1.3. Ānāpānassatikathā
Ānāpānassati → ānāpānassatī (thag10.3:2 [Mahākappinattheragāthā]) | Ānāpānassatikathā → ānāpānakathā (sya-all, pts-vp-pli1, mr)
1.3.1 Gaṇanavāra
Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti—
ānāpānassatisamādhiṁ → ānāpānasati samādhiṁ (bj); ānāpānasatisamādhiṁ (pts-vp-pli1) | samadhikāni → samādhikāni (sya-all, pts-vp-pli1, csp1ed) | samadhikāni → samādhikāni (cck) | samādhiṁ → ānāpānassatisamādhiṁ (bj: machasaṁ, syā) | samadhikāni → samādhikāni (bj: machasaṁ, syā, PTS) | ānāpānassatisamādhiṁ → ānāpānasatisamādhiṁ (cck: sī. aṭṭha.)
aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni, aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni, terasa vodāne ñāṇāni, bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni, catuvīsati samādhivasena ñāṇāni, dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni, aṭṭha nibbidāñāṇāni, aṭṭha nibbidānulomañāṇāni, aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni, ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
paripanthe → paribandhe (mr) | satokārissa → satokārīsu (sya-all, pts-vp-pli1) | ti → apānanti (bj, sya-all, pts-vp-pli1, mr) | ca → (bj, pts) | bāttiṁsa → battiṁsa (bj) | nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni → nibbidāpaṭippassaddhāñāṇāni (bj); nibbidāyapaṭipassaddhiñāṇāni (pts) | bāttiṁsa satokārissa → battiṁsaṁ satokārīsu (sya-all, pts) | nibbidānulomañāṇāni → nibbidānulome ñāṇāni (sya-all) | aṭṭha → aṭṭha ca (bj: machasaṁ) | battiṁsa → bāttiṁsaṁ (bj: machasaṁ); battiṁ saṁ (bj: PTS, syā) | satokārissa → satokārisu (bj: syā, PTS) | paripanthe → paribandhe (cck: ka.) | satokārissa → satokārīsu (cck: syā.) | paripanthe → paribandhe, M.; paripanto, S. (pts note) | satokārīsu → satokāriya, S. M. (pts note)
Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni?
Kāmacchando samādhissa paripantho, nekkhammaṁ samādhissa upakāraṁ.
Byāpādo samādhissa paripantho, abyāpādo samādhissa upakāraṁ.
samādhissa → smādhissa (pts)
Thinamiddhaṁ samādhissa paripantho, ālokasaññā samādhissa upakāraṁ.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all, pts) | thinamiddhaṁ → thinamiddhaṁ (bj: machasaṁ)
Uddhaccaṁ samādhissa paripantho, avikkhepo samādhissa upakāraṁ.
Vicikicchā samādhissa paripantho, dhammavavatthānaṁ samādhissa upakāraṁ.
Avijjā samādhissa paripantho, ñāṇaṁ samādhissa upakāraṁ.
Arati samādhissa paripantho, pāmojjaṁ samādhissa upakāraṁ.
ti → āgāranti (sya-all, pts-vp-pli1) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)
Sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripanthā, sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakārā.
paripanthā → paripantho (sya-all) | upakārā → upakāraṁ (sya-all, pts) | paripanthā sabbepi → paripantho sabbe pi (pts)
Imāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni, aṭṭha ca upakāre ñāṇāni.
1.3.2. Soḷasañāṇaniddesa
Imehi soḷasahi ākārehi uducitaṁ cittaṁ samuducitaṁ cittaṁ ekatte santiṭṭhati, nīvaraṇehi visujjhati.
cittaṁ → (bj) | uducitaṁ cittaṁ samuducitaṁ cittaṁ → udupitacittaṁ samudupitacittaṁ (sya-all) | uducitaṁ → uddhataṁ (pts) | cittaṁ → uddhataṁ cittaṁ (bj: PTS); udupitacittaṁ (bj: syā) | samuducitaṁ → samuducitaṁ cittaṁ (bj: machasaṁ); samudupita cittaṁ (bj: syā); samuducittaṁ (bj: PTS); udujitaṁ cittaṁ samuducitaṁ (bj: a.pu); udājitaṁ cittaṁ samudājitaṁ (bj: a.pu) | samudupitacittaṁ → uddhataṁ cittaṁ pamuducittaṁ cittaṁ (sya-all: sī) | cittaṁ → uducitaṁ, M.; udupatacittaṁ, K., which gives uddhataṁ as vḷ. (pts note) | samuducittaṁ → samuducitaṁ, M.; pamuducittaṁ, S.; samudupatacittaṁ, K., with samuducittaṁ as vḷ. (pts note)
Katame te ekattā?
Nekkhammaṁ ekattaṁ, abyāpādo ekattaṁ, ālokasaññā ekattaṁ, avikkhepo ekattaṁ, dhammavavatthānaṁ ekattaṁ, ñāṇaṁ ekattaṁ, pāmojjaṁ ekattaṁ, sabbepi kusalā dhammā ekattā.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)
Nīvaraṇāti, katame te nīvaraṇā?
nīvaraṇāti → (bj, sya-all) | nīvaraṇāti katame → katāme (pts) | katame → nīvaraṇāti katame (bj: machasaṁ)
Kāmacchando nīvaraṇaṁ, byāpādo nīvaraṇaṁ, thinamiddhaṁ nīvaraṇaṁ, uddhaccakukkuccaṁ nīvaraṇaṁ, vicikicchā nīvaraṇaṁ, avijjā nīvaraṇaṁ, arati nīvaraṇaṁ, sabbepi akusalā dhammā nīvaraṇā.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all, pts) | uddhaccakukkuccaṁ → uddhaccaṁ (pts) | nīvaraṇā → S. M. omit nīvaraṇā. (pts note)
Nīvaraṇāti, kenaṭṭhena nīvaraṇā?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all) | kenaṭṭhena → kenatthena (bj: syā)
Niyyānāvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā.
niyyānāvaraṇaṭṭhena → niyyānāvāraṇaṭṭhena (bj: a.pu)
Nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.
Tena ca nekkhammena ariyā niyyanti.
nīyanti → niyyanti (bj: machasaṁ, PTS) | niyyanti → nīyanti, S. K. (pts note)
Kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.
Tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—
nappajānātīti → na pajānātīti (bj: PTS) | pajānātīti → nappajānātīti, S. K. (pts note)
kāmacchando niyyānāvaraṇaṁ.
Abyāpādo ariyānaṁ niyyānaṁ.
Tena ca abyāpādena ariyā niyyanti.
nīyanti → niyyanti (bj: machasaṁ, PTS)
Byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.
Tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—
nappajānātīti → na pajānātīti (bj: PTS)
byāpādo niyyānāvaraṇaṁ.
Ālokasaññā ariyānaṁ niyyānaṁ.
ālokasaññā → alokasaññā (bj)
Tāya ca ālokasaññāya ariyā niyyanti.
ālokasaññāya → alokasaññā (bj) | niyyanti thinamiddhaṁ → nīyanti thīnamiddhaṁ (sya-all)
Thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (pts)
Tena ca thinamiddhena nivutattā ālokasaññaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—
ālokasaññaṁ → alokasaññaṁ (bj) | thinamiddhena → thīnamiddhena (sya-all)
thinamiddhaṁ niyyānāvaraṇaṁ.
thinamiddhaṁ → thīnamiddhaṁ (sya-all)
Avikkhepo ariyānaṁ niyyānaṁ. Tena ca avikkhepena ariyā niyyanti. Uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ. Tena ca uddhaccena nivutattā avikkhepaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti— uddhaccaṁ niyyānāvaraṇaṁ.
Dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ. Tena ca dhammavavatthānena ariyā niyyanti. Vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ. Tāya ca vicikicchāya nivutattā dhammavavatthānaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti— vicikicchā niyyānāvaraṇaṁ.
Ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ. Tena ca ñāṇena ariyā niyyanti. Avijjā niyyānāvaraṇaṁ. Tāya ca avijjāya nivutattā ñāṇaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti— avijjā niyyānāvaraṇaṁ.
Pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all) | pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (bj: syā)
Tena ca pāmojjena ariyā niyyanti.
ca pāmojjena → pāmujjena (sya-all)
Arati niyyānāvaraṇaṁ.
Tāya ca aratiyā nivutattā pāmojjaṁ ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)
arati niyyānāvaraṇaṁ.
Sabbepi kusalā dhammā ariyānaṁ niyyānaṁ.
Tehi ca kusalehi dhammehi ariyā niyyanti.
ca kusalehi → (sya-all)
Sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.
niyyānāvaraṇā → niyyānāvaraṇaṁ (bj)
Tehi ca akusalehi dhammehi nivutattā kusale dhamme ariyānaṁ niyyānaṁ nappajānātīti—
sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā.
1.3.3. Upakkilesañāṇaniddesa
1.3.3.1. Paṭhamacchakka
Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā katame aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti?
soḷasavatthukaṁ → soḷasakavatthukaṁ (bj: sī.pāsi)
Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattavikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.
Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagataṁ cittaṁ samādhissa paripantho.
samādhissa → samādissa (pts)
Assāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.
assāsapaṭikaṅkhanā → assāsapaṭikaṅkhaṇā (sya-all)
Passāsapaṭikaṅkhanā nikanti taṇhācariyā samādhissa paripantho.
passāsapaṭikaṅkhanā → passāsapaṭikaṅkhaṇā (sya-all)
Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.
mucchanā → samucchinnā (sya-all: sī) | assāsenābhitunnassa → asāsenāti kucchinnassa, S. (pts note)
Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchanā samādhissa paripantho.
mucchanā → samudchinnā (sya-all note) | passāsenābhitunnassa → pasesenābhitunnassa, S. (pts note) | mucchanā → samucchinnā, S. and K. as vḷ. (pts note)
Anugacchanā ca assāsaṁ, passāsaṁ anugacchanā; Sati ajjhattavikkhepā- kaṅkhanā bahiddhāvikkhepapatthanā.
bahiddhāvikkhepapatthanā → vikkhepapanthanā (sya-all) | vikkhepapatthanā → cikkhepapanthanā (bj: syā) | bahiddhāvikkhepapatthanā → vikkhepapanthanā (cck: syā.)Assāsenābhitunnassa, passāsapaṭilābhe mucchanā; Passāsenābhitunnassa, assāsapaṭilābhe mucchanā.
mucchanā → ‘assāsenāti ayaṁ gāthā syāma potthake na dissate (bj note) | mucchanā → K. omits these two lines. (pts note)Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa;
ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ, syā) Yehi vikkhippamānassa, no ca cittaṁ vimuccati;
vikkhippamānassa → vikampamānassa (sya-all); vikkhepamānassa (pts-vp-pli1) | vikkhippamānassa → vikkhepamānassa (bj: PTS, syā); kampamānassa (bj: syā) | vikkhippamānassa → vikampamānassa (cck: syā.) | vikkhepamānassa → vikampa0, K.; avikkhepa-, S. (pts note) ca → ce (sya-all) | ca → noce (bj: syā) | ca → ce, K. (pts note) Vimokkhaṁ appajānantā, te honti parapattiyāti.
1.3.3.2. Dutiyacchakka
Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—
samādhissa paripantho.
paripantho → paribandho, M., always. (pts note)
Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—
samādhissa paripantho.
Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—
āvajjato → āvajjate (bj)
samādhissa paripantho.
Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampati—
samādhissa paripantho.
Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampati—
samādhissa paripantho.
Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampati—
samādhissa paripantho.
Nimittaṁ āvajjamānassa, assāse vikkhipate mano;
vikkhippate → vikkhipate (bj: machasaṁ, PTS) | vikkhipate → vikkhepate, S.; vikkhippate, K. (pts note) Assāsaṁ āvajjamānassa, nimitte cittaṁ vikampati.Nimittaṁ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano; Passāsaṁ āvajjamānassa, nimitte cittaṁ vikampati.
Assāsaṁ āvajjamānassa, passāse vikkhipate mano; Passāsaṁ āvajjamānassa, assāse cittaṁ vikampati.
Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa; Yehi vikkhippamānassa, no ca cittaṁ vimuccati;
vikkhippamānassa → vikampamānassa (sya-all); vikkhepamānassa (pts) | vikkhepamānassa → vikampa-, K.; vikkhamba-, S. (pts note) vimuccati → vikampati (bj) | ca → ce (sya-all) | ca → ce, K. (pts note) Vimokkhaṁ appajānantā, te honti parapattiyāti.
