YamakasuttaAvec Yamaka
Ekaṁ samayaṁ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | anāthapiṇḍikassa ārāme → anāthapiṇḍikassārāme (sya-all) | + → evaṁ me sutaṁ (bjt)Une fois Vénérable Sāriputta résidait près de Sāvatthī dans le Petit Bois de Jeta, dans le monastère de Anāthapiṇḍika.
Tena kho pana samayena yamakassa nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
evarūpaṁ → evarūpam (pts)Alors en ce temps un moine appelé Yamaka avait la conception erronée et nuisible suivante :
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)« Tel que je comprends l’enseignement du Bouddha, un membre monastique qui a mis fin aux souillures est annihilé et détruit quand son corps se désagrège, et n’existe pas après la mort. »
Assosuṁ kho sambahulā bhikkhū yamakassa kira nāma bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ hoti:
evarūpaṁ → evarūpam (pts)Plusieurs membres monastiques entendirent cette rumeur.
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
ti → This number is missing in B (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th)
Atha kho te bhikkhū yenāyasmā yamako tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṁ sammodiṁsu.Ils allèrent vers Yamaka et échangèrent les salutations avec lui.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū āyasmantaṁ yamakaṁ etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | yamakaṁ etadavocuṁ → yamakam etad avocuṁ (pts)Quand les salutations et la conversation polie prirent fin, ils s’assirent sur le côté et lui dirent,
“Saccaṁ kira te, āvuso yamaka, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
te → votipi pāṭho (sya-all note) | diṭṭhigataṁ uppannaṁ → diṭṭhigatam upannaṁ (pts)« Est-ce vraiment vrai, Révérend Yamaka, que tu as une telle conception erronée et nuisible :
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | desitaṁ → desitam (pts) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)‘ Tel que je comprends l’enseignement du Bouddha, un membre monastique qui a mis fin aux souillures est annihilé et détruit quand son corps se désagrège, et n’existe pas après la mort ’ ?
“Evaṁ khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi:
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | ājānāmi → ājānāmi yathā (bj, sya-all) | kho’haṁ → evaṁ khavāhaṁ (bj: syā, machasaṁ) | haṁ → B Evaṁ byā kho ahaṁ- (pts note) | khvāhaṁ → kho haṁ (pts) | desitaṁ → desitam (pts)« Oui, révérends, c’est ainsi que je comprends l’enseignement du Bouddha. »
‘khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
“Mā, āvuso yamaka, evaṁ avaca, mā bhagavantaṁ abbhācikkhi. Na hi sādhu bhagavato abbhācikkhanaṁ. Na hi bhagavā evaṁ vadeyya:
abbhācikkhanaṁ → abbhakkhānaṁ (bj, sya-all) | abbhakkhānaṁ → abbhāvikkhanaṁ (bj: machasaṁ) | abbhakkhānaṁ → B abbhācikkhanahi- -abbhācikkhanaṁ (pts note) | evaṁ → evam (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts)« Ne dis pas cela, Yamaka ! Ne déforme pas les propos du Bouddha, car déformer les propos du Bouddha n’est pas bien. Et le Bouddha ne dirait pas cela. »
‘khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti.
paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
Evampi kho āyasmā yamako tehi bhikkhūhi vuccamāno tatheva taṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ thāmasā parāmāsā abhinivissa voharati:
parāmāsā → parāmassa (bj) | abhinivissa → abhinivissaṁ (sya-all) | parāmassa → parāmāsā (bj: machasaṁ) | abhinivissaṁ → ba. evaṁ. sī. parāmassa abhinivissa (sya-all note) | parāmāsā → S1-3 parāmassa (S.p.46 n.1) (pts note) | evampi → evaṁpi (th) | evampi → evam pi (pts)Mais même réprimandé par ces membres monastiques, Yamaka resta obstinément attaché à cette conception erronée et insista pour la déclarer.
“tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
Tathāham → S1-3 tathāhantaṁ (pts note) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)
Yato kho te bhikkhū nāsakkhiṁsu āyasmantaṁ yamakaṁ etasmā pāpakā diṭṭhigatā vivecetuṁ, atha kho te bhikkhū uṭṭhāyāsanā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavocuṁ:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | Yato → S1-3 yatho (pts note) | kho → Missing in S1-3 (pts note) | atha kho → athakho (bjt) | yamakaṁ → yamakam (pts) | sāriputtaṁ etadavocuṁ → sāriputtam etad avocuṁ (pts)Quand ces membres monastiques furent incapables de dissuader Yamaka de cette conception erronée, ils se levèrent et allèrent voir Vénérable Sāriputta. Ils lui racontèrent ce qui c’était passé, et dirent,
“yamakassa nāma, āvuso sāriputta, bhikkhuno evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
sāriputta → sārīputta (sya-all) | evarūpaṁ → evarūpam (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts)
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’ti.
paraṁ maraṇāti → param maranāti (pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | desitaṁ → desitam (pts)
Sādhāyasmā sāriputto yena yamako bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṁ upādāyā”ti.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | anukampaṁ → anukampam (pts)« Que Vénérable Sāriputta aille s’il lui plait vers le moine Yamaka par compassion. »
Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena.
sāriputto → sārīputto (sya-all)Sāriputta consentit en silence.
