้กล่าวอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ animittāya cetovimuttiyā bhāvitāya bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya anuṭṭhitāya paricitāya susamāraddhāya,
yānīkatāya → yānikatāya (pts) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts) | animittāya cetovimuttiyā → animmitāya ceto-vimuttiyā (pts) | bahulīkatāya yānīkatāya vatthukatāya → bahulī-katāya yāni-katāya vatthu-katāya (pts)อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค เพราะการกล่าวตู่พระผู้มีพระภาค ไม่ดีเลย พระผู้มีพระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ เป็นไปไม่ได้เลย ที่ภิกษุได้เจริญอนิมิตตาเจโตวิมุตติแล้ว
atha ca panassa nimittānusāri viññāṇaṁ bhavissati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
bhavissati → bhavissatī ti (bjt) | bhavissati → bhavissatīti (th) | panassa → pan assa (pts) | bhavissati netaṁ → bhavissatīti n etaṁ (pts)ทำให้มากแล้ว ทำให้เป็น ดุจยานแล้ว ทำให้เป็นที่ตั้งแล้ว ให้ตั้งมั่นแล้ว สั่งสมแล้ว ปรารภดีแล้ว
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, sabbanimittānaṁ, yadidaṁ animittā cetovimuttī’ti.
cetovimuttīti → cetovimutti (pts) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | sabbanimittānaṁ → sabba-nimittānaṁ (pts) | cetovimuttīti → ceto-vimutti (pts)แต่วิญญาณ ของภิกษุนั้นก็ยังแส่หานิมิตอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะอนิมิตตาเจโตวิมุตตินี้เป็นธาตุที่สลัดนิมิตทั้งปวง
Idha panāvuso, bhikkhu evaṁ vadeyya:
panāvuso → pan āvuso (pts)๖. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘asmīti kho me vigataṁ, ayamahamasmīti na samanupassāmi,
vigataṁ → vigate (sya-all, mr); vighātaṁ (pts1ed) | vigataṁ ayamahamasmīti → vighātaṁ ayam aham asmīti (pts) | vigataṁ → vighātaṁ (bj: PTS); vighāte (bj: syā) | vigataṁ → vighātaṁ (cck: sī. pī.); vigate (cck: syā. ka.) | vighātaṁ → So SS; Bmr K vigataṁ. (pts note) | asmīti → Sc ayaṁhamasmītiṁ; Sd āyamhamasmīti; St ayamāhamasmīte; Bm ayamahamasmīti, Br ayamahamasmiṁti; K ayahamasmīti. (pts note)‘ข้าพเจ้าปราศจาก อัสมิมานะ และไม่พิจารณาเห็นว่า ‘เราเป็นนี้’
atha ca pana me vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya tiṭṭhatī’ti.
vicikicchā-kathaṅkathā-sallaṁ → Sc sallāpaṁ, and below. (pts note) | cittaṁ → St cittasaṁ. (pts note) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchā kathaṁkathāsallaṁ (bjt) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁkathāsallaṁ (ms2005)แต่ลูกศรคือความ เคลือบแคลงสงสัยก็ยังครอบงำจิตของข้าพเจ้าอยู่’ ภิกษุทั้งหลาย
So ‘mā hevan’tissa vacanīyo ‘māyasmā evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi, na hi sādhu bhagavato abbhakkhānaṁ, na hi bhagavā evaṁ vadeyya.
hevantissa → hevaṁ tissa (cck) | māyasmā → mā āyasmā (sya-all) | hevantissa → h evan ti ssa (pts) | māyasmā → mā yasmā (pts)พึงกล่าวตักเตือนเธอว่า ‘อย่าได้กล่าวอย่างนี้เลย ผู้มีอายุ อย่าได้ กล่าวอย่างนี้ ผู้มีอายุ อย่าได้กล่าวตู่พระผู้มีพระภาค เพราะการ กล่าวตู่พระผู้มีพระภาคไม่ดีเลย
Aṭṭhānametaṁ, āvuso, anavakāso, yaṁ asmīti vigate ayamahamasmīti asamanupassato,
vigate → vighāte (pts1ed) | anavakāso → (bj) | ayamahamasmīti → ayamahamasmīti ca (sya-all) | vigate ayamahamasmīti → vighāte ayam aham asmīti (pts) | vigate → vighātaṁ (bj: PTS); vighāte (bj: syā) | vigate → vighāte (cck: sī. pī.) | asmīti → K asmiṁti, and below. (pts note) | vighāte → SS vighāto. Bmr K vigate read vighāte. (pts note) | asmīti → So Sct K; Sd ayamhamasmīti; Bmr ayamahamasmītiṁ; K adds ca. (pts note) | asamanupassato → Sc assamanupassato. (pts note) | aṭṭhānametaṁ → aṭṭhānam etaṁ (pts)พระผู้มีพระภาคไม่ตรัสอย่างนี้เลย ผู้มี อายุ เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุปราศจากอัสมิมานะแล้ว และไม่พิจารณา
atha ca panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṁ cittaṁ pariyādāya ṭhassati, netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
ṭhassati → ṭhassatīti (bj, sya-all) | vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → vicikicchākathaṁkathāsallaṁ (bjt, ms2005) | panassa vicikicchākathaṅkathāsallaṁ → pan assa vicikicchā-kathaṅkathā-sallaṁ (pts) | ṭhassati netaṁ → ṭhassatīti n etaṁ (pts)เห็นว่า ‘เราเป็นนี้’ แต่ลูกศรคือความเคลือบแคลงสงสัยก็ยัง ครอบงำจิตของภิกษุนั้นอยู่’ ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้เลย เพราะสภาวะที่ ถอนอัสมิมานะ
Nissaraṇaṁ hetaṁ, āvuso, vicikicchākathaṅkathāsallassa, yadidaṁ asmimānasamugghāto’ti.
asmimānasamugghātoti → asmīti mānassa samugghāto (bj); asmīti mānasamugghāto (sya-all) | yadidaṁ asmimānasamugghātoti → yadidam asmīti mānasamugghāto xviii (pts) | vicikicchā-kathaṅkathā-sallassa → So Sc. (pts note) | asmīti → K asmiṁti. (pts note) | vicikicchākathaṅkathāsallassa → vicikicchākathaṁkathāsallassa (bjt, ms2005) | hetaṁ → h etaṁ (pts) | vicikicchākathaṅkathāsallassa yadidaṁ asmimānasamugghātoti → vicikicchā-kathaṅkathā-sallassa yadidam asmīti māna-samugghāto (pts)นี้เป็นธาตุที่สลัดลูกศรคือความเคลือบแคลงสงสัย
Cha anuttariyāni—
anuttariyāni → Sd chanutt-; St chānutt-. Cp. A. VI. 8. 30; vol. iii. 284, 325. (pts note)อนุตตริยะ ๖
dassanānuttariyaṁ, savanānuttariyaṁ, lābhānuttariyaṁ, sikkhānuttariyaṁ, pāricariyānuttariyaṁ, anussatānuttariyaṁ.
anussatānuttariyaṁ → anussutānuttariyaṁ (pts)๑. ทัสสนานุตตริยะ (การเห็นอันยอดเยี่ยม) ๒. สวนานุตตริยะ (การฟังอันยอดเยี่ยม) ๓. ลาภานุตตริยะ (การได้อันยอดเยี่ยม) ๔. สิกขานุตตริยะ (การศึกษาอันยอดเยี่ยม) ๕. ปาริจริยานุตตริยะ (การบำรุงอันยอดเยี่ยม) ๖. อนุสสตานุตตริยะ (การระลึกอันยอดเยี่ยม)
Cha anussatiṭṭhānāni—
anussati-ṭṭhānāni → Sc anussatiyānāni. Cp. infra, xxxiv. 1.7 (ii). A. VI. 9. 25; vol. iii. 284, 288, 312-317. (pts note)อนุสสติฏฐาน ๖
buddhānussati, dhammānussati, saṅghānussati, sīlānussati, cāgānussati, devatānussati.
saṅghānussati → saṁghānussati (ms2005, pts)๑. พุทธานุสสติ (การระลึกถึงพระพุทธเจ้า) ๒. ธัมมานุสสติ (การระลึกถึงพระธรรม) ๓. สังฆานุสสติ (การระลึกถึงพระสงฆ์) ๔. สีลานุสสติ (การระลึกถึงศีล) ๕. จาคานุสสติ (การระลึกถึงการบริจาค) ๖. เทวตานุสสติ (การระลึกถึงเทวดา)
Cha satatavihārā.
satatavihārā → satata-vihārā (pts)สตตวิหารธรรม (ธรรมเป็นเครื่องอยู่เป็นนิตย์ของพระขีณาสพ) ๖
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
upekkhako → upekkhako ca (bj, sya-all, mr); upekhako (pts1ed) | upekkhako → upekkhako ca (cck: syā. ka.) | dummano → Cp. A. VI. 1. 3, vol. iii. 279. (pts note) | upekhako → Bmr K add ca, and below. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | neva → n eva (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เห็นรูปทางตาแล้ว เป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่ ๒. ฟังเสียงทางหูแล้ว ...
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
pe → spelled out in full (bjt)๓. ดมกลิ่นทางจมูกแล้ว ... ๔. ลิ้มรสทางลิ้นแล้ว ...
manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
upekkhako → upekkhako ca (bj, sya-all) | neva → n eva (pts) | upekkhako → upekhako (pts)๕. ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกายแล้ว ... ๖. รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว เป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่
Chaḷābhijātiyo.
ābhijātiyo → So SS Bmr K. Cp. A. VI. 57. 4; vol. iii. 384. (pts note) | chaḷābhijātiyo → chaḷ ābhijātiyo (pts)อภิชาติ ๖
Idhāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati.
kaṇhābhijātiko → kaṇha bhijātiko (bj) | idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นกัณหาภิชาติ (เกิดในตระกูลต่ำ) ประพฤติ ธรรมดำ
Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati.
idha panāvuso → idhāvuso (bj, sya-all, pts) | abhijāyati → St omits this second clause, and in the third omits akaṇhaṁ, and reads dhammaṁ for nibbānaṁ. (pts note) | idha panāvuso → idh āvuso (pts)๒. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นกัณหาภิชาติ ประพฤติธรรมขาว
Idha panāvuso, ekacco kaṇhābhijātiko samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati.
idha panāvuso → idhāvuso (bj, sya-all, pts) | idha panāvuso → idh āvuso (pts)๓. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นกัณหาภิชาติ บรรลุนิพพานที่ไม่ดำ ไม่ขาว
Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno sukkaṁ dhammaṁ abhijāyati.
idha panāvuso → idhāvuso (bj, sya-all) | pan → So SS; Bmr K omit, and below. (pts note) | panāvuso → pan āvuso (pts)๔. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสุกกาภิชาติ (เกิดในตระกูลสูง) ประพฤติธรรมดำ
Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno kaṇhaṁ dhammaṁ abhijāyati.
idha panāvuso → idhāvuso (bj, sya-all, pts) | idha panāvuso → idh āvuso (pts)๕. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสุกกาภิชาติ ประพฤติธรรมขาว
Idha panāvuso, ekacco sukkābhijātiko samāno akaṇhaṁ asukkaṁ nibbānaṁ abhijāyati.
idha panāvuso → idhāvuso (bj, sya-all) | abhijāyati → abhijāyati xxii (pts) | panāvuso → pan āvuso (pts)๖. บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นสุกกาภิชาติ บรรลุนิพพานที่ไม่ดำ ไม่ขาว
Cha nibbedhabhāgiyā saññā—
nibbedhabhāgiyā saññā → nibbedhabhāgiyasaññā (sya-all, pts) | saññā → nibbedhabhāgiyasaññā (cck: syā. kaṁ.) | nibbedhabhāgiyā saññā → nibbedha-bhāgiya-saññā (pts)นิพเพธภาคิยสัญญา (กำหนดหมายในญาณอันเป็นส่วนชำแรกกิเลส) ๖
aniccasaññā, anicce dukkhasaññā, dukkhe anattasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.
Anicca-saññā → Cp. ante 2.1 (xxvi), 243, and 3 (viii) infra. (pts note) | dukkhasaññā → dukkha-saññā (pts) | anattasaññā pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā → anatta saññā pahāna-saññā virāga-saññā nirodha-saññā (pts)๑. อนิจจสัญญา (กำหนดหมายความไม่เที่ยงแห่งสังขาร) ๒. อนิจเจ ทุกขสัญญา (กำหนดหมายความเป็นทุกข์ในความไม่เที่ยงแห่ง สังขาร) ๓. ทุกเข อนัตตสัญญา (กำหนดหมายความเป็นอนัตตาในความเป็นทุกข์) ๔. ปหานสัญญา (กำหนดหมายเพื่อละอกุศลวิตกและบาปธรรมทั้งหลาย) ๕. วิราคสัญญา (กำหนดหมายวิราคะว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) ๖. นิโรธสัญญา (กำหนดหมายนิโรธว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต)
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena cha dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๖ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ sattakaṁ (bj) | Tattha → SS yattha. (pts note) | deva-manussānaṁ → Bmr K add chakkānaṁ pañca-vīsati samattaṁ. Sum only reckons twenty-two. (pts note) | + → saṅgītiyacchakkaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva → sabbeh eva (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
7. Sattaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๗ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
eva → St sabbe (omitting eva). (pts note) | sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame satta?ธรรมหมวดละ ๗ ประการ คืออะไร คือ
Satta ariyadhanāni—
ariyadhanāni → dhanāni (pts) | dhanāni → So SS; Bmr K ariyadhanāni. Cp. infra, xxiv. 1.8 (i). A. VII. 5-6; vol. iv. 4. (pts note)อริยทรัพย์ ๗
saddhādhanaṁ, sīladhanaṁ, hiridhanaṁ, ottappadhanaṁ, sutadhanaṁ, cāgadhanaṁ, paññādhanaṁ.
paññādhanaṁ → paññā dhanaṁ ii (pts)๑. สัทธาธนะ (ทรัพย์คือศรัทธา) ๒. สีลธนะ (ทรัพย์คือศีล) ๓. หิริธนะ (ทรัพย์คือหิริ) ๔. โอตตัปปธนะ (ทรัพย์คือโอตตัปปะ) ๕. สุตธนะ (ทรัพย์คือสุตะ) ๖. จาคธนะ (ทรัพย์คือจาคะ) ๗. ปัญญาธนะ (ทรัพย์คือปัญญา)
Satta bojjhaṅgā—
bojjhaṅgā → sambojjhaṅgā (bj, pts) | sambojjhaṅgā → Cp. D. xvi. 1. 9; xxii. 16; vol. ii. 79, 303; infra xxxiv. 1.8 (ii). A. I. 20. 32, vol. i. 39, cp. 53, 297; IV. 14, vol. ii. 16; IV. 236, 5, ibid. 237, and onwards. S. v. 63 ff., 77. (pts note)โพชฌงค์ ๗
satisambojjhaṅgo, dhammavicayasambojjhaṅgo, vīriyasambojjhaṅgo, pītisambojjhaṅgo, passaddhisambojjhaṅgo, samādhisambojjhaṅgo, upekkhāsambojjhaṅgo.
upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo iii (pts) | vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (bjt, th)๑. สติสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความระลึกได้) ๒. ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือการเฟ้นธรรม) ๓. วิริยสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความเพียร) ๔. ปีติสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความอิ่มใจ) ๕. ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความสงบกายสงบใจ) ๖. สมาธิสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความตั้งจิตมั่น) ๗. อุเบกขาสัมโพชฌงค์ (ธรรมเป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความวางใจเป็นกลาง)
Satta samādhiparikkhārā—
samādhi-parikkhārā → Cp. D. xviii. 27, vol. ii. 216. A. VII. 42, vol. iv. 40; cp. I. 20. 33, vol. i. 40, cp. 297. (pts note)ธรรมที่เป็นบริขารแห่งสมาธิ ๗
sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati.๑. สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) ๒. สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) ๓. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) ๔. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ) ๕. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) ๖. สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) ๗. สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
Satta asaddhammā—อสัทธรรม ๗
idhāvuso, bhikkhu assaddho hoti, ahiriko hoti, anottappī hoti, appassuto hoti, kusīto hoti, muṭṭhassati hoti, duppañño hoti.