1.3.3.3. Tatiyacchakka
Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ—
samādhissa paripantho.
paripantho → paribandho, M., always. (pts note)
Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ—
anāgatapaṭikaṅkhanaṁ → anāgatapaṭikaṅkhaṇaṁ (sya-all) | vikampitaṁ → vikkhambhitaṁ (pts) | vikampitaṁ → ‘vikkhambhitaṁ (bj: PTS) | vikkhambhitaṁ → vikampitaṁ, M. K. (pts note)
samādhissa paripantho.
Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ—
samādhissa paripantho.
Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ—
samādhissa paripantho.
Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ—
abhinataṁ → abhiññātaṁ (sya-all); abhiṇataṁ (pts) | abhinataṁ → ‘abhiṇataṁ (bj: PTS); abhiññātaṁ (bj: syā) | abhiññātaṁ → abhinataṁ (sya-all note)
samādhissa paripantho.
Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ—
apanataṁ → apaññātaṁ (sya-all); apaṇataṁ (pts) | apanataṁ → apaṇataṁ (bj: PTS); apaññāhaṁ (bj: syā) | apaññātaṁ → apanataṁ (sya-all note)
samādhissa paripantho.
Atītānudhāvanaṁ cittaṁ, anāgatapaṭikaṅkhanaṁ līnaṁ;
anāgatapaṭikaṅkhanaṁ → anāgatapāṭikaṅkhaṇaṁ (sya-all) Atipaggahitaṁ abhinataṁ, apanataṁ cittaṁ na samādhiyati.
abhinataṁ apanataṁ → abhiññātaṁ apaññātaṁ (sya-all, pts) | abhinataṁ → ‘abhiṇataṁ (bj: PTS); abhiññātaṁ (bj: syā) | abhiññātaṁ → abhinataṁ, S. and K. as vḷ. (pts note) apanataṁ → apaṇataṁ (bj: PTS); apaññāhaṁ (bj: syā) | apaññātaṁ → apagataṁ, S.; apanataṁ, K. as vḷ. (pts note)Cha ete upakkilesā, ānāpānassatisamādhissa; Yehi upakkiliṭṭhasaṅkappo, adhicittaṁ nappajānātīti.
nappajānātīti → nappajānātiti tatiyaṁ chakkaṁ (bj)
Assāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato ajjhattaṁ vikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Passāsādimajjhapariyosānaṁ satiyā anugacchato bahiddhāvikkhepagatena cittena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Assāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
assāsapaṭikaṅkhanāya → assāsapaṭikaṅkhaṇāya (sya-all)
Passāsapaṭikaṅkhanāya nikantiyā taṇhācariyāya kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
passāsapaṭikaṅkhanāya → passāsapaṭikaṅkhaṇāya (sya-all)
Assāsenābhitunnassa passāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
mucchitattā → mucchanattā (sya-all note) | mucchitattā → mucchanattā, K. as vḷ. (pts note)
Passāsenābhitunnassa assāsapaṭilābhe mucchitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Nimittaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Assāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
vikampitattā → vikappitattā (bj)
Nimittaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
vikampitattā → vikkhambhitattā (sya-all note)
Passāsaṁ āvajjato nimitte cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Assāsaṁ āvajjato passāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Passāsaṁ āvajjato assāse cittaṁ vikampitattā kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Atītānudhāvanena cittena vikkhepānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Anāgatapaṭikaṅkhanena cittena vikampitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
anāgatapaṭikaṅkhanena → anāgatapāṭikaṅkhena (sya-all) | vikampitena → vikkhambhitena (sya-all note) | anāgatapaṭikaṅkhanena → pātikaṅkhena, K. (pts note) | vikkhambhitena → vikampitena, M. K. as vḷ. (pts note)
Līnena cittena kosajjānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
Atipaggahitena cittena uddhaccānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
atipaggahitena → atipaggagitena (pts)
Abhinatena cittena rāgānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
abhinatena → abhiññātena (sya-all); abhiṇatena (pts) | abhiññātena → abhinatena (sya-all note)
Apanatena cittena byāpādānupatitena kāyopi cittampi sāraddhā ca honti iñjitā ca phanditā ca.
apanatena → apaññātena (sya-all); apaṇatena (pts) | apaññātena → apanatena (sya-all note)
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā abhāvitā;
paripuṇṇā → paripuṇṇaṁ (bj); aparipuṇṇā (sya-all) | paripuṇṇaṁ → ānāpānassati yassa paripuṇṇā (bj: machasaṁ); yassa aparipuṇṇā (bj: syā, PTS) | aparipuṇṇā → paripuṇṇā, S. M. (pts note) Kāyopi iñjito hoti, cittampi hoti iñjitaṁ; Kāyopi phandito hoti, cittampi hoti phanditaṁ.Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā subhāvitā;
paripuṇṇā → paripuṇṇaṁ (bj) Kāyopi aniñjito hoti, cittampi hoti aniñjitaṁ; Kāyopi aphandito hoti, cittampi hoti aphanditanti.
aphanditanti imehi → aphanditan ti tehi (pts)
Imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato khaṇikasamodhānā ime aṭṭhārasa upakkilesā uppajjanti.
imehi → tehi (bj, sya-all)
1.3.4. Vodānañāṇaniddesa
Katamāni terasa vodāne ñāṇāni?
Atītānudhāvanaṁ cittaṁ vikkhepānupatitaṁ;
taṁ vivajjayitvā ekaṭṭhāne samādahati—
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Anāgatapaṭikaṅkhanaṁ cittaṁ vikampitaṁ;
anāgatapaṭikaṅkhanaṁ → anāgatapaṭikaṅkhaṇaṁ (sya-all) | vikampitaṁ → vikkhambhitaṁ (pts) | vikampitaṁ → vikkhambhitaṁ (bj: PTS, sī.pāsi) | vikampitaṁ → vikkhambhitaṁ (sya-all: sī) | vikkhambhitaṁ → vikampitaṁ, M. K. as vḷ. (pts note)
taṁ vivajjayitvā tattheva adhimoceti—
adhimoceti evampi → adhimokkheti evaṁpi (sya-all)
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Līnaṁ cittaṁ kosajjānupatitaṁ;
taṁ paggaṇhitvā kosajjaṁ pajahati—
paggaṇhitvā → paggaṇahitvā (bj) | pajahati evampi → pajagati evaṁ pi (pts)
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Atipaggahitaṁ cittaṁ uddhaccānupatitaṁ;
taṁ viniggaṇhitvā uddhaccaṁ pajahati—
viniggaṇhitvā → niggaṇhitvā (bj, sya-all, pts) | niggaṇhitvā → viniggaṇhitvā (bj: machasaṁ) | niggaṇhitvā → viniggaṇhitvā, M.; paggaṇhitvā, S. (pts note)
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Abhinataṁ cittaṁ rāgānupatitaṁ;
abhinataṁ → abhiññātaṁ (sya-all); abhiṇataṁ (pts)
taṁ sampajāno hutvā rāgaṁ pajahati—
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Apanataṁ cittaṁ byāpādānupatitaṁ;
apanataṁ → apaññātaṁ (sya-all); apaṇataṁ (pts)
taṁ sampajāno hutvā byāpādaṁ pajahati—
evampi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
Imehi chahi ṭhānehi parisuddhaṁ cittaṁ pariyodātaṁ ekattagataṁ hoti.
Katame te ekattā?
Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattaṁ, nirodhupaṭṭhānekattaṁ.
vossaggupaṭṭhānekattaṁ → dānavosaggupaṭṭhānekattā (bj: machasaṁ) | Dānavossaggupaṭṭhānekattaṁ → dānavosagg-, M. (pts note)
Dānavosaggupaṭṭhānekattaṁ cāgādhimuttānaṁ, samathanimittupaṭṭhānekattañca adhicittamanuyuttānaṁ, vayalakkhaṇupaṭṭhānekattañca vipassakānaṁ, nirodhupaṭṭhānekattañca ariyapuggalānaṁ—
imehi catūhi ṭhānehi ekattagataṁ cittaṁ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti, upekkhānubrūhitañca, ñāṇena ca sampahaṁsitaṁ.
ekattagataṁ → ekaggagataṁ (bj) | paṭipadāvisuddhipakkhandañceva → paṭipadāvisuddhipakkhantañceva (bj); paṭipadāvisuddhipasannañceva (sya-all) | paṭipadāvisuddhipakkhantañceva → pakkhandañceva (bj: machasaṁ); pasannañceva (bj: syā, PTS) | paṭipadāvisuddhipasannañ → -pakkhandañ c'eva, M.; -pakkhandhañ c'esa, S. (pts note)
Paṭhamassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Ādissa kati lakkhaṇāni?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.
Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.
paripantho → paribandho, S. M. (pts note)
Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.
paripanthato → paripanthako (bj) | paripanthato → paññāpanato, S. (pts note)
Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.
Tena vuccati—
“paṭhamaṁ jhānaṁ ādikalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all)
Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Majjhassa kati lakkhaṇāni?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.
Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.
Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati—
paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni.
Tena vuccati—
“paṭhamaṁ jhānaṁ majjhekalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.
paṭhamaṁ jhānaṁ majjhekalyāṇañceva → paṭhamajjhānaṁ majjhe kalyāṇañceva (sya-all)
Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.
Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.
tattha → tatthā (pts)
Paṭhamassa jhānassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
paṭhamassa jhānassa → paṭhamajjhānassa (sya-all)
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.
lakkhaṇāni → lakkhāṇāni (bj); lakkhaṇani (pts)
Tena vuccati—
“paṭhamaṁ jhānaṁ pariyosānakalyāṇañceva hoti lakkhaṇasampannañca”.
paṭhamaṁ jhānaṁ → paṭhamajjhānaṁ (sya-all)
Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
Dutiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?
dutiyassa jhānassa → dutiyajjhānassa (sya-all)
Dutiyassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ …pe…
dutiyassa jhānassa → dutiyajjhānassa (sya-all)
evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ pītisampannañceva hoti sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
dasalakkhaṇasampannaṁ → dasalakkhaṇasampannaṁ vicārasampannañca (sya-all) | pītisampannañ → K. inserts vicārasampannañ c'eva before pītisampannañ c'eva. (pts note)
Tatiyassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…
tatiyassa jhānassa → tatiyajjhānassa (sya-all)
evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ sukhasampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
dasalakkhaṇasampannaṁ → dasalakkhaṇasampannaṁ pītisampannañca (sya-all)
Catutthassa jhānassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…
catutthassa jhānassa → catutthajjhānassa (sya-all)
evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannañca upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
dasalakkhaṇasampannañca → dasalakkhaṇasampannaṁ (bj, sya-all)
Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā …pe… viññāṇañcāyatanasamāpattiyā … ākiñcaññāyatanasamāpattiyā … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe… evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ upekkhāsampannañceva hoti cittassa adhiṭṭhānasampannañca …pe… paññāsampannañca.
Aniccānupassanāya ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ …pe…
evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva → dasalakkhaṇasampannañceva (sya-all)
Dukkhānupassanāya …pe…
anattānupassanāya …
nibbidānupassanāya …
virāgānupassanāya …
nirodhānupassanāya …
paṭinissaggānupassanāya …
khayānupassanāya …
vayānupassanāya …
vipariṇāmānupassanāya …
animittānupassanāya …
appaṇihitānupassanāya …
suññatānupassanāya …
suññatānupassanāya → suññānupassanāya (pts)
adhipaññādhammavipassanāya …
yathābhūtañāṇadassanāya …
ādīnavānupassanāya …
paṭisaṅkhānupassanāya …
vivaṭṭanānupassanāya …
vivaṭṭanānupassanāya → vivaṭṭanānupassanāya paññāsampannañca (cck)
Sotāpattimaggassa …pe…
sakadāgāmimaggassa …
anāgāmimaggassa …
arahattamaggassa ko ādi, kiṁ majjhe, kiṁ pariyosānaṁ?
Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
Arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.
Ādissa kati lakkhaṇāni?
Ādissa tīṇi lakkhaṇāni.
Yo tassa paripantho tato cittaṁ visujjhati, visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati.
visujjhati → visujjhati yañca (sya-all) | paṭipajjati → paṭipajjati yañca (sya-all) | paripantho → paribandho, S. M. (pts note)
Yañca paripanthato cittaṁ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṁ majjhimaṁ samathanimittaṁ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṁ pakkhandati—
paripanthato → paripanthako (bj) | paripanthato → paññāpanato, S. (pts note)
arahattamaggassa paṭipadāvisuddhi ādi.
Ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni.
Tena vuccati—
“arahattamaggo ādikalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe.
Majjhassa kati lakkhaṇāni?
Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni.
Visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.
visuddhaṁ cittaṁ → visuddhacittaṁ (sya-all)
Yañca visuddhaṁ cittaṁ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṁ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṁ ajjhupekkhati.
Tena vuccati—
“arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
Pariyosānassa kati lakkhaṇāni?
Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni.
Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena sampahaṁsanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena sampahaṁsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṁsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṁsanā.
tadupagavīriyavāhanaṭṭhena → tadupagavirivayāhanaṭṭhena (pts)
Arahattamaggassa sampahaṁsanā pariyosānaṁ.
Pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni.
Tena vuccati—
“arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca”.
Evaṁ tivattagataṁ cittaṁ tividhakalyāṇakaṁ dasalakkhaṇasampannaṁ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca vīriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca.
Nimittaṁ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;
anārammaṇamekacittassa → anārammaṇāmekacittassa (bj, pts) | anārammaṇāmekacittassa → anārammaṇamekassa cittassa (bj: sī.mopa, sī.pāsi); anārammaṇamekavissatta (bj: machasaṁ); anārammaṇaṁ ekacittassa (bj: a.pu) | anārammaṇā-m-ekacittassa → anārammaṇamekacittassa, K.; anārammaṇām ekassa cittassa, S. (pts note) Ajānato ca tayo dhamme, bhāvanā nupalabbhati.
ca → S. omits. (pts note) nupalabbhati → nūpalabbhati (bj)Nimittaṁ assāsapassāsā, anārammaṇamekacittassa;
anārammaṇamekacittassa → anārammaṇāmekacittassa (bj, pts) | anārammaṇā-m-ekacittassa → ārammaṇā me cittassa, S. (pts note) Jānato ca tayo dhamme, bhāvanā upalabbhatīti.
Kathaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati?
ime → ime ca (sya-all)
Seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.
nikkhitto → nikkhipito (bj: sī.mopa, sī.pāsi)
Tamenaṁ puriso kakacena chindeyya.
Rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti;
na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti.
Na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
sādheti → sādheti visesamadhigacchati (sya-all, pts) | adhigacchati → S. M. omit visesaṁ adhigacchati. (pts note)
Yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto.
Evaṁ upanibandhanā nimittaṁ.
Yathā kakacadantā, evaṁ assāsapassāsā.
Yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṁ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti, na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti, na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
phuṭṭhakakacadantānaṁ → phuṭṭhakakavadantānaṁ (bj); phuṭṭhakhacadantānaṁ (pts)
Evamevaṁ bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṁ upaṭṭhapetvā nisinno hoti, na āgate vā gate vā assāsapassāse manasi karoti, na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti.
evamevaṁ → visesamadhigacchati evameva (sya-all) | evamevaṁ bhikkhu → visesaṁ adhigacchatievamevaṁ bhikkhū (pts) | upaṭṭhapetvā → upaṭṭhāpetvā (pts)
Visesamadhigacchati padhānañca.
padhānañca → padhānanti (bj); (sya-all) | padhānanti → visesamadhigacchati padhānañca (bj: machasaṁ); ‘padhānanti’ padaṁ (bj: syā, PTS, potthakesu na dissati.) | adhigacchati → S. M. add padhānañ ca. (pts note)
Katamaṁ padhānaṁ?
Āraddhavīriyassa kāyopi cittampi kammaniyaṁ hoti—
idaṁ padhānaṁ.
Katamo payogo?
Āraddhavīriyassa upakkilesā pahīyanti, vitakkā vūpasammanti—
āraddhavīriyassa upakkilesā → āraddhaviriyassa uppekilesā (pts)
ayaṁ payogo.
Katamo viseso?
Āraddhavīriyassa saññojanā pahīyanti, anusayā byantīhonti.
byantīhonti → anusayā byāsanti (sya-all); byantihonti (pts-vp-pli1) | āraddhavīriyassa saññojanā → āraddhaviriyassa saññojanāni (sya-all) | byantīhonti → byāsatti (bj: syā); byanti honti (bj: PTS) | byantīhonti → anusayā byāsanti (cck: syā.) | byantihonti → papanti hoti, S.; byāsanti, K. (pts note)
Ayaṁ viseso.
Evaṁ ime tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti, na cime tayo dhammā aviditā honti, na ca cittaṁ vikkhepaṁ gacchati, padhānañca paññāyati, payogañca sādheti, visesamadhigacchati.
ime → ime ca (sya-all) | visesamadhigacchati ānāpānassati → visesaṁ adhigacchati paṭis_iiii24 ānāpānasati (pts) | cime → na came (bj: a.pu)
Ānāpānassati yassa, paripuṇṇā subhāvitā; Anupubbaṁ paricitā, yathā buddhena desitā; So imaṁ lokaṁ pabhāseti, abbhā muttova candimāti.
lokaṁ → ime loke (sya-all: sī.) ti → cf. Dhammapada, 172,173. (pts note)
Ānanti assāso, no passāso.
Āpānanti passāso, no assāso.
āpānanti → apānanti (bj, cck, sya-all, pts) | Apānanti → apānanti (cck: ka.)
Assāsavasena upaṭṭhānaṁ sati, passāsavasena upaṭṭhānaṁ sati.
assāsavasena upaṭṭhānaṁ sati passāsavasena → assāsapassāsavasena (sya-all) | sati → assāsavasena upaṭṭhānaṁ sati passāsavasena upaṭṭhānaṁ sati (sya-all note)
Yo assasati tassupaṭṭhāti, yo passasati tassupaṭṭhāti.
assasati → assāsati (sya-all) | passasati → passāsati (sya-all) | assasati → assāsati, S., K. (pts note)
Paripuṇṇāti pariggahaṭṭhena paripuṇṇā, parivāraṭṭhena paripuṇṇā, paripūraṭṭhena paripuṇṇā.
Subhāvitāti catasso bhāvanā—
tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Tassime cattāro bhāvanaṭṭhā yānīkatā honti vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā.
yānīkatā → yānikatā (pts) | yānīkatā → yānikatā (bj: PTS)
Yānīkatāti yattha yattha ākaṅkhati tattha tattha vasippatto hoti balappatto vesārajjappatto.
Tassa me te dhammā āvajjanapaṭibaddhā honti ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā.
āvajjanapaṭibaddhā → āvajjanappaṭibandhā (pts-vp-pli1); āvajjanapaṭibandhā (mr) | me → (bj, sya-all, pts) | ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā → ākaṅkhanapaṭibaddhā manasikārapaṭipaddhā (bj) | ākaṅkhapaṭibaddhā → ākaṅkhaṇapaṭibaddhā (sya-all) | ākaṅkhapaṭibaddhā manasikārapaṭibaddhā cittuppādapaṭibaddhā → ākaṅkhaṇappaṭibandhā manasikārappaṭibandhā cattuppādapaṭibandhā (pts) | tassa → tassa me (bj: machasaṁ) | āvajjanapaṭibaddhā → avajjanappaṭibaddhā (bj: PTS) | ākaṅkhanapaṭibaddhā → ākaṅkhapaṭibaddhā (bj: machasaṁ); ākaṅkhaṇappaṭibaddhā (bj: PTS); ākaṅkhanapaṭibaddhā (bj: syā) | āvajjanapaṭibaddhā → āvajjanapaṭibandhā (ka.) evamīdisesu padesu (cck note)
Tena vuccati—
“yānīkatā”ti.
yānīkatāti vatthukatāti → yānikatā ti vatthukatā ti (pts)
Vatthukatāti yasmiṁ yasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti.
sūpaṭṭhitā → supatiṭṭhitā (pts-vp-pli1); supaṭṭhitā (csp1ed) | sūpaṭṭhitā → supaṭṭhitā (cck); supatiṭṭhitā (sya-all) | sūpaṭṭhitā → supaṭṭhitā (bj: machasaṁ); supatiṭṭhitā (bj: PTS)
Yasmiṁ yasmiṁ vā pana vatthusmiṁ sati sūpaṭṭhitā hoti, tasmiṁ tasmiṁ vatthusmiṁ cittaṁ svādhiṭṭhitaṁ hoti.
sūpaṭṭhitā → supatiṭṭhitā (sya-all, pts) | sūpaṭṭhitā → supaṭṭhitā (cck: ka.) | supatiṭṭhitā → supaṭṭhitā, M. (pts note)
Tena vuccati—
“vatthukatā”ti.
vatthukatāti anuṭṭhitāti vatthusmiṁ → vatthukatā ti anuṭṭhitā ti (pts)
Anuṭṭhitāti vatthusmiṁ yena yena cittaṁ abhinīharati tena tena sati anuparivattati.
vatthusmiṁ → (bj, sya-all) | anuṭṭhitāti → anuṭṭhitāti vatthusmiṁ (bj: machasaṁ) | ti → M. inserts vaṭṭhusmiṁ before yena. (pts note)
Yena yena vā pana sati anuparivattati tena tena cittaṁ abhinīharati.
yena → ne (bj)
Tena vuccati—
“anuṭṭhitā”ti.
Paricitāti pariggahaṭṭhena paricitā, parivāraṭṭhena paricitā, paripūraṭṭhena paricitā.
Satiyā pariggaṇhanto jināti pāpake akusale dhamme.
pariggaṇhanto jināti → parigaṇhanto jānāti (bj) | pariggaṇhanto → pariggahanto (pts)
Tena vuccati—
“paricitā”ti.
paricitā’ti → dhamme paricitā (bj: machasaṁ) | ti → akusale dhamme paricitā, S. M. (pts note)
Susamāraddhāti cattāro susamāraddhā—
tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena susamāraddhā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena susamāraddhā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena susamāraddhā, tappaccanīkānaṁ kilesānaṁ susamūhatattā susamāraddhā.
susamūhatattā → susamugghātattā (sya-all, pts-vp-pli1); susamuhatattā (mr) | susamūhatattā susamāraddhā → samugghātattā susamādaraddhā (bj) | tattha → tāttha (pts) | samugghātattā → susamūhatattā (bj: machasaṁ); susamūgghātattā (bj: syā, PTS) | susamūhatattā → susamuhatattā (cck: ka.) | susamugghātattā → susamuhatattā, M.; samughātattā, S. (pts note)
Susamanti atthi samaṁ, atthi susamaṁ.
Katamaṁ samaṁ?
Ye tattha jātā anavajjā kusalā bodhipakkhiyā—
bodhipakkhiyā → byādhipakkhiyā (pts) | bodhipakkhiyā → byādhipakkhiyā (bj: PTS)
idaṁ samaṁ.
Katamaṁ susamaṁ?
Yaṁ tesaṁ tesaṁ dhammānaṁ ārammaṇaṁ nirodho nibbānaṁ—
tesaṁ → (sya-all)
idaṁ susamaṁ.
Iti idañca samaṁ idañca susamaṁ ñātaṁ hoti diṭṭhaṁ viditaṁ sacchikataṁ phassitaṁ paññāya.
idañca → (sya-all) | diṭṭhaṁ → iṭṭhaṁ (pts) | diṭṭhaṁ → iṭṭhaṁ (bj: PTS) | ca → K. omits idañ ca. (pts note)
Āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā, passaddho kāyo asāraddho, samāhitaṁ cittaṁ ekaggaṁ.
asammuṭṭhā → apammuṭṭhā (bj); apamuṭṭhā (sya-all, pts-vp-pli1) | asammuṭṭhā → asammūḷā (cck) | asāraddho → āraddho (sya-all) | ekaggaṁ → ekattaṁ (sya-all) | apammuṭṭhā → asammuṭṭhā (bj: machasaṁ); apamuṭṭhā (bj: syā, PTS) | asammūḷā → apamuṭṭhā (cck: syā.) | apamuṭṭhā → asammutthā, M.; sammutthā, S. (pts note) | asāraddho → āraddho, K. (pts note)
Tena vuccati—
“susamāraddhā”ti.
Anupubbaṁ paricitāti dīghaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.
pacchimā → pacichimā (bj)
Dīghaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.
Rassaṁ assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.
Rassaṁ passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā …pe…
paṭinissaggānupassī assāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.
Paṭinissaggānupassī passāsavasena purimā purimā paricitā, pacchimā pacchimā anuparicitā.
Sabbāpi soḷasavatthukā ānāpānassatiyo aññamaññaṁ paricitā ceva honti anuparicitā ca.