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā yamako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā yamakena saddhiṁ sammodi …pe… ekamantaṁ nisinno kho āyasmā sāriputto āyasmantaṁ yamakaṁ etadavoca:
sāriputto sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sārīputto sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (sya-all) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (pts) | + → sammodanīyaṁ kathaṁ sārāṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | yamakaṁ etadavoca → yamakam etad avoca (pts)Alors tard dans l’après-midi, Vénérable Sāriputta sortit de sa retraite, alla vers Vénérable Yamaka et échangea les salutations avec lui. Assis sur le côté il dit à Yamaka :
“Saccaṁ kira te, āvuso yamaka, evarūpaṁ pāpakaṁ diṭṭhigataṁ uppannaṁ:
yamaka → yamakaṁ (sya-all) | evarūpaṁ → evarūpam (pts)« Est-ce vraiment vrai, Révérend Yamaka, que tu as une telle conception erronée et nuisible :
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
paraṁ maraṇāti evaṁ khvāhaṁ → parammaraṇāti evañca khohaṁ (bj) | paraṁ maraṇāti → param maranā ti (pts) | tathāhaṁ → tathāham (pts) | desitaṁ → desitam (pts)‘ Tel que je comprends l’enseignement du Bouddha, un membre monastique qui a mis fin aux souillures est annihilé et détruit quand son corps se désagrège, et n’existe pas après la mort ’ ? »
“Evaṁ khvāhaṁ, āvuso, bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā”ti.
khvāham → S1-3 evañcakhoham (pts note) | evaṁ khvāhaṁ → evañca khohaṁ (bjt) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | paraṁ maraṇāti → param maraṇā ti (pts)« Oui, révérend, c’est ainsi que je comprends l’enseignement du Bouddha. »
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,
Yamaka → S1 inserts eva; S3 evaṁ (pts note) | taṁ kiṁ → tam kim (pts)« Que penses-tu, Yamaka ?
rūpaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
rūpaṁ niccaṁ → rupaṁ niccam (pts)Le corps est permanent ou impermanent ? »
“Aniccaṁ, āvuso”.
aniccaṁ → aniccam (pts)« Impermanent, révérend. »
“Vedanā niccā …
niccā → (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)« La sensation…
saññā …la perception…
saṅkhārā …les choix…
viññāṇaṁ niccaṁ vā aniccaṁ vā”ti?
vāti → vā ti (pts)la conscience est permanente ou impermanente ? »
“Aniccaṁ, āvuso”.
āvuso → Complete in S1-3 (pts note) | aniccaṁ → aniccam (pts)« Impermanente, révérend. »
“Tasmātiha …pe…
pe → spelled out in full (bjt) | tasmātiha → tasmā tiha (th)« Ainsi tu devrais vraiment voir…
evaṁ passaṁ …pe…
+ → āvuso yamaka sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati (bjt) | evaṁ → evam (pts)Voyant ceci…
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.
pajānāti → pajānātīti (bj, cck) | nāparaṁ itthattāyāti → nāparam itthattāyā ti (pts)Ils comprennent : ‘… il n’y a plus rien pour cet endroit. ’
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,Que penses-tu, Révérend Yamaka ?
rūpaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme le corps ? »
“No hetaṁ, āvuso” …
hetaṁ āvuso → hetam avuso (pts)« Non, révérend. »
“vedanaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?« Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme les sensations…
“No hetaṁ, āvuso” …
“saññaṁ …la perception…
saṅkhāre …les choix…
viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)la conscience… ? »
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ āvuso → hetam avuso (pts)« Non, révérend. »
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,« Que penses-tu, Révérend Yamaka ?
rūpasmiṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme dans le corps ? »
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)« Non, révérend. »
“Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)Ou considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme distinct du corps ? »
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)« Non, révérend. »
“Vedanāya …« Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme dans les sensations…
aññatra vedanāya …pe…ou distinct des sensations…
saññāya …comme dans la perception…
aññatra saññāya …ou distinct de la perception…
saṅkhāresu …
Saṅkhāresu → S1-3 saṅkhāre (pts note)comme dans les choix…
aññatra saṅkhārehi …ou distinct des choix…
viññāṇasmiṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
viññāṇasmiṁ → viññāṇasmim (pts)comme dans la conscience ? »
“No hetaṁ, āvuso”.« Non, révérend. »
“Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī”ti?
