Khajjanīyasutta
Khajjanīyasutta → khajjani (pts1ed)๗๙ ขัชชนียสูตร
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ (bj) | sāvatthinidānaṁ ye hi → sāvatthī tatra kho yehi (sya-all)เรื่องเกิดขึ้นที่กรุงสาวัตถี
“Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussaramānā anussaranti sabbete pañcupādānakkhandhe anussaranti etesaṁ vā aññataraṁ.
anussaramānā → S1 -saramānaṁ (S3 -ṇaṁ) (pts note) | sabbete → sabbe te (bjt, th, pts) | ye hi → yehi (th)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ภิกษุทั้งหลาย สมณะหรือพราหมณ์เหล่าใดเหล่าหนึ่ง เมื่อระลึกก็ระลึกถึงชาติก่อนได้เป็นอันมาก สมณะหรือพราหมณ์เหล่านั้นทั้งหมดระลึกถึงอุปาทานขันธ์ทั้ง ๕ ประการ หรืออุปาทานขันธ์ประการใดประการหนึ่ง
Katame pañca?
pañca → In B only (pts note)อุปาทานขันธ์ ๕ ประการ เป็นอย่างไร
‘Evaṁrūpo ahosiṁ atītamaddhānan’ti—
atītamaddhānanti → atītam addhānanti (pts)คือ เมื่อระลึกก็ระลึกถึงรูปอย่างนี้ว่า ‘ในอดีตกาล เรามีรูปอย่างนี้’
iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno rūpaṁyeva anussarati.
rūpaṁyeva → rūpaññeva (bjt, th, pts)
‘Evaṁvedano ahosiṁ atītamaddhānan’ti—
atītamaddhānanti → atītam addhānanti (pts)เมื่อระลึกก็ระลึกถึงเวทนาอย่างนี้ว่า ‘ในอดีตกาล เรามีเวทนาอย่างนี้’
iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno vedanaṁyeva anussarati.
vedanaṁyeva → saṁkhāreyeva (bj) | vedanaṁyeva → vedanaññeva (bjt, th, pts)
‘Evaṁsañño ahosiṁ atītamaddhānan’ti …
evaṁsaññī → evaṁ sañño (bj: machasaṁ, syā) | Evaṁsaññī → B -sañño (pts note) | + → iti vā bhikkhave anussaramāno saññaṁ yeva anussarati (bjt) | atītamaddhānanti → atītam addhānanti (pts)เมื่อระลึกก็ระลึกถึง สัญญาอย่างนี้ว่า ‘ในอดีตกาล เรามีสัญญาอย่างนี้’
‘evaṁsaṅkhāro ahosiṁ atītamaddhānan’ti …
+ → iti vā hi bhikkhave anussaramāno saṁkhāreyeva anussarati (bjt) | atītamaddhānanti → atītam addhānanti (pts)เมื่อระลึกก็ระลึกถึงสังขารอย่างนี้ว่า ‘ในอดีตกาล เรามีสังขารอย่างนี้’
‘evaṁviññāṇo ahosiṁ atītamaddhānan’ti—
atītamaddhānanti → atītam addhānanti (pts)เมื่อระลึกก็ระลึกถึงวิญญาณอย่างนี้ว่า‘ในอดีตกาล เรามีวิญญาณอย่างนี้’
iti vā hi, bhikkhave, anussaramāno viññāṇameva anussarati.
viññāṇameva → viññāṇaññeva (sya-all) | viññāṇameva → viññāṇam eva (pts)
Kiñca, bhikkhave, rūpaṁ vadetha?ภิกษุทั้งหลาย เพราะอะไรจึงเรียกว่ารูป
Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.
bhikkhave → Missing in B (pts note) | rūpanti → rūpan ti (pts)เพราะสลายไปจึงเรียกว่า ‘รูป’
Kena ruppati?สลายไปเพราะอะไร
Sītenapi ruppati, uṇhenapi ruppati, jighacchāyapi ruppati, pipāsāyapi ruppati, ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi ruppati.
ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi → … siriṁsapasamphassenapi (bj, pts1ed); … sirīsapasamphassenapi (sya-all) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi → ḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassenapi (bj, pts); ḍaṁsamakasavātātapasirīsapasamphassenapi (sya-all) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi → … siriṁsapasamphassenapi (cck: sī. pī.) | ḍaṁsa-makasa-vātātapa-siriṁsapa-samphassena → B -sarisapa- (pts note) | sītenapi → sītena pi (pts) | uṇhenapi → uṇhena pi (pts) | jighacchāyapi → jighacchāya pi (pts) | pipāsāyapi → pipāsāya pi (pts) | ḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassenapi → ḍaṁsa-makasa-vātātapa-siriṁsapa-samphassena pi (pts)สลายไปเพราะหนาวบ้าง ร้อนบ้าง หิวบ้าง กระหายบ้างเพราะสัมผัสแห่งเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อยคลานบ้าง
Ruppatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘rūpan’ti vuccati.
rūpanti vuccati → rūpan ti vuccāti (pts)เพราะสลายไปจึงเรียกว่า ‘รูป’
Kiñca, bhikkhave, vedanaṁ vadetha?เพราะอะไรจึงเรียกว่าเวทนา
Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.
vedayatīti → vediyatīti (bj); vediyantīti (pts) | vediyatīti → vedayatīti (bj: machasaṁ, syā) | Vediyantīti → B vedaya- always (pts note) | vedanāti → vedanā ti (pts)เพราะเสวยจึงเรียกว่า ‘เวทนา’
Kiñca vedayati?
vedayati → vediyati (bj) | vediyati → vedayatīti (bj: machasaṁ, syā)เสวยอะไร
Sukhampi vedayati, dukkhampi vedayati, adukkhamasukhampi vedayati.
vedayati → vediyati (bj) | vedayati vedayatīti → vediyati vediyatīti (bj) | sukhampi → sukhaṁpi (th) | dukkhampi → dukkhaṁpi (th) | adukkhamasukhampi → adukkhamasukhaṁpi (th)เสวยอารมณ์สุขบ้าง ทุกข์บ้าง มิใช่ทุกข์มิใช่สุขบ้าง
Vedayatīti kho, bhikkhave, tasmā ‘vedanā’ti vuccati.
vedayatīti → vediyatīti (bjt, pts) | vedanāti → vedanā ti (pts)เพราะเสวยจึงเรียกว่า ‘เวทนา’
Kiñca, bhikkhave, saññaṁ vadetha?เพราะอะไรจึงเรียกว่าสัญญา
Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati.
saññāti → sañañāti (sya-all) | saññāti → saññā ti (pts)เพราะจำได้หมายรู้จึงเรียกว่า ‘สัญญา’
Kiñca sañjānāti?จำได้หมายรู้อะไร
Nīlampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti.
nīlampi → nīlaṁpi (th) | pītakampi → pītakaṁpi (th) | lohitakampi → lohitakaṁpi (th) | odātampi → odātaṁpi (th) | nīlampi → nīlam pi (pts) | pītakampi → pītakam pi (pts) | lohitakampi → lohitakam pi (pts) | odātampi → odātam pi (pts)จำได้หมายรู้สีเขียวบ้าง สีเหลืองบ้าง สีแดงบ้าง สีขาวบ้าง
Sañjānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saññā’ti vuccati.
saññāti → saññā ti (pts)เพราะจำได้หมายรู้จึงเรียกว่า ‘สัญญา’
Kiñca, bhikkhave, saṅkhāre vadetha?เพราะอะไรจึงเรียกว่าสังขาร
Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.
vuccati → vuccanti (sya-all) | vuccanti → B vuccati always (pts note) | saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho → saṅkhataṁ abhisaṅkharontīti (bjt) | saṅkhatamabhisaṅkharontīti → saṅkhataṁ abhisaṅkharontīti (th)เพราะปรุงแต่งสังขตธรรมจึงเรียกว่า ‘สังขาร’
Kiñca saṅkhatamabhisaṅkharonti?
saṅkhatamabhisaṅkharonti → saṅkhataṁ abhisaṅkharonti (bjt, th) | saṅkhatamabhisaṅkharonti → saṅkhatam abhisaṅkharonti (pts)ปรุงแต่งสังขตธรรมอะไร
Rūpaṁ rūpattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, vedanaṁ vedanattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saññaṁ saññattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, saṅkhāre saṅkhārattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti, viññāṇaṁ viññāṇattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti.