Tena vuccati—
“anupubbaparicitā”ti.
anupubbaparicitāti → anupubbaṁ paricitāti (bj, sya-all)
Yathāti dasa yathatthā—
attadamathattho yathattho, attasamathattho yathattho, attaparinibbāpanattho yathattho, abhiññattho yathattho, pariññattho yathattho, pahānattho yathattho, bhāvanattho yathattho, sacchikiriyattho yathattho, saccābhisamayattho yathattho, nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho.
attadamathattho → attadamathaṭṭho (bj, sya-all, pts) | attasamathattho → attasamathaṭṭho (bj, sya-all, pts) | attaparinibbāpanattho → attaparinibbāpanaṭṭho (bj, sya-all, pts) | abhiññattho → abhiññaṭṭho (bj, sya-all, pts) | pariññattho → pariññaṭṭho (bj, sya-all, pts) | pahānattho → pahānaṭṭho (bj, sya-all, pts) | bhāvanattho → bhāvanaṭṭho (bj, sya-all, pts) | sacchikiriyattho → sacchikiriyaṭṭho (bj, sya-all, pts) | saccābhisamayattho → saccābhisamayaṭṭho (bj, sya-all, pts) | patiṭṭhāpakattho → patiṭṭhāpakaṭṭho (bj, sya-all); paṭiṭṭhāpakaṭṭho (pts) | abhiññaṭṭho → abhiññāttho (bj: machasaṁ)
Buddhoti yo so bhagavā sayambhū anācariyako pubbe ananussutesu dhammesu sāmaṁ saccāni abhisambujjhi, tattha ca sabbaññutaṁ pāpuṇi, balesu ca vasībhāvaṁ.
sayambhū → sayambhu (bj) | pāpuṇi → patto (bj, sya-all, pts) | pubbe → buddhe (pts) | abhisambujjhi → abhisambujjhati (pts) | pubbe → buddhe (bj: PTS) | abhisambujjhi → abhisambujjhati (bj: PTS)
Buddhoti kenaṭṭhena buddho?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all)
Bujjhitā saccānīti—
buddho.
Bodhetā pajāyāti—
bodhetā → bodhento (sya-all) | bodhetā → bodhetto (bj: syā) | bodhetā → bodhento, K. (pts note)
buddho.
Sabbaññutāya buddho.
Sabbadassāvitāya buddho.
Anaññaneyyatāya buddho.
anaññaneyyatāya → anaññaneyyātāya (bj)
Visavitāya buddho.
Visavitāya → visatitāya (sya-all) | visavitāya → visatitāya (sya-all) | visavitāya → vīsatitāya (bj: syā) | Visavitāya → vikatitāya (cck: syā.) | visavitāya → visatitāya, K. (pts note)
Khīṇāsavasaṅkhātena buddho.
Nirupalepasaṅkhātena buddho.
Nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṅkhātena (sya-all); nirupadhisaṅkhātena (pts-vp-pli1) | nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṁkhātena (sya-all); nirupadhisaṅkhātena (pts) | nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṅkhātena (bj: syā); nirūpadhisaṅkhātena (bj: PTS) | Nirupalepasaṅkhātena → nirupakkilesasaṅkhātena (cck: syā.) | nirupadhisaṅkhātena → nirūpalepasaṅkh-, M.; nirupakkilesasaṅkh-, K. (pts note)
Ekantavītarāgoti—
buddho.
Ekantavītadosoti—
buddho.
Ekantavītamohoti—
buddho.
Ekantanikkilesoti—
buddho.
Ekāyanamaggaṁ gatoti—
buddho.
Eko anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddhoti—
buddho.
Abuddhivihatattā buddhipaṭilābhā—
buddho.
Buddhoti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ, na pitarā kataṁ, na bhātarā kataṁ, na bhaginiyā kataṁ, na mittāmaccehi kataṁ, na ñātisālohitehi kataṁ, na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ, na devatāhi kataṁ.
bhātarā kataṁ na → (sya-all)
Vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ—
sabbaññutaññāṇassa → sabbaññutañāṇassa (bj, cck, sya-all, pts)
buddhoti.
Desitāti attadamathattho yathattho yathā buddhena desito, attasamathattho yathattho yathā buddhena desito, attaparinibbāpanattho yathattho yathā buddhena desito …pe…
attadamathattho → attadamathaṭṭho (bj, sya-all) | attasamathattho → attasamathaṭṭho (bj, sya-all, pts) | attaparinibbāpanattho → attaparinibbāpanaṭṭho (bj, sya-all, pts)
nirodhe patiṭṭhāpakattho yathattho yathā buddhena desito.
patiṭṭhāpakattho → patiṭṭhāpakaṭṭho (bj, sya-all, pts)
Soti gahaṭṭho vā hoti pabbajito vā.
soti → hoti (sya-all); so hi (pts) | ti → hoti (bj: syā); sohi (bj: PTS) | hi → so ti, M.; hoti, K. (pts note)
Lokoti khandhaloko dhātuloko āyatanaloko vipattibhavaloko vipattisambhavaloko sampattibhavaloko sampattisambhavaloko.
Eko loko—
sabbe sattā āhāraṭṭhitikā …pe…
aṭṭhārasa lokā—
aṭṭhārasa dhātuyo.
Pabhāsetīti attadamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.
pabhāsetīti attadamathatthaṁ → pabhāsetiti attadamathaṭṭhaṁ (bj) | attadamathatthaṁ → attadamathaṭṭhaṁ (sya-all, pts)
So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.
bhāseti → (sya-all) | bhāseti → āsevati, S.; K. omits. (pts note)
Attasamathatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.
attasamathatthaṁ → attasamathaṭṭhaṁ (bj, sya-all, pts)
So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.
bhāseti → (sya-all) | bhāseti → Sḥas bhāseti here. (pts note)
Attaparinibbāpanatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.
attaparinibbāpanatthaṁ → attaparinibbānaṭṭhaṁ (bj); attaparinibbāpanaṭṭhaṁ (sya-all)
So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti …pe…
bhāseti pabhāseti → (sya-all)
nirodhe patiṭṭhāpakatthaṁ yathatthaṁ abhisambuddhattā.
patiṭṭhāpakatthaṁ → patiṭṭhāpakaṭṭhaṁ (sya-all)
So imaṁ lokaṁ obhāseti bhāseti pabhāseti.
bhāseti → (sya-all)
Abbhā muttova candimāti yathā abbhā, evaṁ kilesā.
Yathā cando, evaṁ ariyañāṇaṁ.
Yathā candimā devaputto, evaṁ bhikkhu.
candimā → candimo (bj) | devaputto → devamutto (pts)
Yathā cando abbhā mutto mahikā mutto dhūmarajā mutto rāhugahaṇā vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca, evamevaṁ bhikkhu sabbakilesehi vippamutto bhāsate ca tapate ca virocate ca.
rāhugahaṇā → rāhupāṇā (sya-all) | virocate → virocati (sya-all, pts-vp-pli1) | vippamutto → vimutto (sya-all) | mahikā → mahiyā (pts) | bhāsate → bhāsati (pts) | tapate → tapati (pts) | mutto → mahiyā mutto (bj: a.pu, PTS); mahiyā (bj: syā) | mutto → dhūmarajamutto (bj: syā) | rāhugahaṇā → rāhupāṇā (bj: syā) | bhāsate → bhāsati (bj: syā, PTS) | tapate → tapati (bj: syā, PTS) | virocate → virocati (bj: syā, PTS) | rāhugahaṇā → rāhupāṇā (cck: syā.) | virocate → virocati (cck: syā.) | mahiyā → mahikā, M.; mahitā, S. (pts note) | mutto → K. omits. (pts note) | rāhugahaṇā → rāhupānā, K. (pts note) | virocati → bhāsate ca tapate ca, all MSS.; virocate, M., only. (pts note)
Tena vuccati—
“abbhā muttova candimā”ti.
Imāni terasa vodāne ñāṇāni.
Vodānañāṇaniddeso catuttho.
Bhāṇavāro.
1.3.5. Satokāriñāṇaniddesa
Katamāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni?
bāttiṁsa → battiṁsa (bj) | bāttiṁsa satokārissa → battiṁsaṁ satokārīsu (sya-all); battiṁsa sattokārīsu (pts) | satokārissa → satokārīsu (bj: syā, PTS) | ñāṇāni → satokāriya, M.; sotokārisa, S. (pts note)
Idha bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
So satova assasati sato passasati.
passasati → passasatiṁ (bj) | satova → sato vā (pts)
Dīghaṁ vā assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti.
Dīghaṁ vā passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti.
dīghaṁ → dighaṁ (pts)
Rassaṁ vā assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti.
Rassaṁ vā passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti.
“Sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati.
“Sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati.
“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati.
“Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.
Pītipaṭisaṁvedī …pe…
pītipaṭisaṁvedī → pītipaṭisaṁvedī assasissāmīti (bj); pītipaṭisaṁvedi (pts)
sukhapaṭisaṁvedī …
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī …
passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ …
cittapaṭisaṁvedī …
abhippamodayaṁ cittaṁ …
samādahaṁ cittaṁ …
vimocayaṁ cittaṁ …
aniccānupassī …
virāgānupassī …
virāgānupassī → virāgānupassi (pts)
nirodhānupassī …
“paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati.
“Paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
paṭinissaggānupassī → paṭinissāggānupassī (bj)
Idhāti imissā diṭṭhiyā, imissā khantiyā, imissā ruciyā, imasmiṁ ādāye, imasmiṁ dhamme, imasmiṁ vinaye, imasmiṁ dhammavinaye, imasmiṁ pāvacane, imasmiṁ brahmacariye, imasmiṁ satthusāsane.
Tena vuccati—
“idhā”ti.
Bhikkhūti puthujjanakalyāṇako vā hoti bhikkhu sekkho vā arahā vā akuppadhammo.
Araññanti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.
Rukkhamūlanti yattha bhikkhuno āsanaṁ paññattaṁ hoti mañco vā pīṭhaṁ vā bhisi vā taṭṭikā vā cammakhaṇḍo vā tiṇasantharo vā paṇṇasantharo vā palālasantharo vā, tattha bhikkhu caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṁ vā kappeti.
tiṇasantharo → tiṇasanthāro (bj, pts-vp-pli1); tiṇasaṇṭharo (sya-all) | palālasantharo → palāsasanṭharo (sya-all); palālasanthāro (pts-vp-pli1) | paṇṇasantharo → paṇṇasanthāro (bj, pts); paṇṇasañṭharo (sya-all) | palālasantharo → palālasanthāro (bj); palāsasañṭharo (sya-all) | yattha → tattha (sya-all) | pīṭhaṁ → pīthaṁ (pts) | bhisi → bhisī (pts) | cammakhaṇḍo → vammakaṇḍo (bj: sī.mopa) | tiṇasanthāro → santharo (bj: machasaṁ, a.paṭi); saṇṭharo (bj: syā) | paṇṇasanthāro → santharo (bj: machasaṁ, a.paṭi); saṇṭharo (bj: syā) | palālasanthāro → palāsasaṇṭharo (bj: syā) | tiṇasantharo → tiṇasaṇṭharo (cck: syā.) | palālasantharo → palāsasaṇṭharo (cck: syā.) | pīthaṁ → piṭṭhaṁ, M. (pts note) | tiṇasanthāro → tiṇasataro, M. (pts note) | palālasanthāro → patasasantharo, K.; palassandharo, S. (pts note)
Suññanti kenaci anākiṇṇaṁ hoti gahaṭṭhehi vā pabbajitehi vā.
Agāranti vihāro aḍḍhayogo pāsādo hammiyaṁ guhā.
agāranti → āgāranti (sya-all, pts) | guhā → guhāti (sya-all) | agāranti → āgāranti (bj: PTS, syā) | Agāranti → āgāranti (cck: syā.)
Nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvāti nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā.
Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāyāti ujuko hoti kāyo ṭhito supaṇihito.
hoti kāyo ṭhito → panidhito (sya-all) | supaṇihito → paṇihito (bj) | paṇidhāyāti → paṇidhāya (sya-all) | ṭhito supaṇihito → panidhito paṇihito (sya-all) | ṭhito → panidhito (bj: syā) | paṇihito → supaṇihito (bj: machasaṁ, PTS, syā) | ṭhito → panidhito (cck: syā.) | supaṇihito → ṭhito paṇihito, S., panidhito paṇihito, K. (pts note)
Parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvāti parīti pariggahaṭṭho.
Mukhanti niyyānaṭṭho.
Satīti upaṭṭhānaṭṭho.
Tena vuccati—
“parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti.