tathāgatoti → tathāgato ti (pts)« Ou considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme distinct de la conscience ? »
“No hetaṁ, āvuso”.« Non, révérend. »
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,
kiṁ → kim (pts)« Que penses-tu, Révérend Yamaka ?
rūpaṁ … vedanaṁ … saññaṁ … saṅkhāre … viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasī”ti?
vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre → vedanā saññā saṅkhārā (sya-all) | rūpaṁ vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre → rupā vedanā saññā saṅkhārā (pts) | saṅkhārā → B rupaṁ vedanaṁ sāññaṁ saṅkhāre (pts note)Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme possédant un corps… des sensations… des perceptions… des choix… une conscience ? »
“No hetaṁ, āvuso”.« Non, révérend. »
“Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,« Que penses-tu, Révérend Yamaka ?
ayaṁ so arūpī … avedano … asaññī … asaṅkhāro … aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī”ti?
samanupassasīti → S1-3 omit samanupassasī ti (pts note) | tathāgatoti → tathāgato ti (pts)Considères-tu quelqu’un qui a Realisé comme sans corps… sensations… perception… choix… conscience ? »
“No hetaṁ, āvuso”.« Non, révérend. »
“Ettha ca te, āvuso yamaka, diṭṭheva dhamme saccato thetato tathāgate anupalabbhiyamāne, kallaṁ nu te taṁ veyyākaraṇaṁ:
thetato → tathato (sya-all, km) | tathāgate anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (sya-all, pts1ed); tathāgate anupalabbhamāne (?) | thetato tathāgate anupalabbhiyamāne → tathato tathāgato anupalabbhiyamāno (sya-all) | tathāgate anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (pts) | saṅkhāre → vedanā -pe- saññā -pe- saṅkhārā -pe- (bj: syā) | thetato → tathato (bj: syā) | anupalabbhiyamāne → tathāgato anupalabbhiyamāno (bj: machasaṁ, syā) | thetato → tathato (cck: syā. kaṁ.) | anupalabbhiyamāne → tathāgate anupalabbhamāne (cck: ?) | tathato → sī.evaṁ. ba. thetato (sya-all note) | te → S3 etthavato (pts note) | thetato → S1 tathato; S3 tatthato (pts note) | + → taṁ kiṁ maññasi āvuso yamaka rūpaṁ vedanaṁ saññaṁ saṅkhāre viññāṇaṁ tathāgatoti samanupassasīti no hetaṁ āvuso (bjt) | veyyākaraṇaṁ → veyyākaraṇam (pts)« Dans ce cas, Révérend Yamaka, puisque tu ne considères pas quelqu’un qui a Réalisé comme un fait réel dans cette vie même, est-ce cohérent pour toi de déclarer :
‘tathāhaṁ bhagavatā dhammaṁ desitaṁ ājānāmi, yathā khīṇāsavo bhikkhu kāyassa bhedā ucchijjati vinassati, na hoti paraṁ maraṇā’”ti?
yathā → yāthā (pts) | paraṁ maraṇāti → param maranā ti (pts) | paraṁ maraṇāti → parammaraṇāti (bjt, th) | desitaṁ → desitam (pts)‘ Tel que je comprends l’enseignement du Bouddha, un membre monastique qui a mis fin aux souillures est annihilé et détruit quand son corps se désagrège, et n’existe pas après la mort ’ ? »
“Ahu kho me taṁ, āvuso sāriputta, pubbe aviddasuno pāpakaṁ diṭṭhigataṁ;
sāriputta → sārīputta (sya-all) | kho → S1-3 omit param maraṇāti ahu kho (pts note) | me taṁ → metaṁ (bjt) | taṁ → tam (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts)« Révérend Sāriputta, dans mon ignorance, j’avais cette conception erronée.
idañca panāyasmato sāriputtassa dhammadesanaṁ sutvā tañceva pāpakaṁ diṭṭhigataṁ pahīnaṁ, dhammo ca me abhisamito”ti.
panāyasmato → pana me āyasmato (bj) | abhisamitoti → abhisametoti (bj, pts) | panāyasmato sāriputtassa → pana me āyasmato sārīputtassa (sya-all) | abhisametoti → abhisamito (bj: machasaṁ, syā) | panāyasmato → S1-3 paname āyas- (pts note) | ti → S1-3 omit me B abhisamito ti (pts note) | idañca → idaṁ ca (pts) | tañceva → taṁ ceva (pts) | diṭṭhigataṁ → diṭṭhigatam (pts) | abhisamitoti → abhisameto ti (pts)Mais maintenant que j’ai entendu l’enseignement de Vénérable Sāriputta, j’ai abandonné cette conception erronée, et j’ai compris l’enseignement. »
“Sace taṁ, āvuso yamaka, evaṁ puccheyyuṁ:
taṁ → tam (pts) | evaṁ → evam (pts)« Révérend Yamaka, suppose qu’on te demande :
‘yo so, āvuso yamaka, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā kiṁ hotī’ti?
paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th) | paraṁ → param (pts)‘ Quand son corps se désagrège, après la mort, qu’arrive-t-il à Celui qui est Parfait, qui a mis fin aux souillures ’ ?