rūpattāya → rūpatthāya (mr) | rūpattāya → rūpatthāya (bj: aṭṭhakathā) | rūpattāya → rūpatthāya (cck: ka.) | saṅkhatamabhisaṅkharonti → saṅkhataṁ abhisaṅkharonti (bjt, th) | saṅkhatamabhisaṅkharonti → saṅkhatam abhisaṅkharonti (pts) | viññāṇattāya saṅkhatamabhisaṅkharonti → viññāṇatthāya saṅkhatam abhisaṅkharonti (pts)ปรุงแต่งสังขตธรรม คือ รูปโดยความเป็นรูป เวทนาโดยความเป็นเวทนา สัญญาโดยความเป็นสัญญา สังขารโดยความเป็นสังขารวิญญาณโดยความเป็นวิญญาณ
Saṅkhatamabhisaṅkharontīti kho, bhikkhave, tasmā ‘saṅkhārā’ti vuccati.
vuccati kiñca → vuccanti kiñci (sya-all) | saṅkhatamabhisaṅkharontīti → saṅkhataṁ abhisaṅkharontīti (bjt, th) | saṅkhatamabhisaṅkharontīti → saṅkhatam abhisaṅkharontīti (pts) | saṅkhārāti vuccati → saṅkhārā ti vuccanti (pts)เพราะปรุงแต่งสังขตธรรมจึงเรียกว่า ‘สังขาร’
Kiñca, bhikkhave, viññāṇaṁ vadetha?
kiñca → kiñci (th)เพราะอะไรจึงเรียกว่าวิญญาณ
Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.
viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)เพราะรู้แจ้งจึงเรียกว่า ‘วิญญาณ’
Kiñca vijānāti?
kiñca → kiñca vijānanti ambilaṁpi (sya-all)รู้แจ้งอะไร
Ambilampi vijānāti, tittakampi vijānāti, kaṭukampi vijānāti, madhurampi vijānāti, khārikampi vijānāti, akhārikampi vijānāti, loṇikampi vijānāti, aloṇikampi vijānāti.
madhurampi → madhurakampi (bj); khārikaṁpi (sya-all); madhukam pi (pts) | ambilampi → tittakaṁpi (sya-all) | tittakampi → kaṭukaṁpi (sya-all) | kaṭukampi → madhuraṁpi (sya-all) | khārikampi → akhārikaṁpi (sya-all) | akhārikampi → loṇikaṁpi (sya-all) | loṇikampi vijānāti aloṇikampi → aloṇikaṁpi (sya-all) | loṇikampi → loṇakam pi (pts) | aloṇikampi → aloṇakam pi (pts) | madhurakampi → madhurampi (bj: machasaṁ, syā) | madhukam → B madhuram (pts note) | ambilampi → ambilaṁpi (th) | ambilampi → ambilam pi (pts) | tittakampi → tittakam pi (pts) | kaṭukampi → kaṭukam pi (pts) | khārikampi → khārikam pi (pts) | akhārikampi → akhārikam pi (pts)รู้แจ้งรสเปรี้ยวบ้าง รสขมบ้าง รสเผ็ดบ้าง รสหวานบ้าง รสขื่นบ้าง รสไม่ขื่นบ้างรสเค็มบ้าง รสไม่เค็มบ้าง
Vijānātīti kho, bhikkhave, tasmā ‘viññāṇan’ti vuccati.
viññāṇanti → viññāṇan ti (pts)เพราะรู้แจ้งจึงเรียกว่า ‘วิญญาณ’
Tatra, bhikkhave, sutavā ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:ภิกษุทั้งหลาย ในข้อนั้น อริยสาวกผู้ได้สดับพิจารณาเห็นอย่างนี้ว่า
‘ahaṁ kho etarahi rūpena khajjāmi.‘บัดนี้เราถูกรูปเคี้ยวกินอยู่
Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva rūpena khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmi.
