Find the Truth

In the Pāli Suttas and Vinaya

settings

{{table.suttaCol}} {{table.readCol}} {{table.titleCol}} {{table.wordsCol}} {{table.countCol}} {{table.mrCol}} {{table.linksCol}} {{table.typeCol}} {{table.quoteCol}}
{{table.wordCol}} {{table.textsCol}} {{table.matchesCol}} {{table.linksCol}}

{{results.variantsForLabel}}

Variants 1/2 columns Dictionary Multi-select Compass Help

Note:Translations, dictionaries and commentaries were not made by the Blessed One.Cross-check with Pali in 4 main nikayas.

  • Majjhima Nikāya 86Discours de longueur moyenne 86

AṅgulimālasuttaAvec Aṅgulimāla

Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)
Ainsi ai-je entendu.
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.Une fois le Bouddha résidait près de Sāvattī dans le petit bois de Jeta, le monastère de Anāthapiṇḍika.

Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa vijite coro aṅgulimālo nāma hoti luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesu.
lohitapāṇi → lohitapāṇī (bj, sya-all, pts) | Pasenadissa → Bm Si Pass- always. (pts note)
Alors en ce temps dans le royaume du roi Pasenadi de Kosala il y avait un bandit appelé Aṅgulimāla. Il était violent, les mains couvertes de sang, un tueur endurci, impitoyable envers les êtres vivants.
Tena gāmāpi agāmā katā, nigamāpi anigamā katā, janapadāpi ajanapadā katā.
gāmāpi → gāmā pi (pts) | nigamāpi → nigamā pi (pts) | janapadāpi → janapadā pi (pts)
Il dévastait les villages, les villes, et les pays.
So manusse vadhitvā vadhitvā aṅgulīnaṁ mālaṁ dhāreti.Sans cesse il assassinait les gens, et il portait leurs doigts en un collier.

Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi.
sāvatthiṁ → sāvattiyaṁ (bj: sīmu8) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
Alors le Bouddha s’habilla le matin et, prenant son bol et sa robe, entra dans Sāvattī pour l’aumône.
Sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto senāsanaṁ saṁsāmetvā pattacīvaramādāya yena coro aṅgulimālo tenaddhānamaggaṁ paṭipajji.
addhānamaggaṁ → Bm omits Sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi; Skt Sāvatthiyaṁ in both places. 2 Bm tenāddh-. (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, th, pts) | tenaddhānamaggaṁ → ten addhānamaggaṁ (pts)
Puis, après le repas, à son retour de la tournée d’aumônes, il mit son logis en ordre et, prenant son bol et sa robe, il marcha suivant la route qui menait à Aṅgulimāla.

Addasāsuṁ kho gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino bhagavantaṁ yena coro aṅgulimālo tenaddhānamaggapaṭipannaṁ.
addasāsuṁ → addasaṁsu (bj, sya-all) | tenaddhānamaggapaṭipannaṁ → tenaddhānamaggaṁ paṭipannaṁ (bj) | pathāvino → padhāvino (sya-all, pts) | tenaddhānamaggapaṭipannaṁ disvāna → ten addhānamaggaṁ paṭipannaṁ disvā (pts) | addasaṁsu → addāsuṁ (bj: machasaṁ, sīmu8, PTS) | pathāvino → padhāvino (bj: PTS, syā) | Addasāsuṁ → So Skt Bm; Si addasaṁsu. (pts note)
Les vachers, les bergers, les fermiers, et les voyageurs le virent sur la route,
Disvāna bhagavantaṁ etadavocuṁ:
paṭipannaṁ → Si ten'; addhānamaggapaṭipannaṁ. (pts note) | disvā → Si Bm disvāna. (pts note) | disvāna → paṭipannaṁ disvā (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
et lui dirent,
“mā, samaṇa, etaṁ maggaṁ paṭipajji.« Ne prends pas cette route, l’ascète. Etasmiṁ, samaṇa, magge coro aṅgulimālo nāma luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesu.
lohitapāṇi → lohitapāṇī (bj, sya-all, pts)
Sur cette route il y a un bandit appelé Aṅgulimāla.  Il est violent, les mains couvertes de sang, un tueur endurci, impitoyable envers les êtres vivants.
Tena gāmāpi agāmā katā, nigamāpi anigamā katā, janapadāpi ajanapadā katā.
gāmāpi → gāmā pi (pts) | nigamāpi → nigamā pi (pts) | janapadāpi → janapadā pi (pts)
Il a dévasté les villages, les villes, et les pays.
So manusse vadhitvā vadhitvā aṅgulīnaṁ mālaṁ dhāreti.Sans cesse il assassine les gens, et il porte leurs doigts en un collier. Etañhi, samaṇa, maggaṁ dasapi purisā vīsampi purisā tiṁsampi purisā cattārīsampi purisā paññāsampi purisā saṅkaritvā saṅkaritvā paṭipajjanti.
saṅkaritvā → saṁharitvā saṁharitvā (bj, pts1ed); saṅgaritvā (sya-all, km) | vīsampi → vīsatimpi (bj, pts) | saṅkaritvā saṅkaritvā → saṁharitvā saṁharitvā (bj) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | paññāsampi purisā saṅkaritvā saṅkaritvā → saṅgaritvā saṅgaritvā (sya-all); saṁharitvā saṁharitvā (pts) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | saṁharitvā → saṅkaritvā saṅkaritvā (bj: machasaṁ); saṅgaritvā saṅgaritvā (bj: syā) | saṅkaritvā → saṁharitvā saṁharitvā (cck: sī. pī.); saṅgaritvā (cck: syā. kaṁ.) | saṅgaritvā → saṁharitvā (sya-all: sī.) | tiṁsatim → Bm Si vīsaṁ & tiṁsaṁ. (pts note) | saṁharitvā → Bm saṁkaritvā; Si saṁgaritvā, with note that the Sinh. reading is saṁharitvā. Bu saṁharitvā, which he paraphrases by saṁgaritvā (cf. Si). (pts note) | etañhi → etaṁ hi (bjt) | etañhi → etam hi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts)
Les gens ne voyagent sur cette route qu’en groupes serrés de dix, vingt, trente, quarante, ou cinquante personnes.
Tepi corassa aṅgulimālassa hatthatthaṁ gacchantī”ti.
hatthatthaṅgacchantī’ti → hatthattaṁ gacchanti (bj: sīmu8); hatthatthaṁ gacchanti (bj: machasaṁ, syā, PTS) | hatthatthaṁ → So Sk Bm Si & St infra; St here hatthaṁ; Bu hatthahatthaṁ. (pts note) | tepi → te pi (pts)
Malgré cela ils rencontrent leur fin par la main de Aṅgulimāla. »
Evaṁ vutte, bhagavā tuṇhībhūto agamāsi.
agamāsi → agamasi (pts)
Mais quand ils dirent ceci, le Bouddha continua en silence.