Evaṁ puṭṭho tvaṁ, āvuso yamaka, kinti byākareyyāsī”ti?
evaṁ → evam (pts) | tvaṁ → tvam (pts) | byākareyyāsīti → vyākareyyāsīti (pts)Comment répondrais-tu ? »
“Sace maṁ, āvuso, evaṁ puccheyyuṁ:
evaṁ → evam (pts)« Révérend, si on me demandait ceci,
‘yo so, āvuso yamaka, bhikkhu arahaṁ khīṇāsavo so kāyassa bhedā paraṁ maraṇā kiṁ hotī’ti?
hotīti → Complete in B; the whole from evam puṭṭho- is missing in S1-3 faulty, I think, not by abbreviation (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th)
Evaṁ puṭṭhohaṁ, āvuso, evaṁ byākareyyaṁ:
puṭṭhohaṁ āvuso → puṭṭho ahamāvuso (sya-all) | ham → B aham always (pts note) | evaṁ puṭṭhohaṁ → evam puṭṭho ham (pts) | byākareyyaṁ → vyākareyyaṁ (pts)Je répondrais ainsi :
‘rūpaṁ kho, āvuso, aniccaṁ.‘ Révérend, le corps est impermanent.
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ;
yadaniccaṁ → yad aniccaṁ (pts) | dukkhaṁ → dukkham (pts)Ce qui est impermanent est souffrance.
yaṁ dukkhaṁ taṁ niruddhaṁ tadatthaṅgataṁ.
tadatthaṅgataṁ → tadatthagataṁ (bj) | tadatthaṅgataṁ → tadatthaṁ gataṁ (th) | tadatthaṅgataṁ → tam atthagataṁ (pts)Ce qui était souffrance a cessé et disparu.
Vedanā …La sensation…
saññā …la perception…
saṅkhārā …les choix…
viññāṇaṁ aniccaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)la conscience est impermanente.
Yadaniccaṁ taṁ dukkhaṁ;
yadaniccaṁ → yad aniccaṁ (pts)Ce qui est impermanent est souffrance.
yaṁ dukkhaṁ taṁ niruddhaṁ tadatthaṅgatan’ti.
tadatthaṅgatanti → tadatthagatanti (bj) | tadatthaṅgatanti → tadatthaṁ gatanti (th) | tadatthaṅgatanti → tad atthagatan ti (pts)Ce qui était souffrance a cessé et disparu. ’
Evaṁ puṭṭhohaṁ, āvuso, evaṁ byākareyyan”ti.
puṭṭhohaṁ → puṭṭho ahaṁ (sya-all)C’est ainsi que je répondrais à une telle question. »
“Sādhu sādhu, āvuso yamaka.« Bien, bien, Révérend Yamaka !
Tena hāvuso yamaka, upamaṁ te karissāmi etasseva atthassa bhiyyoso mattāya ñāṇāya.
ñāṇāya → B -mattaññāṇāya (pts note) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, th, pts) | tena hāvuso → tenahāvuso (bjt, th) | upamaṁ te → upamante (bjt, th) | upamaṁ → upaman (pts)Bon alors, je vais te donner une comparaison pour rendre le sens encore plus clair.
Seyyathāpi, āvuso yamaka, gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo;
aḍḍho → B addho (pts note)Suppose qu’il y ait un propriétaire ou fils de propriétaire qui soit riche, avec beaucoup d’argent et une grande fortune,
so ca ārakkhasampanno.et un garde du corps pour le protéger.
Tassa kocideva puriso uppajjeyya anatthakāmo ahitakāmo ayogakkhemakāmo jīvitā voropetukāmo.
kocideva → koci deva (th) | kocideva → kocid eva (pts)Ensuite arrive une personne qui veut lui nuire, le blesser, le menacer, et prendre sa vie.
Tassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)Il penserait :
‘ayaṁ kho gahapati vā gahapatiputto vā aḍḍho mahaddhano mahābhogo;‘ Ce propriétaire ou fils de propriétaire est riche, avec beaucoup d’argent et une grande fortune,
so ca ārakkhasampanno;et un garde du corps pour le protéger.
nāyaṁ sukaro pasayha jīvitā voropetuṁ.
nāyaṁ sukaro → na vyāsukaro (bj); na hāyaṁ sukaro (sya-all, km) | nāyaṁ → na vyā (bj); na hāyaṁ (sya-all) | sukaro → “nāyaṁ sukaro (bj: machasaṁ); nahāyaṁ sukaro (bj: syā) | nāyaṁ → na hāyaṁ (cck: syā. kaṁ.) | sukaro → S1-3 nabyāsukaro (pts note)Ce ne sera pas facile de lui ôter la vie par force.
Yannūnāhaṁ anupakhajja jīvitā voropeyyan’ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ → yaṁ nūnāhaṁ (pts) | voropeyyanti → voropeyyan ti (pts)Pourquoi ne pas m’approcher de lui, puis lui ôter la vie ? ’
So taṁ gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya:Alors il va voir ce propriétaire ou fils de propriétaire et lui dit :
‘upaṭṭhaheyyaṁ taṁ, bhante’ti.
upaṭṭhaheyyaṁ taṁ → upaṭṭhaheyyantaṁ (th, pts)‘ Sire, je voudrais vous servir. ’
Tamenaṁ so gahapati vā gahapatiputto vā upaṭṭhāpeyya.
so → S1-3 tameso (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | gahapatiputto → gahapātiputto (pts)Il servirait ce propriétaire ou fils de propriétaire.
So upaṭṭhaheyya pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī.
kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapatissāvī (pts) | piyavādī → pīyavādī (pts) | pubbuṭṭhayī → S1 pubbaṭṭhāyī here only (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, ms2005) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭisāvī (th)Il se lèverait avant lui et irait se coucher après lui, serait serviable, se comportant gentiment et parlant poliment.
Tassa so gahapati vā gahapatiputto vā mittatopi naṁ saddaheyya;
saddaheyya → daheyya (sya-all, km, pts1ed, mr) | saddaheyya suhajjatopi → daheyya suhajjato pi (pts) | saddaheyya → daheyya (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | mittato → S1-3 cittato (pts note) | mittatopi → mittato pi (pts)Le propriétaire ou fils de propriétaire le considèrerait comme un ami
suhajjatopi naṁ saddaheyya;
saddaheyya → daheyya (sya-all, pts) | suhajjatopi → suhajjato pi (bjt, pts)et un compagnion,
tasmiñca vissāsaṁ āpajjeyya.
tasmiñca → tasmiṁ (bj)et finirait par lui faire confiance.
Yadā kho, āvuso, tassa purisassa evamassa:
evamassa → evam assa (pts)Mais quand cette personne réalise qu’
‘saṁvissattho kho myāyaṁ gahapati vā gahapatiputto vā’ti, atha naṁ rahogataṁ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeyya.
saṁvissattho → saṁvissaṭṭho (bj, sya-all) | Saṁvissattho → B visāsaṁ- -vissaṭṭho (pts note) | vāti → vā ti (pts)il a obtenu la confiance du propriétaire ou fils de propriétaire, alors, quand il sait qu’il est seul, il lui ôterait la vie avec un couteau aiguisé.
Taṁ kiṁ maññasi, āvuso yamaka,Que penses-tu, Yamaka ?
yadā hi so puriso amuṁ gahapatiṁ vā gahapatiputtaṁ vā upasaṅkamitvā evaṁ āha:
yadā hi → yadāpi (bj, sya-all) | hi → pi (pts) | pi → B hi (pts note) | evaṁ āha → evamāha (bjt, th) | evaṁ → evam (pts)Quand cette personne alla vers ce propriétaire ou fils de propriétaire et offrit de
‘upaṭṭhaheyyaṁ taṁ, bhante’ti, tadāpi so vadhakova.
va → S3 ca here and further on (pts note) | taṁ bhanteti tadāpi → tam bhante ti tadā pi (pts) | vadhakova → vadhako va (pts)le servir, n’était-il pas un assassin alors,
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:
vadhakañca → vadhakañ ca (pts)bien qu’il ne sache pas que
‘vadhako me’ti.
meti → me ti (pts)c’était son assassin ?
Yadāpi so upaṭṭhahati pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī, tadāpi so vadhakova.
upaṭṭhahati → upaṭṭhāti (bj, sya-all) | upaṭṭhahati pubbuṭṭhāyī pacchānipātī → upaṭṭhāti pubbuṭṭhāyi pacchānipāti (pts) | piyavādī tadāpi → pīyavādī tadā pi (pts) | pīyavādī → S1-3 add ti (pts note) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭissāvī (my, ms2005) | kiṅkārapaṭissāvī → kiṁkārapaṭisāvī (th)Et quand il se levait avant lui et allait se coucher après lui, étant serviable, se comportant gentiment et parlant poliment, n’était-il pas un assassin alors,
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:
santaṁ → santam (pts)bien qu’il ne sache pas que
‘vadhako me’ti.
ti → This paragraph is repeated in B (pts note) | meti → me ti (pts)c’était son assassin ?
