Cūḷarāhulovādasutta๑๔๗ จูฬราหุโลวาทสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho bhagavato rahogatassa paṭisallīnassa evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
paṭisallīnassa → patisallīnassa (bj, pts) | udapādi → Cf. 1 Sum. Vil . p. 50. (pts note) | paṭisallīnassa → patissallīnassa (pts)ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงหลีกเร้นอยู่ ในที่สงัด ทรงเกิดความรำพึงขึ้นอย่างนี้ว่า
“paripakkā kho rāhulassa vimuttiparipācanīyā dhammā.
vimuttiparipācanīyā → vimutti paripācaniyā (pts)“ธรรมเป็นเครื่องบ่มวิมุตติ ของราหุล แก่กล้าแล้ว ทางที่ดี
Yannūnāhaṁ rāhulaṁ uttariṁ āsavānaṁ khaye vineyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | vineyyanti → vineyyan ti (pts)เราพึงแนะนำราหุลในธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะให้ยิ่งขึ้นไป”
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)ครั้นเวลาเช้า พระผู้มีพระภาคทรงครองอันตรวาสก ถือบาตรและจีวร เสด็จ เข้าไปบิณฑบาตยังกรุงสาวัตถี
Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṁ rāhulaṁ āmantesi:ทรงเที่ยวบิณฑบาตในกรุงสาวัตถีแล้ว เสด็จกลับ จากบิณฑบาตภายหลังเสวยพระกระยาหารเสร็จแล้ว รับสั่งเรียกท่านพระราหุลมา ตรัสว่า
“gaṇhāhi, rāhula, nisīdanaṁ;“ราหุล เธอจงถือผ้านิสีทนะ(ผ้าสำหรับปูนั่งของสมณะ)
yena andhavanaṁ tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā”ti.
yena → yen (pts) | tenupasaṅkamissāma → ten upasaṁkamissāma (pts)เราจักเข้าไปยัง ป่าอันธวัน เพื่อพักผ่อนกลางวัน”
“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā rāhulo bhagavato paṭissutvā nisīdanaṁ ādāya bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.
bhagavantaṁ → bhagavato (bj: sīmu) | Bhagavantaṁ → So Si; Sky Bhagavato,--omitting second piṭṭhito. (pts note) | evaṁ bhanteti → evambhanteti (th) | bhanteti → bhante ti (pts)ท่านพระราหุลทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว ได้ถือผ้านิสีทนะตามเสด็จพระผู้มี พระภาคไปเบื้องพระปฤษฎางค์
Tena kho pana samayena anekāni devatāsahassāni bhagavantaṁ anubandhāni honti:สมัยนั้น เทวดาหลายพันองค์ก็ติดตามพระผู้มีพระภาคไปด้วยคิดว่า “ajja bhagavā āyasmantaṁ rāhulaṁ uttariṁ āsavānaṁ khaye vinessatī”ti.“วันนี้ พระผู้มีพระภาค จักทรงแนะนำท่านพระราหุลในธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะให้ยิ่งขึ้นไป”
Atha kho bhagavā andhavanaṁ ajjhogāhetvā aññatarasmiṁ rukkhamūle paññatte āsane nisīdi.
ajjhogāhetvā → ajjhogahetvā (bj, sya-all, pts)ต่อมา พระผู้มีพระภาคเสด็จเข้าไปสู่ป่าอันธวัน ประทับนั่งบนพุทธอาสน์ที่ปู ลาดไว้แล้วที่โคนต้นไม้แห่งหนึ่ง
Āyasmāpi kho rāhulo bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
āyasmāpi → āyasmā pi (pts)ฝ่ายท่านพระราหุลถวายอภิวาทแล้ว นั่ง ณ ที่ สมควร
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ rāhulaṁ bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสกับท่านพระราหุลดังนี้ว่า
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhu niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
cakkhu → cakkhuṁ (pts) | niccaṁ → cakkhu niccaṁ (bj: machasaṁ, sīmu) | vāti → vā ti (pts)คือ จักขุเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.ท่านพระราหุลกราบทูลว่า “ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | kallaṁ → kallan (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso ham asmi (pts) | attāti → attā ti (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpā niccā vā aniccā vā”ti?
vāti → vā ti (pts)คือรูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | kallaṁ → kallan (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso ham asmi (pts) | attāti → attā ti (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhuviññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
cakkhuviññāṇaṁ → cakkhuviñañāṇaṁ (sya-all) | vāti → vā ti (pts)คือ จักขุวิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | yaṁ → yam (pts) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th) | yaṁ → yam (pts) | kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ → attā ti no h (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
cakkhusamphasso nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)คือ จักขุสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tampi niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
yamidaṁ → yampidaṁ (bj, mr) | yamidaṁ → yampidaṁ (cck: sī. ka.) | yamidaṁ → yampidaṁ (sya-all: sī.) | idaṁ → Si yaṁ idaṁ,--with note that the Sinhalese reading is yam p'; idaṁ. (pts note) | saṅkhāragataṁ → saṁkhāragataṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | vāti → vā ti (pts)แม้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่เกิดขึ้นเพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi rāhula, sotaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → va ti (pts) | kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ โสตะเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante …pe…“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
ghānaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ฆานะเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante …pe…“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
jivhā niccā vā aniccā vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ชิวหาเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante …“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
kāyo nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“กายเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante …
+ → taṁ kiṁ maññasi rāhula (th)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า” ฯลฯ
mano nicco vā anicco vā”ti?