Dutiyampi kho gopālakā …pe…
pathāvino → padhāvino (bj: PTS, syā) | hatthatthaṅgacchantī’ti → hatthattaṁ gacchanti (bj: sīmu8); hatthatthaṁ gacchanti (bj: machasaṁ, syā, PTS) | pe → spelled out in full (bjt) | + → hatthatthaṅgacchantīti dutiyampi kho bhagavā tuṇhībhūto agamāsi (bjt)
Pour une deuxième fois…
tatiyampi kho gopālakā pasupālakā kassakā pathāvino bhagavantaṁ etadavocuṁ:
pathāvino → padhāvino (sya-all, pts) | pathāvino → padhāvino (bj: PTS, syā) | gopālakā → Bm (not Sk Si) omits paragaph from pasupālakā . . . to . . . tuṇhībhūto agamāsi, substituting la. (pts note) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)
et une troisième fois, il pressèrent le Bouddha de revenir.
“mā, samaṇa, etaṁ maggaṁ paṭipajji, etasmiṁ samaṇa magge coro aṅgulimālo nāma luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesu, tena gāmāpi agāmā katā, nigamāpi anigamā katā, janapadāpi ajanapadā katā.
lohitapāṇi → lohitapāṇī (sya-all)
So manusse vadhitvā vadhitvā aṅgulīnaṁ mālaṁ dhāreti. Etañhi samaṇa maggaṁ dasapi purisā vīsampi purisā tiṁsampi purisā cattārīsampi purisā paññāsampi purisā saṅkaritvā saṅkaritvā paṭipajjanti.
etañhi → etaṁ (bj) | vīsampi → vīsatimpi (bj) | saṅkaritvā saṅkaritvā → saṁharitvā saṁharitvā (bj) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | saṁharitvā → saṅkaritvā saṅkaritvā (bj: machasaṁ); saṅgaritvā saṅgaritvā (bj: syā)
Tepi corassa aṅgulimālassa hatthatthaṁ gacchantī”ti.
hatthatthaṁ gacchantīti atha → hatthatthaṅgacchantīti tatiyampi (bj) | hatthatthaṅgacchantī’ti → hatthattaṁ gacchanti (bj: sīmu8); hatthatthaṁ gacchanti (bj: machasaṁ, syā, PTS)

Atha kho bhagavā tuṇhībhūto agamāsi.Mais quand ils dirent ceci, le Bouddha continua en silence.

Addasā kho coro aṅgulimālo bhagavantaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dūratova → dūrato va (pts)
Le bandit Aṅgulimāla vit le Bouddha arriver au loin,
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)
et il pensa,
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
« Oh seigneur, comme c’est incroyable, comme c’est extraordinaire !
Imañhi maggaṁ dasapi purisā vīsampi purisā tiṁsampi purisā cattārīsampi purisā paññāsampi purisā saṅkaritvā saṅkaritvā paṭipajjanti.
vīsampi → vīsatimpi (bj, pts) | saṅkaritvā saṅkaritvā → saṁharitvā saṁharitvā (bj, pts) | cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | paññāsampi purisā saṅkaritvā saṅkaritvā → saṅgaritvā saṅgaritvā (sya-all) | tiṁsampi → tiṁsatim pi (pts) | purisā → Bm Si omit paññāsam pi purisā. (pts note) | imañhi → imaṁ hi (bjt, pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts)
Les gens ne voyagent sur cette route qu’en groupes serrés de dix, vingt, trente, quarante, ou cinquante personnes.
Tepi mama hatthatthaṁ gacchanti.
hatthatthaṁ gacchanti → hatthatthaṅgacchanti (bjt) | tepi → te pi (pts)
Malgré cela ils rencontrent leur fin par ma main.
Atha ca panāyaṁ samaṇo eko adutiyo pasayha maññe āgacchati.Mais malgré cela cet ascète avance seul et non-accompagné, comme un conquérant. Yannūnāhaṁ imaṁ samaṇaṁ jīvitā voropeyyan”ti.
imaṁ → (sya-all) | yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | voropeyyanti → voropeyyan ti (pts)
Pourquoi ne le turais-je pas ? »

Atha kho coro aṅgulimālo asicammaṁ gahetvā dhanukalāpaṁ sannayhitvā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.Alors Aṅgulimāla pris son épée et son bouclier,  enfila son arc et ses flèches, et se mit à suivre le Bouddha. Atha kho bhagavā tathārūpaṁ iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi yathā coro aṅgulimālo bhagavantaṁ pakatiyā gacchantaṁ sabbathāmena gacchanto na sakkoti sampāpuṇituṁ.
abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (sya-all, km, mr) | abhisaṅkhāsi → abhiṅkhāsi (bj) | abhiṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (bj: syā) | abhisaṅkhāsi → abhisaṅkhāresi (cck: syā. kaṁ. ka.) | abhisaṁkhāsi → So Sk Bu; Bm Si abhisaṁkhāresi. (pts note) | sabbatthāmena → Bm Si sabbathāmena. (pts note) | iddhābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkhāsi → iddhābhisaṁkhāraṁ abhisaṁkhāsi (pts)
Mais le Bouddha se servit de ses pouvoirs surnaturels pour éviter qu’ Aṅgulimāla ne le rattrappe quelque soit son effort, alors même que le Bouddha continuait à marcher à une vitesse normale.

Atha kho corassa aṅgulimālassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
Alors Aṅgulimāla pensa,
“acchariyaṁ vata bho, abbhutaṁ vata bho.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
« Oh seigneur, comme c’est incroyable, comme c’est extraordinaire !
Ahañhi pubbe hatthimpi dhāvantaṁ anupatitvā gaṇhāmi, assampi dhāvantaṁ anupatitvā gaṇhāmi, rathampi dhāvantaṁ anupatitvā gaṇhāmi, migampi dhāvantaṁ anupatitvā gaṇhāmi;
ahañhi → ahaṁ hi (bjt, pts) | hatthimpi → hatthiṁpi (th) | assampi → assaṁpi (th) | rathampi → rathaṁpi (th) | migampi → migaṁpi (th) | hatthimpi → hatthim pi (pts) | assampi → assam pi (pts) | rathampi → ratham pi (pts) | migampi → migam pi (pts)
Autrefois, même lorsque je poursuivais un éléphant qui charge, un cheval, un chariot ou un cerf, je les rattrappais toujours.
atha ca panāhaṁ imaṁ samaṇaṁ pakatiyā gacchantaṁ sabbathāmena gacchanto na sakkomi sampāpuṇitun”ti.
sampāpuṇitunti ṭhitova → sampāpuṇitun ti ṭhito (pts) | sabbathāmena → sabbatthāmena (bjt, pts)
Mais je ne peux rattrapper cet ascète quelque soit mon effort, même si il marche à une vitesse normale. »

Ṭhitova bhagavantaṁ etadavoca:
Ṭhito → Bm Si add va. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)
Il s’arrêta et dit,
“tiṭṭha, tiṭṭha, samaṇā”ti.
tiṭṭha → tiṭṭha samaṇa (bj, sya-all, pts) | samaṇāti → St omits t. s-āti; Bm omits samaṇa. (pts note)
« Arrête, arrête, l’ascète ! »

“Ṭhito ahaṁ, aṅgulimāla, tvañca tiṭṭhā”ti.
tvañca → tvañ ca (pts)
« J’ai arrêté, Aṅgulimāla, maintenant, toi, arrête-toi. »

Atha kho corassa aṅgulimālassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)
Alors Aṅgulimāla pensa,
“ime kho samaṇā sakyaputtiyā saccavādino saccapaṭiññā.« Ces ascètes qui suivent le Sakyan disent la vérité. Atha panāyaṁ samaṇo gacchaṁ yevāha:
atha → atha ca (bj, sya-all, pts) | gacchaṁ yevāha → gacchaṁyeva samāno evamāha (bj) | evamāha → gacchaṁyevāha (bj: machasaṁ, syā, PTS) | yevāha → yev āha (pts)
Pourtant tout en marchant l’ascète Gotama dit :
‘ṭhito ahaṁ, aṅgulimāla, tvañca tiṭṭhā’ti.
tvañca → tvañ ca (pts)
« J’ai arrêté, Aṅgulimāla, maintenant, toi, arrête-toi. »
Yannūnāhaṁ imaṁ samaṇaṁ puccheyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yan nūnāhaṁ (pts) | puccheyyanti → puccheyyan ti (pts)
Pourquoi ne pas lui demander ce qu’il veut dire ?