Yadāpi naṁ rahogataṁ viditvā tiṇhena satthena jīvitā voropeti, tadāpi so vadhakova.
jīvitā voropeti → jīvitāvoropeti (bjt) | yadāpi → yadā pi (pts) | tadāpi → tadā pi (pts) | vadhakova → vadhako va (pts)Et quand, sachant qu’il était seul, il lui ôta la vie avec un couteau aiguisé, n’était-il pas un assassin alors,
Vadhakañca pana santaṁ na aññāsi:bien qu’il ne sache pas que
‘vadhako me’”ti.
meti → me ti (pts)c’était son assassin ? »
“Evamāvuso”ti.
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts)« Oui, révérend. »
“Evameva kho, āvuso, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
evameva → evam eva (pts) | ariyānaṁ → ariyānam (pts) | sappurisānaṁ → sappurisānam (pts)« De la même façon, une personne ordinaire non instruite n’a pas vu les personnes nobles, et n’a ni pratiqué ni bien développé l’enseignement des personnes nobles. Ils n’ont ni vu des personnes vraies, et n’ont ni pratiqué ni bien développé l’enseignement des personnes vraies.
rūpaṁ attato samanupassati, rūpavantaṁ vā attānaṁ; attani vā rūpaṁ, rūpasmiṁ vā attānaṁ.
rūpaṁ → rūpam (pts)Ils considèrent le corps comme soi, soi comme ayant un corps, le corps dans soi, ou soi dans le corps.
Vedanaṁ …Ils considèrent la sensation…
saññaṁ …la perception…
saṅkhāre …les choix…
viññāṇaṁ attato samanupassati, viññāṇavantaṁ vā attānaṁ; attani vā viññāṇaṁ, viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | viññāṇavantaṁ → viññāṇavantam (pts) | attānaṁ → attānam (pts)Ils considèrent la conscience comme soi, soi comme ayant une conscience, la conscience dans soi, ou soi dans la conscience.
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpanti yathābhūtaṁ nappajānāti → rūpan ti yathābhūtam na pajānāti (pts)Ils ne comprennent pas vraiment le corps -qui est impermanent- comme impermanent.
Aniccaṁ vedanaṁ ‘aniccā vedanā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)Ils ne comprennent pas vraiment la sensation…
Aniccaṁ saññaṁ ‘aniccā saññā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
aniccā saññāti yathābhūtaṁ nappajānāti → (pts)la perception…
Anicce saṅkhāre ‘aniccā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
yathābhūtaṁ nappajānāti → yathābhūtam na pajānāti (pts)les choix…
Aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
viññāṇaṁ → viññānaṁ (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)la conscience -qui est impermanente- comme impermanente.
Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
dukkhaṁ → dukkham (pts) | yathābhūtaṁ nappajānāti → yathābhūtam na pajānāti (pts)Ils ne comprennent pas vraiment le corps -qui est souffrance- comme souffrance.
Dukkhaṁ vedanaṁ …Ils ne comprennent pas vraiment la sensation…
dukkhaṁ saññaṁ …la perception…
dukkhe saṅkhāre …les choix…
dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)la conscience -qui est souffrance- comme souffrance.
Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all) | anattā → anattaṁ (bj: sīmu8) | Anattaṁ → B anattā (pts note)Ils ne comprennent pas vraiment le corps -qui est non soi- comme non soi.
Anattaṁ vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ anattā vedanāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)Ils ne comprennent pas vraiment la sensation…
anattaṁ saññaṁ …la perception…
anatte saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre anattā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)les choix…
anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)la conscience -qui est non soi- comme non soi.
Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)Ils ne comprennent pas vraiment le corps -qui est conditioné- comme conditioné.
Saṅkhataṁ vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanaṁ saṅkhatā vedanāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)Ils ne comprennent pas vraiment la sensation…
saṅkhataṁ saññaṁ …la perception…
saṅkhate saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhāre saṅkhatā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti (bj)les choix…
saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
nappajānāti → na pajānāti (pts)la conscience -qui est conditionée- comme conditionée.
Vadhakaṁ rūpaṁ ‘vadhakaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
rūpaṁ → rupaṁ (pts)Ils ne comprennent pas vraiment le corps -qui est un assassin- comme un assassin.