Satova assasati, sato passasatīti bāttiṁsāya ākārehi sato kārī hoti.
bāttiṁsāya → battiṁsāya (bj, pts) | assasati sato passasatīti bāttiṁsāya → assasatīti battiṁsāya (sya-all) | sato kārī hoti → satokārī (sya-all) | passasatīti → ‘sato passasati’ (bj: tāyipotthake natthi) | battiṁsāya → bāttiṁsāya (bj: machasaṁ) | hoti → ‘hoti’ (bj: syā potthake natthi.) | passasatīti → K. omits sato passasatīti. (pts note) | hoti → K. omits. (pts note)
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
cittassa ekaggataṁ → cittassekaggataṁ (sya-all) | sati → satiṁ (sya-all) | sati → satiṁ (bj: syā) | sati → satiṁ, K. 12 (pts note)
Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
sati → satiṁ (sya-all)
Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
sati → satiṁ (sya-all)
Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
sati → satiṁ (sya-all) | passāsavasena → assāsavasena (pts)
Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti …pe…
paṭinissaggānupassī assāsavasena …
paṭinissaggānupassī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
sati → satiṁ (sya-all)
Tāya satiyā tena ñāṇena sato kārī hoti.
1.3.5.1. Paṭhamacatukkaniddesa
Kathaṁ dīghaṁ assasanto “dīghaṁ assasāmī”ti pajānāti, dīghaṁ passasanto “dīghaṁ passasāmī”ti pajānāti?
Dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
Dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.
Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
addhānasaṅkhāte → addhānasāṅkhāte (pts)
Chandavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)
Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsaṁ addhānasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ passāsaṁ addhānasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
pāmojjavasena → pāmujjavasena (sya-all) | dīghaṁ → dighaṁ (pts)
Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ dīghaṁ assāsapassāsaṁ addhānasaṅkhāte assasatopi passasatopi dīghaṁ assāsapassāsāpi cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.
assāsapassāsāpi → assāsapassāsapi (bj) | vivattati upekkhā → vivaṭṭati upekkho (bj) | pāmojjavasena → pāmujjavasena (sya-all) | vivattati → vivaṭṭati (sya-all, pts) | vivaṭṭati → vivattati (bj: machasaṁ, syā)
Imehi navahākārehi dīghaṁ assāsapassāsā kāyo.
assāsapassāsā kāyo → assāsapassāsakāyo (sya-all)
Upaṭṭhānaṁ sati.
Anupassanā ñāṇaṁ.
Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati?
anupassati → anupassati anupassati (bj)
Aniccato anupassati, no niccato.
Dukkhato anupassati, no sukhato.
Anattato anupassati, no attato.
Nibbindati, no nandati.
nandati → nandati no (bj)
Virajjati, no rajjati.
Nirodheti, no samudeti.
Paṭinissajjati, no ādiyati.
Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati.
Dukkhato anupassanto sukhasaññaṁ pajahati.
Anattato anupassanto attasaññaṁ pajahati.
Nibbindanto nandiṁ pajahati.
Virajjanto rāgaṁ pajahati.
Nirodhento samudayaṁ pajahati.
Paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.
Evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā—
tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā, indriyānaṁ ekarasaṭṭhena bhāvanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena bhāvanā, āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
cittassa ekaggataṁ → cittassekaggataṁ (sya-all)
Viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
Viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
Kathaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti? Kathaṁ vedanāya uppādo vidito hoti? Avijjāsamudayā vedanāsamudayoti— paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti. Taṇhāsamudayā vedanāsamudayoti … kammasamudayā vedanāsamudayoti … phassasamudayā vedanāsamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vedanāya uppādo vidito hoti. Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vedanāya uppādo vidito hoti. Evaṁ vedanāya uppādo vidito hoti.
Kathaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti?
Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
aniccato → amiccato (pts)
Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
Evaṁ vedanāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
Kathaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vedanānirodhoti— paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Taṇhānirodhā vedanānirodhoti …pe… kammanirodhā vedanānirodhoti …pe… phassanirodhā vedanānirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṁ vedanāya atthaṅgamo vidito hoti. Evaṁ viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
Kathaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?
Kathaṁ saññāya uppādo vidito hoti?
Avijjāsamudayā saññāsamudayoti—
paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.
Taṇhāsamudayā saññāsamudayoti …pe…
saññāsamudayoti → (pts)
kammasamudayā saññāsamudayoti …pe…
phassasamudayā saññāsamudayoti—
paccayasamudayaṭṭhena saññāya uppādo vidito hoti.
Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi saññāya uppādo vidito hoti.
Evaṁ saññāya uppādo vidito hoti.
Kathaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Evaṁ saññāya upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
Kathaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti?
Avijjānirodhā saññānirodhoti—
paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.
Taṇhānirodhā saññānirodhoti …pe…
saññānirodhoti → saññānirodhāti (bj)
kammanirodhā saññānirodhoti …pe…
phassanirodhā saññānirodhoti—
paccayanirodhaṭṭhena saññāya atthaṅgamo vidito hoti.
Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi saññāya atthaṅgamo vidito hoti.
Evaṁ saññāya atthaṅgamo vidito hoti.
Evaṁ viditā saññā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
Kathaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti?
Kathaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti?
Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti—
paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.
Taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti …pe…
vitakkasamudayoti → (pts)
kammasamudayā vitakkasamudayoti …pe…
saññāsamudayā vitakkasamudayoti—
paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.
Nibbattilakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.
Evaṁ vitakkānaṁ uppādo vidito hoti.
Kathaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti? Aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti. Evaṁ vitakkānaṁ upaṭṭhānaṁ viditaṁ hoti.
Kathaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti? Avijjānirodhā vitakkanirodhoti— paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti. Taṇhānirodhā vitakkanirodhoti …pe… kammanirodhā vitakkanirodhoti …pe… saññānirodhā vitakkanirodhoti— paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti. Vipariṇāmalakkhaṇaṁ passatopi vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti. Evaṁ vitakkānaṁ atthaṅgamo vidito hoti. Evaṁ viditā vitakkā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti.
Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati …pe…
maggaṁ samodhāneti, dhamme samodhāneti, gocarañca pajānāti, samatthañca paṭivijjhati.
maggaṁ samodhāneti → (sya-all, pts)
Indriyāni samodhānetīti kathaṁ indriyāni samodhāneti?
samodhānetīti → samodhentīti (bj)
Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyindriyaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena paññindriyaṁ samodhāneti.
Ayaṁ puggalo imāni indriyāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.
Tena vuccati—
“indriyāni samodhānetī”ti.
Gocarañca pajānātīti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.
yaṁ → taṁ (bj) | tassa → Yan tassa, M. K. (pts note)
Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ.
Pajānātīti puggalo.
Pajānanā paññā.
pajānanā → pajānatā (bj) | paññā → puggalapajānanā na paññā, S. (pts note)
Samanti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.
Atthoti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.
niklesaṭṭho → nikkilesaṭṭho (bj, sya-all, csp1ed); nikkilesattho (pts-vp-pli1) | niklesaṭṭho → nikkilesaṭṭho (cck)
Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.
upaṭṭhānaṭṭhaṁ → upaṭṭhānaṁ (pts)
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Balāni samodhānetīti kathaṁ balāni samodhāneti?
Assaddhiye akampiyaṭṭhena saddhābalaṁ samodhāneti, kosajje akampiyaṭṭhena vīriyabalaṁ samodhāneti, pamāde akampiyaṭṭhena satibalaṁ samodhāneti, uddhacce akampiyaṭṭhena samādhibalaṁ samodhāneti, avijjāya akampiyaṭṭhena paññābalaṁ samodhāneti.
akampiyaṭṭhena → akappiyaṭṭhena (sya-all)
Ayaṁ puggalo imāni balāni imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.
Tena vuccati—
balāni samodhānetīti.
Gocarañca pajānātīti …pe…
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Bojjhaṅge samodhānetīti kathaṁ bojjhaṅge samodhāneti?
Upaṭṭhānaṭṭhena satisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pavicayaṭṭhena dhammavicayasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena vīriyasambojjhaṅgaṁ samodhāneti, pharaṇaṭṭhena pītisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, upasamaṭṭhena passaddhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samādhisambojjhaṅgaṁ samodhāneti, paṭisaṅkhānaṭṭhena upekkhāsambojjhaṅgaṁ samodhāneti.
pītisambojjhaṅgaṁ → pītisambojjhagaṁ (bj)
Ayaṁ puggalo ime bojjhaṅge imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.
Tena vuccati—
“bojjhaṅge samodhānetī”ti.
Gocarañca pajānātīti …pe…
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
Maggaṁ samodhānetīti kathaṁ maggaṁ samodhāneti?
Dassanaṭṭhena sammādiṭṭhiṁ samodhāneti, abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappaṁ samodhāneti, pariggahaṭṭhena sammāvācaṁ samodhāneti, samuṭṭhānaṭṭhena sammākammantaṁ samodhāneti, vodānaṭṭhena sammāājīvaṁ samodhāneti, paggahaṭṭhena sammāvāyāmaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena sammāsatiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena sammāsamādhiṁ samodhāneti.
abhiniropanaṭṭhena → avikkhepaṭṭhena (bj)
Ayaṁ puggalo imaṁ maggaṁ imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.
Tena vuccati—
“maggaṁ samodhānetī”ti.
Gocarañca pajānātīti …pe…
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Dhamme samodhānetīti kathaṁ dhamme samodhāneti?
Ādhipateyyaṭṭhena indriyāni samodhāneti, akampiyaṭṭhena balāni samodhāneti, niyyānaṭṭhena bojjhaṅge samodhāneti, hetuṭṭhena maggaṁ samodhāneti, upaṭṭhānaṭṭhena satipaṭṭhānaṁ samodhāneti, padahanaṭṭhena sammappadhānaṁ samodhāneti, ijjhanaṭṭhena iddhipādaṁ samodhāneti tathaṭṭhena saccaṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena samathaṁ samodhāneti, anupassanaṭṭhena vipassanaṁ samodhāneti, ekarasaṭṭhena samathavipassanaṁ samodhāneti, anativattanaṭṭhena yuganaddhaṁ samodhāneti, saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhiṁ samodhāneti, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhiṁ samodhāneti, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhiṁ samodhāneti, vimuttaṭṭhena vimokkhaṁ samodhāneti, paṭivedhaṭṭhena vijjaṁ samodhāneti, pariccāgaṭṭhena vimuttiṁ samodhāneti, samucchedaṭṭhena khaye ñāṇaṁ samodhāneti, paṭippassaddhaṭṭhena anuppāde ñāṇaṁ samodhāneti, chandaṁ mūlaṭṭhena samodhāneti, manasikāraṁ samuṭṭhānaṭṭhena samodhāneti, phassaṁ samodhānaṭṭhena samodhāneti, vedanaṁ samosaraṇaṭṭhena samodhāneti, samādhiṁ pamukhaṭṭhena samodhāneti, satiṁ ādhipateyyaṭṭhena samodhāneti, paññaṁ taduttaraṭṭhena samodhāneti, vimuttiṁ sāraṭṭhena samodhāneti, amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena samodhāneti.
samodhāneti → samodhānoti (bj) | taduttaraṭṭhena → tatuttaraṭṭhena (bj, cck, pts) | hetuṭṭhena → hetaṭṭhena (sya-all) | vimuttaṭṭhena → muttaṭṭhena (sya-all) | paṭippassaddhaṭṭhena → paṭippassaṭṭhena (sya-all) | paññaṁ taduttaraṭṭhena → satisampajaññaṁ tatuttaraṭṭhena (sya-all) | ādhipateyyaṭṭhena → adhipateyyaṭṭhena (pts); adhipaṭeyyaṭṭhena (pts) | padahanaṭṭhena → padahaṭṭhena (pts) | yuganaddhaṁ → yuganandhaṁ (pts) | ādhipateyyaṭṭhena → adhipateyyaṭṭhena (bj: PTS) | yuganaddhaṁ → yuganandhaṁ (bj: katthaci) | vimuttaṭṭhena → muttaṭṭhena (bj: syā) | paṭipassaddhaṭṭhena → paṭipassaddhaṭṭhena (bj: PTS) | ādhipateyyaṭṭhena → adhipateyyaṭṭhena (bj: PTS) | paññaṁ → satisampajaññaṁ (bj: syā) | vimuttaṭṭhena → muttaṭṭhena, K. (pts note) | paññaṁ → satisampajaññaṁ, K. (pts note)
Ayaṁ puggalo ime dhamme imasmiṁ ārammaṇe samodhāneti.
imasmiṁ → imasiṁ (pts)
Tena vuccati—
“dhamme samodhānetī”ti.
Gocarañca pajānātīti yaṁ tassa ārammaṇaṁ, taṁ tassa gocaraṁ.
yaṁ → taṁ (bj)
Yaṁ tassa gocaraṁ, taṁ tassa ārammaṇaṁ pajānātīti puggalo.