Atha kho coro aṅgulimālo bhagavantaṁ gāthāya ajjhabhāsi:
gāthāya → Cf. Theragāthā p. 80. (pts note)
Alors il s’adressa au Bouddha en vers :

“Gacchaṁ vadesi samaṇa ṭhitomhi, mamañca brūsi ṭhitamaṭṭhitoti;
mhi → Si samaṇaṭṭhito mhi. (pts note) | samaṇa ṭhitomhi → samaṇaṭṭhitomhi (th) | ṭhitomhi → ṭhito mhi (pts) ṭhitamaṭṭhitoti → ṭhitamaṭṭhitosi (sya-all) | ṭhitamaṭṭhitoti → ṭhitaṁ aṭṭhitoti (bjt) | mamañca → mamañ ca (pts) | ṭhitamaṭṭhitoti → ṭhitam aṭṭhito ti (pts)
« Tout en marchant, l’ascète, tu as dit ’J’ai arrêté.’ et je me suis arrêté, mais tu me dis que je ne le suis pas.
Pucchāmi taṁ samaṇa etamatthaṁ, kathaṁ ṭhito tvaṁ ahamaṭṭhitomhī”ti.
etamatthaṁ → etam atthaṁ (pts) ahamaṭṭhitomhīti → ahamaṭṭhitomhi (sya-all) | ahamaṭṭhitomhīti ṭhito → aham aṭṭhito mhi thito (pts)
Je te demande ceci, l’ascète : comment t’es-tu arrêté et moi pas ? »

“Ṭhito ahaṁ aṅgulimāla sabbadā, sabbesu bhūtesu nidhāya daṇḍaṁ;
ṭhito → thito (pts)
« Aṅgulimāla, je me suis arrêté pour toujours, j’ai abandonné la violence envers toutes les créatures.
Tuvañca pāṇesu asaññatosi, tasmā ṭhitohaṁ tuvamaṭṭhitosī”ti.
Tuvañ → So Si; Skt tvañ; Bm tvaṁ. (pts note) | tuvañca → tuvañ ca (pts) | asaññatosi → asaññato si (pts) tuvamaṭṭhitosīti → tuvamaṭṭhitosi (sya-all) | ṭhitohaṁ tuvamaṭṭhitosīti → ṭhito haṁ tuvam aṭṭhito si (pts)
Mais tu ne peux pas t’arrêter à faire du mal aux créatures vivantes, c’est ainsi que je me suis arrêté, mais toi non. »

“Cirassaṁ vata me mahito mahesī, mahāvanaṁ pāpuṇi saccavādī;
mahesī → mahesi (pts) | Cirassaṁ → Bmp cīrassaṁ. (pts note) | mahesi → Si Bm mahesī. (pts note) mahāvanaṁ pāpuṇi saccavādī → mahāvanaṁ samaṇoyaṁ paccupādi (bj); mahāvanaṁ samaṇa paccupādi (sya-all, km); mahāvanaṁ samaṇoyaṁ paccavādi (pts1ed) | paccupādi → mahāvanaṁ pāpuṇi saccavādī (bj: machasaṁ); mahāvanaṁ samaṇa paccupādi (bj: syā); mahāvanaṁ samaṇoyaṁ paccavādi (bj: PTS) | saccavādī → mahāvanaṁ samaṇoyaṁ paccupādi (cck: sī.); mahāvanaṁ samaṇa paccupādi (cck: syā. kaṁ.) | paccavādi → Bm mahāvanaṁ pāpuṇi saccavādi; Si mahāvanaṁ samaṇa paccupādi, with note that the Sinh. reading is samaṇoyaṁ; Skt mahāvana samaṇo 'yaṁ paccupādi; Bu paccavādīti . . . paṭipajji. (pts note)
« Oh, enfin un grand et renommé visionnaire, un ascète m’a suivi au fond de ces bois.
Sohaṁ carissāmi pahāya pāpaṁ, sutvāna gāthaṁ tava dhammayuttaṁ”.
Sohaṁ carissāmi pahāya pāpaṁ → sohaṁ carissāpi pahassaṁ pāpaṁ (bj); sohaṁ cirassāpi pahāssaṁ pāpaṁ (si); sohaṁ carissāmi pajahissa pāpaṁ (sya-all, km); sohaṁ cirassā pahāssaṁ pāpaṁ (pts1ed) | carissāmi pahāya → cirassāpi pahassaṁ (bj) | pahāya → pajahissa (sya-all) | pahassaṁ → pahāya (bj: machasaṁ); pajahissa (bj: syā); pahāssaṁ (bj: sīmu8, PTS) | pāpaṁ → sohaṁ cirassāpi pahāssaṁ pāpaṁ (cck: sī.); sohaṁ carissāmi pajahissaṁ pāpaṁ (cck: syā. kaṁ.) | cirassā → So Skt; Bm Si carissāmi. Si notes a reading cirassā. (pts note) | pahāssaṁ → Bm pahāya; Si pajahissa, noting another reading pahāssa, which occurs in Skt; Bu pahassaṁ. (pts note)
Maintenant que j’ai entendu tes vers sur le Dhamma, je vivrai sans le mal. »

Itveva coro asimāvudhañca, sobbhe papāte narake akiri;
asimāvudhañca → asiāvudhañca (bj) | Itveva → So all MSS; Bu idh'; eva. (pts note) | asimāvudhañca → asim āvudhañ ca (pts) akiri → anvakāsi (…) | akiri → anvakāri (bj); manvakāri (sya-all); anvakārī (pts) | anvakāri → akiri (bj: machasaṁ); manvakāri (bj: syā) | anvakārī → So Bu Skt; Bm akīri; Si manvakārī. (pts note)
Avec ces mots, le bandit lança au loin son épée et ses armes au fond d’une falaise et dans un abysse.
Avandi coro sugatassa pāde, tattheva naṁ pabbajjaṁ ayāci.
tattheva → tatth eva (pts)
Il venera les pieds du Bienheureux, et lui demanda l’ordination immédiatement.

Buddho ca kho kāruṇiko mahesi, yo satthā lokassa sadevakassa;
mahesi → mahesī (sya-all)
Alors le Bouddha, le grand visionnaire plein de compassion, l’enseignant du monde avec ses dieux,
“Tamehi bhikkhū”ti tadā avoca, eseva tassa ahu bhikkhubhāvoti.
tamehi → tam ehi (pts) eseva → es eva (pts) | bhikkhubhāvoti → bhikkhubhāvo ti (pts)
lui dit, Viens, moine ! » et avec cela il devint moine.

Atha kho bhagavā āyasmatā aṅgulimālena pacchāsamaṇena yena sāvatthi tena cārikaṁ pakkāmi.
sāvatthi → sāvatthī (sya-all) | Sāvatthi → Si Sāvatthī. (pts note)
Alors le Bouddha se mit en route pour Sāvatthī avec Vénérable Aṅgulimāla comme son second moine.
Anupubbena cārikaṁ caramāno yena sāvatthi tadavasari.
sāvatthi → sāvatthī (sya-all) | tadavasari → tad avasari (pts)
En voyageant étapes par étapes, il arriva à Sāvatthī,
Tatra sudaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.où il s’établit au petit bois de Jeta, dans le monastère de Anāthapiṇḍika.