atītampāhaṁ → atītampahaṁ (bj) | paham → B pāham always (pts note) | khajjiṁ → B khajjaṁ always (pts note) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (th) | atītampāhaṁ addhānaṁ evameva → atītam paham addhānam evam eva (pts)แม้ในอดีตกาล เราก็ถูกรูปเคี้ยวกินแล้ว เหมือนกับที่ถูกรูปที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
Ahañceva kho pana anāgataṁ rūpaṁ abhinandeyyaṁ, anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva rūpena khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena rūpena khajjāmī’ti.
anāgatampāhaṁ → anāgatampahaṁ (bj, pts) | ahañceva → ahaṁ ceva (bjt, pts) | anāgatampāhaṁ → anāgataṁpāhaṁ (th) | anāgatampāhaṁ → anāgatam paham (pts) | evameva → evam eva (pts)ก็เราเองพึงชื่นชมรูปที่เป็นอนาคต แม้ในอนาคตกาล เราก็พึงถูกรูปเคี้ยวกิน เหมือนกับที่ถูกรูปที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁ rūpasmiṁ anapekkho hoti;
anapekkho → anapekho (bjt, pts)เธอพิจารณาเห็นอย่างนี้แล้ว ไม่มีความอาลัยในรูปที่เป็นอดีต
anāgataṁ rūpaṁ nābhinandati;ไม่ชื่นชมรูปที่เป็นอนาคต
paccuppannassa rūpassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับรูปที่เป็นปัจจุบัน
‘Ahaṁ kho etarahi vedanāya khajjāmi.บัดนี้ เราถูกเวทนาเคี้ยวกินอยู่
Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmi.
atītampāhaṁ → atītampahaṁ (bj) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (th) | atītampāhaṁ addhānaṁ evameva → atītaṁ paham addhānam evam eva (pts) | khajjiṁ → khajjim (pts)แม้ในอดีตกาล เราก็ถูกเวทนาเคี้ยวกินแล้วเหมือนกับที่ถูกเวทนาที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
Ahañceva kho pana anāgataṁ vedanaṁ abhinandeyyaṁ;
ahañceva → ahaṁ ceva (bjt, pts) | vedanaṁ → vedanam (pts)ก็เราเองพึงชื่นชมเวทนาที่เป็นอนาคต
anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva vedanāya khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannāya vedanāya khajjāmī’ti.
anāgatampāhaṁ → anāgatampapahaṁ (bj) | anāgatampāhaṁ → anāgataṁpāhaṁ (th) | anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva → anāgatam pahaṁ addhānam evam eva (pts)แม้ในอนาคตกาล เราก็พึงถูกเวทนาเคี้ยวกิน เหมือนกับที่ถูกเวทนาที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
So iti paṭisaṅkhāya atītāya vedanāya anapekkho hoti;
anapekkho → anapekho (bjt, pts)เธอพิจารณาเห็นอย่างนี้แล้ว ไม่มีความอาลัยในเวทนาที่เป็นอดีต
anāgataṁ vedanaṁ nābhinandati;ไม่ชื่นชมเวทนาที่เป็นอนาคต
paccuppannāya vedanāya nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่ายเพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับเวทนาที่เป็นปัจจุบัน
‘Ahaṁ kho etarahi saññāya khajjāmi …pe…บัดนี้ เราถูกสัญญาเคี้ยวกินอยู่ ฯลฯ
ahaṁ kho etarahi saṅkhārehi khajjāmi.
kho → Missing in S1-3 (pts note)บัดนี้ เราถูกสังขารเคี้ยวกินอยู่
Atītampāhaṁ addhānaṁ evameva saṅkhārehi khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmīti.
atītampāhaṁ → atītampahaṁ (bj) | khajjāmīti ahañceva → khajjāmi ahaṁ ceva (bj, pts) | khajjāmīti → khajjāmi (sya-all) | atītampāhaṁ → atītaṁpāhaṁ (th) | atītampāhaṁ addhānaṁ evameva → atītaṁ paham addhānam evam eva (pts)แม้ในอดีตกาล เราก็ถูกสังขารเคี้ยวกินแล้วเหมือนกับที่ถูกสังขารที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
Ahañceva kho pana anāgate saṅkhāre abhinandeyyaṁ;
ahañceva → ceva (bjt, pts)ก็เราเองพึงชื่นชมสังขารที่เป็นอนาคต
anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva saṅkhārehi khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannehi saṅkhārehi khajjāmī’ti.