asaddho → Cp. infra, xxxiv. 1.8 (v). A. IV. 202. 1, vol. ii. 218; vol. iv. 145. S. ii. 159 ff., 206. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | muṭṭhassati → muṭṭha-ssati (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ไม่มีศรัทธา ๒. เป็นผู้ไม่มีหิริ ๓. เป็นผู้ไม่มีโอตตัปปะ ๔. เป็นผู้มีสุตะน้อย ๕. เป็นผู้เกียจคร้าน ๖. เป็นผู้มีสติหลงลืม ๗. เป็นผู้มีปัญญาทราม
Satta saddhammā—สัทธรรม ๗
idhāvuso, bhikkhu saddho hoti, hirimā hoti, ottappī hoti, bahussuto hoti, āraddhavīriyo hoti, upaṭṭhitassati hoti, paññavā hoti.
saddho → Cp. infra, xxxiv. 1.8 (vi). A. VII. 40. 4, vol. iv. 38, cp. 145. S. ii. 207. (pts note) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | upaṭṭhitassati → upaṭṭhita-sati (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา ๒. เป็นผู้มีหิริ ๓. เป็นผู้มีโอตตัปปะ ๔. เป็นพหูสูต ๕. เป็นผู้ปรารภความเพียร ๖. เป็นผู้มีสติมั่นคง ๗. เป็นผู้มีปัญญา
Satta sappurisadhammā—
sappurisa-dhammā → Cp. infra, xxxiv. 1.8 (vii). Cp. A. VII. 64. 2, vol. iv. 113. (pts note)สัปปุริสธรรม ๗
idhāvuso, bhikkhu dhammaññū ca hoti atthaññū ca attaññū ca mattaññū ca kālaññū ca parisaññū ca puggalaññū ca.
ca → Scd puggalaparovaraññū ca; St puggalaññū ca parovaraññū ca. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นธัมมัญญู (ผู้รู้จักเหตุ) ๒. เป็นอัตถัญญู (ผู้รู้จักผล) ๓. เป็นอัตตัญญู (ผู้รู้จักตน) ๔. เป็นมัตตัญญู (ผู้รู้จักประมาณ) ๕. เป็นกาลัญญู (ผู้รู้จักกาลเวลา) ๖. เป็นปริสัญญู (ผู้รู้จักชุมชน) ๗. เป็นปุคคลัญญู (ผู้รู้จักบุคคล)
Satta niddasavatthūni.
niddasavatthūni idhāvuso → niddesavatthūni idh āvuso (pts) | niddesa-vatthūni → Bmr niddasa-. Cp. infra, xxxiv. 1.8 (ix). A. VII. 18, vol. iv. 15; 39. 4, ibid. 36 (niddasa-vatthūni). (pts note)นิททสวัตถุ(เหตุให้ได้ชื่อว่าผู้มีอายุไม่ถึง ๑๐ ปี) ๗
Idhāvuso, bhikkhu sikkhāsamādāne tibbacchando hoti, āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | sikkhāsamādāne → sikkhā-samādāne (pts) | āyatiñca sikkhāsamādāne avigatapemo → āyatiñ ca sikkhā-samādāne avigata-pemo (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการสมาทานสิกขา และไม่ปราศจาก ความรักในการสมาทานสิกขาต่อไป
Dhammanisantiyā tibbacchando hoti, āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo.
dhammanisantiyā → dhamma-nisantiyā (pts) | āyatiñca dhammanisantiyā avigatapemo → āyatiñ ca dhamma-nisantiyā avigata-pemo (pts)๒. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการใคร่ครวญธรรม และไม่ปราศจาก ความรักในการใคร่ครวญธรรมต่อไป
Icchāvinaye tibbacchando hoti, āyatiñca icchāvinaye avigatapemo.
āyatiñca icchāvinaye → āyatiñ ca icchā-vinaye (pts)๓. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการกำจัดความอยาก และไม่ปราศจาก ความรักในการกำจัดความอยากต่อไป
Paṭisallāne tibbacchando hoti, āyatiñca paṭisallāne avigatapemo.
āyatiñca → āyatiñ ca (pts) | avigatapemo → avigata-pemo (pts)๔. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการหลีกเร้น และไม่ปราศจากความรักใน การหลีกเร้นต่อไป
Vīriyārambhe tibbacchando hoti, āyatiñca vīriyārambhe avigatapemo.
vīriyārambhe → viriyārambhe (bjt, th)๕. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการปรารภความเพียร และไม่ปราศจาก ความรักในการปรารภความเพียรต่อไป
Satinepakke tibbacchando hoti, āyatiñca satinepakke avigatapemo.
satinepakke → sati-nepakke (pts) | āyatiñca satinepakke → āyatiñ ca sati-nepakke (pts)๖. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในสติปัญญาเป็นเครื่องรักษาตน และไม่ปราศจาก ความรักในสติปัญญาเป็นเครื่องรักษาตนต่อไป
Diṭṭhipaṭivedhe tibbacchando hoti, āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo.
avigatapemo → avigatapemo viii (pts) | diṭṭhipaṭivedhe → diṭṭhi-paṭivedhe (pts) | āyatiñca diṭṭhipaṭivedhe avigatapemo → āyatiñ ca diṭṭhi-paṭivedhe avigata-pemo (pts)๗. เป็นผู้มีฉันทะอย่างแรงกล้าในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิ และไม่ปราศจาก ความรักในการแทงตลอดด้วยทิฏฐิต่อไป
Satta saññā—สัญญา ๗
aniccasaññā, anattasaññā, asubhasaññā, ādīnavasaññā, pahānasaññā, virāgasaññā, nirodhasaññā.
Anicca-saññā → Cp. 2.1 (xxvi), ante, 243, 2 (xxii), 251. For a similar list cp. A. VII. 45, vol. iv. 46. (pts note) | aniccasaññā anattasaññā → anicca-saññā anatta-saññā (pts) | ādīnavasaññā pahānasaññā virāgasaññā → ādīnava-saññā pahāna-saññā virāga-saññā (pts)๑. อนิจจสัญญา (กำหนดหมายความไม่เที่ยงแห่งสังขาร) ๒. อนัตตสัญญา (กำหนดหมายความเป็นอนัตตาแห่งธรรมทั้งปวง) ๓. อสุภสัญญา (กำหนดหมายความไม่งามแห่งกาย) ๔. อาทีนวสัญญา (กำหนดหมายโทษทุกข์ของกายอันมีความเจ็บไข้ต่าง ๆ) ๕. ปหานสัญญา (กำหนดหมายเพื่อละอกุศลวิตกและบาปธรรมทั้งหลาย) ๖. วิราคสัญญา (กำหนดหมายวิราคะว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต) ๗. นิโรธสัญญา (กำหนดหมายนิโรธว่าเป็นธรรมละเอียดประณีต)
Satta balāni—
balāni → Cp. A. VII. 3-4, vol. iv. 3. Ante, 1.11 (xxvi), 229. (pts note)พละ ๗
saddhābalaṁ, vīriyabalaṁ, hiribalaṁ, ottappabalaṁ, satibalaṁ, samādhibalaṁ, paññābalaṁ.
paññābalaṁ → So SS K; Bmr place sati-balaṁ third (cp. Childers, s. v., balaṁ). (pts note) | vīriyabalaṁ → viriyabalaṁ (bjt, th) | saddhābalaṁ vīriyabalaṁ → saddhā-balaṁ viriya-balaṁ (pts) | ottappabalaṁ satibalaṁ samādhibalaṁ → ottappa-balaṁ sati-balaṁ samādhi-balaṁ (pts)๑. สัทธาพละ (กำลังคือศรัทธา) ๒. วิริยพละ (กำลังคือวิริยะ) ๓. หิริพละ (กำลังคือหิริ) ๔. โอตตัปปพละ (กำลังคือโอตตัปปะ) ๕. สติพละ (กำลังคือสติ) ๖. สมาธิพละ (กำลังคือสมาธิ) ๗. ปัญญาพละ (กำลังคือปัญญา)
Satta viññāṇaṭṭhitiyo.
viññāṇa-ṭṭhitiyo → Cp. D. xv. 33, vol. ii. 68, and below, 3. 2, (iii). A. VII. 41, vol. iv. 39. (pts note)วิญญาณฐิติ(ภูมิเป็นที่ตั้งแห่งวิญญาณ) ๗
Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā.
ca → So Sdt Bmr; Sc K omit ca . . . ca. (pts note) | santāvuso → sant āvuso (pts) | nānattasaññino seyyathāpi → nānatta-saññino seyyathā pi (pts)๑. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายต่างกัน มีสัญญาต่างกัน คือ มนุษย์ เทพบางพวก และวินิปาติกะบางพวก
Ayaṁ paṭhamā viññāṇaṭṭhiti.นี้เป็นวิญญาณฐิติที่ ๑
Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā.
paṭhamābhinibbattā → pathamābhinibbattā (pts) | santāvuso → sant āvuso (pts) | nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi → nānatta-kāyā ekatta-saññino seyyathā pi (pts) | brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā → brahma-kāyikā pathamābhinibbattā (pts)๒. มีสัตว์ทั้งหลายมีกายต่างกัน แต่มีสัญญาอย่างเดียวกัน คือพวกเทพ ชั้นพรหมกายิกา (เทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหม)
Ayaṁ dutiyā viññāṇaṭṭhiti.
viññāṇaṭṭhiti → viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติที่ ๒
Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi devā ābhassarā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | nānattasaññino seyyathāpi → nānatta-saññino seyyathā pi (pts)๓. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายอย่างเดียวกัน แต่มีสัญญาต่างกัน คือ พวก เทพชั้นอาภัสสระ
Ayaṁ tatiyā viññāṇaṭṭhiti.
viññāṇaṭṭhiti → viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติที่ ๓
Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi devā subhakiṇhā.
Subhakiṇhā → So Sdt Bmr K; Sc subhakinnā. (pts note) | santāvuso → sant āvuso (pts) | ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi → ekatta-kāyā ekatta-saññino seyyathā pi (pts)๔. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน คือ พวก เทพชั้นสุภกิณหะ (เทพผู้เต็มไปด้วยความงดงาม)
Ayaṁ catutthī viññāṇaṭṭhiti.
catutthī → catutthi (bj); catutthā (sya-all, pts) | catutthī viññāṇaṭṭhiti → catutthā viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติ ที่ ๔
Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts) | rūpasaññānaṁ → rūpasaññāṇaṁ (sya-all) | santāvuso → sant āvuso (pts) | rūpasaññānaṁ → rūpa-saññānaṁ (pts) | paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → paṭigha-saññānaṁ atthagamā nānatta-saññānaṁ (pts) | ākāsoti → ākāso ti (pts)๕. มีสัตว์ทั้งหลายบรรลุอากาสานัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า “อากาศ หาที่สุดมิได้” เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตต- สัญญาโดยประการทั้งปวง
Ayaṁ pañcamī viññāṇaṭṭhiti.
viññāṇaṭṭhiti → viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติที่ ๕
Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanūpagā.
samatikkamma → samaṭikkamma (pts) | santāvuso → sant āvuso (pts) | viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)๖. มีสัตว์ทั้งหลายล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า “วิญญาณหาที่สุดมิได้”
Ayaṁ chaṭṭhī viññāṇaṭṭhiti.
chaṭṭhī → Scd chaṭṭhi; St chaṭṭha; Bmr chaṭṭhā; K chaṭṭhī. (pts note) | viññāṇaṭṭhiti → viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติที่ ๖
Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | natthi → n atthi (pts)๗. มีสัตว์ทั้งหลายล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ อากิญจัญญายตนฌานโดยกำหนดว่า “ไม่มีอะไร”
Ayaṁ sattamī viññāṇaṭṭhiti.
viññāṇaṭṭhiti → viññāṇa-ṭṭhiti (pts)นี้เป็นวิญญาณฐิติ ที่ ๗
Satta puggalā dakkhiṇeyyā—
dakkhiṇeyyā → dakkhiṇeyyo (bj) | dakkhiṇeyyā → Cp. A. VII. 14, vol. iv. 10. Cp. eight, 3.1 (iii), 255. (pts note)ทักขิเณยยบุคคล (บุคคลผู้ควรแก่ทักษิณา) ๗
ubhatobhāgavimutto, paññāvimutto, kāyasakkhi, diṭṭhippatto, saddhāvimutto, dhammānusārī, saddhānusārī.
kāyasakkhi → kāyasakkhī (pts)๑. อุภโตภาควิมุต (ผู้หลุดพ้นทั้ง ๒ ส่วน) ๒. ปัญญาวิมุต (ผู้หลุดพ้นด้วยปัญญา) ๓. กายสักขี (ผู้เป็นพยานในนามกายด้วยกาย) ๔. ทิฏฐิปัตตะ (ผู้บรรลุสัมมาทิฏฐิ) ๕. สัทธาวิมุต (ผู้หลุดพ้นด้วยศรัทธา) ๖. ธัมมานุสารี (ผู้แล่นไปตามธรรม) ๗. สัทธานุสารี (ผู้แล่นไปตามศรัทธา)
Satta anusayā—อนุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องในสันดาน) ๗
kāmarāgānusayo, paṭighānusayo, diṭṭhānusayo, vicikicchānusayo, mānānusayo, bhavarāgānusayo, avijjānusayo.
avijjānusayo → avijjānusayo xiii (pts)๑. กามราคานุสัย (อนุสัยคือความกำหนัดในกาม) ๒. ปฏิฆานุสัย (อนุสัยคือความยินร้าย) ๓. ทิฏฐานุสัย (อนุสัยคือความเห็นผิด) ๔. วิจิกิจฉานุสัย (อนุสัยคือความลังเลสงสัย) ๕. มานานุสัย (อนุสัยคือความถือตัว) ๖. ภวราคานุสัย (อนุสัยคือความติดใจในภพ) ๗. อวิชชานุสัย (อนุสัยคือความไม่รู้แจ้ง)
Satta saṁyojanāni—
saṁyojanāni → saññojanāni (my, th)สังโยชน์ (กิเลสเครื่องประกอบสัตว์ไว้ในภพ) ๗
anunayasaṁyojanaṁ, paṭighasaṁyojanaṁ, diṭṭhisaṁyojanaṁ, vicikicchāsaṁyojanaṁ, mānasaṁyojanaṁ, bhavarāgasaṁyojanaṁ, avijjāsaṁyojanaṁ.
anunayasaṁyojanaṁ → kāmasaññojanaṁ (bj: syā) | anunayasaññojanaṁ → kāmasaññojanaṁ (cck: syā. kaṁ.) | Anunaya-saṁyojanaṁ → So Sc Bmr; Sd anusaya-; St anusayaṁyojanaṁ; K kāma-samyojanaṁ. Cp. A. VII. 8, vol. iv. 7. (pts note)๑. อนุนยสังโยชน์ (สังโยชน์คือความยินดี) ๒. ปฏิฆสังโยชน์ (สังโยชน์คือความยินร้าย) ๓. ทิฏฐิสังโยชน์ (สังโยชน์คือความเห็นผิด) ๔. วิจิกิจฉาสังโยชน์ (สังโยชน์คือความลังเลสงสัย) ๕. มานสังโยชน์ (สังโยชน์คือความถือตัว) ๖. ภวราคสังโยชน์ (สังโยชน์คือความติดใจในภพ)
Satta adhikaraṇasamathā uppannuppannānaṁ adhikaraṇānaṁ samathāya vūpasamāya—
adhikaraṇasamathā → adhikaranasamathā (pts) | adhikarana-samathā → Cp. A. VII. 80, vol. iv. 144. (pts note) | vūpasamāya → So St Bmr K; Scd upasamāya. (pts note)๗. อวิชชาสังโยชน์ (สังโยชน์คือความไม่รู้แจ้ง) ๑๔ อธิกรณสมถธรรม (ธรรมเป็นเครื่องระงับอธิกรณ์) ๗ เพื่อระงับ เพื่อดับอธิกรณ์ทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้ว ๆ
sammukhāvinayo dātabbo, sativinayo dātabbo, amūḷhavinayo dātabbo, paṭiññāya kāretabbaṁ, yebhuyyasikā, tassapāpiyasikā, tiṇavatthārako.
paṭiññāya → patiññāya (pts) | tassa-pāpiyyasikā → So Bm; Sc pāpīyasikā; Sd tāpīyyāsikā; St thāpiyyasikaṁ; Br pāpiyasikā; K pāpīyyasikā. (pts note) | tassapāpiyasikā → tassapāpiyyasikā (bjt) | sativinayo → sati-vinayo (pts) | amūḷhavinayo → amūḷha-vinayo (pts)๑. สงฆ์พึงให้สัมมุขาวินัย ๒. สงฆ์พึงให้สติวินัย ๓. สงฆ์พึงให้อมูฬหวินัย ๔. สงฆ์พึงให้ปฏิญญาตกรณะ ๕. สงฆ์พึงให้เยภุยยสิกา ๖. สงฆ์พึงให้ตัสสปาปิยสิกา ๗. สงฆ์พึงให้ติณวัตถารกะ
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena satta dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๗ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Dutiyabhāṇavāro niṭṭhito.
dutiyabhāṇavāro niṭṭhito → aṭṭhakaṁ (bjt) | dutiyabhāṇavāro niṭṭhito → saṅgītiyasattakaṁ niṭṭhitaṁ (th)ภาณวารที่ ๒ จบ
8. Aṭṭhaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā;
āvuso → (pts) | sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๘ ประการที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame aṭṭha?ธรรมหมวดละ ๘ ประการ คืออะไร คือ
Aṭṭha micchattā—มิจฉัตตะ(ความเป็นธรรมที่ผิด) ๘
micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchākammanto, micchāājīvo, micchāvāyāmo micchāsati, micchāsamādhi.
