Parivīmaṁsanasutta๕๑ ปริวีมังสนสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
samayaṁ → samayam (pts) | sāvatthiyaṁ → sāvatthiyam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
kho → (pts) | kho → ‘kho’ iti natthi (bj: PTS)ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมา ตรัสว่า
“bhikkhavo”ti.
bhikkhavoti → bhikkhavo ti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย”
“Bhadante”ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
bhadanteti → bhadante ti (pts) | paccassosuṁ → paccassosum (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับสนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาค จึงได้ตรัสเรื่องนี้ว่า
“Kittāvatā nu kho, bhikkhave, bhikkhu parivīmaṁsamāno parivīmaṁseyya sabbaso sammā dukkhakkhayāyā”ti?
bhikkhu → bhikkhū (bj, cck) | parivīmaṁsamāno → pariviṁsamāno (pts) | sammā dukkhakkhayāyāti → sammādukkhakkhayāyāti (pts)“ภิกษุทั้งหลาย ด้วยเหตุเพียงเท่าไรหนอ ภิกษุเมื่อพิจารณา จึงชื่อว่าพิจารณา เพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ ทุกประการ”
“Bhagavaṁmūlakā no, bhante, dhammā bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā. Sādhu vata, bhante, bhagavantaṁyeva paṭibhātu etassa bhāsitassa attho. Bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ eva (bj) | bhagavaṁmūlakā → bhagavaṁ mūlakā (bjt) | bhagavaṁnettikā bhagavaṁpaṭisaraṇā → bhagavaṁ nettikā bhagavaṁ paṭisaraṇā (bjt) | bhagavantaṁyeva → bhagavantaṁ yeva (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมของข้าพระองค์ทั้งหลาย มีพระผู้มีพระภาค เป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเป็นผู้นำ มีพระผู้มีพระภาคเป็นที่พึ่ง ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส เฉพาะพระผู้มีพระภาคเท่านั้นที่จะทรงอธิบายเนื้อความ แห่งภาษิตนั้นให้แจ่มแจ้งได้ ภิกษุทั้งหลายฟังต่อจากพระผู้มีพระภาคแล้วจักทรงจำไว้”
“Tena hi, bhikkhave, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
bhikkhave → bhikkhave taṁ (bj: PTS) | tena hi → tenahi (th) | manasi karotha → manasikarotha (th)“ถ้าเช่นนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าว”
“Evaṁ, bhante”ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ.
evaṁ bhanteti → evam bhante ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นทูลรับ สนองพระดำรัสแล้ว
Bhagavā etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัสว่า
“Idha, bhikkhave, bhikkhu parivīmaṁsamāno parivīmaṁsati:
idha → imaṁ (bj) | parivīmaṁsamāno → B parivi- always (pts note)“ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ เมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาว่า
‘yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati jarāmaraṇaṁ;
nānappakārakaṁ → nānappakāraṁ (bj: sīmu3) | nānappakārakaṁ → So B and C; S1-3 nāpappakāraṁ always (pts note) | idaṁ → idam (pts)‘ชรา และมรณะนี้ใด มีทุกข์หลายอย่างนับไม่ถ้วนเกิดขึ้นในโลก
idaṁ nu kho dukkhaṁ kiṁnidānaṁ kiṁsamudayaṁ kiṁjātikaṁ kiṁpabhavaṁ?
kiṁnidānaṁ → kinnidānaṁ (bjt) | kiṁpabhavaṁ → kimpabhavaṁ (pts)ชราและมรณะที่เป็นทุกข์ นี้มีอะไรเป็นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิดหนอ
Kismiṁ sati jarāmaraṇaṁ hoti, kismiṁ asati jarāmaraṇaṁ na hotī’ti?เมื่อ อะไรมี ชราและมรณะจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ชราและมรณะจึงไม่มี’
So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti:
evaṁ → evam (pts)เธอพิจารณาอยู่ จึงรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘yaṁ kho idaṁ anekavidhaṁ nānappakārakaṁ dukkhaṁ loke uppajjati jarāmaraṇaṁ, idaṁ kho dukkhaṁ jātinidānaṁ jātisamudayaṁ jātijātikaṁ jātippabhavaṁ.
