Khemakasutta
Khemakasutta → khemo (pts1ed)Avec Khemaka
Ekaṁ samayaṁ sambahulā therā bhikkhū kosambiyaṁ viharanti ghositārāme.Une fois plusieurs moines aînés résidaient près de Kosambī, dans le monastère de Ghosita.
Tena kho pana samayena āyasmā khemako badarikārāme viharati ābādhiko dukkhito bāḷhagilāno.
bāḷhagilāno → This word and the sequel is missing in S3, which substitutes evam āhaṁsu kacci te avuso khammanīyam kacci yāpanīyam kacci dukkhā vedanā gilāno (mistake of copyist) (pts note)Alors en ce temps Vénérable Khemala résidait dans le monastère du Jujubier, et il était mal, souffrant, gravement malade.
Atha kho therā bhikkhū sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhitā āyasmantaṁ dāsakaṁ āmantesuṁ:
sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayam paṭisallāṇā (pts) | dāsakaṁ → dāsakam (pts)En fin d’après-midi ces moines aînés sortirent de leur retraite et s’adressèrent au Vénérable Dāsaka,
“ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi:
tvaṁ → tvam (pts) | khemakaṁ bhikkhuṁ → khemakam bhikkhum (pts)« S’il vous plait, Révérend Dāsaka, allez vers le moine Khemaka et dites-lui :
‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu—
khemaka evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)‘ Révérend Khemaka, les aînés
kacci te, āvuso, khamanīyaṁ, kacci yāpanīyaṁ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṁ paññāyati no abhikkamo’”ti?
kacci te → kaccite (bjt) | paṭikkamosānaṁ → paṭikkamo sānaṁ (th) | khamanīyaṁ → khamanīyam (pts) | paṭikkamanti → paṭikammanti (pts) | paṭikkamosānaṁ → paṭikammosānam (pts)espèrent que vous vous portez bien ; ils espèrent que vous allez bien. Ils espèrent que votre douleur diminue, et non qu’elle augmente, que sa diminution est évidente, et non son augmentation. ’ »
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca:
dāsako therānaṁ → dasako therānam (pts) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)« Oui, révérends, » répondit Dāsaka. Il alla vers Khemaka et lui dit :
“therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)« Révérend Khemaka, les aînés
‘kacci te, āvuso, khamanīyaṁ …pe… no abhikkamo’”ti?
pe → spelled out in full (bjt) | abhikkamoti → abhikkamo ti (pts)espèrent que vous vous portez bien ; ils espèrent que vous allez bien. Ils espèrent que votre douleur diminue, et non qu’elle augmente, que sa diminution est évidente, et non son augmentation. »
“Na me, āvuso, khamanīyaṁ na yāpanīyaṁ …pe… abhikkamosānaṁ paññāyati no paṭikkamo”ti.
+ → bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti (bjt) | abhikkamosānaṁ → abhikkamosānam (pts) | paṭikkamoti → paṭikkamo ti (pts)« Révérend, je ne me porte pas bien, je ne m’en sors pas. Ma douleur est terrible et augmente, ne diminue pas ; son augmentation est évidente, non pas sa diminution. »
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Alors Dāsaka alla vers ces moines aînés et leur dit ce qui c’était passé. Ils dirent,
“khemako, āvuso, bhikkhu evamāha:
āvuso → avuso (pts) | evamāha → evam āha (pts)
‘na me, āvuso, khamanīyaṁ …pe… abhikkamosānaṁ paññāyati no paṭikkamo’”ti.
pe → spelled out in full (bjt) | khamanīyaṁ → khamanīyam (pts) | paṭikkamoti → paṭikkamo ti (pts)
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi:
khemakaṁ bhikkhuṁ → khemakam bhikkhum (pts)« S’il vous plait, Révérend Dāsaka, allez vers le moine Khemaka et dites-lui :
‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu—
evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts)‘ Révérend Khemaka, les aînés disent que
pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th, pts)ces cinq aggrégats qui saisissent ont été enseignés par le Bouddha, c’est à dire :
rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho.
saṅkhārupādānakkhandho → saṅkhārūpādānakkhandho (bj) | viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (pts)les aggrégats qui saisissent de la forme, des sensations, des perceptions, des choix, et de la conscience.
Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassatī’”ti?