Micchā-diṭṭhi → Cp. D. xxiii. 31, vol. ii. 353. A. IV. 205. 3, vol. ii. 221; VIII. 34. 3, vol. iv. 237. (pts note) | micchāsaṅkappo → micchāsaṁkappo (bjt) | micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo → micchā-diṭṭhi micchā-saṁkappo micchā-vācā micchā-kammanto micchā-ājīvo (pts) | micchāsati micchāsamādhi → micchā-sati micchā-samādhi (pts)๑. มิจฉาทิฏฐิ (เห็นผิด) ๒. มิจฉาสังกัปปะ (ดำริผิด) ๓. มิจฉาวาจา (เจรจาผิด) ๔. มิจฉากัมมันตะ (กระทำผิด) ๕. มิจฉาอาชีวะ (เลี้ยงชีพผิด) ๖. มิจฉาวายามะ (พยายามผิด) ๗. มิจฉาสติ (ระลึกผิด) ๘. มิจฉาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นผิด)
Aṭṭha sammattā—
sammattā → Cp. D. xviii. 27; xix. 61; xxii. 21; xxiii. 31; vol. ii. 216, 251, 312, 353. A. IV. 205. 5, vol. ii. 221; VIII. 34. 6, vol. iv. 238. S. v. 8-10. (pts note)สัมมัตตะ (ความเป็นธรรมที่ถูก) ๘
sammādiṭṭhi, sammāsaṅkappo, sammāvācā, sammākammanto, sammāājīvo, sammāvāyāmo, sammāsati, sammāsamādhi.
sammāsaṅkappo → sammāsaṁkappo (bjt)๑. สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ) ๒. สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ) ๓. สัมมาวาจา (เจรจาชอบ) ๔. สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ) ๕. สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) ๖. สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) ๗. สัมมาสติ (ระลึกชอบ) ๘. สัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)
Aṭṭha puggalā dakkhiṇeyyā—
puggalā → puggala (pts)ทักขิเณยยบุคคล (บุคคลผู้ควรแก่ทักษิณา) ๘
sotāpanno, sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno; sakadāgāmī, sakadāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; anāgāmī, anāgāmiphalasacchikiriyāya paṭipanno; arahā, arahattaphalasacchikiriyāya paṭipanno.
arahattaphalasacchikiriyāya → arahattasacchikiriyāya (sya-all); arahattāya (pts) | arahattāya → So SS; Bmr arahattaphalasacchikiriyāya; K arahattasacchikiriyāya. (pts note) | sotāpattiphalasacchikiriyāya → sotāpattiphala-sacchikiriyāya (pts) | sakadāgāmiphalasacchikiriyāya → sakadāgāmiphala-sacchikiriyāya (pts) | anāgāmiphalasacchikiriyāya → anāgāmi-phalasacchikiriyāya (pts)๑. พระโสดาบัน ๒. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งโสดาปัตติผล ๓. พระสกทาคามี ๔. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งสกทาคามิผล ๕. พระอนาคามี ๖. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอนาคามิผล ๗. พระอรหันต์ ๘. บุคคลผู้ปฏิบัติเพื่อทำให้แจ้งอรหัตตผล
Aṭṭha kusītavatthūni.
kusīta-vatthūni → Cp. A. VIII. 80, vol. iv. 332. (pts note)กุสีตวัตถุ (เหตุแห่งความเกียจคร้าน) ๘
Idhāvuso, bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti.
kātabbaṁ → kattabbaṁ (pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ มีงานที่ต้องทำ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati, kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilamissati, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
kātabbaṁ → kattabbaṁ (pts)‘เราจักต้องทำงาน เมื่อเราทำงานอยู่ กายจักเมื่อยล้า อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)เธอจึงนอนเสีย ไม่ปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยัง ไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำ ให้แจ้ง
Idaṁ paṭhamaṁ kusītavatthu.
kusīta-vatthuṁ → So SS; Bmr K vatthu. (pts note)นี้เป็นกุสีตวัตถุประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. ภิกษุทำงานแล้ว
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ, kammaṁ kho pana me karontassa kāyo kilanto, handāhaṁ nipajjāmī’ti.‘เราได้ทำงานแล้ว เมื่อเรา ทำงานอยู่ กายเมื่อยล้าแล้ว อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …pe…
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)เธอจึงนอน เสีย ไม่ปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ dutiyaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีตวัตถุประการที่ ๒
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. ภิกษุต้องเดินทาง
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilamissati, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
gacchantassa → gacchintassa (bj)‘เราจักต้องเดินทาง เมื่อ เราเดินทางอยู่ กายจักเมื่อยล้า อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึง นอนเสีย ไม่ปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ tatiyaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีตวัตถุประการที่ ๓
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๔. ภิกษุเดินทางแล้ว
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ, maggaṁ kho pana me gacchantassa kāyo kilanto, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
gacchantassa → gacchintassa (bj)‘เราเดินทางแล้ว เมื่อเรา เดินทางอยู่ กายเมื่อยล้าแล้ว อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึง นอนเสีย ไม่ปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ catutthaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีตวัตถุประการที่ ๔
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. ภิกษุเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ไม่ได้โภชนะเศร้าหมอง หรือประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo kilanto akammañño, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
vā → va (pts) | kilanto → Bm kilamanto. (pts note) | akammañño → Sc akkammañño; St āk-. (pts note)‘เราเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ก็ไม่ได้โภชนะเศร้าหมองหรือ ประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ กายของเรานั้นเมื่อยล้าแล้ว ไม่ควรแก่การงาน อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงนอนเสีย ไม่ปรารภ ความเพียร ฯลฯ
idaṁ pañcamaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีตวัตถุประการที่ ๕
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.
lūkhassa → ḷūkhassa (bj) | vā → va (pts) | gāmaṁ vā → gāmaṁvā (bjt) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๖. ภิกษุเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ได้โภชนะเศร้าหมองหรือ ประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo garuko akammañño, māsācitaṁ maññe, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
lūkhassa → ḷūkhassa (bj)‘เรา เที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ได้โภชนะเศร้าหมองหรือประณีต บริบูรณ์เพียงพอตามต้องการแล้ว กายของเรานั้นหนัก ไม่ควรแก่ การงาน จะเหมือนถั่วราชมาสชุ่มด้วยน้ำ อย่ากระนั้นเลย เรา จะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงนอนเสีย ไม่ปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ chaṭṭhaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีต วัตถุประการ ที่ ๖
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๗. ภิกษุเกิดอาพาธขึ้นเล็กน้อย
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho;
ayaṁ → (bj, pts) | me → Bmr K add ayaṁ. (pts note)‘เราเกิดมี อาพาธ ขึ้นเล็กน้อยแล้ว
atthi kappo nipajjituṁ, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
nipajjituṁ → nipajjitum (pts)มีข้ออ้างที่จะนอนได้ อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงนอนเสีย ไม่ปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ sattamaṁ kusītavatthu.
idaṁ → idam (pts) | kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็น กุสีตวัตถุประการที่ ๗
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā.
gilānā vuṭṭhito → gilānavuṭṭhito (saddanīti) | vuṭṭhito → gilānavuddhito (bj: machasaṁ) | vuṭṭhito → gilānavuṭṭhito (saddanīti) a. ni. 6.16 nakulapitusuttaṭīkā passitabbā (cck note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | aciravuṭṭhito → acira-vuṭṭhito (pts)๘. ภิกษุหายอาพาธแล้ว แต่หายอาพาธยังไม่นาน
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ ว่า
‘ahaṁ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, tassa me kāyo dubbalo akammañño, handāhaṁ nipajjāmī’ti.
aciravuṭṭhito → acitavuṭṭhito (bj) | akammañño → akammañño atthi kappo nipajjituṁ (bj) | aciravuṭṭhito → acira-vuṭṭhito (pts)‘เราหายอาพาธแล้ว แต่หายอาพาธยังไม่นาน กายของเรายัง อ่อนแอไม่ควรแก่การงาน อย่ากระนั้นเลย เราจะนอน’
So nipajjati na vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)เธอจึงนอนเสีย ไม่ปรารภ ความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยัง ไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง
Idaṁ aṭṭhamaṁ kusītavatthu.
kusītavatthu → kusīta-vatthuṁ (pts)นี้เป็นกุสีตวัตถุ ประการที่ ๘
Aṭṭha ārambhavatthūni.
ārambhavatthūni → ārabbhavatthūni (sya-all) | ārambhavatthūni idhāvuso → ārabbhavatthūni idh āvuso (pts) | ārabbha-vatthūni → Cp. infra, xxxiv. 2. 1. (vi). A. VIII. 70. 10-18, vol. iv. 334. (pts note)อารัมภวัตถุ(เหตุแห่งการปรารภความเพียร) ๘
Idhāvuso, bhikkhunā kammaṁ kātabbaṁ hoti.
kātabbaṁ → kattabbaṁ (pts) | bhikkhunā → K bhikkhu. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts)๑. ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้มีงานที่ต้องทำ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘kammaṁ kho me kātabbaṁ bhavissati, kammaṁ kho pana me karontena na sukaraṁ buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti.
me → (sya-all) | kātabbaṁ → kattabbaṁ (pts) | me → K omits. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | manasi kātuṁ → manasikātuṁ (th, pts)‘เราจัก ต้องทำงาน เมื่อเราทำงาน การจะใส่ใจคำสั่งสอนของ พระพุทธเจ้าทั้งหลายมิใช่ทำได้ง่าย อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภ ความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง’
So vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)เธอจึงปรารภความเพียร เพื่อ ถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรม ที่ยังไม่ทำให้แจ้ง
Idaṁ paṭhamaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā kammaṁ kataṁ hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. ภิกษุทำงานแล้ว
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho kammaṁ akāsiṁ, kammaṁ kho panāhaṁ karonto nāsakkhiṁ buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt) | manasi kātuṁ → manasikātuṁ (th, pts)‘เราได้ทำงานแล้ว เมื่อเรา ทำงานอยู่ ก็ไม่สามารถที่จะใส่ใจคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายได้ อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอ จึงปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ dutiyaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๒
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gantabbo hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. ภิกษุต้องเดินทาง
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘maggo kho me gantabbo bhavissati, maggaṁ kho pana me gacchantena na sukaraṁ buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ.
me → (sya-all) | manasi kātuṁ → manasikātuṁ (bjt, th, pts)‘เราจักต้องเดินทาง การที่ เราเดินทางอยู่จะใส่ใจคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย มิใช่ทำ ได้ง่าย
Handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt)อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำ ให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ tatiyaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๓
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhunā maggo gato hoti.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๔. ภิกษุเดินทางแล้ว
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho maggaṁ agamāsiṁ, maggaṁ kho panāhaṁ gacchanto nāsakkhiṁ buddhānaṁ sāsanaṁ manasi kātuṁ, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
manasi kātuṁ → manasikātuṁ (bjt, th, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt)‘เราเดินทางแล้ว เมื่อเรา เดินทางอยู่ ก็ไม่สามารถที่จะใส่ใจคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลายได้ อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ catutthaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๔
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto na labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.
lūkhassa → ḷūkhassa (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. ภิกษุเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ไม่ได้โภชนะที่เศร้าหมอง หรือประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto nālatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo lahuko kammañño, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
lūkhassa → ḷūkhassa (bj) | yāvadatthaṁ → yāvadatthuṁ (bj) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt)‘เราเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ไม่ได้โภชนะเศร้าหมองหรือ ประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ กายของเรานั้นเบา ควรแก่ การงาน อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรม ที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำ ให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงเริ่มปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ pañcamaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๕
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto labhati lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ.
lūkhassa → ḷūkhassa (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๖. ภิกษุเที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ได้โภชนะเศร้าหมองหรือ ประณีตบริบูรณ์เพียงพอตามต้องการ
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya caranto alatthaṁ lūkhassa vā paṇītassa vā bhojanassa yāvadatthaṁ pāripūriṁ, tassa me kāyo balavā kammañño, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
lūkhassa → ḷūkhassa (bj) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt)‘เรา เที่ยวบิณฑบาตตามหมู่บ้านหรือนิคม ได้โภชนะเศร้าหมองหรือประณีต บริบูรณ์เพียงพอตามต้องการแล้ว ร่างกายของเรานั้นมีกำลัง ควรแก่ การงาน อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรม ที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำ ให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ chaṭṭhaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๖
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhuno uppanno hoti appamattako ābādho.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๗. ภิกษุเกิดมีอาพาธขึ้นเล็กน้อย
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่างนี้ว่า
‘uppanno kho me ayaṁ appamattako ābādho, ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ me ābādho pavaḍḍheyya, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi …pe…
pavaḍḍheyya → vaḍḍheyya (pts) | vaḍḍheyya → So SS; Bmr K A pavaḍḍheyya. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyāti (bjt) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)‘เราเกิดมีอาพาธ ขึ้นเล็กน้อยแล้ว เป็นไปได้ที่อาพาธของเราจะพึงรุนแรงขึ้น อย่ากระนั้น เลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรม ที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง’
so vīriyaṁ ārabhati …
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | + → appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya (bjt)เธอจึงปรารภความเพียร ฯลฯ
idaṁ sattamaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็นอารัมภวัตถุประการที่ ๗
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu gilānā vuṭṭhito hoti aciravuṭṭhito gelaññā.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | aciravuṭṭhito → acira-vuṭṭhito (pts)๘. ภิกษุหายอาพาธแล้ว แต่หายอาพาธยังไม่นาน
Tassa evaṁ hoti:เธอมีความคิดอย่าง นี้ว่า
‘ahaṁ kho gilānā vuṭṭhito aciravuṭṭhito gelaññā, ṭhānaṁ kho panetaṁ vijjati yaṁ me ābādho paccudāvatteyya, handāhaṁ vīriyaṁ ārabhāmi appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāyā’ti.
vuṭṭhito → gilānavuṭṭhito (bj: machasaṁ) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | aciravuṭṭhito → acira-vuṭṭhito (pts) | ṭhānaṁ → ṭhānam (pts) | panetaṁ → pan etaṁ (pts)‘เราหายอาพาธแล้ว แต่หายอาพาธยังไม่นาน เป็นไปได้ที่อาพาธ ของเราจะพึงกลับกำเริบขึ้น อย่ากระนั้นเลย เราจะรีบปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อบรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรม ที่ยังไม่ทำให้แจ้ง’
So vīriyaṁ ārabhati appattassa pattiyā anadhigatassa adhigamāya asacchikatassa sacchikiriyāya.
vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)เธอจึงปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ยังไม่ถึง เพื่อ บรรลุธรรมที่ยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ยังไม่ทำให้แจ้ง
Idaṁ aṭṭhamaṁ ārambhavatthu.