anāgatampāhaṁ → anāgatampahaṁ (bj) | anāgatampāhaṁ → anāgataṁpāhaṁ (th) | anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva → anagatam paham addhānam evam eva (pts)แม้ในอนาคตกาล เราก็พึงถูกสังขารเคี้ยวกิน เหมือนกับที่ถูกสังขารที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
So iti paṭisaṅkhāya atītesu saṅkhāresu anapekkho hoti;
anapekkho → anapekho (bjt, pts)เธอพิจารณาเห็นอย่างนี้แล้ว ไม่มีความอาลัยในสังขารที่เป็นอดีต
anāgate saṅkhāre nābhinandati;ไม่ชื่นชมสังขารที่เป็นอนาคต
paccuppannānaṁ saṅkhārānaṁ nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.
saṅkhārānaṁ → saṅkhārānam (pts)ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่ายเพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับสังขารที่เป็นปัจจุบัน
‘Ahaṁ kho etarahi viññāṇena khajjāmi.บัดนี้ เราถูกวิญญาณเคี้ยวกินอยู่
Atītampi addhānaṁ evameva viññāṇena khajjiṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmi.
atītampi → atītampāhaṁ (bj, sya-all) | seyyathāpi → seyyathāpī (pts) | atītampi → atītaṁpāhaṁ (th) | atītampi addhānaṁ evameva → atītam pi addhānam evam eva (pts)แม้ในอดีตกาล เราก็ถูกวิญญาณเคี้ยวกินแล้ว เหมือนกับที่ถูกวิญญาณที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
Ahañceva kho pana anāgataṁ viññāṇaṁ abhinandeyyaṁ;
ahañceva → ahaṁ ceva (bjt, pts) | anāgataṁ viññāṇaṁ abhinandeyyaṁ → anāgatam viññāṇam abhinandeyyam (pts)ก็เราเองพึงชื่นชมวิญญาณที่เป็นอนาคต
anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva viññāṇena khajjeyyaṁ, seyyathāpi etarahi paccuppannena viññāṇena khajjāmī’ti.
anāgatampāhaṁ → anāgatampahaṁ (bj) | khajjāmīti → khajjāmi (bj) | anāgatampāhaṁ → anāgataṁpāhaṁ (th) | anāgatampāhaṁ addhānaṁ evameva → anāgatam paham addhānam evam eva (pts)แม้ในอนาคตกาล เราก็พึงถูกวิญญาณเคี้ยวกิน เหมือนกับที่ถูกวิญญาณที่เป็นปัจจุบันเคี้ยวกินอยู่ในเวลานี้
So iti paṭisaṅkhāya atītasmiṁ viññāṇasmiṁ anapekkho hoti;
atītasmiṁ → atītasmiṁpi (sya-all) | anapekkho → anapekho (bjt, pts)เธอพิจารณาเห็นอย่างนี้แล้วไม่มีความอาลัยในวิญญาณที่เป็นอดีต
anāgataṁ viññāṇaṁ nābhinandati;ไม่ชื่นชมวิญญาณที่เป็นอนาคต
paccuppannassa viññāṇassa nibbidāya virāgāya nirodhāya paṭipanno hoti.ปฏิบัติเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อดับวิญญาณที่เป็นปัจจุบัน
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
aniccaṁ vāti → aniccam vā ti (pts)รูปเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ → yam (pts) | dukkhaṁ → dukkham (pts) | samanupassituṁ → samanupassitum (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → etam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Vedanā …“เวทนา ...
saññā …สัญญา ...
saṅkhārā …สังขาร ...
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)วิญญาณเที่ยงหรือไม่เที่ยง”
“Aniccaṁ, bhante”.
aniccaṁ → aniccam (pts) | + → ti (pts)“ไม่เที่ยง พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vā taṁ sukhaṁ vā”ti?
yaṁ → ti yam (pts) | vā → va (pts) | yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | vāti → vā ti (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นเป็นทุกข์หรือเป็นสุข”
“Dukkhaṁ, bhante”.