nānappakārakaṁ → nānappakarakaṁ (pts) | idaṁ → idam (pts) | jātippabhavaṁ → jātipabhavaṁ (pts)‘ชราและมรณะนี้ใด มีทุกข์หลายอย่างนับไม่ถ้วนเกิดขึ้นในโลก ทุกข์นี้ มีชาติเป็นเหตุ มีชาติเป็นเหตุเกิด มีชาติเป็นกำเนิด มีชาติเป็นแดนเกิด
Jātiyā sati jarāmaraṇaṁ hoti, jātiyā asati jarāmaraṇaṁ na hotī’ti.เมื่อชาติมี ชราและมรณะจึงมี เมื่อชาติไม่มี ชราและมรณะจึงไม่มี”
So jarāmaraṇañca pajānāti, jarāmaraṇasamudayañca pajānāti, jarāmaraṇanirodhañca pajānāti, yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti, tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī;
tañca → taṁ ca (bjt, pts) | jarāmaraṇanirodhañca → jarāmaraṇa nirodhañca (th) | jarāmaraṇañca → jarāmaraṇaṁ ca (pts) | jarāmaraṇasamudayañca → jarāmaraṇasamudayaṁ ca (pts) | jarāmaraṇanirodhañca → jarāmaraṇanirodhaṁ ca (pts)เธอรู้ชัดชราและมรณะ รู้ชัดความเกิดแห่งชราและมรณะ รู้ชัดความดับแห่งชราและมรณะ รู้ชัดปฏิปทาอัน เหมาะสมที่ให้ถึงความดับแห่งชราและมรณะ และเธอเป็นผู้ปฏิบัติอย่างนั้น ชื่อว่าผู้ มีปกติประพฤติตามธรรม
ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya.
paṭipanno → paṭipanno hoti (bj) | hoti → ‘hoti’ iti sabbattha natthi (bj note) | sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (pts)เราเรียกภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์ เพื่อ ความดับแห่งชราและมรณะโดยชอบ ทุกประการ
Athāparaṁ parivīmaṁsamāno parivīmaṁsati:อีกประการหนึ่ง ภิกษุเมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาว่า
‘jāti panāyaṁ kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā, kismiṁ sati jāti hoti, kismiṁ asati jāti na hotī’ti?
hotī”ti → jākivāro ta dissate (bj: PTS) | jāti panāyaṁ kiṁnidānā → jātipanāyaṁ kinnidānā (bjt)‘ชาตินี้ มีอะไรเป็นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด เมื่ออะไรมี ชาติจึงมี เมื่ออะไรไม่มี ชาติจึงไม่มี’
So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti:เธอพิจารณาอยู่ จึงรู้ชัดอย่างนี้ว่า
‘jāti bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā;‘ชาติมีภพเป็นเหตุ มีภพเป็นเหตุเกิด มีภพเป็นกำเนิด มีภพเป็นแดนเกิด
bhave sati jāti hoti, bhave asati jāti na hotī’ti.เมื่อภพมี ชาติจึงมี เมื่อภพ ไม่มี ชาติจึงไม่มี’
So jātiñca pajānāti, jātisamudayañca pajānāti, jātinirodhañca pajānāti, yā ca jātinirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti, tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī;
jātiñca → jātiṁ ca (bjt) | jātisamudayañca → jātisamudayaṁ ca (bjt) | jātinirodhañca → jātinirodhaṁ ca (bjt) | tañca → taṁ ca (bjt)เธอรู้ชัดชาติ รู้ชัดความเกิดแห่งชาติ รู้ชัดความดับแห่งชาติ รู้ชัดปฏิปทาอันเหมาะสมที่ให้ถึงความดับแห่งชาติ และเธอผู้ปฏิบัติอย่างนั้น ชื่อว่า ผู้มีปกติประพฤติตามธรรม
ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jātinirodhāya.