ārambhavatthu → ārabbhavatthu (th) | ārambhavatthu → ārabbha-vatthuṁ (pts)นี้เป็น อารัมภวัตถุประการที่ ๘
Aṭṭha dānavatthūni.
dāna-vatthūni → Cp. A. VIII. 31, vol. iv. 236. (pts note)ทานวัตถุ(เหตุแห่งการให้ทาน) ๘
Āsajja dānaṁ deti, bhayā dānaṁ deti, ‘adāsi me’ti dānaṁ deti, ‘dassati me’ti dānaṁ deti, ‘sāhu dānan’ti dānaṁ deti, ‘ahaṁ pacāmi, ime na pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṁ dānaṁ na dātun’ti dānaṁ deti, ‘idaṁ me dānaṁ dadato kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchatī’ti dānaṁ deti.
sāhu → sādhu (sya-all) | nārahāmi → narahāmi (pts) | na dātunti → adātun ti (pts) | deti → Sc arranges the clauses differently: Dassati . . . Bhayā . . . Adāsi me . . . (pts note) | adātun → So SS; Bmr K na dātun. (pts note) | meti → me ti (pts) | dānanti → dānan ti (pts) | kittisaddo → kitti-saddo (pts)๑. ให้ทานเพราะประสบเข้า ๒. ให้ทานเพราะกลัว ๓. ให้ทานเพราะคิดว่า ‘เขาได้ให้แก่เราแล้ว’ ๔. ให้ทานเพราะคิดว่า ‘เขาจักให้แก่เรา’ ๕. ให้ทานเพราะคิดว่า ‘การให้ทานเป็นการดี’ ๖. ให้ทานเพราะคิดว่า ‘เราหุงหากินเองได้ ชนเหล่านี้หุงหากินเองไม่ได้ การที่เราหุงหากินเองได้ จะไม่ให้ทานแก่ชนเหล่านี้ผู้หุงหากินเองไม่ได้ ไม่ควร’ ๗. ให้ทานเพราะคิดว่า ‘เมื่อเราให้ทานนี้ กิตติศัพท์อันงาม ย่อมขจรไป’
Cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṁ dānaṁ deti.
cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṁ → cittālaṅkāra-cittaparikkhāratthaṁ (my) | cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṁ → cittālaṁkāracittaparikkhāratthaṁ (pts)๘. ให้ทานเพื่อเป็นเครื่องประดับจิต และปรุงแต่งจิต
Aṭṭha dānūpapattiyo.
dānūpapattiyo idhāvuso → dānuppattiyo idh āvuso (pts) | dānuppattiyo → So SS Bm; Br K -ūpapattiyo. Cp. A. VIII. 35, vol. iv. 239. (pts note)ทานุปปัตติ (ผลที่เกิดจากการให้ทาน) ๘
Idhāvuso, ekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
idhāvuso → idh āvuso (pts) | mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ → mālā-gandha-vilepanaṁ seyyāvasatha-padīpeyyaṁ (pts)๑. บุคคลบางคนในโลกนี้ ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีปแก่สมณะ หรือพราหมณ์
So yaṁ deti taṁ paccāsīsati.
paccāsīsati → paccāsiṁsati (bj, sya-all, km, pts1ed) | paccāsīsati → paccāsiṁsati (pts) | paccāsīsati → paccāsiṁsati (cck: sī. syā. kaṁ. pī.)เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน
So passati khattiyamahāsālaṁ vā brāhmaṇamahāsālaṁ vā gahapatimahāsālaṁ vā pañcahi kāmaguṇehi samappitaṁ samaṅgībhūtaṁ paricārayamānaṁ.
samaṅgībhūtaṁ → samaṅgibhūtaṁ (sya-all, pts) | paricārayamānaṁ → St parivār-. (pts note) | brāhmaṇamahāsālaṁ → brāhmaṇa-mahāsālaṁ (pts) | gahapatimahāsālaṁ → gahapati-mahāsālaṁ (pts) | kāmaguṇehi → kāma-guṇehi (pts) | samaṅgībhūtaṁ → samaṅgi-bhūtaṁ (pts)เขาเห็นพวกขัตติย มหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคหบดีมหาศาล ผู้เอิบอิ่ม พรั่งพร้อม บำเรอตนอยู่ด้วยกามคุณ
Tassa evaṁ hoti:จึงมีความปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā khattiyamahāsālānaṁ vā brāhmaṇamahāsālānaṁ vā gahapatimahāsālānaṁ vā sahabyataṁ upapajjeyyan’ti.
sahabyataṁ upapajjeyyanti → sahavyataṁ uppajjeyyan ti (pts) | vatāhaṁ → Sc vatāyaṁ. (pts note) | ti → Bmr K upapajjeyyanti. (pts note) | aho vatāhaṁ → ahovatāhaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts) | khattiyamahāsālānaṁ → khattiya-mahāsālānaṁ (pts) | brāhmaṇamahāsālānaṁ → brāhmaṇa-mahāsālānaṁ (pts) | gahapatimahāsālānaṁ → gahapati-mahāsālānaṁ (pts)‘โอหนอ หลังจาก ตายแล้ว เราพึงเกิดร่วมกับพวกขัตติยมหาศาล พราหมณมหาศาล หรือคหบดีมหาศาล’
So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati.
hīne vimuttaṁ uttari → hīnedhimuttaṁ uttariṁ (bj) | tatrūpapattiyā → tatrupapattiyā (bj); tatr uppattiyā (pts) | uttari → uttariṁ (pts) | vimuttaṁ → So SS K Sum-Scd Br; Bmr 'dhimuttaṁ. (pts note) | uttariṁ → So SS; Bmr K uttari-. (pts note) | uppattiyā → So SS; Bmr K tatrūpapattiyā. (pts note) | uttari abhāvitaṁ → uttariabhāvitaṁ (th)เขาตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้นอยู่ จิตของเขานั้นน้อมไปในทางต่ำ เจริญให้ยิ่งขึ้นไปไม่ได้ ย่อมเป็นไปเพื่อ เกิดในที่นั้น
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa.
tañca → tañ ca (pts)ข้อนั้นแล เรากล่าวไว้สำหรับผู้มีศีล ไม่ใช่สำหรับผู้ทุศีล
Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.
visuddhattā → suddhattā (pts) | suddhattā → So SS; Bmr K visuddhattā, and onwards. (pts note) | ijjhatāvuso → ijjhat āvuso (pts) | cetopaṇidhi visuddhattā → ceto-paṇidhi suddhattā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มโนปณิธานของท่านผู้มีศีลย่อมสำเร็จได้เพราะ เป็นผู้บริสุทธิ์
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
+ → vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | seyyāvasathapadīpeyyaṁ → vatthaṁ yānaṁ mālāgandha-vilepanaṁ seyyāvasatha-padīpeyyaṁ (pts)๒. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์
So yaṁ deti taṁ paccāsīsati.
paccāsīsati → paccāsiṁsati (bj, sya-all) | paccāsiṁsati → paccāsīsati (bj: machasaṁ)เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน
Tassa sutaṁ hoti:เขาได้สดับมาว่า
‘cātumahārājikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti.
cātumahārājikā → cātummahārājikā (bj, sya-all, pts1ed) | cātumahārājikā → cātummahārājikā (cck: sī. syā. pī.) | sukhabahulāti → sukha-bahulā ti (pts)‘พวกเทพชั้นจาตุ มหาราช มีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มีความสุขมาก’
Tassa evaṁ hoti:จึงมีความ ปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan’ti.
cātummahārājikānaṁ → cātumahārājikānaṁ (bj: machasaṁ) | paraṁ maraṇā cātumahārājikānaṁ → parammaraṇā cātummahārājikānaṁ (bjt) | paraṁ → param (pts) | sahabyataṁ upapajjeyyanti → sahavyataṁ uppajjeyyan ti (pts)‘โอหนอ หลังจากตายแล้ว เราพึงเกิดร่วมกับ พวกเทพชั้นจาตุมหาราช’
So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati.
hīne vimuttaṁ uttari → hīnedhimuttaṁ uttariṁ (bj) | tatrūpapattiyā → tatrupapattiyā (bj) | uttari abhāvitaṁ → uttariabhāvitaṁ (th) | tatrūpapattiyā → tatr uppattiyā (pts)เขาตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้นอยู่ จิตของเขานั้นน้อมไปในทางต่ำ เจริญให้ยิ่งขึ้นไปไม่ได้ ย่อมเป็นไปเพื่อ เกิดในที่นั้น
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa.
tañca → tañ ca (pts)ข้อนั้นแล เรากล่าวไว้สำหรับผู้มีศีล ไม่ใช่สำหรับผู้ทุศีล
Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มโนปณิธานของท่านผู้มีศีล ย่อมสำเร็จได้เพราะ เป็นผู้บริสุทธิ์
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ …pe… seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
+ → vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | seyyāvasathapadīpeyyaṁ → vatthaṁ yānaṁ mālā-gandha-vilepanaṁ seyyāvasatha-padīpeyyaṁ (pts)๓. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์
So yaṁ deti taṁ paccāsīsati.
paccāsīsati → paccāsiṁsati (bj, sya-all)เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน
Tassa sutaṁ hoti:เขาได้สดับมาว่า
‘tāvatiṁsā devā …pe…‘พวกเทพชั้น ดาวดึงส์ ฯลฯ
yāmā devā …pe…๔. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน เขาได้สดับมาว่า ‘พวกเทพชั้นยามา ฯลฯ’
tusitā devā …pe…๕. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน เขาได้สดับมาว่า ‘พวกเทพชั้นดุสิต ฯลฯ’
nimmānaratī devā …pe…
nimmānaratī → nimmāna-ratī (pts)๖. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน เขาได้สดับมาว่า ‘พวกเทพชั้น นิมมานรดี ฯลฯ’
paranimmitavasavattī devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti.
paranimmitavasavattī → paranimmita-vasavattī (pts) | sukhabahulāti → sukha-bahulā ti (pts)๗. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์ เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน เขาได้สดับมาว่า ‘พวกเทพชั้น ปรนิมมิตวสวัตดี มีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มีความสุขมาก’
Tassa evaṁ hoti:จึงมีความ ปรารถนาอย่างนี้ว่า
‘aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā paranimmitavasavattīnaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan’ti.
aho vatāhaṁ → ahovatāhaṁ (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | vatāhaṁ → vatāyaṁ (pts) | paraṁ → param (pts) | paranimmitavasavattīnaṁ → paranimmita-vasavattīnaṁ (pts) | sahabyataṁ upapajjeyyanti → sahavyataṁ uppajjeyyan ti (pts)‘โอหนอ หลังจากตายแล้ว เราพึงเกิดร่วมกับพวก เทพชั้นปรนิมมิตวสวัตดี’
So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati.
taṁ → (bj) | hīne vimuttaṁ uttari → hīnedhimuttaṁ uttariṁ (bj) | tatrūpapattiyā → tatrupapattiyā (bj) | uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā → uttariabhāvitaṁ tatrupapattiyā (sya-all) | tatrūpapattiyā → tatr uppattiyā (pts)เขาตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตอยู่ จิตของเขานั้นน้อมไปในทางต่ำ เจริญให้ยิ่งขึ้นไปไม่ได้ ย่อมเป็นไปเพื่อ เกิดในที่นั้น
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa.
tañca → tañ ca (pts)ข้อนั้นแล เรากล่าวไว้สำหรับผู้มีศีล ไม่ใช่สำหรับผู้ทุศีล
Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā.
ijjhatāvuso → ijjhat āvuso (pts) | cetopaṇidhi visuddhattā → ceto-panidhi suddhattā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มโนปณิธานของท่านผู้มีศีล ย่อมสำเร็จได้เพราะ เป็นผู้บริสุทธิ์
Puna caparaṁ, āvuso, idhekacco dānaṁ deti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā annaṁ pānaṁ vatthaṁ yānaṁ mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | idhekacco → idh ekacco (pts) | mālāgandhavilepanaṁ seyyāvasathapadīpeyyaṁ → mālā-gandha-vilepanaṁ seyyāvasatha-padīpeyyaṁ (pts)๘. บุคคลบางคนในโลกนี้ให้ทาน คือ ข้าว น้ำ ผ้า ยาน ดอกไม้ ของหอม เครื่องลูบไล้ ที่นอน ที่พัก และเครื่องประทีป แก่สมณะหรือพราหมณ์
So yaṁ deti taṁ paccāsīsati.
paccāsīsati → paccāsiṁsati (bj, sya-all, pts)เขาให้สิ่งใด ก็หวังสิ่งนั้นตอบแทน
Tassa sutaṁ hoti:เขาได้สดับมาว่า
‘brahmakāyikā devā dīghāyukā vaṇṇavanto sukhabahulā’ti.
brahmakāyikā → cātummahārājikā (pts) | sukhabahulāti → sukha-bahulā ti (pts)‘พวกเทพชั้นพรหม กายิกา มีอายุยืน มีผิวพรรณงาม มีความสุขมาก’
Tassa evaṁ hoti:จึงมีความปรารถนา อย่างนี้ว่า
‘aho vatāhaṁ kāyassa bhedā paraṁ maraṇā brahmakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjeyyan’ti.
brahmakāyikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (pts) | sahabyataṁ upapajjeyyanti → sahavyataṁ uppajjeyyan ti (pts) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts)‘โอหนอ หลังจากตายแล้ว เราพึงเกิดร่วมกับพวกเทพชั้น พรหมกายิกา’
So taṁ cittaṁ dahati, taṁ cittaṁ adhiṭṭhāti, taṁ cittaṁ bhāveti, tassa taṁ cittaṁ hīne vimuttaṁ uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā saṁvattati.
hīne vimuttaṁ uttari → hīnedhimuttaṁ uttariṁ (bj) | tatrūpapattiyā → tatrupapattiyā (bj); tatr uppattiyā (pts) | uttari abhāvitaṁ tatrūpapattiyā → uttariabhāvitaṁ tatrupapattiyā (sya-all) | uttari → uttariṁ (pts)เขาตั้งจิตนั้น อธิษฐานจิตนั้น เจริญจิตนั้นอยู่ จิตของเขา นั้นน้อมไปในทางต่ำ เจริญให้ยิ่งขึ้นไปไม่ได้ ย่อมเป็นไปเพื่อเกิดในที่นั้น
Tañca kho sīlavato vadāmi no dussīlassa;
tañca → tañ ca (pts)ข้อนั้นแล เรากล่าวไว้สำหรับผู้มีศีล ไม่ใช่สำหรับผู้ทุศีล
vītarāgassa no sarāgassa.สำหรับผู้ ปราศจากราคะ ไม่ใช่สำหรับผู้มีราคะ
Ijjhatāvuso, sīlavato cetopaṇidhi vītarāgattā.
cetopaṇidhi → cetopanidhi (pts) | vītarāgattā → vītarāgattā viii (pts) | vītarāgattā → So St Bmr K; Sc vītarāgassa suddhattā. (pts note) | ijjhatāvuso → ijjhat āvuso (pts) | cetopaṇidhi → ceto-panidhi (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย มโนปณิธาน ของท่านผู้มีศีล ย่อมสำเร็จได้ เพราะเป็นผู้ปราศจากราคะ
Aṭṭha parisā—
parisā → K transposes groups (vii). and (viii). Cp. D. xvi.3.21, vol. ii.109. A. VIII.69, vol. iv. 307. (pts note) | + → lokadhammā lābho ca alābho ca yaso ca ayaso ca nindā ca pasaṁsā ca sukhañca dukkhañca aṭṭha (th)บริษัท (ชุมนุม) ๘
khattiyaparisā, brāhmaṇaparisā, gahapatiparisā, samaṇaparisā, cātumahārājikaparisā, tāvatiṁsaparisā, māraparisā, brahmaparisā.
cātumahārājikaparisā → cātummahārājikaparisā (bjt, th) | māraparisā → nimmānaratiparisā (th)๑. ขัตติยบริษัท (ชุมนุมกษัตริย์) ๒. พราหมณบริษัท (ชุมนุมพราหมณ์) ๓. คหบดีบริษัท (ชุมนุมคหบดี) ๔. สมณบริษัท (ชุมนุมสมณะ) ๕. จาตุมหาราชบริษัท (ชุมนุมเทพชั้นจาตุมหาราช) ๖. ดาวดึงสบริษัท (ชุมนุมเทพชั้นดาวดึงส์) ๗. มารบริษัท (ชุมนุมเทพชั้นนิมมานรดี) ๘. พรหมบริษัท (ชุมนุมพรหม)
Aṭṭha lokadhammā—
loka-dhammā → Cp. infra, xxxiv.2.1 (iii). A. VIII .5, vol. iv. 156. (pts note)โลกธรรม ๘
lābho ca, alābho ca, yaso ca, ayaso ca, nindā ca, pasaṁsā ca, sukhañca, dukkhañca.๑. ได้ลาภ ๒. เสื่อมลาภ ๓. ได้ยศ ๔. เสื่อมยศ ๕. นินทา ๖. สรรเสริญ ๗. สุข ๘. ทุกข์
Aṭṭha abhibhāyatanāni.