dukkhaṁ → dukkham (pts)“เป็นทุกข์ พระพุทธเจ้าข้า”
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
yaṁ panāniccaṁ → yampanāniccaṁ (bjt) | yaṁ panāniccaṁ → yam panāniccam (pts) | taṁ → tam (pts)“ก็สิ่งใดไม่เที่ยง เป็นทุกข์ มีความแปรผันเป็นธรรมดา ควรหรือที่จะพิจารณาเห็นสิ่งนั้นว่า
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
etaṁ → etam (pts) | esohamasmi → eso ham asmi (pts)‘นั่นของเรา เราเป็นนั่น นั่นเป็นอัตตาของเรา”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → hetam (pts)“ข้อนั้นไม่ควรเลย พระพุทธเจ้าข้า”
“Tasmātiha, bhikkhave, yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ rūpaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
meso → me so (bjt, pts) | tasmātiha → tasmā tiha (th) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | atītānāgatapaccuppannaṁ → atītānāgatapaccuppannam (pts) | nesohamasmi → neso ham asmi (pts) | evametaṁ → evaṁ etaṁ (pts) | daṭṭhabbaṁ → daṭṭhabbam (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคตและปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ก็ตาม รูปทั้งหมดนั้นเธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Yā kāci vedanā …เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
yā kāci saññā …สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
ye keci saṅkhārā …สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง ...
yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ …pe… yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
pe → spelled out in full (bjt) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | atītānāgatapaccuppannaṁ → atītānāgatapaccupannaṁ (pts) | netaṁ → netam (pts) | nesohamasmi → neso ham asmi (pts) | evametaṁ → evam etaṁ (pts)วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ฯลฯ ไกลหรือใกล้ก็ตาม วิญญาณทั้งหมดนั้นเธอทั้งหลายพึงเห็นด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako apacināti, no ācināti;
apacināti → S1-3 apacinati (or apacinti) almost always (pts note) | ācināti → S1 ācinati (or ācinti); S3 repeats apacinati (pts note)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกนี้ เราเรียกว่า ทำให้พินาศ ไม่ก่อ
pajahati, na upādiyati;
na → no (bj) | pajahati → no (cck: sī.)ละทิ้ง ไม่ถือมั่น
visineti, na ussineti;
na → no (bj) | visineti na ussineti → viseneti no usseneti (pts) | ussineti → viseneti, no ussenoti (bj: sīmu8) | visineti → no (cck: sī.) | usseneti → B visineti no ussineti always (pts note)เรี่ยราย ไม่รวบรวมไว้
vidhūpeti, na sandhūpeti.
na → no (bj) | vidhūpeti → no (cck: sī.) | sandhūpeti → B vidhu--sandhupeti always (pts note)ทำให้มอด ไม่ก่อให้ลุกโพลงขึ้น
Kiñca apacināti, no ācināti?อริยสาวกทำอะไรให้พินาศ ไม่ก่ออะไร
Rūpaṁ apacināti, no ācināti;คือ ทำรูปให้พินาศ ไม่ก่อรูป ...
vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ apacināti no ācināti (bj)เวทนา ...
saññaṁ …
saññaṁ → saññaṁ apacināti no ācināti (bj)สัญญา ...
saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre apacināti no ācināti (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ apacināti, no ācināti.
ācināti kiñca → acināti kiñcā (pts)ทำวิญญาณให้พินาศ ไม่ก่อวิญญาณ
Kiñca pajahati, na upādiyati?
kiñca → kiñcā (pts)ละทิ้งอะไร ไม่ถือมั่นอะไร
Rūpaṁ pajahati, na upādiyati;คือ ละทิ้งรูป ไม่ถือมั่นรูป ...
vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ pajahati na upādiyati (bj)เวทนา ...
saññaṁ …
Saññaṁ → S1-3 Saññā here and further on (pts note)สัญญา ...
saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre pajahati na upādiyati (bj) | Saṅkhāre → Complete in S1-3 (pts note)สังขาร ...
viññāṇaṁ pajahati, na upādiyati.ละทิ้งวิญญาณไม่ถือมั่นวิญญาณ
Kiñca visineti, na ussineti?
visineti → viseneti (pts) | ussineti → usseneti (pts)เรี่ยรายอะไร ไม่รวบรวมอะไรไว้
Rūpaṁ visineti, na ussineti;
visineti → viseneti (pts) | ussineti → usseneti (pts)คือ เรี่ยรายรูป ไม่รวบรวมรูปไว้ ...
vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ visineti na ussineti (bj)เวทนา ...
saññaṁ …สัญญา ...
saṅkhāre …สังขาร ...
viññāṇaṁ visineti, na ussineti.
visineti → viseneti (pts) | ussineti → usseneti (pts)เรี่ยรายวิญญาณ ไม่รวบรวมวิญญาณไว้
Kiñca vidhūpeti, na sandhūpeti?ทำอะไรให้มอด ไม่ก่ออะไรให้ลุกโพลงขึ้น
Rūpaṁ vidhūpeti, na sandhūpeti;คือ ทำรูปให้มอด ไม่ก่อวิญญาณให้ลุกโพลงขึ้น ...
vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ vidhūpeti na sandhūpeti (bj)เวทนา ...
saññaṁ …
Saññaṁ → Omitted by S1-3 (pts note)สัญญา ...
saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre vidhūpeti na sandhūpeti (bj)สังขาร ...
viññāṇaṁ vidhūpeti, na sandhūpeti.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)ทำวิญญาณให้มอด ไม่ก่อวิญญาณให้ลุกโพลงขึ้น
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi … saññāyapi … saṅkhāresupi … viññāṇasmimpi nibbindati.
vedanāyapi → vedanāyapi nibbindati (bj) | bhikkhave → S1-3 bhikkhu (pts note) | rūpasmimpi → rūpasmiṁpi (th) | viññāṇasmimpi → viññāṇasmiṁpi (th) | evaṁ passaṁ → evam passam (pts) | rūpasmimpi → rūpasmim pi (pts) | pe → spelled out in full (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป ...แม้ในเวทนา ... แม้ในสัญญา ... แม้ในสังขาร ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวิญญาณ
Nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
vimuttamiti ñāṇaṁ → vimuttam iti ñaṇaṁ (pts)เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดจิตย่อมหลุดพ้น เมื่อจิตหลุดพ้นแล้ว ก็รู้ว่า ‘หลุดพ้นแล้ว’
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānāti.
vusitaṁ brahmacariyaṁ → vusitam brahmacariyam (pts) | nāparaṁ → nāparam (pts)รู้ชัดว่า ‘ชาติสิ้นแล้ว อยู่จบพรหมจรรย์แล้วทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีกิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้อีกต่อไป’
Ayaṁ vuccati, bhikkhave, bhikkhu nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito; neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito; neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito; neva vidhūpeti na sandhūpeti vidhūpetvā ṭhito
nevācināti → neva ācināti (sya-all) | visineti → viseneti (pts) | ussineti visinetvā → usseneti visenetvā (pts) | nevācināti → So S1 only; S3 B novācināti (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุนี้ เราเรียกว่า ไม่ก่อ ไม่ทำให้พินาศ แต่เป็นผู้ทำให้พินาศได้แล้วดำรงอยู่ ไม่ละทิ้ง ไม่ถือมั่น แต่เป็นผู้ละทิ้งได้แล้วดำรงอยู่ ไม่เรี่ยรายไม่รวบรวมไว้ แต่เป็นผู้เรี่ยรายได้แล้วดำรงอยู่ ไม่ทำให้มอด ไม่ก่อให้ลุกโพลงขึ้นแต่เป็นผู้ทำให้มอดได้แล้วดำรงอยู่
Kiñca nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito?
nevācināti → neva ācināti (sya-all)อริยสาวกไม่ก่ออะไร ไม่ทำอะไรให้พินาศ แต่เป็นผู้ทำให้พินาศได้แล้วดำรงอยู่
Rūpaṁ nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito;
nevācināti → neva ācināti (sya-all) | rūpaṁ → rūpam (pts)คือ ไม่ก่อรูป ไม่ทำรูปให้พินาศ แต่เป็นผู้ทำให้พินาศได้แล้วดำรงอยู่ ...
vedanaṁ …เวทนา...
saññaṁ …
saññaṁ → S1-3 vedanā saññā (pts note)สัญญา ...
saṅkhāre …
saṅkhāre → Complete in S1-3 (pts note)สังขาร ...
viññāṇaṁ nevācināti na apacināti, apacinitvā ṭhito.