sammā → (bj) | paṭipanno → paṭipanno hoti (bj) | hoti → ‘hoti’ iti natthi, machasaṁ, syā, PTS, sī (bj note)เราเรียกภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์เพื่อ ความดับชาติโดยชอบ ทุกประการ
Athāparaṁ parivīmaṁsamāno parivīmaṁsati:อีกประการหนึ่ง ภิกษุเมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาว่า
‘bhavo panāyaṁ kiṁnidāno …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | kiṁnidāno → kinnidāno (pts)‘ภพนี้มีอะไรเป็นเหตุ ฯลฯ
upādānaṁ panidaṁ kiṁnidānaṁ …
kiṁnidānaṁ → kinnidānaṁ (bjt) | kiṁnidānaṁ → kinnidānam (pts)อุปาทานนี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
taṇhā panāyaṁ kiṁnidānā …
kiṁnidānā → kinnidānā (bjt, pts)ตัณหานี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
vedanā …
vedanā → vedanā panāyaṁ kiṁnidānā (sya-all) | + → panāyaṁ kinnidānā (bjt)เวทนานี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
phasso …
phasso → phasso panāyaṁ kiṁnidāno (sya-all) | + → panāyaṁ kinnidāno (bjt)ผัสสะนี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
saḷāyatanaṁ panidaṁ kiṁnidānaṁ …
kiṁnidānaṁ → kinnidānaṁ (pts)สฬายตนะนี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
nāmarūpaṁ panidaṁ …
panidaṁ → panidaṁ kiṁnidānaṁ (sya-all) | + → kinnidānaṁ (bjt)นามรูปนี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
viññāṇaṁ panidaṁ …
panidaṁ → panidaṁ kiṁnidānaṁ (sya-all) | + → kinnidānaṁ (bjt)วิญญาณนี้มีอะไรเป็นเหตุ ...
saṅkhārā panime kiṁnidānā kiṁsamudayā kiṁjātikā kiṁpabhavā;
kiṁpabhavā → kiṁpabhāvā (pts) | kiṁnidānā → kinnidānā (bjt, pts) | kiṁjātikā kiṁpabhavā → kiñjātikā kimpabhavā (bjt)อีกประการหนึ่ง ภิกษุเมื่อพิจารณา ย่อมพิจารณาว่า ‘สังขารเหล่านี้มีอะไร เป็นเหตุ มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นกำเนิด มีอะไรเป็นแดนเกิด
kismiṁ sati saṅkhārā honti, kismiṁ asati saṅkhārā na hontī’ti?
hontīti → hontī ti (pts)เมื่ออะไรมี สังขาร ทั้งหลายจึงมี เมื่ออะไรไม่มี สังขารทั้งหลายจึงไม่มี’
So parivīmaṁsamāno evaṁ pajānāti:
parivīmaṁsamāno → parivimaṁsamāno (pts)เธอพิจารณาอยู่ จึงรู้ชัดอย่างนี้ ว่า
‘saṅkhārā avijjānidānā avijjāsamudayā avijjājātikā avijjāpabhavā;
avijjānidānā → avijjā nidānā (bjt, th)‘สังขารทั้งหลายมีอวิชชาเป็นเหตุ มีอวิชชาเป็นเหตุเกิด มีอวิชชาเป็นกำเนิด มีอวิชชาเป็นแดนเกิด
avijjāya sati saṅkhārā honti, avijjāya asati saṅkhārā na hontī’ti.
hontīti → hontī ti (pts)เมื่ออวิชชามี สังขารทั้งหลายจึงมี เมื่ออวิชชาไม่มี สังขาร ทั้งหลายจึงไม่มี’
So saṅkhāre ca pajānāti, saṅkhārasamudayañca pajānāti, saṅkhāranirodhañca pajānāti, yā ca saṅkhāranirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti, tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī;
saṅkhāranirodhasāruppagāminī → saṅkhārānirodhasāruppagāminī (pts) | saṅkhārasamudayañca → saṅkhārasamudayaṁca (bjt) | saṅkhāranirodhañca → saṅkhāra nirodhaṁ ca (bjt) | tañca → taṁ ca (bjt, pts) | saṅkhāranirodhañca → saṅkhāranirodhañ ca (pts)ภิกษุนั้นรู้ชัดสังขารทั้งหลาย จึงรู้ชัดความเกิดแห่งสังขาร รู้ชัดความดับแห่ง สังขาร รู้ชัดปฏิปทาอันเหมาะสมที่ให้ถึงความดับแห่งสังขาร และเธอผู้ปฏิบัติ อย่างนั้น ชื่อว่าผู้มีปกติประพฤติตามธรรม
ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno saṅkhāranirodhāya.