abhibhāyatanāni → Cp. D.xvi.3.24, vol. ii. 110. A. I.20.47, vol. i. 40; VIII.65, vol. iv. 305, cp. 348; X.29.6,vol.v.61. (pts note)อภิภายตนะ(อายตนะที่ยอดเยี่ยมด้วยกำลังฌาน) ๘
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni → ajjhattaṁrūpasaññī ekoṭa bahiddhārūpāni (th) | rūpasaññī → rūpa-saññī (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)๑. บุคคลหนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดเล็ก มี สีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๑
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti—
rūpasaññī → arūpasaññī (bj) | ajjhattaṁ rūpasaññī → ajjhattaṁrūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th)๒. บุคคลหนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดี หรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า
evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt)‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๒
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)๓. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดเล็ก มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๓
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa-dubbaṇṇāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)๔. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดีหรือไม่ดี ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๔
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni → nīla-vaṇṇāni nīla-nidassanāni (pts)๕. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เขียว มีสี เขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม
Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ;
umāpupphaṁ → ummārapupphaṁ (sya-all) | seyyathā → seyyathāpi (sya-all) | seyyathā → Sc in each case adds pi; Sd pi in first two, omitted in third, text in confusion in fourth. (pts note) | bhāga-vimaṭṭhaṁ → Sc always vimattaṁ. (pts note) | umāpupphaṁ → ummāpupphaṁ (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | umāpupphaṁ → ummā-pupphaṁ (pts) | nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ → nīla-nidassanaṁ nīla-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts) | nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ → nīla-vaṇṇaṁ nīla-nidassanaṁ nīla-nibhāsaṁ (pts)เปรียบเหมือนดอกผักตบที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม ฉันใด หรือเปรียบเหมือนผ้า ในเมืองพาราณสี อันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้านที่เขียว มีสีเขียว เปรียบ ด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evameva → evamevaṁ (bj, mr) | Evameva → evamevaṁ (cck: ka.) | eva → SS Bmr evam evaṁ; K evameva; cp. xvi.3.29. (pts note) | passāmīti evaṁsaññī → passāmī ti evaṁ saññī (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni → nīla-vaṇṇāni nīla-nidassanāni nīla-nibhāsāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน ก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เขียว มีสีเขียว เปรียบ ด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะประการที่ ๕
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | pītavaṇṇāni → pīta-vaṇṇāni (pts) | pītanibhāsāni → pīta-nibhāsāni (pts)๖. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่เหลือง มีสี เหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม
Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ;
kaṇikārapupphaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (sya-all) | seyyathā → seyyathāpi (sya-all) | kaṇikārapupphaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (cck: syā. kaṁ.) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ → pīta-vaṇṇaṁ pīta-nidassanaṁ pīta-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts)เปรียบเหมือนดอก กรรณิการ์ที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ฉันใด หรือเปรียบเหมือนผ้าเมืองพาราณสี อันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้าน ที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | pītavaṇṇāni → pīta-vaṇṇāni (pts) | pītanibhāsāni → pīta-nibhāsāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)บุคคล หนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอก ที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ครอบงำรูป เหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้ เป็นอภิภายตนะ ประการที่ ๖
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni → lohitaka-vaṇṇāni lohitaka-nidassanāni lohitaka-nibhāsāni (pts)๗. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม
Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ → lohitaka-vaṇṇaṁ lohitaka-nidassanaṁ lohitaka-nibhāsaṁ (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato-bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts) | lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ → lohitaka-nidassanaṁ lohitaka-nibhāsaṁ (pts)เปรียบเหมือนดอกชบาที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม ฉันใด หรือเปรียบเหมือนผ้าเมือง พาราณสี อันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้านที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วย ของแดง มีสีแดงเข้ม ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evameva → evamevaṁ (bjt) | passāmīti → passāmī ti (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni → lohitaka-vaṇṇāni lohitaka-nidassanāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.
abhibhāyatanaṁ → abhibhayatanaṁ (pts)นี้ เป็นอภิภายตนะประการที่ ๗
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.
ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | odātanidassanāni odātanibhāsāni → odāta-nidassanāni odāta-nibhāsāni (pts)๘. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม
Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ;
osadhitārakā → osadhītārakā (bj) | seyyathā → seyyathāpi (sya-all) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | osadhitārakā → osadhi-tārakā (pts) | odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā → odāta-vaṇṇā odāta-nidassanā odāta-nibhāsā (pts) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhato bhāga-vimaṭṭhaṁ (pts) | odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ → odāta-vaṇṇaṁ odāta-nidassanaṁ odāta-nibhāsaṁ (pts)เปรียบเหมือนดาวประกายพรึกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม ฉันใด หรือเปรียบเหมือน ผ้าเมืองพาราณสี อันมีเนื้อละเอียดทั้ง ๒ ด้านที่ขาว มีสีขาว เปรียบ ด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม ฉันใด
evameva ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni, ‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṁsaññī hoti.
evameva → evamevaṁ (bjt) | passāmīti → passāmī ti (bjt) | ajjhattaṁ arūpasaññī → ajjhattaṁarūpasaññī (th) | bahiddhā rūpāni → bahiddhārūpāni (th) | evameva → evam eva (pts) | arūpasaññī → arūpa-saññī (pts) | odātanidassanāni odātanibhāsāni → odāta-nidassanāni odāta-nibhāsāni (pts) | evaṁsaññī → evaṁ-saññī (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นรูปทั้งหลายภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้ เป็นอภิภายตนะประการที่ ๘
Aṭṭha vimokkhā.
vimokhā → Cp. D. xv.35, vol. ii.70; xvi.3.33, vol. ii. 111. A. I.20.55, vol. i.40; VIII.66, vol. iv. 306, cp. 349. (pts note)วิโมกข์(ความหลุดพ้น) ๘
Rūpī rūpāni passati.
rūpī → (sya-all)๑. บุคคลผู้มีรูป เห็นรูปทั้งหลาย
Ayaṁ paṭhamo vimokkho.
ayaṁ → yaṁ (sya-all) | vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๑
Ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati.
ajjhattaṁ arūpasaññī bahiddhā rūpāni → ajjhattaṁarūpasaññī eko bahiddhārūpāni (sya-all) | arūpasaññī → arūpa-saññī eko (pts)๒. บุคคลผู้มีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปทั้งหลายภายนอก
Ayaṁ dutiyo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ ประการที่ ๒
Subhanteva adhimutto hoti.
adhimutto → adhimokkho (sya-all) | subhanteva → subhan t eva (pts)๓. บุคคลเป็นผู้น้อมใจไปว่า ‘งาม’
Ayaṁ tatiyo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๓
Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts) | rūpasaññānaṁ → rūpa-saññānaṁ (pts) | atthaṅgamā nānattasaññānaṁ → atthagamā nānatta-saññānaṁ (pts) | ākāsoti → ākāso ti (pts)๔. บุคคลบรรลุอากาสานัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุด มิได้’ อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญา โดยประการทั้งปวง
Ayaṁ catuttho vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๔
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)๕. บุคคลล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญ จายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
Ayaṁ pañcamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ ประการที่ ๕
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
natthi → n atthi (pts)๖. บุคคลล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตน ฌานโดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
Ayaṁ chaṭṭho vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๖
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā-nāsaññāyatanaṁ (pts)๗. บุคคลล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานา สัญญายตนฌานอยู่
Ayaṁ sattamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๗
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā nasaññāyatanaṁ (pts) | saññāvedayitanirodhaṁ → saññāvedayita nirodhaṁ (my, bjt) | saññāvedayitanirodhaṁ → saññā-vedayitanirodhaṁ (pts)๘. บุคคลล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ สัญญาเวทยิตนิโรธอยู่
Ayaṁ aṭṭhamo vimokkho.
vimokkho → vimokho (pts)นี้เป็นวิโมกข์ประการที่ ๘
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena aṭṭha dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๘ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้ชอบแล้ว
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ navakaṁ (bj) | + → saṅgītiyaaṭṭhakaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva saṅgāyitabbaṁ → sabbeh eva saṁgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ yathayidaṁ brahmacariyaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
9. Navaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā;
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๙ ประการที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว มีอยู่
tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva saṅgāyitabbaṁ → sabbeh eva saṁgāyitabbaṁ (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อ ประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame nava?ธรรมหมวดละ ๙ ประการ คืออะไร คือ
Nava āghātavatthūni.
āghāta-vatthūni → Cp. A. IX. 29, vol. iv. 408. (pts note)อาฆาตวัตถุ (เหตุผูกอาฆาต) ๙
‘Anatthaṁ me acarī’ti āghātaṁ bandhati;
anatthaṁ → anattham (pts)๑. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’
‘anatthaṁ me caratī’ti āghātaṁ bandhati;
anatthaṁ → anattham (pts)๒. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’
‘anatthaṁ me carissatī’ti āghātaṁ bandhati;๓. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา’
‘piyassa me manāpassa anatthaṁ acarī’ti āghātaṁ bandhati …pe…
acarīti āghātaṁ bandhati → acari (bj)๔. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รัก ที่ชอบพอของเรา’
anatthaṁ caratīti āghātaṁ bandhati …pe…
caratīti āghātaṁ bandhati → carati (bj)๕. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รัก ที่ชอบพอของเรา’
anatthaṁ carissatīti āghātaṁ bandhati;๖. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รัก ที่ชอบพอของเรา’
‘appiyassa me amanāpassa atthaṁ acarī’ti āghātaṁ bandhati …pe…
acarīti āghātaṁ bandhati → acari (bj)๗. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบพอของเรา’
atthaṁ caratīti āghātaṁ bandhati …pe…
caratīti āghātaṁ bandhati → carati (bj)๘. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบพอของเรา’
atthaṁ carissatīti āghātaṁ bandhati.๙. บุคคลย่อมผูกอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่บุคคลผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบพอของเรา’
Nava āghātapaṭivinayā.
āghāta-paṭivinayā → Cp. infra, xxxiv. 2. 2 (vi). A. IX. 30, vol. iv. 408. (pts note)อาฆาตปฏิวินยะ (อุบายเป็นเครื่องกำจัดอาฆาต) ๙
‘Anatthaṁ me acari, taṁ kutettha labbhā’ti āghātaṁ paṭivineti;
acari → acarīti (bj, sya-all, mr) | acari → acarī ti (bj) | acari → acarīti (syā. ka.) evaṁ ‘‘carati carissati’’ padesupi (cck note) | acari → SS acari . . . carati, but carissatīti (Sd omits this clause); Bmr K acarīti . . . caratīti. (pts note) | anatthaṁ → anattham (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)๑. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา การ ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
‘anatthaṁ me carati, taṁ kutettha labbhā’ti āghātaṁ paṭivineti;
carati → carissatī ti (bj); caratīti (sya-all) | anatthaṁ → anattham (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)๒. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา การทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
‘anatthaṁ me carissati, taṁ kutettha labbhā’ti āghātaṁ paṭivineti;
anatthaṁ → anātthaṁ (bj) | carissati → carissatī ti (bj, sya-all, pts) | carissati → carissatī ti taṁ kutettha labbhā ti āghātaṁ paṭivineti anātthaṁ me carissatī ti (bjt) | labbhāti → labbhā ti (bjt) | carissati → carissatīti (th, pts) | anatthaṁ → anattham (pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)๓. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรา การ ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่เรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
‘piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…๔. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็น ทีรักที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รักที่ ชอบพอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
anatthaṁ carati …pe…๕. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ เป็นที่รักที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รัก ที่ชอบพอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
anatthaṁ carissati, taṁ kutettha labbhā’ti āghātaṁ paṭivineti;
carissati → carissatīti (bj, sya-all, pts) | labbhāti → labbhā ti (bjt) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)๖. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่ รักที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่คนผู้เป็นที่รักที่ชอบ พอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
‘appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…๗. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้ได้ทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ที่ไม่เป็น ที่รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็น ที่รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
atthaṁ carati …pe…๘. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้กำลังทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่ เป็นที่รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็น ที่รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
atthaṁ carissati, taṁ kutettha labbhā’ti āghātaṁ paṭivineti.
carissati → carissatī ti (bj, sya-all, pts) | labbhāti → labbhā ti (bjt) | carissati → carissatīti (th, pts) | kutettha labbhāti → kut ettha labbhā ti (pts)๙. บุคคลย่อมกำจัดอาฆาตว่า ‘ผู้นี้จักทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่ รักไม่เป็นที่ชอบพอของเรา การทำสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่คนผู้ไม่เป็นที่รัก ไม่เป็นที่ชอบพอของเรานั้น จะหาได้ในผู้นี้แต่ที่ไหน’
Nava sattāvāsā.
sattāvāsā → Cp. infra, xxxiv.2.2 (iii). A. IX.24, vol. iv.401. (pts note)สัตตาวาส (ภพเป็นที่อยู่ของสัตว์) ๙
Santāvuso, sattā nānattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi manussā ekacce ca devā ekacce ca vinipātikā.
nānattasaññino → nānatta saññino (bjt) | santāvuso → sant āvuso (pts) | nānattakāyā nānattasaññino seyyathāpi → nānatta-kāyā nānatta-saññino seyyathā pi (pts)๑. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายต่างกัน มีสัญญาต่างกัน คือ มนุษย์ เทพ บางพวก และวินิปาติกะบางพวก
Ayaṁ paṭhamo sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๑
Santāvuso, sattā nānattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā brahmakāyikā paṭhamābhinibbattā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | nānattakāyā ekattasaññino seyyathāpi → nānatta-kāyā ekatta-saññino seyyathā pi (pts)๒. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายต่างกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน คือ พวกเทพ ชั้นพรหมกายิกา (เทพผู้นับเนื่องในหมู่พรหม) เกิดในปฐมฌาน
Ayaṁ dutiyo sattāvāso.นี้เป็น สัตตาวาสที่ ๒
Santāvuso, sattā ekattakāyā nānattasaññino, seyyathāpi devā ābhassarā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | ekattakāyā nānattasaññino seyyathāpi → ekatta-kāyā nānatta-saññino seyyathā pi (pts)๓. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน คือ พวกเทพ ชั้นอาภัสสระ
Ayaṁ tatiyo sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๓
Santāvuso, sattā ekattakāyā ekattasaññino, seyyathāpi devā subhakiṇhā.
santāvuso → sant āvuso (pts) | ekattakāyā ekattasaññino seyyathāpi → ekatta-kāyā ekatta-saññino seyyathā pi (pts) | subhakiṇhā → subha-kiṇhā (pts)๔. มีสัตว์ทั้งหลายผู้มีกายอย่างเดียวกัน มีสัญญาอย่างเดียวกัน คือ พวก เทพชั้นสุภกิณหะ (เทพผู้เต็มไปด้วยความงดงาม)
Ayaṁ catuttho sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๔
Santāvuso, sattā asaññino appaṭisaṁvedino, seyyathāpi devā asaññasattā.
asaññasattā → asaññisattā (sya-all, km) | asaññasattā → asaññīsattā (bj: syā, kām) | asaññasattā → asaññisattā (cck: syā. kaṁ.) | santāvuso → sant āvuso (pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | asaññasattā → asañña-sattā (pts)๕. มีสัตว์ทั้งหลายผู้ไม่มีสัญญา ไม่เสวยอารมณ์ คือ พวกเทพชั้นอสัญญี สัตตพรหม
Ayaṁ pañcamo sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๕
Santāvuso, sattā sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanūpagā.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts) | ākāsoti → ākāso ti (bjt, pts) | santāvuso → sant āvuso (pts) | rūpasaññānaṁ → rūpa-saññānaṁ (pts) | paṭighasaññānaṁ atthaṅgamā → paṭigha-saññānaṁ atthagamā (pts)๖. มีสัตว์ทั้งหลายผู้บรรลุอากาสานัญจายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘อากาศ หาที่สุดมิได้’ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตต สัญญาโดยประการทั้งปวง
Ayaṁ chaṭṭho sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๖
Santāvuso, sattā sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanūpagā.
viññāṇanti → viññānaṇanti (bj) | santāvuso → sant āvuso (pts) | viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)๗. มีสัตว์ทั้งหลายผู้ล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ วิญญาณัญจาญายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’
Ayaṁ sattamo sattāvāso.นี้เป็น สัตตาวาสที่ ๗
Santāvuso, sattā sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanūpagā.