nevācināti → neva ācināti (sya-all)ไม่ก่อวิญญาณ ไม่ทำวิญญาณให้พินาศ แต่เป็นผู้ทำให้พินาศได้แล้วดำรงอยู่
Kiñca neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito?ไม่ละทิ้ง ไม่ถือมั่นอะไร แต่เป็นผู้ละทิ้งได้แล้วดำรงอยู่ Rūpaṁ neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito;คือ ไม่ละทิ้งรูป ไม่ถือมั่นรูป แต่เป็นผู้ละทิ้งได้แล้วดำรงอยู่ ... vedanaṁ …เวทนา ... saññaṁ …สัญญา ... saṅkhāre …สังขาร ... viññāṇaṁ neva pajahati na upādiyati, pajahitvā ṭhito.ไม่ละทิ้งวิญญาณ ไม่ถือมั่นวิญญาณ แต่เป็นผู้ละทิ้งได้แล้วดำรงอยู่
Kiñca neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito?
visineti → viseneti (pts) | ussineti visinetvā → usseneti visenetvā (pts)ไม่เรี่ยรายอะไร ไม่รวบรวมอะไรไว้ แต่เป็นผู้เรี่ยรายได้แล้วดำรงอยู่
Rūpaṁ neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito;
rūpaṁ → rūpe (sya-all) | visineti → vineseti (pts) | ussineti visinetvā → usseneti visenetvā (pts)คือ ไม่เรี่ยรายรูป ไม่รวบรวมรูปไว้ แต่เป็นผู้เรี่ยรายได้แล้วดำรงอยู่ ...
vedanaṁ …เวทนา...
saññaṁ …สัญญา ...
saṅkhāre …สังขาร ...
viññāṇaṁ neva visineti na ussineti, visinetvā ṭhito.
visineti → viseneti (pts) | ussineti visinetvā → usseneti visenetvā (pts)ไม่เรี่ยรายวิญญาณ ไม่รวบรวมวิญญาณไว้ แต่เป็นผู้เรี่ยรายได้แล้วดำรงอยู่
Kiñca neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito?ไม่ทำอะไรให้มอด ไม่ก่ออะไรให้ลุกโพลงขึ้น แต่เป็นผู้ทำให้มอดได้แล้วดำรงอยู่ Rūpaṁ neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito;คือ ไม่ทำรูปให้มอด ไม่ก่อรูปให้ลุกโพลงขึ้น แต่เป็นผู้ทำให้มอดได้แล้วดำรงอยู่... vedanaṁ …เวทนา ... saññaṁ …สัญญา ... saṅkhāre …สังขาร ... viññāṇaṁ neva vidhūpeti na sandhūpeti, vidhūpetvā ṭhito.ไม่ทำวิญญาณให้มอด ไม่ก่อวิญญาณให้ลุกโพลงขึ้น แต่เป็นผู้ทำให้มอดได้แล้วดำรงอยู่
Evaṁvimuttacittaṁ kho, bhikkhave, bhikkhuṁ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti:
saindā devā → saindakādevā (pts) | vimuttacittaṁ → S3 vimuttaṁ cittaṁ (pts note) | sa-indakādevā → So S3; S1 saindā; B saindadevā (pts note) | evaṁvimuttacittaṁ → evaṁ vimuttacittaṁ (bjt, th, pts) | ārakāva → ārakā va (pts)ภิกษุทั้งหลาย เทพทั้งหลายพร้อมทั้งอินทร์ พรหม และท้าวปชาบดีย่อมนมัสการภิกษุผู้มีจิตหลุดพ้นแล้วอย่างนี้ แต่ที่ไกลทีเดียวว่า
‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;‘ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษอาชาไนย ขอความนอบน้อมจงมีแด่ท่าน ข้าแต่ท่านผู้เป็นบุรุษสูงสุด ขอความนอบน้อมจงมีแด่ท่าน Yassa te nābhijānāma, yampi nissāya jhāyasī’”ti.
te nābhijānāma → tenābhijānāma (pts) yampi → yam pi (pts)ที่พวกเราไม่รู้ว่า ท่านอาศัยอารมณ์อะไรเล่า ถึงเข้าฌานอยู่”