sammā dukkhakkhayāya → sammādukkhakkhayāya (pts)ภิกษุทั้งหลาย เราเรียกภิกษุนี้ว่า เป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความสิ้นทุกข์ เพื่อความดับ แห่งสังขารโดยชอบ ทุกประการ
Avijjāgato yaṁ, bhikkhave, purisapuggalo puññañce saṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, puññūpagaṁ hoti viññāṇaṁ.
puññūpagaṁ → puññopagaṁ (bj) | yaṁ → (sya-all) | Avijjāgato → S1 avijjāyagato (pts note) | puññañce → puññaṁ ce (my, bjt) | avijjāgato yaṁ → avijjāgatoyaṁ (bjt) | puññañce saṅkhāraṁ abhisaṅkharoti → puññaṁ ce saṅkhāram abhisaṁkharoti (pts)บุรุษบุคคลนี้ตกอยู่ในอวิชชา ถ้าสังขารที่เป็นบุญปรุงแต่ง วิญญาณก็ ประกอบด้วยบุญ
Apuññañce saṅkhāraṁ abhisaṅkharoti, apuññūpagaṁ hoti viññāṇaṁ.
apuññūpagaṁ → apuññopagaṁ (bj) | apuññañce → apuññaṁ ce (my, bjt, pts)ถ้าสังขารที่เป็นบาปปรุงแต่ง วิญญาณก็ประกอบด้วยบาป
Āneñjañce saṅkhāraṁ abhisaṅkharoti āneñjūpagaṁ hoti viññāṇaṁ.
āneñjañce → anejañce (sya-all) | āneñjūpagaṁ → anejūpagaṁ (sya-all) | viññāṇaṁ → viññānaṁ (pts) | Āneñjam → So B and C; S1-3 āṇañje- (pts note) | āneñjūpagaṁ → C S1-3 āṇañjūpagaṁ (pts note) | āneñjañce → āneñjaṁ ce (my, bjt) | āneñjañce saṅkhāraṁ → āneñjam ce saṅkhāram (pts)ถ้าสังขารที่เป็นอาเนญชาปรุงแต่ง วิญญาณก็ประกอบด้วยอาเนญชา
Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno avijjā pahīnā hoti vijjā uppannā, so avijjāvirāgā vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti na apuññābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti na āneñjābhisaṅkhāraṁ abhisaṅkharoti.
pahīnā → pahīṇā (bj) | āneñjābhisaṅkhāraṁ → anejābhisaṅkhāraṁ (sya-all); ānejābhisaṅkhāram (pts) | vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṁ → vijjuppādāneva puññabhisaṅkhāram (pts) | apuññābhisaṅkhāram → B adds naṁ (pts note) | ānejābhisaṅkhāram → B nāṇañjābhisaṅkhāram (pts note) | vijjuppādā neva puññābhisaṅkhāraṁ → vijjuppādā-n-eva puññabhisaṅkhāram (pts)ในกาลใด ภิกษุละอวิชชาได้แล้ว วิชชาเกิดขึ้น ในกาลนั้น ภิกษุนั้นก็ไม่ปรุงแต่งปุญญาภิสังขาร อปุญญาภิสังขารและอาเนญชาภิสังขาร เพราะกำจัดอวิชชาได้ เพราะมีวิชชา เกิดขึ้น
Anabhisaṅkharonto anabhisañcetayanto na kiñci loke upādiyati;
na → S adds ca (pts note)เมื่อไม่ปรุงแต่ง ไม่จงใจ ก็ไม่ถือมั่นอะไร ๆ ในโลก
anupādiyaṁ na paritassati, aparitassaṁ paccattaññeva parinibbāyati.