Tena kho pana samayena rañño pasenadissa kosalassa antepuradvāre mahājanakāyo sannipatitvā uccāsaddo mahāsaddo hoti:
antepuradvāre → Bm antepūradvāre. (pts note)
Alors en ce temps une foule s’était assemblée devant la porte des domaines royaux du roi Pasenadi faisant un affreux vacarme,
“coro te, deva, vijite aṅgulimālo nāma luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesu.
lohitapāṇi → lohitapāṇī (sya-all, pts)
« Dans votre royaume, Votre Majesté, il y a un bandit appelé Aṅgulimāla. Il est violent, les mains couvertes de sang, un tueur endurci, impitoyable envers les êtres vivants.
Tena gāmāpi agāmā katā, nigamāpi anigamā katā, janapadāpi ajanapadā katā.
gāmāpi → gāmā pi (pts) | nigamāpi → nigamā pi (pts) | janapadāpi → janapadā pi (pts)
Il a dévasté les villages, les villes, et les pays.
So manusse vadhitvā vadhitvā aṅgulīnaṁ mālaṁ dhāreti.Sans cesse il assassine les gens, et il porte leurs doigts en un collier. Taṁ devo paṭisedhetū”ti.Votre Majesté doit l’arrêter ! »

Atha kho rājā pasenadi kosalo pañcamattehi assasatehi sāvatthiyā nikkhami divā divassa.
divā divassa yena ārāmo → divādivassa yenārāmo (bj) | nikkhami divā divassa → nikkhamitvā divādivassa (sya-all) | divā divassa yena → divādivassa yen (pts)
Alors le roi Pasenadi sorti de Sāvatthī au milieu de la journée avec environ cinq cent chevaux,
Yena ārāmo tena pāvisi.
pāvisi → pāyāsi (bj) | pāvisi yāvatikā → pāyāsi yāvatiko (pts) | yena → yen (pts)
en direction du monastère.
Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | paccorohitvā pattikova → paccārohitvā pattiko va (pts) | yāvatikā → yāvatiko (bj: PTS) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Il avança avec son carosse aussi loin que le terrain le permettait, puis descendit et s’approcha du Bouddha à pied. Il s’inclina et s’assit sur le côté. Le Bouddha lui dit,

“kiṁ nu te, mahārāja, rājā vā māgadho seniyo bimbisāro kupito vesālikā vā licchavī aññe vā paṭirājāno”ti?
vā → (bj, sya-all, pts) | rājā → So Si; Skt omit; Bm rājā vā. (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt, th) | kiṁ → kin (pts) | paṭirājānoti → paṭirājāno ti (pts)
« Que se passe-t-il, grand roi ? Est-ce que le roi Seniya Bimbisāra de Magadha est fâché contre vous, ou les Licchavis of Vesālī, ou quelque autre dirigeant opposé ? »

“Na kho me, bhante, rājā māgadho seniyo bimbisāro kupito, nāpi vesālikā licchavī, nāpi aññe paṭirājāno.
nāpi → napi (bj, sya-all, pts) | pi → Bm nāpi. (pts note) | nāpi → na pi (pts)
« Non, sire.
Coro me, bhante, vijite aṅgulimālo nāma luddo lohitapāṇi hatapahate niviṭṭho adayāpanno pāṇabhūtesu.
lohitapāṇi → lohitapāṇī (sya-all, pts)
Dans mon royaume il y a un bandit appelé Aṅgulimāla. Il est violent, les mains couvertes de sang, un tueur endurci, impitoyable envers les êtres vivants…
Tena gāmāpi agāmā katā, nigamāpi anigamā katā, janapadāpi ajanapadā katā.
gāmāpi → gāmā pi (pts) | nigamāpi → nigamā pi (pts) | janapadāpi → janapadā pi (pts)
So manusse vadhitvā vadhitvā aṅgulīnaṁ mālaṁ dhāreti. Tāhaṁ, bhante, paṭisedhissāmī”ti.
tāhaṁ → nāhaṁ (pts)
Je dois l’arrêter. »

“Sace pana tvaṁ, mahārāja, aṅgulimālaṁ passeyyāsi kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajitaṁ, virataṁ pāṇātipātā, virataṁ adinnādānā, virataṁ musāvādā, ekabhattikaṁ, brahmacāriṁ, sīlavantaṁ, kalyāṇadhammaṁ, kinti naṁ kareyyāsī”ti?
naṁ → taṁ (sya-all)
« Mais grand roi, supposez que vous verriez que cet Aṅgulimāla s’est rasé les cheveux et la barbe, a revêtu des robes ocres, et a quitté la vie laïque pour la vie errante. Et qu’il s’abstienne de tuer des créatures vivantes, de voler, et de mentir ; qu’il ne mange qu’une partie de la journée, qu’il soit chaste, de comportement éthique, et de bon caractère. Que lui feriez-vous ? »

“Abhivādeyyāma vā, bhante, paccuṭṭheyyāma vā āsanena vā nimanteyyāma, abhinimanteyyāma vā naṁ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi, dhammikaṁ vā assa rakkhāvaraṇaguttiṁ saṁvidaheyyāma.
vā → vā mayaṁ (bj) | abhinimanteyyāma vā → abhinimanteyyāmapi (bj) | saṁvidaheyyāma → So Skt Si; Bm saṁvideyyāma (pts note) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (bjt, pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārehi → cīvara piṇḍapāta senāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārehi (th)
« Je m’inclinerai devant lui, me lèverai en sa présence, ou lui offrirai un siège. Je l’inviterai à accepter des robes, des aumônes, un logis, et des médicaments et nécessaires contre les maladies. Et j’organiserai sa protection et sa garde.
Kuto panassa, bhante, dussīlassa pāpadhammassa evarūpo sīlasaṁyamo bhavissatī”ti?
panassa → pan assa (pts)
Mais sire, comment un homme aussi immoral et mauvais pourrait jamais avoir une telle vertue et une telle retenue ? »

Tena kho pana samayena āyasmā aṅgulimālo bhagavato avidūre nisinno hoti.Alors à ce moment Vénérable Aṅgulimāla était assis non loin du Bouddha. Atha kho bhagavā dakkhiṇaṁ bāhuṁ paggahetvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:
dakkhiṇaṁ bāhuṁ → dakkhiṇabāhaṁ (sya-all, pts) | pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | bāhuṁ → dakkhiṇabāhaṁ (bj: PTS) | dakkhiṇabāhaṁ → Bm dakkhiṇaṁ bāhuṁ. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)
Alors le Bouddha pointa avec son bras droit et dit au roi,
“eso, mahārāja, aṅgulimālo”ti.
aṅgulimāloti → aṅgulimālo ti (pts)
« Grand roi, voici Aṅgulimāla. »

Atha kho rañño pasenadissa kosalassa ahudeva bhayaṁ, ahu chambhitattaṁ, ahu lomahaṁso.
ahudeva → ahud eva (pts)
Alors le roi eût très peur, fut effrayé, ses cheveux se dressant sur sa tête.
Atha kho bhagavā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhītaṁ saṁviggaṁ lomahaṭṭhajātaṁ viditvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | saṁviggaṁ lomahaṭṭhajātaṁ → saṁviggalomahaṭṭhajātaṁ (sya-all, pts) | etadavoca → etadavoca mā bhāyi mahārāja (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)
Voyant ceci, le Bouddha lui dit,
“mā bhāyi, mahārāja, natthi te ito bhayan”ti.
mahārāja → mahārāja mā bhāyi mahārāja (bj) | ito → ato (bj) | ito bhayanti → ato bhayan ti (pts) | ato → So Sk Bu; Bm Si ito. (pts note) | natthi → mā bhāyi mahārāja na tthi (pts)
« Ne craignez rien, grand roi. Vous n’avez rien à craindre de lui. »
Atha kho rañño pasenadissa kosalassa yaṁ ahosi bhayaṁ vā chambhitattaṁ vā lomahaṁso vā so paṭippassambhi.
chambhitattaṁ → chimbhitattaṁ (sya-all) | paṭippassambhi → So Skt Si; Bm paṭipasambhi. (pts note)
Alors la peur du roi disparut.

