Sanidānasutta๑๒ สนิทานสูตร
Sāvatthiyaṁ viharati.
viharati → (bj); viharati tatra kho bhagavā (sya-all)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ... เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาค ...
“Sanidānaṁ, bhikkhave, uppajjati kāmavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati byāpādavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati vihiṁsāvitakko, no anidānaṁ.
vihiṁsāvitakko → vihisāvitakko (sya-all) | byāpādavitakko → vyāpādavitakko (bjt, pts) | vihiṁsāvitakko → vihiṁsā vitakko (bjt) | sanidānaṁ → sanidānam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย กามวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น พยาบาทวิตก มีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น วิหิงสาวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น
Kathañca, bhikkhave, sanidānaṁ uppajjati kāmavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati byāpādavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati vihiṁsāvitakko, no anidānaṁ?
byāpādavitakko → vyāpādavitakko (bjt, pts) | sanidānaṁ → sanidānam (pts)กามวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น พยาบาทวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น วิหิงสาวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น เป็นอย่างไร
Kāmadhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati kāmasaññā, kāmasaññaṁ paṭicca uppajjati kāmasaṅkappo, kāmasaṅkappaṁ paṭicca uppajjati kāmacchando, kāmacchandaṁ paṭicca uppajjati kāmapariḷāho, kāmapariḷāhaṁ paṭicca uppajjati kāmapariyesanā.
kāmacchando kāmacchandaṁ → kāmachando kāmacandam (pts) | kāmasaṅkappo kāmasaṅkappaṁ → kāmasaṁkappo kāmasaṁkappaṁ (bjt) | kāmadhātuṁ → kāmadhātum (pts) | kāmasaññaṁ → kāmasaññam (pts) | kāmasaṅkappaṁ → kāmasaṅkappam (pts) | kāmapariḷāhaṁ → kāmapariḷāham (pts)กามสัญญา(ความหมายรู้กาม) เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามธาตุ กามสังกัปปะ (ความดำริในกาม) เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามสัญญา กามฉันทะ(ความพอใจในกาม) เกิดขึ้นเพราะอาศัยกามสังกัปปะ กามปริฬาหะ(ความเร่าร้อนเพราะกาม) เกิดขึ้น เพราะอาศัยกามฉันทะ กามปริเยสนา(การแสวงหากาม) เกิดขึ้นเพราะอาศัย กามปริฬาหะ
Kāmapariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno assutavā puthujjano tīhi ṭhānehi micchā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
vācāya → S1-3 vācā always (pts note) | kāmapariyesanaṁ → kāmapariyesanam (pts) | micchā paṭipajjati → micchāpaṭipajjati (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อแสวงหากามปริเยสนา ย่อมปฏิบัติผิด ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Byāpādadhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati byāpādasaññā, byāpādasaññaṁ paṭicca uppajjati byāpādasaṅkappo …pe… byāpādacchando … byāpādapariḷāho … byāpādapariyesanā …
byāpādasaññaṁ paṭicca uppajjati → (sya-all) | vyāpādapariyesanā → So B; complete in S1-3 (pts note)พยาบาทสัญญา(ความหมายรู้พยาบาท) เกิดขึ้นเพราะอาศัยพยาบาทธาตุ พยาบาทสังกัปปะ(ความดำริในพยาบาท) เกิดขึ้นเพราะอาศัยพยาบาทสัญญา... พยาบาทฉันทะ(ความพอใจในพยาบาท) ... พยาบาทปริฬาหะ(ความเร่าร้อนเพราะ พยาบาท) ... พยาบาทปริเยสนา (การแสวงหาพยาบาท)
byāpādapariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno assutavā puthujjano tīhi ṭhānehi micchā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
byāpādapariyesanaṁ → vyāpādapariyesanā vyāpādapariyesanaṁ (bjt) | micchā paṭipajjati → micchāpaṭipajjati (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อแสวงหาพยาบาทปริเยสนา ย่อมปฏิบัติผิด ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Vihiṁsādhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati vihiṁsāsaññā; vihiṁsāsaññaṁ paṭicca uppajjati vihiṁsāsaṅkappo …pe… vihiṁsāchando … vihiṁsāpariḷāho … vihiṁsāpariyesanā …
vihiṁsāsaññaṁ paṭicca uppajjati → (sya-all) | vihiṁsāsaññaṁ paṭicca uppajjati vihiṁsāsaṅkappo → vihiṁsāsaṁkappo (bjt) | vihiṁsādhātuṁ → vihiṁsādhātum (pts) | vihiṁsāsaññā vihiṁsāsaññaṁ paṭicca uppajjati → vihiṁsasaññā (pts)วิหิงสาสัญญา (ความหมายรู้ความเบียดเบียน) เกิดขึ้นเพราะอาศัยวิหิงสาธาตุ วิหิงสาสังกัปปะ(ความดำริในความเบียดเบียน) เกิดขึ้นเพราะอาศัยวิหิงสาสัญญา ... วิหิงสาฉันทะ (ความพอใจในความเบียดเบียน) ... วิหิงสาปริฬาหะ (ความเร่าร้อน เพราะความเบียดเบียน) ... วิหิงสาปริเยสนา (การแสวงหาความเบียดเบียน)
vihiṁsāpariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno assutavā puthujjano tīhi ṭhānehi micchā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
micchā paṭipajjati → micchāpaṭipajjati (pts)ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อแสวงหาวิหิงสาปริเยสนา ย่อมปฏิบัติผิด ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso ādittaṁ tiṇukkaṁ sukkhe tiṇadāye nikkhipeyya; no ce hatthehi ca pādehi ca khippameva nibbāpeyya. Evañhi, bhikkhave, ye tiṇakaṭṭhanissitā pāṇā te anayabyasanaṁ āpajjeyyuṁ.