yeva → paccattaññeva (bj: machasaṁ) | paccattaññeva → paccattaṁ yeva (bjt) | paccattaññeva → paccattaṁyeva (th)เมื่อไม่ถือมั่น ก็ไม่ สะดุ้งกลัว เมื่อไม่สะดุ้งกลัว ก็ปรินิพพานเฉพาะตน
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
nāparaṁ itthattāyāti → nāparam itthattāyā ti (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบ พรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
So sukhañce vedanaṁ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti.
vedayati → vediyati (bj) | anajjhositāti → na ajjhositā (bj: sīmu3) | anabhinanditāti → na abhinanditā (bj: sīmu3) | So → Omitted by S1-3 (pts note) | ce → S1-3 ca (pts note) | sukhañce → sukhaṁ ce (my, bjt)ถ้าภิกษุนั้นเสวยสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า ‘สุขเวทนานั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่า หมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน’
Dukkhañce vedanaṁ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti.
vedayati → vediyati (bj) | dukkhañce → so sukhaṁ ce (pts) | anajjhositāti → na ajjhositā (bj: sīmu3) | anabhinanditāti → na abhinanditā (bj: sīmu3) | dukkhañce → dukkhaṁ ce (my, bjt)ถ้าเธอเสวยทุกขเวทนา ก็รู้ชัดว่า ‘ทุกขเวทนา นั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าหมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน’
Adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti.
vedayati → vediyati (bj) | anajjhositāti → na ajjhositā (bj: sīmu3) | adukkhamasukhañce → adukkhamasukhaṁ ce (my, bjt)ถ้าเธอเสวย อทุกขมสุขเวทนา ก็รู้ชัดว่า ‘อทุกขมสุขเวทนานั้นไม่เที่ยง’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าหมกมุ่น’ รู้ชัดว่า ‘ไม่น่าเพลิดเพลิน’
So sukhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati.
visaṁyutto naṁ → taṁ vedanaṁ (bj, pts1ed, pts2ed); vedanaṁ (mr) | vedayati visaṁyutto → vediyati visaññutto (bj) | vedayati dukkhañce → (bj) | visaṁyutto naṁ vedayati dukkhañce → adukkham asukhaṁ ce (pts) | naṁ → visaṁyutto taṁ (bj: sīmu3) | sukhañce → sukhaṁ ce (my, bjt, pts) | visaṁyutto naṁ vedayati → visaññutto taṁ (pts)ถ้าเธอเสวยสุขเวทนา ก็เป็นผู้ปราศจาก(กิเลส) เสวย สุขเวทนานั้น
Dukkhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati.
vedayati adukkhamasukhañce → (bj) | visaṁyutto naṁ vedayati adukkhamasukhañce → visaññutto taṁ (pts) | naṁ → taṁ vedanaṁ (cck: sī. pī.); vedanaṁ (cck: ka.) | dukkhañce → dukkhaṁ ce (my)ถ้าเธอเสวยทุกขเวทนา ก็เป็นผู้ปราศจาก(กิเลส) เสวยทุกขเวทนานั้น
Adukkhamasukhañce vedanaṁ vedayati, visaṁyutto naṁ vedayati.
vedayati → vedanaṁ vediyati (bj) | vedayati visaṁyutto naṁ → (pts) | taṁ → Missing in B (pts note) | adukkhamasukhañce → adukkhamasukhaṁ ce (my) | visaṁyutto → visaññutto (th) | adukkhamasukhañce → vedanaṁ vedayati visaññutto taṁ vedanaṁ vedayati adukkham asukhaṁ ce (pts) | visaṁyutto naṁ → visaññutto taṁ vedanaṁ (pts)ถ้าเธอเสวยอทุกขมสุขเวทนา ก็เป็นผู้ปราศจาก(กิเลส) เสวยอทุกขมสุขเวทนานั้น
So kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (pts) | vedayamāno → vediyamāno (bj: sīmu3, PTS) | vedayāmīti → vediyāmi (bj: sīmu3)ภิกษุนั้นเมื่อเสวยเวทนามีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาที่มีกาย เป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาที่มีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาที่มีชีวิต เป็นที่สุด’
Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti, sarīrāni avasissantīti pajānāti.