Vadhakaṁ vedanaṁ ‘vadhakā vedanā’ti …
vadhakā vedanāti → (sya-all, pts)Ils ne comprennent pas vraiment la sensation…
vadhakaṁ saññaṁ ‘vadhakā saññā’ti …
vadhakā saññāti → (sya-all, pts)la perception…
vadhake saṅkhāre ‘vadhakā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vadhakā saṅkhārāti yathābhūtaṁ nappajānāti → (sya-all) | nappajānāti → na pajānāti (pts)les choix…
Vadhakaṁ viññāṇaṁ ‘vadhakaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ nappajānāti.
vadhakaṁ → vādhakaṁ (pts) | nappajānāti → na pajānāti (pts)la conscience -qui est un assassin- comme un assassin.
So rūpaṁ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘attā me’ti.
meti → me ti (pts)Ils sont attirés par le corps, le saisissent, et se fixent sur la pensée, ‘ moi ’.
Vedanaṁ …Ils sont attirés par la sensation…
saññaṁ …la perception…
saṅkhāre …
+ → upeti upādiyati adhiṭṭhāti attā meti (bjt)les choix…
viññāṇaṁ upeti upādiyati adhiṭṭhāti ‘attā me’ti.
meti → me ti (pts)la conscience, la saisissent, et se fixent sur la pensée, ‘ moi ’.
Tassime pañcupādānakkhandhā upetā upādinnā dīgharattaṁ ahitāya dukkhāya saṁvattanti.
upādinnā → upādiṇṇā (pts) | upetā → uppannātipi upentātipi pāṭho (sya-all note) | upetā → B upentā further on anupentā (pts note)Et quand on se trouve impliqué dans et qu’on saisit ces cinq aggrégats, ils vous entraînent dans de longs dommages et souffrances.
Sutavā ca kho, āvuso, ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī …pe… sappurisadhamme suvinīto
dassāvī → dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt)Un disciple noble et instruit a vu les personnes nobles, et a pratiqué et bien développé l’enseignement des personnes nobles. Ils ont vu des personnes vraies, et ont pratiqué et bien développé l’enseignement des personnes vraies.
na rūpaṁ attato samanupassati, na rūpavantaṁ attānaṁ; na attani rūpaṁ, na rūpasmiṁ attānaṁ.
rūpavantaṁ → rūpavantaṁ vā (bj, sya-all) | attani → attani vā (bj, sya-all) | rūpasmiṁ → rūpasmiṁ vā (bj, sya-all) | rūpaṁ → rūpam (pts) | rūpavantaṁ attānaṁ → rūpavantam attānam (pts)Ils ne considèrent pas le corps comme soi, soi comme ayant un corps, le corps dans soi, ou soi dans le corps.
Na vedanaṁ …Ils ne considèrent pas la sensation…
na saññaṁ …la perception…
na saṅkhāre …les choix…
na viññāṇaṁ attato samanupassati, na viññāṇavantaṁ attānaṁ;
viññāṇavantaṁ → viññāṇavantaṁ vā (bj, sya-all)la conscience comme soi, soi comme ayant une conscience,
na attani viññāṇaṁ, na viññāṇasmiṁ attānaṁ.
attani → attani vā (bj, sya-all, pts) | viññāṇasmiṁ → viññāṇasmiṁ vā (bj, sya-all)la conscience dans soi, ou soi dans la conscience.
So aniccaṁ rūpaṁ ‘aniccaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)Ils comprennent vraiment le corps -qui est impermanent- comme impermanent.
Aniccaṁ vedanaṁ …Ils comprennent vraiment la sensation…
aniccaṁ saññaṁ …la perception…
anicce saṅkhāre …les choix…
aniccaṁ viññāṇaṁ ‘aniccaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
+ → aniccam viññāṇam (pts)la conscience -qui est impermanente- comme impermanente.
Dukkhaṁ rūpaṁ ‘dukkhaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)Ils comprennent vraiment le corps -qui est souffrance- comme souffrance.
Dukkhaṁ vedanaṁ …Ils comprennent vraiment la sensation…
dukkhaṁ saññaṁ …la perception…
dukkhe saṅkhāre …les choix…
dukkhaṁ viññāṇaṁ ‘dukkhaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
viññāṇaṁ → vaññāṇaṁ (sya-all) | dukkhaṁ → dukkham (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)la conscience -qui est souffrance- comme souffrance.
Anattaṁ rūpaṁ ‘anattā rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all)Ils comprennent vraiment le corps -qui est non soi- comme non soi.
Anattaṁ vedanaṁ …
anattaṁ → anattam (pts)Ils comprennent vraiment la sensation…
anattaṁ saññaṁ …la perception…
anatte saṅkhāre …les choix…
anattaṁ viññāṇaṁ ‘anattā viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
anattā → anattaṁ (sya-all) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)la conscience -qui est non soi- comme non soi.