Atha kho rājā pasenadi kosalo yenāyasmā aṅgulimālo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ aṅgulimālaṁ etadavoca:
yenāyasmā → yen āyasmā (pts) | tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Alors le roi s’approcha de Aṅgulimāla et dit,
“ayyo no, bhante, aṅgulimālo”ti?
aṅgulimāloti → aṅgulimālo ti (pts)
« Sire, le maître est-il vraiment Aṅgulimāla ? »

“Evaṁ, mahārājā”ti.
Evaṁ → Bm adds mayhaṁ. (pts note)
« Oui, grand roi. »

“Kathaṅgotto ayyassa pitā, kathaṅgottā mātā”ti?
kathaṅgotto → kathaṁgotto bhante (bj, pts) | kathaṅgottā → kathaṁgottā ayyassa (sya-all) | Kathaṁgottā → Si adds ayyassa; Bm kathaṁgotto. (pts note) | kathaṅgottā mātāti → kathaṁgottā mātā ti (pts)
« De quels clans étaient votre père et votre mère ? »

“Gaggo kho, mahārāja, pitā, mantāṇī mātā”ti.
mantāṇī → mantānī (bj, sya-all) | Gaggo → So Skt Si Bu; Bm Bhaggo. (pts note) | Mantāṇī → So Sk Bu; Bm Si St Mantānī. (pts note) | mātāti → mātā ti (pts)
« Mon père était un Gagga, et ma mère une Mantāṇī. »

“Abhiramatu, bhante, ayyo gaggo mantāṇiputto.
mantāṇiputto → mantānīputto (sya-all) | mantāṇiputto ahamayyassa → mantāṇīputto aham ayyassa (pts)
« Sire, que le maître Gagga, fils de Mantāṇī, soit heureux.
Ahamayyassa gaggassa mantāṇiputtassa ussukkaṁ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānan”ti.
mantāṇiputtassa → mantānīputtassa (bj, sya-all); mantāṇīputtassa (pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti → parikkhārehīti (bj: sīmu8) | mantāṇiputtassa → mantānīputassa (th) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti → cīvara piṇḍapāta senāsana gilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti (th) | ahamayyassa → aham ayyassa (pts) | cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānanti → cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan ti (pts)
Je m’assurerai que vous receviez des robes, des aumônes, un logis, et des médicaments et nécessaires contre les maladies. »

Tena kho pana samayena āyasmā aṅgulimālo āraññiko hoti piṇḍapātiko paṁsukūliko tecīvariko.
āraññiko → āraññako (bj, sya-all, pts)
Mais en ce temps Vénérable Aṅgulimāla vivait dans la nature, se nourissait uniquement de nourriture reçue par aumône, et possédait seulement trois robes.
Atha kho āyasmā aṅgulimālo rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)
Ainsi il dit au roi,
“alaṁ, mahārāja, paripuṇṇaṁ me cīvaran”ti.
cīvaranti → ticīvaranti (bj, sya-all, pts) | cīvaranti → ticīvaran ti (pts)
« Cela suffit, grand roi. Mes robes de moine sont complètes. »

Atha kho rājā pasenadi kosalo yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Alors le roi retourna vers le Bouddha, s’inclina, s’assit sur un côté, et lui dit,
“acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all)
« C’est incroyable, Sire, c’est extraordinaire !
Yāvañcidaṁ, bhante, bhagavā adantānaṁ dametā, asantānaṁ sametā, aparinibbutānaṁ parinibbāpetā.
asantānaṁ → asamentānaṁ (sya-all) | asantānaṁ → asamentānaṁ (bj: syā) | aparinibbutānaṁ → apparinibbutānaṁ (bj: syā) | aparinibbutānaṁ → Si appar-. (pts note) | parinibbāpetā → So Bm Si; Skt parinibbutāpetvā. (pts note) | yāvañcidaṁ → yāvañ idaṁ (pts)
Comme le Bouddha soumet ceux qui sont sauvages, appaise ceux qui sont violents, et éteint ceux qui brûlent !
Yañhi mayaṁ, bhante, nāsakkhimhā daṇḍenapi satthenapi dametuṁ so bhagavatā adaṇḍena asattheneva danto.
asattheneva → asatthena (sya-all, km) | asattheneva → asatthena (bj: syā) | asattheneva → asatthena (cck: syā. kaṁ.) | eva → So St Bm; Sk va; Si omits eva. (pts note) | yañhi → yaṁ hi (bjt, th, pts) | daṇḍenapi satthenapi → daṇḍena pi satthena pi (pts) | asattheneva → asatthen eva (pts)
Car enfin je n’ai pas pu le soumettre par le baton ni l’épée, mais le Bouddha l’a soumis sans le baton et sans l’épée.
Handa ca dāni mayaṁ, bhante, gacchāma;
Handa ca dāni → handadāni (sya-all, km, pts1ed) | handa ca dāni → handadāni (sya-all) | ca → (pts) | dāni → handadāni (bj: syā, PTS) | dāni → handa dāni (cck: syā. kaṁ. pī.) | Handa → Skt add ca. (pts note)
Bien, à présent, Sire, je dois partir.
bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
ti → Bm bahūkiccā, but bahukaraṇīyāti. (pts note) | bahukaraṇīyāti → bahukaraṇīyā ti (pts)
J’ai bien des devoirs, et beaucoup à faire. »

“Yassadāni, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassadāni tvaṁ (bj) | tvaṁ → Bm Si omits tvaṁ. (pts note) | yassadāni → yassa dāni tvaṁ (pts)
« S’il vous plait, grand roi, allez à votre convenance. »
Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
uṭṭhāyāsanā → uṭṭhāy āsanā (pts)
Alors le roi Pasenadi se leva de son siège, s’inclina, et respectueusement fit le tour du Bouddha, en le gardant sur sa droite, avant de partir.

Atha kho āyasmā aṅgulimālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiyaṁ piṇḍāya pāvisi.
pattacīvaramādāya sāvatthiyaṁ → pattacīvaraṁ ādāya sāvatthiṁ (bj, pts) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiṁ (sya-all) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ)
Alors Vénérable Aṅgulimāla s’habilla le matin et, prenant son bol et sa robe, entra dans Sāvatthī pour l’aumône.
Addasā kho āyasmā aṅgulimālo sāvatthiyaṁ sapadānaṁ piṇḍāya caramāno aññataraṁ itthiṁ mūḷhagabbhaṁ vighātagabbhaṁ.
vighātagabbhaṁ → visātagabbhaṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | vighātagabbhaṁ → visātagabbhaṁ (bj: PTS, syā) | vighātagabbhaṁ → visātagabbhaṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | mūḷhagabbhaṁ → So Sk Si Bu; Bm pāvīsi. 12 Bm Si mu-. (pts note) | visātagabbhaṁ → So Bm Si, as Skt infra; Skt here vighātag-. (pts note)
Alors qu’il marchait au hasard pour la quête de nourriture il vit une femme en train d’accoucher avec douleur et difficulté.
Disvānassa etadahosi:
disvānassa etadahosi → disvān assa etad ahosi (pts)
Voyant ceci, il  lui vint à l’esprit,
“kilissanti vata, bho, sattā;« Oh, les êtres souffrent de tant de peines ! kilissanti vata, bho, sattā”ti.
sattāti → sattā ti (pts)
Oh, les êtres souffrent de tant de peines !