nikkhipeyya → nikkhepeyya (sya-all) | no ce → tam enaṁ (pts) | anayabyasanaṁ → na anayavyasanam (pts) | nikkhipeyya → nikkhapeyya (bj: syā) | tiṇadāye → S tiṇā-; S3 tinā-; C. tiṇapādāye (pts note) | tiṇakaṭṭhanissitā → S1-3 -kaṭṭhasitā and further on (pts note) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | anayabyasanaṁ → anayavyasanaṁ (bjt, pts) | nikkhipeyya → nikhippeyya (pts) | khippameva → khippam eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษวางคบหญ้าที่ไฟติดแล้วในป่าหญ้าแห้ง หากเขาไม่รีบดับด้วยมือและด้วยเท้า เมื่อเป็นเช่นนี้ บรรดาสัตว์มีชีวิตที่อาศัยหญ้า และไม้อยู่ พึงถึงความพินาศย่อยยับ อุปมานี้ฉันใด
Evameva kho, bhikkhave, yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā uppannaṁ visamagataṁ saññaṁ na khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, so diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṁ viharati savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ;
saññaṁ → akusalasaññaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhe ceva → diṭṭheva (sya-all) | na khippameva → khippam eva (pts) | byantīkaroti → vyantikaroti (pts) | dukkhaṁ → sukham (pts) | savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ → avighātam anupāyāsam apariḷāham (pts) | akusalasaññaṁ → visamagataṁ saññaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | ceva → diṭṭheva dhamme (bj: sīmu3, syā) | evameva → evam eva (pts) | uppannaṁ visamagataṁ saññaṁ → uppannam visamagatam saññam (pts) | savighātaṁ saupāyāsaṁ sapariḷāhaṁ → savighātam sa-upāyasam sapariḷāham (pts)อุปไมยก็ฉันนั้น สมณะหรือ พราหมณ์คนใดคนหนึ่ง ไม่รีบละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีอีกซึ่งอกุศล- สัญญาที่เกิดขึ้นไม่สม่ำเสมอ สมณะหรือพราหมณ์นั้นย่อมอยู่เป็นทุกข์ มีความ อึดอัด ความคับแค้น ความเร่าร้อน ในปัจจุบัน
kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā duggati pāṭikaṅkhā.
ca → (sya-all) | bhedā → kāyassa bhedā (bj: sīmu3, syā) | duggatiṁ → S3 omits ṁ (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ maraṇā duggati → param maranā duggatiṁ (pts)หลังจากตายแล้วพึงหวังทุคติได้
Sanidānaṁ, bhikkhave, uppajjati nekkhammavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati abyāpādavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati avihiṁsāvitakko, no anidānaṁ.
nekkhammavitakko → B nekkhama- always (pts note) | abyāpādavitakko → avyāpādavitakko (bjt, pts) | sanidānaṁ → sanidānam (pts)เนกขัมมวิตก(ความตรึกในการออกบวช) มีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น อพยาบาทวิตก(ความตรึกในความไม่พยาบาท) มีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น อวิหิงสาวิตก(ความตรึกในความไม่เบียดเบียน)มีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น
Kathañca, bhikkhave, sanidānaṁ uppajjati nekkhammavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati abyāpādavitakko, no anidānaṁ; sanidānaṁ uppajjati avihiṁsāvitakko, no anidānaṁ?