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attānaṁ (bj, pts) | samanupassatīti evamāvusoti → samanupassasīti evam āvuso ti (pts) | attānaṁ → attaṁ (bj: machasaṁ) | attānaṁ → B attaṁ always (pts note)Considerez-vous quoique ce soit parmi ces cinq aggrégats qui saisissent comme soi ou comme appartenant à soi ? ’ »
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā …pe…
upasaṅkamitvā → (sya-all) | + → āyasmā khemakaṁ etadavoca (bjt) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | therānaṁ bhikkhūnaṁ → therānam bhikkhūnam (pts)« Oui, révérends, » répondit Dāsaka. Il porta le message à Khemaka, qui répondit :
therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu:
taṁ → tam (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
“pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyatthīdaṁ (pts)
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)
Imesu āyasmā khemako pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassatī”ti?
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attanāṁ (bj); attānam (pts) | attanāṁ → attaṁ (bj: machasaṁ)
“Pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)« Ces cinq aggrégats qui saisissent ont été enseignés par le Bouddha, c’est à dire :
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all); viññānupādānakkhandho (pts) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)les aggrégats qui saisissent de la forme, des sensations, des perceptions, des choix, et de la conscience.
Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmī”ti.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attānaṁ (bj, pts) | khohaṁ → khvāhaṁ (bj: machasaṁ, syā) | khvāham → S1 khohaṁ; S3 āyasmāhaṁ (pts note)Je ne considère pas quoique ce soit parmi ces cinq aggrégats qui saisissent comme soi ou comme appartenant à soi. »
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā there bhikkhū etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)Alors Dāsaka alla vers ces moines aînés et leur dit ce qui c’était passé. Ils dirent,
“khemako, āvuso, bhikkhu evamāha:
evamāha → evam āha (pts)
‘pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
āvuso → (sya-all) | seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)
Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmī’”ti.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ vā → attānaṁ va (pts) | khvāhaṁ → khvāham (pts)
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi:
khemakaṁ bhikkhuṁ → khemakam bhikkhum (pts)« S’il vous plait, Révérend Dāsaka, allez vers le moine Khemaka et dites-lui :
‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu—
evamāhaṁsu → evaṁ āhaṁsu (pts)‘ Révérend Khemaka, les aînés disent que
pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all) | seyyathidaṁ → seyyathīdam (pts)ces cinq aggrégats qui saisissent ont été enseignés par le Bouddha, c’est à dire :
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th) | viññāṇupādānakkhandho → viññāṇupādānakkhando (pts)les aggrégats qui saisissent de la forme, des sensations, des perceptions, des choix, et de la conscience.
No ce kirāyasmā khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassati.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attānaṁ (bj, pts)Si, comme il semble, Vénérable Khemaka ne considère rien parmi ces cinq aggrégats qui saisissent comme soi ou appartenant à soi,
Tenahāyasmā khemako arahaṁ khīṇāsavo’”ti.
tenahāyasmā → tenāyasmā (pts) | khīṇāsavoti → khīṇāsavo ti (pts)alors il est un être parfait, avec les corruptions terminées. ’ »
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako …pe…
+ → tenupasaṅkami upasaṅkamitvā āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca (bjt) | evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | bhikkhūnaṁ → bhikkhūnam (pts)« Oui, révérends, » répondit Dāsaka. Il porta le message à Khemaka, qui répondit :
therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu:
evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
“pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all)
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho;
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)
no ce kirāyasmā khemako imesu pañcasu upādānakkhandhesu kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassati, tenahāyasmā khemako arahaṁ khīṇāsavo”ti.
attaṁ → attānaṁ (bj, pts) | no ce kirāyasmā khemako → (pts) | imesu → imesu khvāham āvuso (pts) | upādānakkhandhesu → upādānakkhandhesu na (pts) | arahaṁ khīṇāsavoti → āvuso bhikkhu evam āha (pts) | attaṁ → attānam (pts) | khīṇāsavoti → khīṇāsavo ti (pts)
“Pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all)« Ces cinq aggrégats qui saisissent ont été enseignés par le Bouddha, c’est à dire :
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)les aggrégats qui saisissent de la forme, des sensations, des perceptions, des choix, et de la conscience.
Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmi, na camhi arahaṁ khīṇāsavo;
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attānaṁ (bj, pts) | nacamhi → na ca (bj: machasaṁ) | samanupassāmi → S1-3 -ssāmīti (pts note) | khvāhaṁ → khvāham (pts)Je ne considère rien parmi ces cinq aggrégats qui saisissent comme soi ou appartenant à soi, pourtant je ne suis pas un être parfait, avec les corruptions terminées.
api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ, ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmī”ti.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | aham → S1 ayamāham (pts note) | na → B na ca (pts note) | api ca → apica (th) | adhigataṁ ayamahamasmīti → adhigatam ayam aham asmīti ca (pts) | ca samanupassāmīti → samanupassāmī ti (pts)Car quand il s’agit des cinq aggégats qui saisissent, je ne suis pas débarrassé de la conception ‘ je suis ’. Mais je ne considère rien comme ‘ je suis ceci ’. »
Atha kho āyasmā dāsako yena therā bhikkhū …pe…
+ → tenupasaṅkami upasaṅkamitvā (bjt, th)Alors Dāsaka alla vers ces moines aînés et leur dit ce qui c’était passé. Ils dirent,
there bhikkhū etadavoca:
etadavoca → etad avoca (pts)
“khemako, āvuso, bhikkhu evamāha—
evamāha → evam āha (pts)
pañcime, āvuso, upādānakkhandhā vuttā bhagavatā, seyyathidaṁ—
seyyathidaṁ rūpupādānakkhandho → seyyathīdaṁ rūpūpādānakkhandho (sya-all)
rūpupādānakkhandho …pe… viññāṇupādānakkhandho.
viññāṇupādānakkhandho → viññāṇūpādānakkhandho (sya-all) | rūpupādānakkhandho → rūpūpādānakkhandho (th)
Imesu khvāhaṁ, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu na kiñci attaṁ vā attaniyaṁ vā samanupassāmi, na camhi arahaṁ khīṇāsavo;
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | attaṁ → attānaṁ (bj) | khvāhaṁ → khvāham (pts)
api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ, ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmī”ti.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | samanupassāmiti → This paragraph exists in S3, but included between (), viz., erased from -passāmīti in the preceding till samanu in this (pts note) | api ca → apica (bjt, th) | + → ca (bjt, th) | ayamahamasmīti → ayam aham asmīti (pts)
“Ehi tvaṁ, āvuso dāsaka, yena khemako bhikkhu tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā khemakaṁ bhikkhuṁ evaṁ vadehi:
khemakaṁ bhikkhuṁ → khemakam bhikkhum (pts)« S’il vous plait, Révérend Dāsaka , allez vers le moine Khemaka et dites-lui :
‘therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu—
taṁ → tam (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)‘ Révérend Khemaka, les aînés demandent,
yametaṁ, āvuso khemaka, asmīti vadesi, kimetaṁ asmīti vadesi?
yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)quand vous dites « je suis », de quoi parlez-vous ?
Rūpaṁ asmīti vadesi, aññatra rūpā asmīti vadesi,
rūpaṁ → rūpam (pts)Est-ce la forme ou en dehors de la forme ?
vedanaṁ …
+ → aññatra vedanāya asmīti vadesi (bjt) | vedanaṁ → vedanam (pts)Est-ce les sensations…
saññaṁ …les perceptions…
saṅkhāre …
saṅkhāre viññāṇaṁ → saṅkhare viññāṇam (pts) | + → asmīti vadesi aññatra saṅkhārehi asmīti vadesi (bjt)les choix…
viññāṇaṁ asmīti vadesi, aññatra viññāṇā asmīti vadesi.
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)la conscience, ou en dehors de la conscience ?
Yametaṁ, āvuso khemaka, asmīti vadesi. Kimetaṁ asmīti vadesī’”ti?
vadesi → S3 vadesīti, the remainder wanting (pts note) | yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)Quand vous dites « je suis », de quoi parlez-vous ? »
“Evamāvuso”ti kho āyasmā dāsako therānaṁ bhikkhūnaṁ paṭissutvā yenāyasmā khemako tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ khemakaṁ etadavoca—
evamāvusoti → evam āvuso ti (pts) | therānaṁ bhikkhūnaṁ → therānam bhikkhūnam (pts) | khemakaṁ etadavoca → khemakam etad avoca (pts)« Oui, révérends, » répondit Dāsaka. Il porta le message à Khemaka, qui répondit :
therā taṁ, āvuso khemaka, evamāhaṁsu:
taṁ → tam (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts)
“yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesi?
yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)
Rūpaṁ ‘asmī’ti vadesi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadesi?
rūpaṁ → rūpam (pts)
Vedanaṁ …
saññaṁ …
saṅkhāre …
saṅkhāre → saṅkhare (pts)
viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadesi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadesi?