Atha kho āyasmā aṅgulimālo sāvatthiyaṁ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā aṅgulimālo bhagavantaṁ etadavoca:
tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
Alors après avoir marché dans Sāvatthī pour la quête de nourriture, après le repas, à son retour de la quête, il alla vers le Bouddha, s’inclina, s’assit sur un côté, et lui dit ce qui c’était passé. Le Bouddha lui dit,
“idhāhaṁ, bhante, pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisiṁ.
pubbaṇhasamayaṁ → pubbanhasamayaṁ (bj) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (bj: sīmu8, machasaṁ) | Idhāhaṁ → Sk omits. (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, th, pts)
Addasaṁ kho ahaṁ, bhante, sāvatthiyaṁ sapadānaṁ piṇḍāya caramāno aññataraṁ itthiṁ mūḷhagabbhaṁ vighātagabbhaṁ.
vighātagabbhaṁ → visātagabbhaṁ (sya-all, pts) | vighātagabbhaṁ → visātagabbhaṁ (bj: PTS, syā)
Disvāna mayhaṁ etadahosi:
mayhaṁ → me (bj, sya-all) | mayhaṁ etadahosi → me etad ahosi (pts) | me → Bm assa. (pts note)
‘kilissanti vata bho sattā, kilissanti vata bho sattā’”ti.
sattāti → sattā ti (pts)
“Tena hi tvaṁ, aṅgulimāla, yena sā itthī tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā taṁ itthiṁ evaṁ vadehi:
itthī → itthi (bj) | sā itthī tenupasaṅkama → sāvatthi ten upasaṁkama (pts) | itthi → sāvatthi (bj: PTS) | itthī → katthaci potthake yena sāvatthīti pāṭho dissati (sya-all note) | Sāvatthi → Bm Si sā itthi, the latter with note that katthaci potthake Yena Sāvaṭṭhīti pāṭho dissati. (pts note) | tena hi → tenahi (th) | sā itthī tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → sāvatthi ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)
« Bien, alors, Aṅgulimāla, va vers cette femme et dit lui :

‘yatohaṁ, bhagini, jāto nābhijānāmi sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetā, tena saccena sotthi te hotu, sotthi gabbhassā’”ti.
yatohaṁ, bhagini, jāto → bhagini jātiyā jāto (si) | yatohaṁ → yato ahaṁ (pts) | jāto → jātiyā jāto (bj: sīmu8) | jāto → bhagini jātiyā jāto (cck: sī.) | bhagini → Skt add jātiyā, which is omitted in Bm Si Bu. (pts note)
‘Depuis que je suis né, soeur, je ne me souviens pas avoir intentionellement pris la vie d’une créature vivante. Par cette vérité, que ton enfant et toi soyez sains et saufs. »

“So hi nūna me, bhante, sampajānamusāvādo bhavissati.
nūna → nuna (pts) | hi → Bm 'haṁ. (pts note) | bhante → Sk omits bhante & Bm omits me. (pts note)
« Mais sire, ne serait-ce pas mentir délibérement ?
Mayā hi, bhante, bahū sañcicca pāṇā jīvitā voropitā”ti.
pāṇā → Sk Bm pāṇaṁ. (pts note) | ti → So Skt Si; Bm voropetā, as Skt Si supra & infra. (pts note) | voropitāti → voropitā ti (pts)
Car j’ai intentionellement tué de nombreuses créatures vivantes. »

“Tena hi tvaṁ, aṅgulimāla, yena sā itthī tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā taṁ itthiṁ evaṁ vadehi:
sā itthī tenupasaṅkama → sāvatthi ten upasaṁkama (pts) | itthī → sāvatthi (bj: PTS) | tena hi → tenahi (th) | sā itthī tenupasaṅkama upasaṅkamitvā → sāvatthi ten upasaṁkama upasaṁkamitvā (pts)
« Dans ce cas, Aṅgulimāla, va vers cette femme et dit lui :

‘yatohaṁ, bhagini, ariyāya jātiyā jāto, nābhijānāmi sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetā, tena saccena sotthi te hotu, sotthi gabbhassā’”ti.
yatohaṁ → yato aham (pts)
‘Depuis que je suis né de ma noble naissance, soeur, je ne me souviens pas avoir intentionellement pris la vie d’une créature vivante. Par cette vérité, que ton enfant et toi soyez sains et saufs. »

“Evaṁ, bhante”ti kho āyasmā aṅgulimālo bhagavato paṭissutvā yena sā itthī tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā taṁ itthiṁ etadavoca:
sā itthī tenupasaṅkami → sāvatthi ten upasaṁkami (pts) | etadavoca yatohaṁ → etad avoca yato ahaṁ (pts) | itthī → sāvatthi (bj: PTS) | bhanteti → bhante ti (pts) | paṭissutvā → paṭisutvā (pts) | sā itthī tenupasaṅkami upasaṅkamitvā → sāvatthi ten upasaṁkami upasaṁkamitvā (pts)
« Oui, sire, » répondit Aṅgulimāla. Il alla vers cette femme et lui dit :

“yatohaṁ, bhagini, ariyāya jātiyā jāto, nābhijānāmi sañcicca pāṇaṁ jīvitā voropetā, tena saccena sotthi te hotu, sotthi gabbhassā”ti.
yatohaṁ → ahaṁ (pts)
‘Depuis que je suis né de ma noble naissance, soeur, je ne me souviens pas avoir intentionellement pris la vie d’une créature vivante. Par cette vérité, que ton enfant et toi soyez sains et saufs. »

Atha khvāssā itthiyā sotthi ahosi, sotthi gabbhassa.
khvāssā → kho sotthi (bj) | sotthi → (bj, pts) | khvāssā itthiyā sotthi → kho sotthitthiyā (sya-all) | ahosi → atha khvāssā ithiyā sotthi ahosi (bj: sīmu8, machasaṁ) | itthiyā → So Skt Si; Bm atha khavāssā itthiyā sotthi. (pts note) | khvāssā → kho sotth (pts)
Alors cette femme fut saine et sauve, et son enfant aussi.

Atha kho āyasmā aṅgulimālo eko vūpakaṭṭho appamatto ātāpī pahitatto viharanto nacirasseva—yassatthāya kulaputtā sammadeva agārasmā anagāriyaṁ pabbajanti, tadanuttaraṁ—brahmacariyapariyosānaṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihāsi.
nacirasseva → na cirasseva (bjt) | nacirasseva yassatthāya → na cirass eva yass atthāya (pts) | tadanuttaraṁ → tad anuttaraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
Alors Aṅgulimāla, vivant seul, reclu, diligent, assidu, et résolu, réalisa rapidement la fin suprème du chemin spirituel dans cette vie même. Il vécut ayant achevé avec sa propre vision le but pour lequel les gentilhommes, avec raison, quittent la vie laïque pour la vie errante.

“Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti abbhaññāsi.Il comprit : « La renaissance a pris fin ; le voyage spirituel a été complété ; ce qui devait être fait a été fait ; il n’y a plus rien à cette place. » Aññataro kho panāyasmā aṅgulimālo arahataṁ ahosi.
aññataro → aññataro ca (bj) | panāyasmā → pan āyasmā (pts)
Et Vénérable Aṅgulimāla devint un des êtres parfaits.

Atha kho āyasmā aṅgulimālo pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya sāvatthiṁ piṇḍāya pāvisi.
sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (sya-all) | Sāvatthiṁ → So Bm; Skt (as usually) & Si Sāvatthiyaṁ. (pts note) | pattacīvaramādāya → pattacīvaraṁ ādāya (bjt, pts)
Alors Vénérable Aṅgulimāla s’habilla le matin et, prenant son bol et sa robe, entra dans Sāvatthī  pour l’aumône.
Tena kho pana samayena aññenapi leḍḍu khitto āyasmato aṅgulimālassa kāye nipatati, aññenapi daṇḍo khitto āyasmato aṅgulimālassa kāye nipatati, aññenapi sakkharā khittā āyasmato aṅgulimālassa kāye nipatati.
nipatati → Sk na patati; Bu kāye patati (in commentary). (pts note) | sakkharā → Si sakkarā. (pts note) | aññenapi → aññena pi (pts)
Or à ce moment quelqu’un lança une pierre qui frappa Aṅgulimāla, quelqu’un d’autre lança un bâton, et quelqu’un d’autre lança des graviers.
Atha kho āyasmā aṅgulimālo bhinnena sīsena, lohitena gaḷantena, bhinnena pattena, vipphālitāya saṅghāṭiyā yena bhagavā tenupasaṅkami.
gaḷantena → galantena (bj) | vipphālitāya → vipphāritāya (bj: sīmu8) | vipphālitāya → Skt vippāritāya; Bm vippālitāya; Si viphālitāya. (pts note) | saṅghāṭiyā → saṁghāṭiyā (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṁkami (pts)
Alors Aṅgulimāla, la tête ouverte, en sang, son bol brisé, et sa robe extérieure déchirée, alla vers le Bouddha.