Pajānanā paññā.
pajānanā → pajānatā (bj)
Samanti ārammaṇassa upaṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa avikkhepo samaṁ, cittassa adhiṭṭhānaṁ samaṁ, cittassa vodānaṁ samaṁ.
Atthoti anavajjaṭṭho niklesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho.
niklesaṭṭho → nikkilesaṭṭho (bj, cck, sya-all)
Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa avikkhepaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṁ paṭivijjhati, cittassa vodānaṭṭhaṁ paṭivijjhati.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ rassaṁ assasanto “rassaṁ assasāmī”ti pajānāti, rassaṁ passasanto “rassaṁ passasāmī”ti pajānāti?
Rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
Rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi chando uppajjati.
Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati.
Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati.
Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
Chandavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi pāmojjaṁ uppajjati.
pāmojjaṁ → pāmujjaṁ (sya-all)
Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsaṁ ittarasaṅkhāte assasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ passāsaṁ ittarasaṅkhāte passasati, pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatipi passasatipi.
pāmojjavasena → pāmujjavasena (sya-all)
Pāmojjavasena tato sukhumataraṁ rassaṁ assāsapassāsaṁ ittarasaṅkhāte assasatopi passasatopi rassā assāsapassāsā cittaṁ vivattati, upekkhā saṇṭhāti.
vivattati → vivaṭṭati (bj, sya-all, pts) | pāmojjavasena → pāmujjavasena (sya-all) | rassā → rassaṁ (sya-all)
Imehi navahākārehi rassā assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
rassā assāsapassāsā kāyo → rassaṁ assāsapassāsakāyo (sya-all) | rassā → rassaṁ (pts)
Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…
kāyaṁ → kāyaṁ anupassati (bj)
evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…
rassaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…
indriyāni → indriyānaṁ (sya-all)
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati? Kāyoti dve kāyā— nāmakāyo ca rūpakāyo ca. Katamo nāmakāyo? Vedanā, saññā, cetanā, phasso, manasikāro, nāmañca nāmakāyo ca, ye ca vuccanti cittasaṅkhārā— ayaṁ nāmakāyo. Katamo rūpakāyo? Cattāro ca mahābhūtā, catunnañca mahābhūtānaṁ upādāyarūpaṁ, assāso ca passāso ca, nimittañca upanibandhanā, ye ca vuccanti kāyasaṅkhārā— ayaṁ rūpakāyo.
Kathaṁ te kāyā paṭividitā honti?
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
paṭividitā → paṭividita (pts)
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
Rassaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
Rassaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te kāyā paṭividitā honti.
Āvajjato te kāyā paṭividitā honti, pajānato te kāyā paṭividitā honti, passato te kāyā paṭividitā honti, paccavekkhato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ adhiṭṭhahato te kāyā paṭividitā honti, saddhāya adhimuccato te kāyā paṭividitā honti, vīriyaṁ paggaṇhato te kāyā paṭividitā honti, satiṁ upaṭṭhāpayato te kāyā paṭividitā honti, cittaṁ samādahato te kāyā paṭividitā honti, paññāya pajānato te kāyā paṭividitā honti, abhiññeyyaṁ abhijānato te kāyā paṭividitā honti, pariññeyyaṁ parijānato te kāyā paṭividitā honti, pahātabbaṁ pajahato te kāyā paṭividitā honti, bhāvetabbaṁ bhāvayato te kāyā paṭividitā honti, sacchikātabbaṁ sacchikaroto te kāyā paṭividitā honti.
pajānato → jānato (sya-all, pts) | paṭividitā → pāṭividitā (pts) | paññāya → saññāya (pts) | pariññeyyaṁ → pariñeyyaṁ (pts)
Evaṁ te kāyā paṭividitā honti.
Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
assāsapassāsā → assāsapassāso (bj) | assāsapassāsā kāyo → assāsapassāsakāyo (sya-all)
Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati.
sati → (bj)
Sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → kāyo kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanāti (bj) | kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…
kāyaṁ → kāyaṁ anupassati (bj) | kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati → (sya-all)
evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
bhāvanāti → bhāvetīti (bj)
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.
assāsapassāsānaṁ → assāsapassāsā (sya-all) | sīlavisuddhi → sīlavisuddhiṁ (bj) | assāsapassāsānaṁ → assāsapassāsā (cck: syā.) | assāsapassāsānaṁ → assapassāsaṁ, S.; assāsapassāsā, K. (pts note)
Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā.
Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā.
Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā.
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto sikkhati, passanto sikkhati, paccavekkhanto sikkhati, cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto sikkhati, satiṁ upaṭṭhapento sikkhati, cittaṁ samādahanto sikkhati, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto sikkhati, pahātabbaṁ pajahanto sikkhati, bhāvetabbaṁ bhāvento sikkhati, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.
sikkhati vīriyaṁ → sikakhati viriyaṁ (sya-all) | upaṭṭhapento → upaṭṭhāpento (sya-all)
Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…
sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…
sabbakāyapaṭisaṁvedī → sabbakāyapaṭisaṁvodī (pts)
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
Kathaṁ “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?
Katamo kāyasaṅkhāro?
Dīghaṁ assāsā kāyikā.
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.
kāyapaṭibaddhā → kāyapaṭibandhā (pts)
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
Dīghaṁ passāsā kāyikā.
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
Rassaṁ assāsā rassaṁ passāsā.
Sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsā sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsā kāyikā.
sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsā → (sya-all)
Ete dhammā kāyapaṭibaddhā kāyasaṅkhārā.
Te kāyasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa ānamanā vinamanā sannamanā paṇamanā iñjanā phandanā calanā pakampanā—
kāyassa → kāyāssa (bj) | paṇamanā → panamanā (bj) | pakampanā → kampanā (sya-all, pts) | pakampanā → kampanā (bj: syā, PTS) | phandanā → pandanā, M. (pts note) | kampanā → pakampanā, S. M. (pts note)
passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.
passambhayaṁ → passambhāyaṁ (pts)
Yathārūpehi kāyasaṅkhārehi yā kāyassa na ānamanā na vinamanā na sannamanā na paṇamanā aniñjanā aphandanā acalanā akampanā santaṁ sukhumaṁ passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmīti sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti sikkhati.
paṇamanā → panamanā (bj) | aphandanā → naphandanā (sya-all) | panamanā → nappaṇamanā (bj: syā)
Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.
Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā na hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā na hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā na hoti;
vātūpaladdhiyā → vātupaladdhiyā (bj: syā) | vātūpaladdhiyā → vātupaladdhiyā, K.; aṭhūpa aladdhiyā, S. (pts note)
na ca naṁ taṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.
naṁ → (sya-all) | taṁ samāpattiṁ → samāpaṭṭiṁ (pts) | taṁ → na ca taṁ (bj: syā); tañca taṁ (bj: PTS) | naṁ → na ca naṁ taṁ, M.; na tañ c'; enaṁ, S.; na ca taṁ, K. (pts note)
Iti kira “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati.
Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti.
assāsapassāsānañca → assāsapassānañca (bj) | vātūpaladdhiyā → vātupaladdhiyā (bj: syā)
Ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;
ānāpānassatisamādhissa → ānāpānasatiyā (pts)
tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.
samāpattiṁ → samāpaṭṭiṁ (pts) | naṁ → taṁ ca naṁ, M.; tañ ca na, S. (pts note)
Yathā kathaṁ viya?
Seyyathāpi kaṁse ākoṭite paṭhamaṁ oḷārikā saddā pavattanti.
Oḷārikānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike sadde, atha pacchā sukhumakā saddā pavattanti.
oḷārikānaṁ → olārikānaṁ (pts)
Sukhumakānaṁ saddānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake sadde, atha pacchā sukhumasaddanimittārammaṇatāpi cittaṁ pavattati.
sūpadhāritattā → (bj) | sukhumake → sukhume (bj) | sukhumasaddanimittārammaṇatāpi → sukhumasaddanimittārammaṇakāpi (bj); sukhumanimittārammaṇattāpi (sya-all) | cittaṁ → cittaṁ sūpadhāritattā (bj) | sukhumasaddanimittārammaṇakāpi → sukhumanimittārammaṇatopi (bj: syā); sukhumasaddanimittārammaṇattāpi (bj: PTS) | sukhumasaddanimittārammaṇattā → sukhumanimittārammaṇattā, K.; -ārammaṇatā, M. (pts note)
Evamevaṁ paṭhamaṁ oḷārikā assāsapassāsā pavattanti;
evamevaṁ → evam va (pts)
oḷārikānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi oḷārike assāsapassāse, atha pacchā sukhumakā assāsapassāsā pavattanti.
suggahitattā sumanasikatattā → suggahittā sumanasikattā (bj) | sukhumakā → sukhumako (bj) | pavattanti → pavattantī (bj) | assāsapassāsānaṁ → assāsāpassāsānaṁ (pts)
Sukhumakānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittaṁ suggahitattā sumanasikatattā sūpadhāritattā niruddhepi sukhumake assāsapassāse, atha pacchā sukhumakaassāsapassāsānaṁ nimittārammaṇatāpi cittaṁ na vikkhepaṁ gacchati.
nimittārammaṇatāpi → nimittārammaṇakāpi (bj) | sukhumakaassāsapassāsānaṁ nimittārammaṇatāpi → sukhumakānaṁ assāsapassāsānaṁ nimittārammaṇattāpi (sya-all, pts) | nimittārammaṇakāpi → nimittārammaṇattāpi (bj: syā, PTS)
Evaṁ sante vātūpaladdhiyā ca pabhāvanā hoti, assāsapassāsānañca pabhāvanā hoti, ānāpānassatiyā ca pabhāvanā hoti, ānāpānassatisamādhissa ca pabhāvanā hoti;
pabhāvanā hoti tañca → (pts)
tañca naṁ samāpattiṁ paṇḍitā samāpajjantipi vuṭṭhahantipi.
Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsā kāyo upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
assāsapassāsā kāyo → assāsapassāsakāyo (sya-all)
Kāyo upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ kāyaṁ anupassati.
tāya → kāya (bj)
Tena vuccati—
“kāye kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
kāyānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → kāyānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ kāyaṁ anupassati …pe…
evaṁ taṁ kāyaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ, assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.
assāsapassāsānaṁ → assāpassāsānaṁ (bj) | assāpassāsānaṁ → assāsapassa sā (bj: syā) | assāsapassāsānaṁ → assāsapassāsā, S. K. (pts note)
Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;
yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;
yo tattha dassanaṭṭho ayaṁ adhipaññāsikkhā.
Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati …pe…
sikkhati → sikkati (pts)
sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti …pe…
passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti …pe…
pajānanto → pajānato (sya-all)
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Aṭṭha anupassanāñāṇāni, aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo, cattāri suttantikavatthūni kāye kāyānupassanāya.
anupassanāñāṇāni → anupassane ñāṇāni (bj, sya-all, pts) | suttantikavatthūni → suttantikavatthuni (bj) | anupassane → anupassanā (bj: machasaṁ) | upaṭṭhānānussatiyo → aṭṭha cupaṭṭhānānussatiyo (bj: a.pu) | anupassane → anupassanā, M. (pts note)
1.3.5.2. Dutiyacatukkaniddesa
Kathaṁ “pītipaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati “pītipaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?
Katamā pīti?
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.
Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.
attamanatā → attamantā (bj)
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ …pe…
passāsavasena → passāvasena (bj) | pīti pāmojjaṁ → pītipāmujjaṁ (sya-all)
rassaṁ assāsavasena, rassaṁ passāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena, sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena, passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati pīti pāmojjaṁ.
pīti pāmojjaṁ → pītipāmujjaṁ (sya-all) | kāyasaṅkhāraṁ → kayasaṅkhāraṁ (pts)
Yā pīti pāmojjaṁ āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—
hāso → bhāso (bj) | attamanatā → attamantā (bj) | pīti pāmojjaṁ → pītipāmujjaṁ (sya-all) | vitti → cittassa (sya-all) | vitti → cittassa (bj: syā) | odagyaṁ → odaggaṁ (bj: a.paṭi) | vitti → cittassa, K.; citti, S. (pts note)
ayaṁ pīti.
Kathaṁ sā pīti paṭividitā hoti?
kathaṁ sā pīti → (sya-all) | pīti → ‘kathaṁ sā pīti’ tiyā potthake na dissati (bj note) | pīti → K. omits Kathaṁ sā pīti. (pts note)
Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
assāsapassāsavasena → assāsavasena (bj, sya-all, pts) | ekaggataṁ → ekaggaṁ (bj) | assāsavasena → assāsapassāsavasena (bj: machasaṁ)
Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.