abyāpādavitakko → avyāpādavitakko (bjt) | kathañca → kathañ ca (pts) | sanidānaṁ → sanidānam (pts) | anidānaṁ sanidānaṁ uppajjati abyāpādavitakko → anidānam sanidānam upajjati avyāpādavitakko (pts)เนกขัมมวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น อพยาบาทวิตกมีเหตุจึง เกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น อวิหิงสาวิตกมีเหตุจึงเกิดขึ้น ไม่มีเหตุไม่เกิดขึ้น เป็นอย่างไร
Nekkhammadhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati nekkhammasaññā,
nekkhammadhātuṁ → nekkhammadhātum (pts)คือ เนกขัมมสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยเนกขัมมธาตุ
nekkhammasaññaṁ paṭicca uppajjati nekkhammasaṅkappo,
nekkhammasaṅkappo → nekkhammasaṁkappo (bjt) | nekkhammasaññaṁ → nekkhammasaññam (pts)เนกขัมมสังกัปปะเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมสัญญา
nekkhammasaṅkappaṁ paṭicca uppajjati nekkhammacchando,
nekkhammasaṅkappaṁ → nekkhammasaṁkappaṁ (bjt) | nekkhammasaṅkappaṁ → nekkhammasaṅkappam (pts) | nekkhammacchando → nekkhammachando (pts)เนกขัมมฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยเนกขัมมสังกัปปะ
nekkhammacchandaṁ paṭicca uppajjati nekkhammapariḷāho,
nekkhammapariḷāho → nekkhamma pariḷāho (th) | nekkhammacchandaṁ → nekkhammachandaṁ (pts)เนกขัมมปริฬาหะเกิดขึ้นเพราะอาศัยเนกขัมมฉันทะ
nekkhammapariḷāhaṁ paṭicca uppajjati nekkhammapariyesanā;
nekkhammapariḷāhaṁ → nekkhammapariḷāham (pts)เนกขัมมปริเยสนาเกิดขึ้น เพราะอาศัยเนกขัมมปริฬาหะ
nekkhammapariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno sutavā ariyasāvako tīhi ṭhānehi sammā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
sammā paṭipajjati → sammāpaṭipajjati (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เมื่อแสวงหาเนกขัมมปริเยสนา ย่อมปฏิบัติชอบ ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Abyāpādadhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati abyāpādasaññā,
abyāpādadhātuṁ → avyāpādadhātuṁ (bjt) | abyāpādasaññā → avyāpādasaññā (bjt, pts) | abyāpādadhātuṁ → abyā pādadhātuṁ (th) | abyāpādadhātuṁ → avyāpādadhātum (pts)อพยาบาทสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยอพยาบาทธาตุ
abyāpādasaññaṁ paṭicca uppajjati abyāpādasaṅkappo …pe…
abyāpādasaññaṁ paṭicca uppajjati abyāpādasaṅkappo → (sya-all)อพยาบาทสังกัปปะเกิด ขึ้นเพราะอาศัยอพยาบาทสัญญา ...
abyāpādacchando …
abyāpādacchando → avyāpādasaṁkappo avyāpādacchando (bjt) | abyāpādacchando → avyāpādasaṅkappo avyāpādachando (pts)อพยาบาทฉันทะ ...
abyāpādapariḷāho …
abyāpādapariḷāho → avyāpādapariḷāho (bjt, pts)อพยาบาทปริฬาหะ ...