Addasā kho bhagavā āyasmantaṁ aṅgulimālaṁ dūratova āgacchantaṁ.
dūratova → dūrato va (pts)
Le Bouddha le vit arriver de loin,
Disvāna āyasmantaṁ aṅgulimālaṁ etadavoca:
disvāna → disvā (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)
et lui dit,
“adhivāsehi tvaṁ, brāhmaṇa, adhivāsehi tvaṁ, brāhmaṇa.« Endure-le, brahmin ! Endure-le, brahmin ! Yassa kho tvaṁ, brāhmaṇa, kammassa vipākena bahūni vassāni bahūni vassasatāni bahūni vassasahassāni niraye pacceyyāsi tassa tvaṁ, brāhmaṇa, kammassa vipākaṁ diṭṭheva dhamme paṭisaṁvedesī”ti.
brāhmaṇa → (bj, sya-all, pts) | tvaṁ → Bm adds brāhmaṇa. (pts note) | pacceyyāsi → paceyyāsi (th) | diṭṭheva → diṭṭhe va (pts)
Tu fais l’expérience dans cette vie même du résultat de tes actions qui auraient pu te causer d’être tourmenté en enfer pendant de nombreuses années, plusieurs centaines ou milliers d’années. »

Atha kho āyasmā aṅgulimālo rahogato paṭisallīno vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedi;
vimuttisukhaṁ paṭisaṁvedi → vimuttisukhapaṭisaṁvedī (bj) | paṭisaṁvedi → paṭisaṁvedī (sya-all, pts) | paṭisallīno → patisallīno (pts) | patisallīno → Bm paṭisallīno. Cf. p. 23 supra. (pts note)
Plus tard, alors qu’il s’était retiré, Vénérable Aṅgulimāla faisait l’expérience du bien-être suprème de la libération.
tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi:
udānesi → Cf. Theragāthā p. 81; Dhp. l. 172--3, 382, 80, 26--7; Vinaya II 196. (pts note)
A cette occasion il exprima les sentiments de son coeur :

“Yo pubbeva pamajjitvā, pacchā so nappamajjati;
pubbeva → yo ca pubbe (bj, sya-all, km, pts1ed) | pubbeva → ca pubbe (pts) | pubbeva → yo ca pubbe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | ca → So Skt Si; Bm inserts va after pubbe. (pts note)
« Lui qui autrefois était négligent, mais s’est tourné vers la vigilance,
Somaṁ lokaṁ pabhāseti, abbhā muttova candimā.
Somaṁ → so imaṁ (bj) | somaṁ → so imaṁ (bj) | Somaṁ → so imaṁ (cck: sī.) | maṁ → So Bm Si Bu; Skt so imaṁ. (pts note) | somaṁ → so maṁ (pts) abbhā muttova → abbhāmuttova (th) | muttova → mutto va (pts)
illumine le monde, comme la lune libre de nuages.

Yassa pāpaṁ kataṁ kammaṁ, kusalena pidhīyati;
pidhīyati → pithīyati (bj, sya-all, km, pts1ed) | pidhīyati somaṁ → pithīyati so imaṁ (bj); pithīyati so maṁ (pts) | pidhīyati → pithīyati (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pithīyati → So Skt Si; Bm pidhiyyati. (pts note)
Quiconque dont la mauvaise action est supplantée par la bonne,
Somaṁ lokaṁ pabhāseti, abbhā muttova candimā.
somaṁ → imaṁ (bjt) | somaṁ → so maṁ (pts) abbhā muttova → abbhāmuttova (th) | muttova → mutto va (pts)
illumine le monde, comme la lune libre de nuages.

Yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhasāsane;Un jeune moine, une jeune nonne dévoués à l’enseignement du Bouddha, Somaṁ lokaṁ pabhāseti, abbhā muttova candimā.
somaṁ → so imaṁ (bj) | somaṁ → so maṁ (pts) abbhā muttova → abbhāmuttova (th) | muttova → mutto va (pts)
illuminent le monde, comme la lune libre de nuages.

Disā hi me dhammakathaṁ suṇantu, disā hi me yuñjantu buddhasāsane;Que même mes ennemis entendent un enseignement du Dhamma ! que même mes ennemis se consacrent à l’enseignement du Bouddha ! Disā hi me te manujā bhajantu, ye dhammamevādapayanti santo.
manujā → manuje (bj); manusse (pts) | manuje → manussā (bj: sīmu8); manujā (bj: machasaṁ, syā); manusse (bj: PTS) | manusse → So Skt; Bm Si (&? Bu) manujā. (pts note) dhammam → So Bm Bu; Si dhammevādapayanti; Skt dhammemevād-. (pts note) | dhammamevādapayanti → dhammam ev ādapayanti (pts)
Que même mes ennemis s’associent avec ces bonnes personnes qui établissent les autres dans le Dhamma !

Disā hi me khantivādānaṁ, avirodhappasaṁsīnaṁ;
khantivādānaṁ avirodhappasaṁsīnaṁ → khantivodānaṁ avirodhappasaṁsanaṁ (sya-all) | khantivādānaṁ → khantivodāniṁ (bj: syā) | khantivādānaṁ → So Skt; Si khantivodānaṁ; Bm khantipavādānaṁ. (pts note) avirodhappasaṁsīnaṁ → avirodhappasaṁsinaṁ (bj) | avirodhappasaṁsinaṁ → avirodhappasaṁsanaṁ (bj: syā); saṁsinaṁ (bj: machasaṁ) | avirodhappasaṁsīnaṁ → So Bu; Skt av-inaṁ; Si avirodhapasaṁsanaṁ; Bm avirodhaṁ pasaṁsanaṁ. (pts note)
Que même mes ennemis entendent le Dhamma quand le moment est bon, de ceux qui enseignent l’acceptation,
Suṇantu dhammaṁ kālena, tañca anuvidhīyantu.
anuvidhīyantu → anuvidhiyantu (sya-all) | anuvidhīyantu → So Sk Si Bu; Bm anudhiyantu. (pts note) | tañca → tañ ca (pts)
qui louent le consentement ; et qu’ils suivent ce chemin !

Na hi jātu so mamaṁ hiṁse, aññaṁ vā pana kiñci naṁ;
pana kiñci naṁ → kañcanaṁ (bj); kañci naṁ (si, sya-all, km, pts1ed) | kiñci → kañci (sya-all, pts) | vā → va (pts) | kañcanaṁ → kiñci naṁ (bj: machasaṁ) | naṁ → kañci naṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); kañcanaṁ (cck: ?)
Pour qu’alors ils ne souhaitent jamais de mal ni envers moi, ni envers les autres.
Pappuyya paramaṁ santiṁ, rakkheyya tasathāvare.
tasathāvare → So Skt Si Bu; Bm tasathāvaraṁ. (pts note)
Etant arrivés à l’ultime paix, ils prennent soin de toutes créatures fortes ou frêles.