avasissantīti → avasisissantīti (sya-all) | sītībhavissanti → sītibhavissanti (pts) | sītībhavissanti → sītī bhavissanti (bjt)รู้ชัดว่า ‘หลังจากตายแล้ว การเสวยอารมณ์ทั้งหมด ไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็น จักเหลืออยู่เพียงสรีรธาตุในโลกนี้เท่านั้น’
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso kumbhakārapākā uṇhaṁ kumbhaṁ uddharitvā same bhūmibhāge paṭisisseyya.
paṭisisseyya → paṭiviseyya (bj); patiṭṭhapeyya (sya-all, km, pts1ed, pts2ed); paṭiseveyya (ṭīkā) | paṭisisseyya → pativiseyya (bj); patiṭṭhapeyya (pts) | pativiseyya → paṭisisseyya (bj: machasaṁ); patiṭṭhapeyya (bj: syā, PTS) | paṭisisseyya → paṭiviseyya (cck: sī.); patiṭṭhapeyya (cck: syā. kaṁ. pī.); paṭiseveyya (cck: ṭīkā) | patiṭṭhapeyya → So C; S1-3 paṭiviṁseyya; B paṭisasseyya (pts note) | kumbhaṁ → kumbham (pts)เปรียบเหมือนบุรุษยกหม้อที่ร้อนออกจากเตาเผาหม้อ วางบนพื้นที่เรียบ
Tatra yāyaṁ usmā sā tattheva vūpasameyya, kapallāni avasisseyyuṁ.
sā → sa (pts) | avasisseyyuṁ → avasiseyyuṁ (th, pts) | yāyaṁ → yāyam (pts)ไออุ่นที่หม้อนั้นพึงหายไป เหลืออยู่เพียงกระเบื้องหม้อเท่านั้น
Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno kāyapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti, jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti pajānāti.
vedayamāno → vediyamāno (bj, pts) | vedayāmīti → vediyāmīti (bj, pts) | vedayamāno jīvitapariyantikaṁ vedanaṁ vedayāmīti → vedijamāno jivitapariyantikam vedanam vediyāmīti (pts) | kāyapariyantikaṁ → Pariyantikaṁ till the next pajānāti is missing in S1-3 (pts note) | evameva → evam eva (pts)อุปมานี้ฉันใด อุปไมย ก็ฉันนั้น ภิกษุเมื่อเสวยเวทนาที่มีกายเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาที่มีกาย เป็นที่สุด’ เมื่อเสวยเวทนาที่มีชีวิตเป็นที่สุด ก็รู้ชัดว่า ‘เราเสวยเวทนาที่มีชีวิตเป็น ที่สุด’
Kāyassa bhedā uddhaṁ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissanti, sarīrāni avasissantīti pajānāti.
avasissantīti → avasisissantīti (sya-all) | sītībhavissanti → sītibhavissanti (pts) | sītībhavissanti → sītī bhavissanti (bjt) | avasissantīti → avassissantīti (pts)รู้ชัดว่า ‘หลังจากตายแล้ว การเสวยอารมณ์ทั้งหมด ไม่น่าเพลิดเพลิน จักเย็น จักเหลืออยู่เพียงสรีรธาตุในโลกนี้เท่านั้น’
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
api nu kho khīṇāsavo bhikkhu puññābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyya apuññābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyya āneñjābhisaṅkhāraṁ vā abhisaṅkhareyyā”ti?