vāti → vā ti (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ มโนเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi rāhula, dhammā niccā vā aniccā vā”ti?
kiṁ → kim (pts) | vāti → vā ti (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ ธรรมารมณ์เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccā, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi rāhula, manoviññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
kiṁ → kim (pts) | vāti → vā ti (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ มโนวิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso hamasmi (bjt)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi rāhula, manosamphasso nicco vā anicco vā”ti?
kiṁ → kim (pts) | vāti → vā ti (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร คือ มโนสัมผัสเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Anicco, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kiṁ maññasi, rāhula,
kiṁ → kim (pts)“ราหุล เธอเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ, tampi niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | saṅkhāragataṁ → saṁkhāragataṁ (pts) | tampi → tam pi (pts) | vāti → vā ti (pts)แม้เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย เที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ bhante → h (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt, th)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะ พิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Evaṁ passaṁ, rāhula, sutavā ariyasāvako cakkhusmiṁ nibbindati, rūpesu nibbindati, cakkhuviññāṇe nibbindati, cakkhusamphasse nibbindati, yamidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tasmimpi nibbindati.
cakkhusmiṁ → cakkhusmiṁpi (sya-all, km) | yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | rūpesu → rūpesupi (sya-all) | cakkhuviññāṇe → cakkhuviññāṇepi (sya-all) | cakkhusamphasse → cakkhusamphassepi (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | cakkhusmiṁ → cakkhusmimpi (syā. kaṁ.) evamitaresupi (cck note) | cakkhusmiṁ → Si cakkhusmiṁ pi (and infra rūpesu pi, &c.) (pts note) | tasmimpi → tasmiṁpi (th) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | saṅkhāragataṁ → saṁkhāragataṁ (pts) | tasmimpi → tasmim pi (pts)“ราหุล อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในจักขุวิญญาณ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ใน จักขุสัมผัส ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่เกิดขึ้น เพราะจักขุสัมผัสเป็นปัจจัย
Sotasmiṁ nibbindati, saddesu nibbindati …pe…
sotasmiṁ → sotasmiṁpi (sya-all) | saddesu → saddesupi (sya-all) | + → ghānasmiṁpi (th)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโสตะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเสียง ...
ghānasmiṁ nibbindati, gandhesu nibbindati …
gandhesu → gandhesupi (sya-all)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในฆานะ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกลิ่น ...
jivhāya nibbindati, rasesu nibbindati …
jivhāya → jivhāyapi (sya-all) | rasesu → rasesupi (sya-all)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในชิวหา ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรส ...
kāyasmiṁ nibbindati, phoṭṭhabbesu nibbindati …
kāyasmiṁ → kāyasmiṁpi (sya-all) | phoṭṭhabbesu → phoṭṭhabbesupi (sya-all)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในกาย ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในโผฏฐัพพะ ...
manasmiṁ nibbindati, dhammesu nibbindati, manoviññāṇe nibbindati, manosamphasse nibbindati, yamidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedanāgataṁ saññāgataṁ saṅkhāragataṁ viññāṇagataṁ tasmimpi nibbindati.
yamidaṁ → yampidaṁ (bj) | manasmiṁ → manasmiṁpi (sya-all) | dhammesu → dhammesupi (sya-all) | manoviññāṇe → manoviññāṇepi (sya-all) | manosamphasse → manosamphassepi (sya-all) | yampidaṁ → yamidaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | nibbindati → Sky omit dh. n. (pts note) | tasmimpi → tasmiṁpi (th) | yamidaṁ → yam p idaṁ (pts) | saṅkhāragataṁ → saṁkhāragataṁ (pts) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโน ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในธรรมารมณ์ ย่อมเบื่อหน่าย แม้ในมโนวิญญาณ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในมโนสัมผัส ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย
Nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti → vimuttam iti (pts)เมื่อเบื่อหน่าย ย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัด จิตย่อมหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamano āyasmā rāhulo bhagavato bhāsitaṁ abhinandīti.
attamano → (pts)ท่านพระราหุลมีใจยินดีชื่นชมพระภาษิต ของพระผู้มีพระภาค
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato rāhulassa anupādāya āsavehi cittaṁ vimucci.
imasmiñca → imasmiṁ kho (pts)เมื่อพระองค์ตรัสเวยยากรณภาษิตนี้อยู่ จิตของท่าน พระราหุลก็หลุดพ้นจากอาสวะเพราะไม่ถือมั่น
Tāsañca anekānaṁ devatāsahassānaṁ virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi:
tāsañca → tāsañ (pts)และธรรมจักษุ อันปราศจากธุลี ปราศจากมลทินได้เกิดแก่เทวดาหลายพันองค์ว่า
“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.
yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts) | nirodhadhammanti → nirodhadhamman ti (pts)“สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดา สิ่งนั้นทั้งปวงมีความดับเป็นธรรมดา” ดังนี้แล
Cūḷarāhulovādasuttaṁ niṭṭhitaṁ pañcamaṁ.
cūḷarāhulovādasuttaṁ niṭṭhitaṁ → cūḷarāhulovāda suttaṁ (bjt)จูฬราหุโลวาทสูตรที่ ๕ จบ