Udakañhi nayanti nettikā, usukārā namayanti tejanaṁ;
udakañhi → udakaṁ hi (bjt, pts) namayanti → damayanti (mr) | namayanti → damayanti (cck: ka.)
Ainsi les irrigateurs guident l’eau, et les armuriers allongent les flèches ;
Dāruṁ namayanti tacchakā, attānaṁ damayanti paṇḍitā.les charpentiers sculptent le bois, mais les sages soumettent leur esprit.

Daṇḍeneke damayanti, aṅkusehi kasāhi ca;
daṇḍeneke → daṇḍen eke (pts) aṅkusehi → aṅkusebhi (sya-all)
Certains soumettent par le bâton, d’autres avec des aiguillons, et certains avec des fouets.
Adaṇḍena asatthena, ahaṁ dantomhi tādinā.
dantomhi → daṇḍomhi (sya-all) | danto → Si daṇḍo. (pts note) | dantomhi → danto mhi (pts)
Mais celui qui est détaché m’a soumis sans le bâton et sans l’épée.

Ahiṁsakoti me nāmaṁ, hiṁsakassa pure sato;
ahiṁsakoti → ahiṁsako ti (pts) pure → Bm pūre. (pts note)
Mon nom est ’Inoffensif’ bien que je fus dangereux.
Ajjāhaṁ saccanāmomhi, na naṁ hiṁsāmi kiñci naṁ.
saccanāmomhi → saccanāmo mhi (pts) naṁ hiṁsāmi kiñci naṁ → kañci naṁ (si, sya-all, km, pts1ed); kañcanaṁ (?) | kiñci naṁ → kañcanaṁ (bj) | kiñci → kañci (sya-all, pts) | kañcanaṁ → kañci naṁ (bj: sīmu8, PTS, syā); kiñci naṁ (bj: machasaṁ) | naṁ → kañci naṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); kañcanaṁ (cck: ?)
Le nom que je porte aujourd’hui est le vrai, car je ne fais de mal à personne.

Coro ahaṁ pure āsiṁ, aṅgulimāloti vissuto;
aṅgulimāloti → aṅgulimālo ti (pts)
J’étais un bandit, le fameux Aṅgulimāla.
Vuyhamāno mahoghena, buddhaṁ saraṇamāgamaṁ.
saraṇamāgamaṁ lohitapāṇi → saraṇam āgamaṁ lohitapāṇī (pts)
Emporté par une grande crue, j’ai pris refuge dans le Bouddha.

Lohitapāṇi pure āsiṁ, aṅgulimāloti vissuto;
lohitapāṇi → lohitapāṇī (sya-all) | Lohitapāṇī → So Bm Si; Skt l-ṇiṁ. (pts note) aṅgulimāloti → aṅgulimālo ti (pts)
J’avais les mains couvertes de sang, le fameux Aṅgulimāla.
Saraṇagamanaṁ passa, bhavanetti samūhatā.
saraṇagamanaṁ → saraṇāgamanaṁ (pts) | Saraṇāgamanaṁ → Bm Si saraṇagamanaṁ. (pts note) | saraṇagamanaṁ passa → saraṇagamanaṁpassa (th) bhavanetti → So all MSS. (pts note)
Voyez le refuge que j’ai trouvé, le tunnel des renaissances est détruit.

Tādisaṁ kammaṁ katvāna, bahuṁ duggatigāminaṁ;
bahuṁ → bahu (bj: PTS)
De nombreuses sortes d’actions ai-je faites qui menaient à une mauvaise destination.
Phuṭṭho kammavipākena, aṇaṇo bhuñjāmi bhojanaṁ.
aṇaṇo → anaṇo (bj, sya-all, pts) | anaṇo → Bm Si anaṇo; Skt ānaṇo; Bu (thrice) aṇaṇo, adding aṇino ti pi pātho. (pts note)
Le résultat de mes actions m’a déjà frappé, ainsi libre de dettes, je savoure ma nourriture.

Pamādamanuyuñjanti, bālā dummedhino janā;
Pamādam → Sk not St, inserts mā. (pts note) | pamādamanuyuñjanti → pamādam anuyuñjanti (pts)
Imbéciles et simples d’esprit passent leur vie dans la négligence.
Appamādañca medhāvī, dhanaṁ seṭṭhaṁva rakkhati.
appamādañca → appamādañ ca (pts) seṭṭhaṁva → seṭṭhaṁ va (pts)
Mais les sages protègent l’assiduité comme leur plus beau trésor.

Mā pamādamanuyuñjetha, mā kāmarati santhavaṁ;
pamādamanuyuñjetha → pamādam anuyuñjetha (pts) kāmarati santhavaṁ → kāmaratisanthavaṁ (bjt, th, pts)
Ne passez pas votre vie dans la négligence, ne vous délectez pas dans l’érotisme.
Appamatto hi jhāyanto, pappoti vipulaṁ sukhaṁ.
vipulaṁ → paramaṁ (mr) | vipulaṁ → paramaṁ (cck: ka.) | vipulaṁ → So Skt Si; Bm paramaṁ. (pts note)
Car si vous êtes assidus et pratiquez l’immersion, vous atteindrez un bonheur abondant.

Svāgataṁ nāpagataṁ, nayidaṁ dummantitaṁ mama;
Svāgataṁ → sāgataṁ (bj, pts1ed) | nāpagataṁ → nāma sagataṁ (mr) | svāgataṁ → sāgataṁ (bj, pts) | sāgataṁ → svāgataṁ (bj: machasaṁ, syā) | Svāgataṁ → sāgataṁ (cck: sī. pī.) | nāpagataṁ → nāma sagataṁ (cck: ka.) | nāpagataṁ → So Skt Bu; Si svāgataṁ nāpagataṁ; Bm svāgataṁ nāma sagataṁ. (pts note) dummantitaṁ → So Bm Si & Skt (2nd time). (pts note) | dummantitaṁ → dummanti taṁ (th)
Il était bienvenu, non malvenu, le conseil que j’ai reçu était bon.
Saṁvibhattesu dhammesu, yaṁ seṭṭhaṁ tadupāgamaṁ.
Saṁvibhattesu → suvibhattesu (sya-all, km); paṭibhattesu (pts1ed); savibhattesu (mr) | saṁvibhattesu → suvibhattesu (sya-all); paṭibhattesu (pts) | saṁvibhattesu → suvibhattesu (bj: syā); paṭibhattesu (bj: PTS) | Saṁvibhattesu → suvibhattesu (cck: syā. kaṁ.); savibhattesu (cck: sī. ka.); paṭibhattesu (cck: pī.) | Paṭibhattesu → So Bu; Skt paṭihantesu; Si suvibhattesu; Bm savibh-. (pts note) tadupāgamaṁ svāgataṁ nāpagataṁ → tad upāgamaṁ sāgataṁ nāpagatam (pts)
De tous les enseignements bien expliqués, je suis arrivé au meilleur.

Svāgataṁ nāpagataṁ, nayidaṁ dummantitaṁ mama;
svāgataṁ → sāgataṁ (bj) | sāgataṁ → svāgataṁ (bj: machasaṁ, syā) | svāgataṁ nāpagataṁ → sāgataṁ nāpagatam (pts) dummantitaṁ → dummanti taṁ (th)
Il était bienvenu, non malvenu, le conseil que j’ai reçu était bon.
Tisso vijjā anuppattā, kataṁ buddhassa sāsanan”ti.
sāsananti → sāsanan ti (pts)
J’ai atteint les trois savoirs et rempli les instructions du Bouddha. »

Aṅgulimālasuttaṁ niṭṭhitaṁ chaṭṭhaṁ.

Principles · Rationale · Glossary · 6 Pali editions
MP3: Pali


Translations: English · Русский · Deutsch · Français · Italiano · ไทย