ākiñcaññāyatanūpagā → ākiñcāññāyatanūpagā (cck) | santāvuso → sant āvuso (pts) | natthi → n atthi (pts)๘. มีสัตว์ทั้งหลายผู้ล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ อากิญจัญญายตนฌานโดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’
Ayaṁ aṭṭhamo sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๘
Santāvuso, sattā sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanūpagā.
samatikkamma → samatikkamma santametaṁ paṇītametanti (sya-all) | samatikkamma → samatikkamma santametaṁ paṇītametanti (cck: syā. kaṁ.) | santāvuso → sant āvuso (pts)๙. มีสัตว์ทั้งหลายผู้ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุ เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน
Ayaṁ navamo sattāvāso.นี้เป็นสัตตาวาสที่ ๙
Nava akkhaṇā asamayā brahmacariyavāsāya.
Nava → Sd Nava akkhvaṭṭa-kappe. Amutrāsiṁ evaṁ nāmo evaṁ gotto evaṁ vaṇṇo evam āhāro, etc. A long story is here inserted, which ends: ‘So Bhagavā parinibbānāṇa (sic) asamayā,'; and continues as in text. (pts note) | brahmacariya-vāsāya → Cp. infra, xxxiv.2.1 (vii). Eight in A. VIII.29. vol. iv.225. (pts note)กาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ ๙
Idhāvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṁ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito.
desiyati → desīyati (bj) | opasamiko → upasamiko (sya-all) | uppanno → So Sct Bmr K (Bmr in next clause upapanno), and so below; Sd uppannā. (pts note) | desiyati → So Sd Bmr K; Sct desīyati. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | sambodhagāmī sugatappavedito → sambodha-gāmī sugata-ppavedito (pts)๑. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้แล้ว และ ทรงแสดงธรรมที่นำความสงบมาให้ เป็นไปเพื่อปรินิพพาน ให้ถึงการ ตรัสรู้ ที่พระสุคตทรงประกาศไว้แล้ว
Ayañca puggalo nirayaṁ upapanno hoti.
uppanno → So Scdt; Bmr K upapanno. (pts note) | ayañca → ayaṁ ca (bjt) | ayañca → ayañ ca (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้เข้าถึงนรก
Ayaṁ paṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้เป็น กาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๑
Puna caparaṁ, āvuso, tathāgato ca loke uppanno hoti arahaṁ sammāsambuddho, dhammo ca desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito.
desiyati → desīyati (bj) | opasamiko → upasamiko (sya-all) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts) | sambodhagāmī sugatappavedito → sambodha-gāmī sugata-ppavedito (pts)๒. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จอุบัติขึ้นในโลกนี้แล้ว และ ทรงแสดงธรรมที่นำความสงบมาให้ เป็นไปเพื่อปรินิพพาน ให้ถึงการ ตรัสรู้ ที่พระสุคตทรงประกาศไว้แล้ว
Ayañca puggalo tiracchānayoniṁ upapanno hoti.
upapanno → uppanno (pts) | ayañca → ayaṁ ca (bjt) | ayañca → ayañ ca (pts) | tiracchānayoniṁ upapanno → tiracchāna-yoniṁ uppanno (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้เข้าถึงกำเนิด สัตว์ดิรัจฉาน
Ayaṁ dutiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติ พรหมจรรย์ข้อที่ ๒
Puna caparaṁ …pe…
puna caparaṁ → (bj, pts)๓. พระตถาคต ฯลฯ
pettivisayaṁ upapanno hoti.
pettivisayaṁ → pittivisayaṁ (sya-all) | upapanno → uppanno (pts) | pettivisayaṁ upapanno → petti-visayaṁ uppanno (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้เข้าถึงเปรตวิสัย
Ayaṁ tatiyo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๓
Puna caparaṁ …pe…๔. พระตถาคต ฯลฯ
asurakāyaṁ upapanno hoti.
asurakāyaṁ upapanno → asura-kāyaṁ uppanno (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้เข้าถึงอสุรกาย
Ayaṁ catuttho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๔
Puna caparaṁ …pe…๕. พระตถาคต ฯลฯ
aññataraṁ dīghāyukaṁ devanikāyaṁ upapanno hoti.
upapanno → uppanno (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้เข้าถึงเทพนิกายที่มีอายุยืนชั้นใด ชั้นหนึ่ง
Ayaṁ pañcamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติ พรหมจรรย์ข้อที่ ๕
Puna caparaṁ …pe…๖. พระตถาคต ฯลฯ
paccantimesu janapadesu paccājāto hoti milakkhesu aviññātāresu, yattha natthi gati bhikkhūnaṁ bhikkhunīnaṁ upāsakānaṁ upāsikānaṁ.
milakkhesu → milakkhakesu (sya-all, km); milakkhusu (pts1ed); milakkhūsu (mr) | milakkhesu → milakkhusu (pts) | milakkhesu → milakkhakesu (bj: syā, kām); mulakkhusu (bj: katthaci) | milakkhesu → milakkhakesu (cck: syā. kaṁ.); milakkhūsu (cck: ka.) | paccājāto → So Sd Bmr K; Sc pacchā-; St paccājāyato. (pts note) | milakkhusu → So St; Scd milakkhasu; Bmr milakkhūsu; K milakkhakesu. (pts note) | upāsikānaṁ → Bmr K omit the repetition, and go on at majjhimesu janapadesu. (pts note) | natthi → n atthi (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้กลับไปเกิดในปัจจันตชนบท อยู่ใน พวกมิลักขะผู้ไม่รู้เดียงสา ที่ไม่มีภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา ผ่านไปมา
Ayaṁ chaṭṭho akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหม จรรย์ข้อที่ ๖
Puna caparaṁ …pe…
pe → spelled out in full (bjt)๗. พระตถาคต ฯลฯ
majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti micchādiṭṭhiko viparītadassano:
paccājāto → K pacchā here; St paccājāyato; Sd pacca. (pts note) | micchādiṭṭhiko viparītadassano → micchā-diṭṭhiko viparīta-dassano (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้กลับมาเกิดในมัชฌิมชนบท เป็น มิจฉาทิฏฐิ มีความเห็นวิปริตว่า
‘natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ, natthi hutaṁ, natthi sukatadukkaṭānaṁ kammānaṁ phalaṁ vipāko, natthi ayaṁ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī’ti.
sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭadukkaṭānaṁ (bj) | phalaṁ vipāko → phalavipāko (sya-all) | ye → (sya-all) | samaṇabrāhmaṇā → samaṇa brāhmaṇa (pts) | sukaṭadukkaṭānaṁ → sukatadukkatānaṁ (bj: machasaṁ) | sukatadukkaṭānaṁ → sukaṭa dukkaṭānaṁ (cck: sī. pī.) | dinnaṁ → Cp. D. ii. 23. (pts note) | imañca → imaṁ ca (bjt) | parañca → paraṁ ca (bjt) | natthi → n atthi (pts) | natthi sukatadukkaṭānaṁ → n atthi sukaṭa-dukkaṭānaṁ (pts) | natthi paro loko natthi → n atthi para-loko n atthi (pts) | sammāpaṭipannā → sammā-paṭipannā (pts) | imañca → imañ ca (pts) | parañca → parañ ca (pts)‘ทานที่ให้แล้วไม่มีผล ยัญที่บูชาแล้ว ไม่มีผล การเซ่นสรวงไม่มีผล ผลวิบากของกรรมที่ทำดีและทำชั่วไม่มี โลกนี้ไม่มี โลกหน้าไม่มี มารดาไม่มีคุณ บิดาไม่มีคุณ โอปปาติกสัตว์ ไม่มี สมณพราหมณ์ผู้ประพฤติดีปฏิบัติชอบ ทำให้แจ้งโลกนี้และโลก หน้าด้วยปัญญาอันยิ่งเอง แล้วสอนผู้อื่นให้รู้ ก็ไม่มีในโลก
Ayaṁ sattamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้ก็เป็นกาล ที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๗
Puna caparaṁ …pe…
pe → spelled out in full (bjt)๘. พระตถาคต ฯลฯ
majjhimesu janapadesu paccājāto hoti. So ca hoti duppañño jaḷo eḷamūgo, nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ.
so ca hoti → (sya-all) | eḷamūgo → elamūgo (sya-all) | hoti → K omits so ca hoti. (pts note) | janapadesu paccājāto → janapadesupaccājāto (bjt) | nappaṭibalo → na paṭibalo (bjt) | subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ → subhāsitadubbhāsitānaṁ atthamaññātuṁ (th) | nappaṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ → na paṭibalo subhāsita-dubbhāsitānaṁ attham aññātuṁ (pts)แต่บุคคลนี้เป็นผู้กลับมาเกิดในมัชฌิมชนบท เป็นคน มีปัญญาทราม โง่เขลา เป็นคนเซอะ ไม่สามารถจะรู้เนื้อความแห่ง สุภาษิตและทุพภาษิตได้
Ayaṁ aṭṭhamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๘
Puna caparaṁ, āvuso, tathāgato ca loke na uppanno hoti arahaṁ sammāsambuddho,
na → katthaci nakāro na | na → katthaci nakāro na dissati (cck note) | anuppanno → So Scdt; Bmr K na uppanno. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sammāsambuddho → sammā-sambuddho (pts)๙. พระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ไม่เสด็จอุบัติขึ้นในโลก
dhammo ca na desiyati opasamiko parinibbāniko sambodhagāmī sugatappavedito. Ayañca puggalo majjhimesu janapadesu paccājāto hoti, so ca hoti paññavā ajaḷo aneḷamūgo, paṭibalo subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ.
desiyati → desīyati (bj) | opasamiko → upasamiko (sya-all) | so ca hoti → (sya-all) | aneḷamūgo → anelamūgo (sya-all) | hoti → So Sdt Bmr; Sc K omit so ca hoti. (pts note) | ajaḷo → K omits. (pts note) | subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ → subhāsita-dubbhāsitānamatthamaññātuṁ (my) | ayañca → ayaṁ ca (bjt) | sambodhagāmī sugatappavedito ayañca → sambodha-gāmī sugata-ppavedito ayañ ca (pts) | subhāsitadubbhāsitānamatthamaññātuṁ → subhāsitadubbhāsitānaṁ attham aññātuṁ (pts)และไม่ทรง แสดงธรรมที่นำความสงบมาให้เป็นไปเพื่อปรินิพพาน ให้ถึงการตรัสรู้ ที่พระสุคตทรงประกาศแล้ว ถึงบุคคลนี้จะกลับมาเกิดในมัชฌิมชนบท และเป็นผู้มีปัญญา ไม่โง่เขลา ไม่เป็นคนเซอะ สามารถรู้เนื้อความแห่ง สุภาษิตและทุพภาษิตได้
Ayaṁ navamo akkhaṇo asamayo brahmacariyavāsāya.
brahmacariyavāsāya → brahmacariya-vāsāya (pts)นี้ก็เป็นกาลที่ไม่ใช่ขณะ ไม่ใช่สมัย เพื่อจะอยู่ ประพฤติพรหมจรรย์ข้อที่ ๙
Nava anupubbavihārā.
anupubbavihārā → anupubba-vihārā (pts)อนุปุพพวิหารธรรม (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ตามลำดับ) ๙
Idhāvuso, bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṁ savicāraṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all, pts) | Idh → Cp. above, 1.11 (iv), 222. Infra, xxxiv. 2.2 (ix). A. IX. 32, vol. iv. 410. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | vivicceva → eva (pts) | pītisukhaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ → pīti-sukhaṁ paṭhamajjhānaṁ (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. สงัดจากกามและอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌานที่มีวิตก วิจาร ปีติและสุขอันเกิดจากวิเวกอยู่
Vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
vūpasamā → vupasamā (pts) | pe → So SS; Bmr abbreviate; K has full text. (pts note) | pe → spelled out in full (th)๒. เพราะวิตกวิจารสงบระงับไป บรรลุทุติยฌานมีความผ่องใสในภายใน มีภาวะ ที่จิตเป็นหนึ่งผุดขึ้น ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดจาก สมาธิอยู่
Pītiyā ca virāgā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → spelled out in full (th)๓. เพราะปีติจางคลายไป มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะ เสวยสุขด้วย นามกาย บรรลุตติยฌานที่พระอริยะทั้งหลายสรรเสริญว่า ‘ผู้มีอุเบกขา มีสติ อยู่เป็นสุข’
Sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
pe → spelled out in full (th)๔. เพราะละสุขและทุกข์ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับไปก่อนแล้ว บรรลุ จตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์และสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขาอยู่
Sabbaso rūpasaññānaṁ samatikkamā …pe… ākāsānañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
Sabbaso → Cp. above, 3.2 (iii), 263. (pts note) | + → paṭighasaññānaṁ atthagamā nānattasaññānaṁ amanasikārā ananto ākāsoti (bjt)๕. บรรลุอากาสานัญจายตนฌาน โดยกำหนดว่า ‘อากาศหาที่สุดมิได้’ อยู่ เพราะล่วงรูปสัญญา ดับปฏิฆสัญญา ไม่กำหนดนานัตตสัญญาโดย ประการทั้งปวง
Sabbaso ākāsānañcāyatanaṁ samatikkamma ‘anantaṁ viññāṇan’ti viññāṇañcāyatanaṁ upasampajja viharati.
viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)๖. ล่วงอากาสานัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุวิญญาณัญจายตน ฌานโดยกำหนดว่า ‘วิญญาณหาที่สุดมิได้’ อยู่
Sabbaso viññāṇañcāyatanaṁ samatikkamma ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
natthi → n atthi (pts)๗. ล่วงวิญญาณัญจายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุอากิญจัญญายตน ฌานโดยกำหนดว่า ‘ไม่มีอะไร’ อยู่
Sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā-nāsaññāyatanaṁ (pts)๘. ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานา สัญญายตนฌานอยู่
Sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṁ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṁ upasampajja viharati.
saññā-vedayitanirodhaṁ → Sc nirodha; St nirodhaṁgāmī. (pts note) | nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā-nāsaññāyatanaṁ (pts)๙. ล่วงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุสัญญาเวทยิต นิโรธอยู่
Nava anupubbanirodhā.
anupubba-nirodhā → Cp. infra,xxxiv. 2.2 (x). A. IX. 31, vol. iv. 409. (pts note)อนุปุพพนิโรธ (ความดับไปตามลำดับ) ๙
Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa kāmasaññā niruddhā hoti.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all, pts) | kāmasaññā → kāma-saññā (pts)๑. กามสัญญาของผู้เข้าปฐมฌานดับไป
Dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārā niruddhā honti.
dutiyaṁ jhānaṁ → dutiyajjhānaṁ (sya-all, pts) | vitakkavicārā → vitakka-vicārā (pts)๒. วิตก วิจารของผู้เข้าทุติยฌานดับไป
Tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pīti niruddhā hoti.
tatiyaṁ jhānaṁ → tatiyajjhānaṁ (sya-all, pts)๓. ปีติของผู้เข้าตติยฌานดับไป
Catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa assāsapassāssā niruddhā honti.
catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all, pts) | assāsapassāssā → assāsapassāsa (pts) | assāsapassāssā → assāsapassāsā (bjt, th) | assāsapassāssā → assāsa-passāsa (pts)๔. ลมหายใจเข้า ลมหายใจออกของผู้เข้าจตุตถฌานดับไป
Ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññā niruddhā hoti.
rūpasaññā → rūpa-saññā (pts)๕. รูปสัญญาของผู้เข้าอากาสานัญจายตนฌานดับไป
Viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññā niruddhā hoti.