Saṅkhataṁ rūpaṁ ‘saṅkhataṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti → rūpan ti (pts)Ils comprennent vraiment le corps -qui est conditioné- comme conditioné.
Saṅkhataṁ vedanaṁ …Ils comprennent vraiment la sensation…
saṅkhataṁ saññaṁ …la perception…
saṅkhate saṅkhāre …les choix…
saṅkhataṁ viññāṇaṁ ‘saṅkhataṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
pajānāti → S1-3 omit 53,54 without any sign of abbreviation; but their corresponding 46,47 were in S1-3 as well as in B (pts note) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts) | yathābhūtaṁ → yathābhūtam (pts)la conscience -qui est conditionée- comme conditionée.
Vadhakaṁ rūpaṁ ‘vadhakaṁ rūpan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
rūpanti yathābhūtaṁ → rupan ti yathābhutaṁ (pts)Ils comprennent vraiment le corps -qui est un assassin- comme un assassin.
Vadhakaṁ vedanaṁ …Ils comprennent vraiment la sensation…
vadhakaṁ saññaṁ …la perception…
vadhake saṅkhāre ‘vadhakā saṅkhārā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
vadhakā saṅkhārāti yathābhūtaṁ pajānāti → (pts)les choix…
Vadhakaṁ viññāṇaṁ ‘vadhakaṁ viññāṇan’ti yathābhūtaṁ pajānāti.la conscience -qui est un assassin- comme un assassin.
So rūpaṁ na upeti, na upādiyati, nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti.
nādhiṭṭhāti → na adhiṭṭhāti (bj, sya-all) | nādhiṭṭhāti → S1-3 na adhi- (pts note) | meti → me ti (pts)N’étant pas attirés par le corps, ils ne le saisissent pas, et ne se fixent pas sur la pensée, ‘ moi ’.
Vedanaṁ …
+ → na upeti (bjt)N’étant pas attirés par la sensation…
saññaṁ …
+ → na upeti (bjt)la perception…
saṅkhāre …
+ → na upeti (bjt)les choix…
viññāṇaṁ na upeti, na upādiyati, nādhiṭṭhāti: ‘attā me’ti.
nādhiṭṭhāti → na adhiṭṭhāti (bj, sya-all) | meti → me ti (pts)la conscience, ils ne la saisissent pas, et ne se fixent pas sur la pensée, ‘ moi ’.
Tassime pañcupādānakkhandhā anupetā anupādinnā dīgharattaṁ hitāya sukhāya saṁvattantī”ti.
pañcupādānakkhandhā → upādānakkhandhā (pts) | anupādinnā → anupadiṇṇā (pts) | anupetā → anuppannāti vā anuppentāti vā pāṭho (sya-all note)Et quand on ne se trouve pas impliqué dans et qu’on ne saisit pas ces cinq aggrégats, ils vous entraînent vers un bien-être et bonheur qui durent. »
“Evametaṁ, āvuso sāriputta, hoti yesaṁ āyasmantānaṁ tādisā sabrahmacārino anukampakā atthakāmā ovādakā anusāsakā.
āyasmantānaṁ tādisā → āyasmantādisā (bj) | evametaṁ → evañhetaṁ (sya-all); evaṁ hi te (pts) | sāriputta → sārīputta (sya-all) | hoti → honti (pts) | evametaṁ → evañehataṁ (bj: syā) | āyasmantādisā → āyasmantānaṁ tādisā (bj: machasaṁ, syā) | evañhetaṁ → evaṁ hi te. ba. evametaṁ (sya-all: sī.) | sabrahmacārino → S1-3 yesaṁāyasmantā (S1-taṁ) disāyabrahmacāriyo. (pts note) | āyasmantānaṁ → āyasmantānam (pts)« Révérend Sāriputta, voilà comme cela se passe quand on a de tels vénérables comme compagnons spirituels pour nous conseiller et nous instruire par gentillesse et par compassion.
Idañca pana me āyasmato sāriputtassa dhammadesanaṁ sutvā anupādāya āsavehi cittaṁ vimuttan”ti.
sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | idañca → idañ ce (pts)Et après avoir entendu ces enseignements de Vénérable Sāriputta, mon esprit est libéré des souillures dû au fait de ne pas saisir. »
Tatiyaṁ.
abhinandīti → ūnoyaṁ pāṭho (bj: machasaṁ, syā) | abhinandīti → This ending paragraph is not to be found in B (pts note) | tatiyaṁ → idamavoca āyasmā sāriputto attamano āyasmā yamako āyasmato sāriputtassa bhāsitaṁ abhinandīti (bjt) | tatiyaṁ → idam avoca āyasmā sāriputto attamano āyasmā yamako āyasmato sāriputtassa bhāsitam abhinandīti evaṁ me sutaṁ (pts)