āneñjābhisaṅkhāraṁ → anejābhisaṅkhāraṁ (sya-all) | khīṇāsavo → khīnāsavo (pts) | āneñjābhisaṅkhāram → S1 āṇañjā-; S3 ānañja- as above (pts note) | apuññābhisaṅkhāraṁ → apuññābhisaṅkhāram (pts)ภิกษุผู้ขีณาสพพึงปรุงแต่ง ปุญญาภิสังขาร อปุญญาภิสังขาร อาเนญชาภิสังขารบ้างหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana saṅkhāresu asati, saṅkhāranirodhā api nu kho viññāṇaṁ paññāyethā”ti?
saṅkhāranirodhā → saṅkharānirodhā (pts) | paññāyethāti → paññayethāti (pts)“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อสังขารทั้งหลายไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะสังขารดับ วิญญาณพึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana viññāṇe asati, viññāṇanirodhā api nu kho nāmarūpaṁ paññāyethā”ti?
viññāṇanirodhā → saṅkhāranirodhā (pts)“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อวิญญาณไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะวิญญาณดับ นามรูปพึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana nāmarūpe asati, nāmarūpanirodhā api nu kho saḷāyatanaṁ paññāyethā”ti?
pana → (pts)“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อนามรูปไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะนามรูปดับ สฬายตนะพึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana saḷāyatane asati, saḷāyatananirodhā api nu kho phasso paññāyethā”ti?“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อสฬายตนะไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะสฬายตนะดับ ผัสสะพึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana phasse asati, phassanirodhā api nu kho vedanā paññāyethā”ti?“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อผัสสะไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะผัสสะดับ เวทนาพึง ปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana vedanāya asati, vedanānirodhā api nu kho taṇhā paññāyethā”ti?“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อเวทนาไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะเวทนาดับ ตัณหา พึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana taṇhāya asati, taṇhānirodhā api nu kho upādānaṁ paññāyethā”ti?
sabbaso → sabbasso (pts) | upādānaṁ → upādānam (pts)“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อตัณหาไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะตัณหาดับ อุปาทาน พึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana upādāne asati, upādānanirodhā api nu kho bhavo paññāyethā”ti.“อีกอย่างหนึ่ง เมื่ออุปาทานไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะอุปาทานดับ ภพ พึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana bhave asati, bhavanirodhā api nu kho jāti paññāyethā”ti?“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อภพไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะภพดับ ชาติพึง ปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sabbaso vā pana jātiyā asati, jātinirodhā api nu kho jarāmaraṇaṁ paññāyethā”ti?“อีกอย่างหนึ่ง เมื่อชาติไม่มีโดยประการทั้งปวง เพราะชาติดับ ชราและมรณะ พึงปรากฏหรือ”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ไม่ใช่อย่างนั้น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sādhu sādhu, bhikkhave, evametaṁ, bhikkhave, netaṁ aññathā.
evametaṁ → evamevetaṁ (bj) | netaṁ aññathā → maññatha (sya-all) | kho → ‘kho’ iti natthi (bj: machasaṁ, syā, PTS) | evamevetaṁ → evametaṁ (bj: machasaṁ) | sādhu → S1-3 add kho (pts note) | evam → evam is repeated by S1 (pts note) | evametaṁ → evam etam (pts) | netaṁ → netam (pts)“ดีละ ดีละ ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงสำคัญ จงเชื่อ
Saddahatha me taṁ, bhikkhave, adhimuccatha, nikkaṅkhā ettha hotha nibbicikicchā.
me taṁ → evamevetaṁ (bj); evametaṁ (sya-all) | adhimuccatha → adhimuñcatha (sya-all) | evamevetaṁ → saddahatha metaṁ (bj: machasaṁ, PTS); saddahatha evametaṁ (bj: syā) | tam → S1-3 netaṁ (pts note) | hotha → S1-3 hothāti (pts note)น้อมใจเชื่อข้อความ นั้นอย่างนั้นเถิด จงหมดความเคลือบแคลงสงสัยในข้อนั้นเถิด
Esevanto dukkhassā”ti.นั่นแลคือที่สุด แห่งทุกข์”
Paṭhamaṁ.
paṭhamaṁ → pathamaṁ (pts) | Pathamaṁ → missing in S1-3, and all the other numbers also (pts note)ปริวีมังสนสูตรที่ ๑ จบ