ākāsānañcāyatanasaññā → ākāsānañcāyatana-saññā (pts)๖. อากาสานัญจายตนสัญญาของผู้เข้าวิญญาณัญจายตนฌานดับไป
Ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā niruddhā hoti.
viññāṇañcāyatanasaññā → viññāṇañcāyatana-saññā (pts)๗. วิญญาณัญจายตนสัญญาของผู้เข้าอากิญจัญญายตนฌานดับไป
Nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññā niruddhā hoti.
nevasaññānāsaññāyatanaṁ → nevasaññā-nāsaññāyatanaṁ (pts) | ākiñcaññāyatanasaññā → ākiñcaññāyatana-saññā (pts)๘. อากิญจัญญายตนสัญญาของผู้เข้าเนวสัญญานาสัญญายตนฌานดับไป
Saññāvedayitanirodhaṁ samāpannassa saññā ca vedanā ca niruddhā honti.
saññāvedayitanirodhaṁ → saññā-vedayita-nirodhaṁ (pts)๙. สัญญาและเวทนาของผู้เข้าสัญญาเวทยิตนิโรธดับไป
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena nava dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๙ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
devamanussānaṁ → devamanussānaṁ dasakaṁ (bj) | deva-manussānaṁ → Bmr add navakānaṁ peyyālo; K navakānaṁ peyyālo ca. (pts note) | + → navakānaṁ peyyālo ca saṅgītiyanavakaṁ niṭṭhitaṁ (th) | sabbeheva → sabbeh eva (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
10. Dasaka
Atthi kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย ธรรมหมวดละ ๑๐ ประการ ที่พระผู้มี พระภาคผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นตรัสไว้โดย ชอบแล้วมีอยู่
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ …pe… atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṁ.
sabbeheva → sabbeh eva (pts) | devamanussānaṁ → deva-manussānaṁ (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น ฯลฯ เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย
Katame dasa?ธรรมหมวดละ ๑๐ ประการ คืออะไร คือ
Dasa nāthakaraṇā dhammā.
nātha-karaṇā → Sd karaṇa. Cp. infra,xxxiv. 2.3 (i), 290. (pts note)นาถกรณธรรม(ธรรมเครื่องกระทำที่พึ่ง) ๑๐
Idhāvuso, bhikkhu sīlavā hoti. Pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
aṇumattesu → anumattesu (sya-all, pts) | sikkhati → sikkhatiḍa (sya-all) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pātimokkha-saṁvara-saṁvuto (pts) | ācāragocarasampanno aṇumattesu → ācāragocara-sampanno anumattesu (pts) | bhayadassāvī → bhaya-dassāvī (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการสังวรในพระปาติโมกข์ เพียบพร้อมด้วยอาจาระ (มารยาท)และโคจร(การเที่ยวไป) มีปกติเห็นภัยในโทษแม้เล็กน้อย สมาทาน ศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย
Yaṁpāvuso, bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṁvarasaṁvuto viharati, ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu.
yaṁpāvuso → yaṁ āvuso (bj) | aṇumattesu → anumattesu (sya-all) | yaṁpāvuso → yaṁ p āvuso (pts) | pātimokkhasaṁvarasaṁvuto → pātimokkha-saṁvara-saṁvuto (pts) | ācāragocarasampanno aṇumattesu → ācāragocara-sampanno anumattesu (pts) | bhayadassāvī → bhaya-dassāvī (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้มีศีล สำรวมด้วยการ สังวรในพระปาติโมกข์ เพียบพร้อมด้วยอาจาระและโคจร มีปกติเห็นภัย ในโทษแม้เล็กน้อย สมาทานศึกษาอยู่ในสิกขาบททั้งหลาย
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁ (sya-all) | pi → So SS; Bmr (ayaṁ); K omits pi. (pts note) | ayampi → ayam pi (pts)นี้เป็นนาถ กรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo. Ye te dhammā ādikalyāṇā majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ abhivadanti, tathārūpāssa dhammā bahussutā honti dhātā vacasā paricitā manasānupekkhitā diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
sātthā sabyañjanā → sātthaṁ sabyañjanaṁ (sya-all); sātthaṁ savyañjanaṁ (pts1ed) | dhātā → dhatā (bj, sya-all, km, pts1ed) | sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṁ → sātthaṁ savyañjanaṁ kevala paripuṇṇaṁ (pts) | tathārūpāssa → tathārūpassa (pts) | dhātā → dhatā (pts) | sabyañjanā → sātthaṁ sabyañjanaṁ (bj: PTS, syā) | dhatā → dhātā (bj: machasaṁ) | sabyañjanā → sātthaṁ sabyañjanaṁ (cck: sī. syā. pī.) | honti → dhatā (cck: ka. sī. syā. kaṁ.) | ādikalyāṇā → Sd kalyāṇaṁ, and onwards. (pts note) | sātthaṁ → Bmr sātthā savyañjanā. (pts note) | brahmacariyaṁ → Sd inserts pakāseti. (pts note) | bahussutā → Sd bahussutassa; St bahutāssa. (pts note) | dhatā → Sct Bmr dhātā. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sutadharo sutasannicayo → suta-dharo suta-sannicayo (pts) | majjhekalyāṇā pariyosānakalyāṇā sātthā sabyañjanā kevalaparipuṇṇaṁ → majjhe-kalyāṇā pariyosāna-kalyāṇā sātthaṁ savyañjanaṁ kevala paripuṇṇaṁ (pts) | tathārūpāssa → tathā-rūpassa (pts)๒. เป็นพหูสูต ทรงสุตะ สั่งสมสุตะ เป็นผู้ได้ฟังมากซึ่งธรรมทั้งหลายที่มี ความงามในเบื้องต้น มีความงามในท่ามกลาง มีความงามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์ บริบูรณ์ครบ ถ้วน แล้วทรงจำไว้ได้คล่องปาก ขึ้นใจ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ
Yaṁpāvuso, bhikkhu bahussuto hoti …pe… diṭṭhiyā suppaṭividdhā.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts)แม้การที่ ภิกษุเป็นพหูสูต ฯลฯ แทงตลอดดีด้วยทิฏฐิ
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
kalyāṇasampavaṅko yaṁpāvuso → kalyāṇasampavaṅke yampāvuso (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko → kalyāṇa-sahāyo kalyāṇa-sampavaṅko (pts)๓. เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Yaṁpāvuso, bhikkhu kalyāṇamitto hoti kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts) | kalyāṇamitto → kalyāṇa-mitto (pts) | kalyāṇasahāyo → kalyāṇa-sahāyo (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้มีมิตรดี มี สหายดี มีเพื่อนดี
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu suvaco hoti sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ.
suvaco → subbaco (pts) | subbaco → Br K suvaco. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | sovacassakaraṇehi → sovacassa-karaṇehi (pts) | padakkhiṇaggāhī → padakkhiṇa-ggāhī (pts)๔. เป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วยธรรมเป็นเครื่องทำให้เป็นผู้ว่าง่าย อดทน รับฟังคำพร่ำสอนโดยเคารพ
Yaṁpāvuso, bhikkhu suvaco hoti …pe… padakkhiṇaggāhī anusāsaniṁ.
suvaco → subbaco (pts) | yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | + → sovacassakaraṇehi dhammehi samannāgato khamo (th) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts) | padakkhiṇaggāhī → padakkhiṇa-ggāhī (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้ว่าง่าย ประกอบด้วย ธรรมเป็นเครื่องทำให้เป็นผู้ว่าง่าย อดทน รับฟังคำพร่ำสอนโดยเคารพ
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts)นี้ ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ uccāvacāni kiṅkaraṇīyāni, tattha dakkho hoti analaso tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato, alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ.
tatrupāyāya → tatrūpāyāya (bj, pts) | kiṅkaraṇīyāni → kiṁkaraṇīyāni (my, bjt, th, ms2005) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานที่จะต้องช่วยกันทำทั้งงานสูงและ งานต่ำของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่อง พิจารณาอันเป็นอุบายในการงานที่จะต้องช่วยกันทำนั้น สามารถทำได้ สามารถจัดได้
Yaṁpāvuso, bhikkhu yāni tāni sabrahmacārīnaṁ …pe… alaṁ saṁvidhātuṁ.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานที่จะ ต้องช่วยกันทำทั้งงานสูงและงานต่ำของเพื่อนพรหมจารีทั้งหลาย ฯลฯ สามารถทำได้ สามารถจัดได้
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti piyasamudāhāro, abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjo.
uḷārapāmojjo → oḷārapāmojjo (sya-all, km); uḷārapāmujjo (pts1ed) | uḷārapāmojjo → uḷārapāmujjo (cck: sī. pī.); oḷārapāmojjo (cck: syā. kaṁ.) | uḷāra-pāmujjo → So SS; Bmr pāmojjo; K oḷāra-pāmojj-. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | dhammakāmo → dhamma-kāmo (pts) | piyasamudāhāro → piya-samudāhāro (pts)๖. เป็นผู้ใคร่ธรรม เป็นผู้ฟังและผู้แสดงธรรมอันเป็นที่พอใจ มีความ ปราโมทย์อย่างยิ่งในพระอภิธรรม ในพระอภิวินัย
Yaṁpāvuso, bhikkhu dhammakāmo hoti …pe… uḷārapāmojjo.
uḷārapāmojjo ayampi → uḷārapāmujjo ayam pi (pts) | uḷārapāmojjo → uḷārapāmujjo (cck: sī. pī.); oḷārapāmojjo (cck: syā. kaṁ.) | yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | + → abhidhamme abhivinaye (bjt) | uḷārapāmojjo → piyasamudāhāro abhidhamme abhivinaye oḷārapāmojjo (th) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts) | dhammakāmo → dhamma-kāmo (pts) | uḷārapāmojjo → uḷāra-pāmujjo (pts)แม้การที่ภิกษุเป็น ผู้ใคร่ธรรม เป็นผู้ฟังและผู้แสดงธรรมอันเป็นที่พอใจ มีความปราโมทย์ อย่างยิ่งในพระอภิธรรม ในพระอภิวินัย
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi.
cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → itarītara-cīvara-piṇḍapātasenāsana-gilāna-paccaya-bhesajja-parikkhārehi (pts)๗. เป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชช บริขารตามแต่จะได้
Yaṁpāvuso, bhikkhu santuṭṭho hoti …pe… parikkhārehi.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | parikkhārehi → itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt) | parikkhārehi → itarītarehi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (th) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชชบริขารตามแต่จะได้
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถ กรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya, thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
viharati → Cp. ante, 2. 1 (xvi) 237. (pts note) | daḷha-parakkamo → Sc parakamo. (pts note) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | āraddhavīriyo → āraddha-viriyo (pts) | daḷhaparakkamo anikkhittadhuro → daḷha-parakkamo anikkhitta-dhuro (pts)๘. เป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อให้กุศลธรรมเกิด มีความ เข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่
Yaṁpāvuso, bhikkhu āraddhavīriyo viharati …pe… anikkhittadhuro kusalesu dhammesu.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts) | pe → spelled out in full (th) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts) | anikkhittadhuro → anikkhitta-dhuro (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้ปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลธรรม เพื่อให้กุศลธรรม เกิด มีความเข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรมทั้งหลายอยู่
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu satimā hoti paramena satinepakkena samannāgato cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā.
cirakatampi cirabhāsitampi → cirakataṁpi cirabhāsitaṁpi (th) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | satinepakkena → sati-nepakkena (pts) | cirakatampi cirabhāsitampi → cira-katam pi cira-bhāsitam pi (pts)๙. เป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติปัญญาเป็นเครื่องรักษาตนอย่างยิ่ง ระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดแม้นานได้
Yaṁpāvuso, bhikkhu satimā hoti …pe… saritā anussaritā.
satimā → SS saritā. (pts note) | yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | + → paramena satinepakkena samannāgato cirakataṁpi cirabhāsitaṁpi (th) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้มีสติ คือ ประกอบด้วยสติปัญญาเป็นเครื่องรักษาตนอย่างยิ่ง ระลึกถึงสิ่งที่ทำและ คำที่พูดแม้นาน
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Puna caparaṁ, āvuso, bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | udayatthagāminiyā → udayattha-gāminiyā (pts) | sammādukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhaya-gāminiyā (pts)๑๐. เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาเห็นทั้งความ เกิดและความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Yaṁpāvuso, bhikkhu paññavā hoti …pe… sammādukkhakkhayagāminiyā.
yaṁpāvuso → yampāvuso (bjt) | + → udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya (bjt) | yaṁpāvuso → yam p āvuso (pts) | sammādukkhakkhayagāminiyā → sammā-dukkhakkhaya-gāminiyā (pts)แม้การที่ภิกษุเป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา เห็นทั้งความเกิดและความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้น ทุกข์โดยชอบ
Ayampi dhammo nāthakaraṇo.
ayampi → ayaṁpi (th) | ayampi → ayam pi (pts) | nāthakaraṇo → nātha-karaṇo (pts)นี้ก็เป็นนาถกรณธรรม
Dasa kasiṇāyatanāni.
kasiṇāyatanāni → Cp. infra, xxxiv. 2. 3 (ii). A. X. 25, vol. v. 46; 29. 4, ibid. 60. (pts note)กสิณายตนะ (บ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์) ๑๐
Pathavīkasiṇameko sañjānāti, uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ.
pathavīkasiṇameko → paṭhavīkasiṇameko (bj, sya-all, pts) | advayaṁ → anvayaṁ (sya-all) | paṭhavīkasiṇameko → pathavikasiṇameko (bj: machasaṁ) | advayaṁ → So Sc Bmr Sum-Scd-Br; Sd addhayaṁ; St ayañcayaṁ; K anvayaṁ. (pts note) | pathavīkasiṇameko → paṭhavī-kasiṇam eko (pts)๑. บุคคลหนึ่งจำปฐวีกสิณ(กสิณคือดิน)ได้ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณ
Āpokasiṇameko sañjānāti …pe…
āpokasiṇameko → āpokasiṇam eko (pts)๒. บุคคลหนึ่งจำอาโปกสิณ (กสิณคือน้ำ)ได้ ...
tejokasiṇameko sañjānāti …
tejokasiṇameko → tejo-kasiṇam eko (pts)๓. บุคคลหนึ่งจำเตโชกสิณ (กสิณคือไฟ)ได้ ...
vāyokasiṇameko sañjānāti …
vāyokasiṇameko → vāyo-kasiṇam eko (pts)๔. บุคคลหนึ่งจำวาโยกสิณ (กสิณคือลม)ได้ ...
nīlakasiṇameko sañjānāti …
nīlakasiṇameko → nīla-kasiṇam eko (pts)๕. บุคคลหนึ่งจำนีลกสิณ (กสิณคือสีเขียว)ได้ ...
pītakasiṇameko sañjānāti …
pītakasiṇameko → pīta-kasiṇam eko (pts)๖. บุคคลหนึ่งจำปีตกสิณ (กสิณคือสีเหลือง)ได้ ...
lohitakasiṇameko sañjānāti …
lohitakasiṇameko → lohitakasiṇam eko (pts)๗. บุคคลหนึ่งจำโลหิตกสิณ (กสิณคือสีแดง)ได้ ...
odātakasiṇameko sañjānāti …
odātakasiṇameko → odāta-kasiṇam eko (pts)๘. บุคคลหนึ่งจำโอทาตกสิณ (กสิณคือสีขาว)ได้ ...