abyāpādapariyesanā,
abyāpādapariyesanā → avyāpādapariyesanā (bjt, pts) | abyāpādapariyesanā → abyā pādapariyesanā (th)อพยาบาทปริเยสนา
abyāpādapariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno sutavā ariyasāvako tīhi ṭhānehi sammā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
abyāpādapariyesanaṁ → avyāpādapariyesanaṁ (bjt, pts) | sammā paṭipajjati → sammāpaṭipajjati (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เมื่อแสวงหาอพยาบาทปริเยสนา ย่อมปฏิบัติชอบ ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Avihiṁsādhātuṁ, bhikkhave, paṭicca uppajjati avihiṁsāsaññā,
avihiṁsādhātuṁ → avihiṁsādhātum (pts)อวิหิงสาสัญญาเกิดขึ้นเพราะอาศัยอวิหิงสาธาตุ
avihiṁsāsaññaṁ paṭicca uppajjati avihiṁsāsaṅkappo,
avihiṁsāsaṅkappo → avihiṁsāsaṁkappo (bjt) | avihiṁsāsaññaṁ → avihiṁsā saññaṁ (th)อวิหิงสาสังกัปปะเกิดขึ้น เพราะอาศัยอวิหิงสาสัญญา
avihiṁsāsaṅkappaṁ paṭicca uppajjati avihiṁsāchando,
avihiṁsāsaṅkappaṁ → avihiṁsāsaṁkappaṁ (bjt) | avihiṁsāsaṅkappaṁ → avihiṁsāsaṅkappam (pts)อวิหิงสาฉันทะเกิดขึ้นเพราะอาศัยอวิหิงสาสังกัปปะ
avihiṁsāchandaṁ paṭicca uppajjati avihiṁsāpariḷāho,
avihiṁsāpariḷāho → avihiṁsā pariḷāho (th) | avihiṁsāchandaṁ → avihiṁsāchandam (pts)อวิหิงสาปริฬาหะเกิดขึ้นเพราะอาศัยอวิหิงสาฉันทะ
avihiṁsāpariḷāhaṁ paṭicca uppajjati avihiṁsāpariyesanā;
avihiṁsāpariyesanā → avihiṁsā pariyesanā (th) | avihiṁsāpariḷāhaṁ → avihiṁsāpariḷāham (pts)อวิหิงสาปริเยสนาเกิดขึ้นเพราะ อาศัยอวิหิงสาปริฬาหะ
avihiṁsāpariyesanaṁ, bhikkhave, pariyesamāno sutavā ariyasāvako tīhi ṭhānehi sammā paṭipajjati—kāyena, vācāya, manasā.
avihiṁsāpariyesanaṁ → avihiṁsāpariyesanam (pts) | ariyasāvako → ariyāsavako (pts) | sammā paṭipajjati → sammāpaṭipajjati (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เมื่อแสวงหาอวิหิงสาปริเยสนา ย่อม ปฏิบัติชอบ ๓ ทาง คือ ทางกาย ทางวาจา ทางใจ
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso ādittaṁ tiṇukkaṁ sukkhe tiṇadāye nikkhipeyya; tamenaṁ hatthehi ca pādehi ca khippameva nibbāpeyya. Evañhi, bhikkhave, ye tiṇakaṭṭhanissitā pāṇā te na anayabyasanaṁ āpajjeyyuṁ.
enaṁ → S1-3 omit ṁ (pts note) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts) | anayabyasanaṁ → anayavyasanaṁ (bjt) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | khippameva → khippam eva (pts) | anayabyasanaṁ → anayavyasanam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เปรียบเหมือนบุรุษวางคบหญ้าที่ไฟติดแล้วในป่าหญ้าแห้ง เขารีบดับคบหญ้านั้นด้วยมือและด้วยเท้า เมื่อเป็นเช่นนี้ บรรดาสัตว์มีชีวิตที่อาศัย หญ้าและไม้อยู่ จึงไม่ถึงความพินาศย่อยยับ อุปมานี้ฉันใด
Evameva kho, bhikkhave, yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā uppannaṁ visamagataṁ saññaṁ khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṁ gameti, so diṭṭhe ceva dhamme sukhaṁ viharati avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ;
saññaṁ → akusalasaññaṁ (bj, sya-all) | diṭṭhe ceva → diṭṭheva (sya-all) | evameva → evam eva (pts) | uppannaṁ → uppannam (pts) | khippameva → khippam eva (pts) | byantīkaroti → vyantikaroti (pts) | sukhaṁ → sukham (pts) | avighātaṁ anupāyāsaṁ apariḷāhaṁ → avighātam anupāyāsam apariḷāham (pts)อุปไมยก็ฉันนั้น สมณะ หรือพราหมณ์คนใดคนหนึ่ง รีบละ บรรเทา ทำให้สิ้นไป ให้ถึงความไม่มีอีกซึ่ง อกุศลสัญญาที่เกิดขึ้นไม่สม่ำเสมอ สมณะหรือพราหมณ์นั้นย่อมอยู่เป็นสุข ไม่มี ความอึดอัด ความคับแค้น ความเร่าร้อน ในปัจจุบัน
kāyassa ca bhedā paraṁ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā”ti.
ca → (sya-all) | pāṭikaṅkhāti → paṭikaṅkhāti (sya-all) | ca → Missing in S1-3 (pts note) | sugatiṁ → S1-3 add saggaṁ (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt) | paraṁ → param (pts) | sugati pāṭikaṅkhāti → sugatiṁ paṭikaṅkhāti (pts)หลังจากตายแล้วพึงหวัง สุคติได้”