Rassaṁ assāsavasena …pe…
rassaṁ passāsavasena …
sabbakāyapaṭisaṁvedī assāsavasena …
sabbakāyapaṭisaṁvedī passāsavasena …
passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assāsavasena …
passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena sā pīti paṭividitā hoti.
Āvajjato sā pīti paṭividitā hoti, jānato …
passato …
paccavekkhato …
cittaṁ adhiṭṭhahato …
saddhāya adhimuccato …
vīriyaṁ paggaṇhato …
satiṁ upaṭṭhāpayato …
cittaṁ samādahato …
paññāya pajānato …
abhiññeyyaṁ abhijānato …
pariññeyyaṁ parijānato …
pahātabbaṁ pajahato …
bhāvetabbaṁ bhāvayato …
sacchikātabbaṁ sacchikaroto sā pīti paṭividitā hoti.
sacchikaroto → sacchikarāto (bj)
Evaṁ sā pīti paṭividitā hoti.
pīti paṭividitā hoti → (sya-all) | sā → sa (pts)
Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → vedanānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?
anupassati aniccato → (pts)
Aniccato anupassati …pe…
aniccato anupassati → (sya-all)
evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
assāsapassāsānaṁ → assāsapassasā (bj: syā); assāsapassa sasaṁvaraṭṭhena (bj: sī.mopa)
pītipaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?
sukhapaṭisaṁvedī assasissāmīti sikkhati → (sya-all) | sikkhati → ‘sukha -pe- sikkhati’ tāyipotthake natthi (bj note) | sikkhati → S. and K. omit. (pts note)
Sukhanti dve sukhāni—
kāyikañca sukhaṁ, cetasikañca sukhaṁ.
Katamaṁ kāyikaṁ sukhaṁ?
Yaṁ kāyikaṁ sātaṁ kāyikaṁ sukhaṁ, kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, kāyasamphassajā sātā sukhā vedanā—
kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ → (sya-all) | sukhaṁ → kāyasamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ’ tāyipottake natthi (bj note) | sukhaṁ → K. inserts vedayitaṁ after sukhaṁ and omits the next four words. (pts note)
idaṁ kāyikaṁ sukhaṁ.
Katamaṁ cetasikaṁ sukhaṁ?
Yaṁ cetasikaṁ sātaṁ cetasikaṁ sukhaṁ, cetosamphassajaṁ sātaṁ sukhaṁ vedayitaṁ, cetosamphassajā sātā sukhā vedanā—
cetasikaṁ sātaṁ → (sya-all) | sātaṁ → cetasikaṁ sukhaṁ’ tāyipotthake natthi (bj note) | sātaṁ → K. omits cetasikaṁ sātaṁ. (pts note)
idaṁ cetasikaṁ sukhaṁ.
Kathaṁ te sukhā paṭividitā honti?
sukhā → sukhe (bj)
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti.
sukhā → sukhe (bj)
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te sukhā paṭividitā honti …pe…
sukhā → sukhe (bj)
sacchikātabbaṁ sacchikaroto te sukhā paṭividitā honti.
sukhā → sukhe (bj) | te → ti (pts)
Evaṁ te sukhā paṭividitā honti.
sukhā → sukhe (bj)
Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → vedanānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.
taṁ → (sya-all) | anupassati aniccato → (pts)
Aniccato anupassati …pe…
evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
sukhapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
pajānanto → pajānato (bj)
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?
Katamo cittasaṅkhāro?
cittasaṅkhāro → cittasaṅkāhāro (pts)
Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.
cittapaṭibaddhā → cittapaṭibandhā (pts)
Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā …pe…
sukhapaṭisaṁvedī assāsavasena …
sukhapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ca → cā (pts)
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā—
cittapaṭibaddhā → cittapaṭibandhā (pts)
ayaṁ cittasaṅkhāro.
Kathaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti?
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena te cittasaṅkhārā paṭividitā honti …pe…
sacchikātabbaṁ sacchikaroto te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.
Evaṁ te cittasaṅkhārā paṭividitā honti.
Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.
anupassati → anupāssati (bj); anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → vedanānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati?
anupassati aniccato → (pts)
Aniccato anupassati …pe…
evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī”ti sikkhati, “passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī”ti sikkhati?
Katamo cittasaṅkhāro?
Dīghaṁ assāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.
cittapaṭibaddhā → cittapaṭibandhā (pts)
Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
sikkhati → sikkhāti (pts)
Dīghaṁ passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.
Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
Cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assāsavasena …
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passāsavasena saññā ca vedanā ca cetasikā—
ete dhammā cittapaṭibaddhā cittasaṅkhārā.
cittapaṭibaddhā → cittapaṭibandhā (pts)
Te cittasaṅkhāre passambhento nirodhento vūpasamento sikkhati.
Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena vedanā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Vedanā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ vedanaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all, pts)
Tena vuccati—
“vedanāsu vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
vedanānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → vedanānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ vedanaṁ anupassati …pe…
kathaṁ → kataṁ (bj) | vedanaṁ → vedanaṁ anupassati aniccato (bj)
evaṁ taṁ vedanaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni vedanāsu vedanānupassanāya.
anupassanāñāṇāni → anupassane ñāṇāni (bj, sya-all, pts) | suttantikavatthūni → suttantikavatthuni (bj) | vedanānupassanāya → vedanānupassanāya dutiyacatukkaṁ (bj); vedanānupassanāya bhāṇavāraṁ (sya-all)
1.3.5.3. Tatiyacatukkaniddesa
Kathaṁ “cittapaṭisaṁvedī assasissāmī”ti sikkhati, “cittapaṭisaṁvedī passasissāmī”ti sikkhati?
cittapaṭisaṁvedī → ciṭṭapaṭisaṁvedī (pts)
Katamaṁ taṁ cittaṁ?
Dīghaṁ assāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.
viññāṇaṁ cittaṁ → viññāṇacittaṁ (sya-all, pts) | cittaṁ → viññāṇacittaṁ (bj: syā, PTS) | viññāṇacittaṁ → viññāṇaṁ cittaṁ, M. (pts note)
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu.
mano → (sya-all) | tajjā manoviññāṇadhātu → tajjamāno viññāṇadhātu (pts) | mano → ‘mano tāyipotthake natthi (bj note) | tajjāmano → tajjamano (bj: PTS) | viññāṇadhātu → viññāṇadhātu (bj: PTS) | tajjā → tajjamāno (sya-all: sī) | mano → K. omits. (pts note) | tajjamāno → tajjā manoviññāṇadhātu, S. and K. as vḷ. (pts note)
Dīghaṁ passāsavasena …pe…
passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assāsavasena …
assāsavasena passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ → (pts)
passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ.
passāsavasena → passāvasena (bj) | viññāṇaṁ cittaṁ → viññāṇacittaṁ (pts) | cittaṁ → viññāṇacittaṁ (bj: syā, PTS)
Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu—
manāyatanaṁ → mānayatanaṁ (cck) | mano → (sya-all) | tajjā manoviññāṇadhātu → tajjamāno viññāṇadhātu (pts) | mano → tajjamano (bj: PTS) | viññāṇadhātu → viññāṇadhātu (bj: PTS)
idaṁ cittaṁ.
Kathaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti?
taṁ → (sya-all)
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato sati upaṭṭhitā hoti.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti …pe…
taṁ → (sya-all)
sacchikātabbaṁ sacchikaroto taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.
Evaṁ taṁ cittaṁ paṭividitaṁ hoti.
Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ → assāsavasena viññāṇacittaṁ (sya-all) | viññāṇaṁ cittaṁ → viññāṇacittaṁ (pts) | cittaṁ → viññāṇacittaṁ (bj: syā, PTS)
Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.
ñāṇena → viññāṇena (bj) | anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → cittānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…
cittaṁ → cittaṁ anupassati aniccato (bj)
evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
cittapaṭisaṁvedī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?
sikkhati → (cck)
Katamo cittassa abhippamodo?
katamo → katamo ca (sya-all) | katamo → katamo ca (bj: syā)
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa.
attamanatā → attamantā (bj) | vitti → cittassa (sya-all) | vitti → cittassa (bj: syā)
Dīghaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.
assāsapassāsavasena → passāsavasena (bj, sya-all)
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa …pe…
attamanatā → attamantā (bj) | vitti → cittassa (sya-all)
cittapaṭisaṁvedī assāsavasena …
cittapaṭisaṁvedī passāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato uppajjati cittassa abhippamodo.
Yā cittassa āmodanā pamodanā hāso pahāso vitti odagyaṁ attamanatā cittassa—
attamanatā → attamantā (bj); attamanā (pts) | vitti → cittassa (sya-all) | vitti → cittassa, K.; citti, S. (pts note)
ayaṁ cittassa abhippamodo.
Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
viññāṇaṁ cittaṁ → viññāṇacittaṁ (sya-all)
Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → cittānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…
kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati → (pts)
evaṁ taṁ cittaṁ anupassatīti.
anupassatīti → anupassati (bj, sya-all) | anupassatīti bhāvanāti catasso → anupassati (pts)
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
abhippamodayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “samādahaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “samādahaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?
Katamo samādhi?
Katamo samādhi → katamañca samādhindriyaṁ (sya-all) | samādhi → katamañca samādhindriyaṁ (bj: syā) | samādhi → katamañca samādhindiyaṁ (cck: syā.)
Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi.
avaṭṭhiti → adhiṭṭhiti (sya-all) | avisāhaṭamānasatā → avisāhatamānasatā (sya-all, pts-vp-pli1, mr) | avaṭṭhiti → adhivaṭhiti -pe- (bj: syā) | avisāhaṭamānasatā → avisāhatamānasatā (bj: syā) | avaṭṭhiti → adhiṭṭiti (cck: syā.) | avisāhaṭamānasatā → avisāhatamānasatā (cck: syā. ka.)
Dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe…
samādahaṁ cittaṁ assāsavasena …pe…
samādahaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi.
Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhi—
avisāhaṭamānasatā → avisāhatamānasatā (pts) | avaṭṭhiti → bhavaṭṭhīti, S.; adhiṭṭhīti. K. (pts note)
ayaṁ samādhi.
samādhi → (sya-all)
Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ → assāsavasena viññāṇacittaṁ (sya-all)
Cittaṁ upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena taṁ cittaṁ anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“citte cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
cittānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → cittānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…
kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati → (pts)
evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
bhāvanāti catasso → (pts)
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
samādahaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
assāsapassāsavasena → assāsavasena (sya-all)
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati?
“Rāgato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “rāgato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.
“Dosato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “dosato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.
“Mohato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati …pe…
mānato vimocayaṁ cittaṁ …
diṭṭhiyā vimocayaṁ cittaṁ …
vicikicchāya vimocayaṁ cittaṁ …
thinato vimocayaṁ cittaṁ …
thinato → thīnamiddhato (sya-all, pts) | thinato → thinato (bj: machasaṁ); thinamiddhato (bj: syā, PTS) | thīnamiddhato → thīnato, M. (pts note)
uddhaccato vimocayaṁ cittaṁ …
ahirikato vimocayaṁ cittaṁ …
“anottappato vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī”ti sikkhati, “anottappato vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī”ti sikkhati.
Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati …pe….
viññāṇaṁ cittaṁ → viññāṇacittaṁ (sya-all) | viññāṇaṁ cittaṁ upaṭṭhānaṁ sati → viññāṇacittaṁ (pts)
Anupassatīti kathaṁ taṁ cittaṁ anupassati …pe…
evaṁ taṁ cittaṁ anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
vimocayaṁ cittaṁ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Aṭṭha anupassanāñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni citte cittānupassanāya.
anupassanāñāṇāni → anupassane ñāṇāni (bj, sya-all, pts) | cittānupassanāya → cittānupassanāya tatiyacatukkaṁ (bj)
1.3.5.4. Catutthacatukkaniddesa
Kathaṁ “aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati?
Aniccanti kiṁ aniccaṁ?
Pañcakkhandhā aniccā.
Kenaṭṭhena aniccā?
kenaṭṭhena → kenatthena (sya-all)
Uppādavayaṭṭhena aniccā.
Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati, udayabbayaṁ passanto kati lakkhaṇāni passati?