ākāsakasiṇameko sañjānāti …
ākāsakasiṇameko → ākāsa-kasiṇam eko (pts)๙. บุคคลหนึ่งจำอากาสกสิณ (กสิณคือความว่าง)ได้ ...
viññāṇakasiṇameko sañjānāti, uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ.
advayaṁ → anvayaṁ (sya-all) | advayaṁ → As above; St ayaṁñcayaṁ. (pts note) | viññāṇakasiṇameko → viññāṇa-kasiṇam eko (pts)๑๐. บุคคลหนึ่งจำวิญญาณกสิณ (กสิณคือวิญญาณ)ได้ ทั้งเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณ
Dasa akusalakammapathā—
akusala-kammapathā → Cp. infra, xxxiv.2.3 (v).2 Cp. infra, xxxiv.2.3 (vi). (pts note)อกุศลกรรมบถ(ทางแห่งอกุศลกรรม) ๑๐
pāṇātipāto, adinnādānaṁ, kāmesumicchācāro, musāvādo, pisuṇā vācā, pharusā vācā, samphappalāpo, abhijjhā, byāpādo, micchādiṭṭhi.
kāmesumicchācāro → kāmesu micchācāro (th) | kāmesumicchācāro musāvādo → kāmesu micchācāro musā-vādo (pts) | byāpādo → vyāpādo (pts)๑. ปาณาติบาต (การฆ่าสัตว์) ๒. อทินนาทาน (การลักทรัพย์) ๓. กาเมสุมิจฉาจาร (การประพฤติผิดในกาม) ๔. มุสาวาท (การพูดเท็จ) ๕. ปิสุณาวาจา (การพูดส่อเสียด) ๖. ผรุสวาจา (การพูดคำหยาบ) ๗. สัมผัปปลาปะ (การพูดเพ้อเจ้อ) ๘. อภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้ของของเขา) ๙. พยาบาท (ความคิดร้าย) ๑๐. มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
Dasa kusalakammapathā—
kusalakammapathā → kusala-kammapathā (pts)กุศลกรรมบถ (ทางแห่งกุศลกรรม) ๑๐
pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi.
veramaṇī → veramanī (pts) | vācāya → Sct pisuṇāvācāya; Sd pisuṇāvacā. (pts note) | vācāya → So Sct; Sd pharusāvācā. (pts note) | kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | abyāpādo sammādiṭṭhi → avyāpādo sammā-diṭṭhi (pts)๑. ปาณาติปาตา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการฆ่าสัตว์) ๒. อทินนาทานา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการลักทรัพย์) ๓. กาเมสุ มิจฉาจารา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม) ๔. มุสาวาทา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดเท็จ) ๕. ปิสุณาย วาจาย เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดส่อเสียด) ๖. ผรุสาย วาจาย เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดคำหยาบ) ๗. สัมผัปปลาปา เวรมณี (เจตนางดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ) ๘. อนภิชฌา (ความไม่เพ่งเล็งอยากได้ของของเขา) ๙. อพยาบาท (ความไม่คิดร้าย) ๑๐. สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
Dasa ariyavāsā.
ariya-vāsā → Cp. infra, xxxiv.2.3 (vii). A. X.19, vol. v.29. (pts note)อริยวาส (ธรรมเป็นเครื่องอยู่ของพระอริยะ) ๑๐
Idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.
paṇunnapaccekasacco → panunnapaccekasacco (bj, pts); panuṇṇapaccekasacco (sya-all) | samavaya-saṭṭhesano → St-saṭhesano; Sd sañcavayasaṭhesano. (pts note) | anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro → anāvilasaṁkappo passaddhakāyasaṁkhāro (bjt) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | chaḷaṅgasamannāgato → chaḷaṅga-samannāgato (pts) | paṇunnapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro → panunna-pacceka-sacco samavaya-saṭṭhesano anāvila-saṁkappo passaddha-kāya-saṁkhāro (pts) | suvimuttapañño → suvimutta-pañño (pts)ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้ละองค์ ๕ ได้ ๒. เป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ ๓. เป็นผู้มีธรรมเป็นเครื่องรักษาอย่างเอก ๔. เป็นผู้มีอปัสเสนธรรม (ธรรมเป็นดุจพนักพิง) ๔ ประการ ๕. เป็นผู้มีปัจเจกสัจจะ อันบรรเทาได้ ๖. เป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้ดี ๗. เป็นผู้มีความดำริอันไม่ขุ่นมัว ๘. เป็นผู้มีกายสังขารอันระงับได้ ๙. เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นได้ดี ๑๐. เป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นได้ดี
Kathañcāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṁ pahīnaṁ hoti, uddhaccakukkuccaṁ pahīnaṁ hoti, vicikicchā pahīnā hoti.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all, pts) | kāmacchando → For this succession cp. D. xxii.13, vol. ii.300. (pts note) | uddhaccakukkuccaṁ → uddhaccakukuccaṁ (my, bjt) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | byāpādo → vyāpādo (pts) | thinamiddhaṁ → thīna-middhaṁ (pts) | uddhaccakukkuccaṁ → uddhacca-kukkuccaṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละกามฉันทะ(ความพอใจในกาม) ได้ เป็นผู้ ละพยาบาท (ความคิดร้าย) ได้ เป็นผู้ละถีนมิทธะ(ความหดหู่และเซื่องซึม) ได้ เป็นผู้ ละอุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและร้อนใจ) ได้ เป็นผู้ละวิจิกิจฉา(ความลังเลสงสัย) ได้
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.
pañcaṅgavippahīno → pañcaṅga-vippahīno (pts)ภิกษุเป็นผู้ละองค์ ๕ ได้ เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | chaḷaṅgasamannāgato → chaḷāṅgasamannāgato (pts) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | chaḷaṅgasamannāgato → chaḷāṅga-samannāgato (pts)ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
upekkhako → upekkhako ca (sya-all, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | neva → n eva (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เห็นรูปทางตาแล้ว เป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
pe → spelled out in full (bjt)ฟังเสียงทางหู ... ดมกลิ่นทางจมูก ... ลิ้มรส ทางลิ้น ... ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ...
manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
upekkhako → upekkhako ca (bj, sya-all, pts) | neva → n eva (pts)รู้ธรรมารมณ์ทางใจแล้ว เป็นผู้ไม่ดีใจ ไม่ เสียใจ มีอุเบกขา มีสติสัมปชัญญะอยู่
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.ภิกษุเป็นผู้ประกอบด้วยองค์ ๖ เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)ภิกษุเป็นผู้มีธรรมเป็นเครื่องรักษาอย่างเอก เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti.
idhāvuso → idh āvuso (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ประกอบด้วยใจที่รักษาด้วยสติ
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.ภิกษุเป็นผู้มี ธรรมเป็นเครื่องรักษาอย่างเอก เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | caturāpasseno → catur-āpasseno (pts)ภิกษุเป็นผู้มีอปัสเสนธรรม ๔ ประการ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti.
paṭisevati → parisevati (bj) | vinodeti → Sdt omit this clause; K puts it last. (pts note) | parivajjeti → Sc paṭivajjeti. (pts note) | + → vinodeti saṅkhāyekaṁ (bjt) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | saṅkhāyekaṁ → saṁkhāy ekaṁ (pts) | saṅkhāyekaṁ → saṁkhāy ekaṁ vinodeti saṁkhāy ekaṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้พิจารณาแล้วเสพอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้ว อดกลั้น อย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วบรรเทาอย่างหนึ่ง พิจารณาแล้วเว้นอย่างหนึ่ง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.
caturāpasseno → catur-āpasseno (pts)ภิกษุเป็น ผู้มีอปัสเสนธรรม ๔ ประการ เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti?
kathañcāvuso → kathañca āvuso (bj) | paṇunnapaccekasacco → panunnapaccekasacco (bj, pts); panuṇṇapaccekasacco (sya-all) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | paṇunnapaccekasacco → panunna-paccekasacco (pts)ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะอันบรรเทาได้ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni.
paṇunnāni → panunnāni (bj, pts); panuṇṇāni (sya-all) | paṭinissaṭṭhāni → paṭippassaddhāni (bj) | nunnāni → nuṇṇāni (sya-all) | tāni → Sd sabbānissaraṇāni. (pts note) | nunnāni → St nuṇṇāni. (pts note) | vantāni → SS (apparently) vattāni. (pts note) | paṭinissaṭṭhāni → So Scdt K; Bmr paṭipassaddhāni. (pts note) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ puthupaccekasaccāni → puthusamaṇa-brāhmaṇānaṁ puthu-pacceka-saccāni (pts) | + → ssa (pts)คือ ปัจเจกสัจจะเป็นอันมากของสมณพราหมณ์จำนวนมากที่มีอยู่ทั้งหมด ภิกษุ ในพระธรรมวินัยนี้บรรเทาได้ กำจัดได้ สละได้ คลายได้ ปล่อยวางได้ ละได้ สละคืนได้
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.
paṇunnapaccekasacco → panunnapaccekasacco (bj, pts); panuṇṇapaccekasacco (sya-all) | paṇunnapaccekasacco → panunna-pacceka-sacco (pts)ภิกษุเป็นผู้มีปัจเจกสัจจะอันบรรเทาได้ เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti?
samavaya-saṭṭhesano → Sd samacayasaṭhesano. (pts note) | kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts)ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้ดี เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā.
paṭippassaddhā → paṭippassaddhā hoti (bj); paṭinissaṭṭhā (sya-all) | idhāvuso → idh āvuso (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละการแสวงหากามได้ ละการแสวงหาภพได้ ระงับการแสวงหาพรหมจรรย์ได้
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.ภิกษุเป็นผู้มีการแสวงหาอันสละได้ดี เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | anāvilasaṅkappo → anāvilasaṁkappo (pts)ภิกษุเป็นผู้มีความดำริอันไม่ขุ่นมัว เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṁsāsaṅkappo pahīno hoti.
vihiṁsāsaṅkappo → vihiṁsāsaṁkappo (bjt, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | kāmasaṅkappo → kāma-saṁkappo (pts) | byāpādasaṅkappo → vyāpāda-saṁkappo (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้เป็นผู้ละความดำริในกามได้ เป็นผู้ละความดำริ ในพยาบาทได้ เป็นผู้ละความดำริในวิหิงสาได้
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.
anāvilasaṅkappo → anāvilasaṁkappo (pts)ภิกษุเป็นผู้มีความดำริอันไม่ขุ่นมัว เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | passaddhakāyasaṅkhāro → passaddhakāya-saṁkhāro (pts)ภิกษุเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับได้ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
atthaṅgamā → atthagamā (bj, pts) | catutthaṁ jhānaṁ → catutthajjhānaṁ (sya-all) | upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → upekhāsatipārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts) | pubbeva → pubbe va (th, pts) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ → atthagamā adukkha-m-asukhaṁ upekhāsati-pārisuddhiṁ catutthajjhānaṁ (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัส ดับไปก่อนแล้ว จึงบรรลุจตุตถฌานที่ไม่มีทุกข์และไม่มีสุข มีสติบริสุทธิ์เพราะ อุเบกขาอยู่
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.
passaddhakāyasaṅkhāro → passaddha-kāya-saṁkhāro (pts)ภิกษุเป็นผู้มีกายสังขารอันระงับได้ เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | suvimuttacitto → suvimutta-citto (pts)ภิกษุเป็นผู้มีจิตหลุดพ้นได้ดี เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṁ vimuttaṁ hoti, dosā cittaṁ vimuttaṁ hoti, mohā cittaṁ vimuttaṁ hoti.
idhāvuso → idh āvuso (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้ เป็นผู้มีจิตหลุดพ้นจากราคะ มีจิตหลุดพ้นจาก โทสะ มีจิตหลุดพ้นจากโมหะ
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.
suvimuttacitto → suvimutta-citto (pts)ภิกษุเป็นผู้มีจิตหลุดพ้นได้ดี เป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti?
kathañcāvuso → kathañ āvuso (pts) | suvimuttapañño → suvimutta-pañño (pts)ภิกษุเป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นได้ดี เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
anabhāvaṅkato → anabhāvaṁ gato (bj, sya-all, pts) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṅgato (th) | idhāvuso → idh āvuso (pts) | ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato → ucchinna-mūlo tālā-vatthukato anabhāvaṁ gato (pts) | anuppādadhammoti → anuppāda-dhammo ti (pts)คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้รู้ชัดว่า ‘ราคะเราละได้เด็ดขาด ตัดรากถอนโคน เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไป ไม่ได้’
‘Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
anabhāvaṅkato → anabhāvaṅgato (sya-all, pts) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005) | ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato → ucchinna-mūlo tālā-vatthukato anabhāvaṁ gato (pts) | anuppādadhammoti → anuppāda-dhammo ti (pts)รู้ชัดว่า ‘โทสะเราละได้เด็ดขาด ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดราก ถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้’
‘Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
anabhāvaṅkato → anabhāvaṁ gato (bj, sya-all) | tālāvatthukato anabhāvaṅkato → tālavatthukato anabhāvaṁ gato (pts) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṁkato (my, ms2005) | anabhāvaṅkato → anabhāvaṅgato (th) | ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato → ucchinna-mūlo tāla-vatthukato anabhāvaṁ gato (pts) | anuppādadhammoti → anuppāda-dhammo ti (pts)รู้ชัดว่า ‘โมหะเราละได้ เด็ดขาด ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้’
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti.
suvimuttapañño → suvimutta-pañño (pts)ภิกษุเป็นผู้มีปัญญาหลุดพ้นได้ดี เป็นอย่างนี้แล
Dasa asekkhā dhammā—
asekhā → K asekkhā. In xxxiv. 2.3 (x), Bmr also asekkhā. Cp. A. X. 112 (asekhiyā), vol. v. 222. (pts note)อเสขธรรม (ธรรมที่เป็นอเสขะ) ๑๐
asekkhā sammādiṭṭhi, asekkho sammāsaṅkappo, asekkhā sammāvācā, asekkho sammākammanto, asekkho sammāājīvo, asekkho sammāvāyāmo, asekkhā sammāsati, asekkho sammāsamādhi, asekkhaṁ sammāñāṇaṁ, asekkhā sammāvimutti.
asekkho → asekhā (pts)๑. สัมมาทิฏฐิที่เป็นอเสขะ ๒. สัมมาสังกัปปะที่เป็นอเสขะ ๓. สัมมาวาจาที่เป็นอเสขะ ๔. สัมมากัมมันตะที่เป็นอเสขะ ๕. สัมมาอาชีวะที่เป็นอเสขะ ๖. สัมมาวายามะที่เป็นอเสขะ ๗. สัมมาสติที่เป็นอเสขะ ๘. สัมมาสมาธิที่เป็นอเสขะ ๙. สัมมาญาณะที่เป็นอเสขะ ๑๐. สัมมาวิมุตติที่เป็นอเสขะ
Ime kho, āvuso, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena dasa dhammā sammadakkhātā.
sammāsambuddhena → sammā-sambuddhena (pts) | sammadakkhātā → sammad-akkhātā (pts)ท่านผู้มีอายุทั้งหลาย นี้แล คือธรรมหมวดละ ๑๐ ประการ ที่พระผู้มีพระภาค ผู้ทรงรู้ ทรงเห็น เป็นพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น ตรัสไว้โดยชอบแล้ว
Tattha sabbeheva saṅgāyitabbaṁ na vivaditabbaṁ, yathayidaṁ brahmacariyaṁ addhaniyaṁ assa ciraṭṭhitikaṁ, tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānan”ti.
sabbeheva saṅgāyitabbaṁ → sabbeh eva saṁgāyitabbaṁ (pts) | ciraṭṭhitikaṁ tadassa bahujanahitāya bahujanasukhāya → cira-ṭṭhitikaṁ tad assa bahujana-hitāya bahujana-sukhāya (pts) | devamanussānanti → deva-manussānan ti (pts)พวกเราทั้งหมดนี้แหละพึงสังคายนา ไม่พึงวิวาทกันในธรรมนั้น เพื่อให้พรหมจรรย์นี้ ตั้งอยู่ได้นาน ดำรงอยู่ได้นาน ข้อนั้นพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลแก่คนหมู่มาก เพื่อสุขแก่ คนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์ชาวโลก เพื่อประโยชน์ เพื่อเกื้อกูล เพื่อสุขแก่เทวดา และมนุษย์ทั้งหลาย”
Atha kho bhagavā uṭṭhahitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ āmantesi:
uṭṭhahitvā → vuṭṭhahitvā (bj, pts) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | āmantesi → Sc āyāmantesi; Sd omits; St amantesi. (pts note) | atha kho → saṅgītiyadasakaṁ niṭṭhitaṁ athakho (th)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จลุกขึ้นแล้ว ตรัสกับท่านพระสารีบุตร ดังนี้ว่า
“sādhu sādhu, sāriputta,
sāriputta → sārīputta (sya-all)“ดีละ ดีละ ดีแท้ สารีบุตร
sādhu kho tvaṁ, sāriputta, bhikkhūnaṁ saṅgītipariyāyaṁ abhāsī”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kho → Sc sādhuko. (pts note) | saṅgītipariyāyaṁ → saṁgīti-pariyāyaṁ (pts)ที่เธอกล่าวสังคีติปริยาย(แนวทางแห่งการ สังคายนา)แก่ภิกษุทั้งหลาย”
Idamavocāyasmā sāriputto, samanuñño satthā ahosi.
idamavocāyasmā → idamavoca āyasmā (bj, pts) | idamavocāyasmā sāriputto → idamavoca āyasmā sārīputto (sya-all) | ahosi → SS ahosīti. (pts note) | idamavocāyasmā → idam avoca āyasmā (pts)ท่านพระสารีบุตร ได้กล่าวสังคีติปริยายนี้แล้ว พระศาสดาทรงพอพระทัย
Attamanā te bhikkhū āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandunti.
attamanā → attamanā ca (bj, sya-all, pts) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | samattaṁ → So SS; Bmr Saṅgīti-pariyāyaṁ nāma Suttantaṁ dasamaṁ; K Saṅgīti-pariyāyaṁ nāma dasamaṁ Suttantaṁ samattaṁ. (pts note) | abhinandunti → abhinandun ti saṅgīti-suttantaṁ samattaṁ (pts)และภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมภาษิตของท่าน พระสารีบุตรแล้วแล