Pañcannaṁ khandhānaṁ udayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati, vayaṁ passanto pañcavīsati lakkhaṇāni passati.
passati → passati pañcannaṁ khandhānaṁ (pts)
Pañcannaṁ khandhānaṁ udayabbayaṁ passanto imāni paññāsa lakkhaṇāni passati.
paññāsa → paññāsaṁ (sya-all)
“Rūpe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
“Vedanāya …pe…
saññāya …
saṅkhāresu …
viññāṇe …
cakkhusmiṁ …pe…
jarāmaraṇe aniccānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe aniccānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
assasissāmīti → assasissāmīti sikkhati cakkhusmiṁ aniccānupassī passasissāmīti (bj)
Aniccānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → dhammānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all, pts)
Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…
kathaṁ te dhamme anupassati → (pts)
evaṁ te dhamme anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Aniccānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
aniccānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
ekaggataṁ → ekaggatā (bj)
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati?
Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
“Rūpe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
Vedanāya …pe…
saññāya …
saṅkhāresu …
viññāṇe …
cakkhusmiṁ …pe…
jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇavirāge chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
“Jarāmaraṇe virāgānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe virāgānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
Virāgānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → dhammānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…
evaṁ te dhamme anupassati.
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Virāgānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
virāgānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati?
Rūpe ādīnavaṁ disvā rūpanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
saddhādhimutto → saddhāvimutto (bj: sī.mopa)
“Rūpe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
Vedanāya …pe…
saññāya …
saṅkhāresu …
viññāṇe …
cakkhusmiṁ …pe…
jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
jarāmaraṇanirodhe → jarāmaraṇenirodhe (bj); jarāmaraṇavirāge (pts) | saddhādhimutto → saddhāvimutto (bj: sī.mopa)
“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
jarāmaraṇe → jarāmarane (pts)
Katihākārehi avijjāya ādīnavo hoti? Katihākārehi avijjā nirujjhati? Pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti. Aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.
Katamehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti?
Aniccaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, anattaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, santāpaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti, vipariṇāmaṭṭhena avijjāya ādīnavo hoti—
vipariṇāmaṭṭhena → viparināmapaṭṭhena (bj) | ādīnavo → adīnavo (pts)
imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavo hoti.
avijjāya → aviḍḍāya (pts)
Katamehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati?
Nidānanirodhena avijjā nirujjhati, samudayanirodhena avijjā nirujjhati, jātinirodhena avijjā nirujjhati, pabhavanirodhena avijjā nirujjhati, hetunirodhena avijjā nirujjhati, paccayanirodhena avijjā nirujjhati, ñāṇuppādena avijjā nirujjhati, nirodhupaṭṭhānena avijjā nirujjhati—
pabhavanirodhena → āhāranirodhena (sya-all) | pabhavanirodhena → pahavanirodhena (bj) | nidānanirodhena → nidānānirodhena (pts) | pahavanirodhena → āhāranirodhena (bj: syā) | pabhavanirodhena → āhāranirodhena (cck: syā.) | pabhavanirodhena → bhavanirodhena, S.; āhāranirodhena, K. 13 No footnote. (pts note)
imehi aṭṭhahākārehi avijjā nirujjhati.
Imehi pañcahākārehi avijjāya ādīnavaṁ disvā—
imehi aṭṭhahākārehi avijjānirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
avijjānirodhe → avijjānirodhena (sya-all, pts) | avijjānirodhe → avijjanirodhena (bj: syā, PTS)
“Avijjāya nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “avijjāya nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
nirodhānupassī → nirodhānussī (bj)
Katihākārehi saṅkhāresu ādīnavo hoti, katihākārehi saṅkhārā nirujjhanti …pe…
nirujjhanti → nirujjhati (bj)
katihākārehi viññāṇe ādīnavo hoti, katihākārehi viññāṇaṁ nirujjhati …
katihākārehi → katitākārehi (pts)
katihākārehi nāmarūpe ādīnavo hoti, katihākārehi nāmarūpaṁ nirujjhati …
katihākārehi saḷāyatane ādīnavo hoti, katihākārehi saḷāyatanaṁ nirujjhati …
katihākārehi phasse ādīnavo hoti, katihākārehi phasso nirujjhati …
katihākārehi vedanāya ādīnavo hoti, katihākārehi vedanā nirujjhati …
katihākārehi taṇhāya ādīnavo hoti, katihākārehi taṇhā nirujjhati …
katihākārehi upādāne ādīnavo hoti, katihākārehi upādānaṁ nirujjhati …
katihākārehi bhave ādīnavo hoti, katihākārehi bhavo nirujjhati …
katihākārehi jātiyā ādīnavo hoti, katihākārehi jāti nirujjhati …
katihākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, katihākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?
Pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti, aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.
Katamehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti?
Aniccaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti, dukkhaṭṭhena …pe…
anattaṭṭhena …pe…
santāpaṭṭhena …pe…
vipariṇāmaṭṭhena jarāmaraṇe ādīnavo hoti—
vipariṇāmaṭṭhena → viparināmaṭṭhena (bj)
imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavo hoti.
Katamehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati?
Nidānanirodhena jarāmaraṇaṁ nirujjhati, samudayanirodhena …pe…
jātinirodhena …pe…
pabhavanirodhena …
pabhavanirodhena → bhavanirodhena (si, sya-all) | pahavanirodhena → bhavanirodhena (bj: syā, sī.mopa) | pabhavanirodhena → bhavanirodhena (cck: syā.)
hetunirodhena …
paccayanirodhena …
ñāṇuppādena …pe…
nirodhupaṭṭhānena jarāmaraṇaṁ nirujjhati—
imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇaṁ nirujjhati.
Imehi pañcahākārehi jarāmaraṇe ādīnavaṁ disvā imehi aṭṭhahākārehi jarāmaraṇanirodhe chandajāto hoti saddhādhimutto, cittañcassa svādhiṭṭhitaṁ.
saddhādhimutto → saddhāvimutto (bj: sī.mopa)
“Jarāmaraṇe nirodhānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe nirodhānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
nirodhānupassī → nirodhānussī (bj)
Nirodhānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → dhammānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati …pe…
evaṁ te dhamme anupassati.
te dhamme → taṁ dhammaṁ (bj)
Bhāvanāti catasso bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Nirodhānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi …pe…
nirodhānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato …pe…
pajānanto indriyāni samodhāneti.
Tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Kathaṁ “paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati?
Paṭinissaggāti dve paṭinissaggā—
paṭinissaggāti → paṭinissāggāti (bj); (sya-all) | ti → K. omits Paṭinissaggā ti. (pts note)
pariccāgapaṭinissaggo ca pakkhandanapaṭinissaggo ca.
Rūpaṁ pariccajatīti—
pariccāgapaṭinissaggo.
Rūpanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—
pakkhandanapaṭinissaggo.
“Rūpe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “rūpe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
Vedanaṁ …pe…
saññaṁ …
saṅkhāre …
viññāṇaṁ …
cakkhuṁ …pe…
jarāmaraṇaṁ pariccajatīti—
pariccāgapaṭinissaggo.
Jarāmaraṇanirodhe nibbāne cittaṁ pakkhandatīti—
pakkhandanapaṭinissaggo.
“Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī assasissāmī”ti sikkhati, “jarāmaraṇe paṭinissaggānupassī passasissāmī”ti sikkhati.
Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena dhammā upaṭṭhānaṁ sati anupassanā ñāṇaṁ.
Dhammā upaṭṭhānaṁ, no sati;
sati upaṭṭhānañceva sati ca.
Tāya satiyā tena ñāṇena te dhamme anupassati.
anupassati → anupassatīti (sya-all)
Tena vuccati—
“dhammesu dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanā”ti.
dhammānupassanāsatipaṭṭhānabhāvanāti → dhammānupassanā satipaṭṭhānabhāvanā (sya-all)
Anupassatīti kathaṁ te dhamme anupassati?
Aniccato anupassati, no niccato …pe…
paṭinissajjati, no ādiyati.
Aniccato anupassanto niccasaññaṁ pajahati …pe…
paṭinissajjanto ādānaṁ pajahati.
Evaṁ te dhamme anupassati.
te → taṁ (bj)
Bhāvanāti catasso bhāvanā.
Tattha jātānaṁ dhammānaṁ anativattanaṭṭhena bhāvanā …pe…
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
Paṭinissaggānupassī assāsapassāsānaṁ saṁvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi.
Yo tattha saṁvaraṭṭho, ayaṁ adhisīlasikkhā;
yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṁ adhicittasikkhā;
yo tattha dassanaṭṭho, ayaṁ adhipaññāsikkhā—
imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati jānanto sikkhati …pe…
sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati.
Paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānato viditā vedanā uppajjanti, viditā upaṭṭhahanti, viditā abbhatthaṁ gacchanti …pe…
viditā → (sya-all)
paṭinissaggānupassī assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṁ avikkhepaṁ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati;
balāni samodhāneti …
bojjhaṅge samodhāneti …
maggaṁ samodhāneti …
dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati.
Indriyāni samodhānetīti kathaṁ indriyāni samodhāneti?
Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṁ samodhāneti …pe…
tena vuccati—
“samatthañca paṭivijjhatī”ti.
paṭivijjhatīti → paṭivijjhati (sya-all)
Aṭṭha anupassane ñāṇāni aṭṭha ca upaṭṭhānānussatiyo cattāri suttantikavatthūni dhammesu dhammānupassanāya.
suttantikavatthūni → suttantikavatthuni (pts)
Imāni bāttiṁsa satokārissa ñāṇāni.
bāttiṁsa satokārissa → battiṁsaṁ satokārīsu (sya-all); battiṁsa satokārisu (pts) | ñāṇāni → satokārissa. S.; satokāriya-, M. (pts note)
1.3.6. Ñāṇarāsichakkaniddesa
Katamāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni? Dīghaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, dīghaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi …pe… vimocayaṁ cittaṁ assāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi, vimocayaṁ cittaṁ passāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samādhi. Imāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni.
Katamāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni? Dīghaṁ assāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā, dīghaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā …pe… vimocayaṁ cittaṁ assāsaṁ, vimocayaṁ cittaṁ passāsaṁ aniccato anupassanaṭṭhena vipassanā, dukkhato anupassanaṭṭhena vipassanā, anattato anupassanaṭṭhena vipassanā. Imāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni.
Katamāni aṭṭha nibbidāñāṇāni?
Aniccānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
nibbidāñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—
passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
nibbidāñāṇaṁ …pe…
paṭinissaggānupassī assasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
nibbidāñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ yathābhūtaṁ jānāti passatīti—
passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
nibbidāñāṇaṁ.
Imāni aṭṭha nibbidāñāṇāni.
Katamāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni?
Aniccānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ …pe…
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
paṭinissaggānupassī assasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ bhayatupaṭṭhāne paññā nibbidānulome ñāṇaṁ—
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts)
imāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni.
Katamāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni?
Aniccānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, aniccānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ …pe…
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, sya-all, pts) | nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ → nibbidāpaṭipapassaddhiñānaṁ (bj)
paṭinissaggānupassī assasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ, paṭinissaggānupassī passasaṁ paṭisaṅkhā santiṭṭhanā paññā nibbidāpaṭippassaddhiñāṇaṁ—
assasaṁ → assāsaṁ (bj, cck, pts) | passasaṁ → passāsaṁ (bj, cck, pts)
imāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni.
Katamāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni?
Sotāpattimaggena sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, vicikicchāya pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sīlabbataparāmāsassa …pe…
diṭṭhānusayassa, vicikicchānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, sakadāgāmimaggena oḷārikassa, kāmarāgasaññojanassa …pe…
paṭighasaññojanassa, oḷārikassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, anāgāmimaggena anusahagatassa kāmarāgasaññojanassa …pe…
anusahagatassa → aṇusahagatassa (sya-all)
paṭighasaññojanassa, anusahagatassa kāmarāgānusayassa, paṭighānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ, arahattamaggena, rūparāgassa …pe…
anusahagatassa → aṇusahagatassa (sya-all)
arūparāgassa, mānassa, uddhaccassa, avijjāya, mānānusayassa, bhavarāgānusayassa, avijjānusayassa pahīnattā samucchinnattā uppajjati vimuttisukhe ñāṇaṁ.
avijjāya → avijjajaya (bj) | mānānusayassa → mānānusayassa ca (sya-all)
Imāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
Soḷasavatthukaṁ ānāpānassatisamādhiṁ bhāvayato samadhikāni imāni dve ñāṇasatāni uppajjanti.
samadhikāni → samādhikāni (sya-all, pts)
Ānāpānassatikathā niṭṭhitā.
Ānāpānassatikathā → ānāpānakathā (cck: syā. ka.)