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)
Yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesī”ti?
vadesīti → vadesiti (cck) | yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)
“Alaṁ, āvuso dāsaka, kiṁ imāya sandhāvanikāya.« Assez, Révérend Dāsaka ! A quoi bon faire ces allers-retours ?
Āharāvuso, daṇḍaṁ;
daṇḍaṁ → daṇḍam (pts)Amène-moi ma canne,
ahameva yena therā bhikkhū tenupasaṅkamissāmī”ti.
ahameva → aham eva (pts)je vais aller voir les moines aînés moi-même. »
Atha kho āyasmā khemako daṇḍamolubbha yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā therehi bhikkhūhi saddhiṁ sammodi.
daṇḍamolubbha → daṇḍamolambha (sya-all); daṇḍam olumbha (pts) | daṇḍamolambha → evaṁ. ba daṇḍamolumbha (sya-all: sī.)Alors Vénérable Khemaka, s’appuyant sur sa canne, alla vers ces moines aînés et échangea les salutations avec eux.
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinnaṁ kho āyasmantaṁ khemakaṁ therā bhikkhū etadavocuṁ:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sāraṇīyaṁ → sārāṇīyam (pts) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | bhikkhū etadavocuṁ → bhikkhu etad avocuṁ (pts)Quand les salutations et la conversation polie prirent fin, il s’assit sur un côté. Ils lui dirent :
“yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesi?
yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)« Révérend Khemaka, quand vous dites « je suis », de quoi parlez-vous ?
Rūpaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra rūpā ‘asmī’ti vadesi?
rūpaṁ → rūpam (pts)Est-ce la forme ou en dehors de la forme ?
Vedanaṁ …Est-ce les sensations…
saññaṁ …les perceptions…
saṅkhāre …les choix…
viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadesi, aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadesi?
viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)la conscience, ou en dehors de la conscience ?
Yametaṁ, āvuso khemaka, ‘asmī’ti vadesi, kimetaṁ ‘asmī’ti vadesī”ti?
kimetaṁ → kametaṁ (sya-all) | yametaṁ → yam etam (pts) | kimetaṁ → kim etam (pts)quand vous dites « je suis », de quoi parlez-vous ? »
“Na khvāhaṁ, āvuso, rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | khvāhaṁ → khvāham (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts)« Révérends, je ne dis pas ‘je suis’ en référence à la forme, ou en dehors de la forme.
Na vedanaṁ …
+ → napi aññatra vedanāya asmīti vadāmi (bjt)Je ne dis pas ‘je suis’ en référence aux sensations…
na saññaṁ …aux perceptions…
na saṅkhāre …aux choix…
na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi; napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi.
viññāṇaṁ asmīti vadāmi napi → viññāṇam na pi (pts) | Na → S1-3 insert pi (pts note) | na viññāṇaṁ → asmīti vadāmi napi aññatra saṅkhārehi (bjt)à la conscience, ou en dehors de la conscience.
Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | ca → (pts) | samanupassāmi → S1-3 omit samanu (pts note) | api ca → apica (th) | adhigataṁ ayamahamasmīti → adhigatam ayam aham asmīti ca (pts)Pourtant quand il s’agit des cinq aggrégats qui saisissent je ne suis pas débarassé du concept ‘je suis’. Mais je ne considère rien comme ‘je suis ceci’.
Seyyathāpi, āvuso, uppalassa vā padumassa vā puṇḍarīkassa vā gandho.
gandho → Omitted by S1-3 (pts note)C’est comme le parfum d’un nénuphar bleu, ou d’un lotus rose ou blanc.
Yo nu kho evaṁ vadeyya: ‘pattassa gandho’ti vā ‘vaṇṇassa gandho’ti vā ‘kiñjakkhassa gandho’ti vā sammā nu kho so vadamāno vadeyyā”ti?
vaṇṇassa → vaṇṭassa (katthaci) | vā → (pts) | gandhoti vā → gandho pi (pts) | vaṇṇassa → vaṇḍassa (cck: katthaci) | kiñjakkhassa → evaṁ. ba. kiñjakkharāya (sya-all: sī.) | Vaṇṇassa → S1-3 vaṇṭassa, ṭ being erased in S1 (pts note) | Kiñjakkhassa → S1 kijjhakkhassa; B kiñcakkharāya (pts note) | gandhoti → gandho ti (pts)Serait-ce juste de dire que le parfum appartient aux pétales ou à la tige ou au pistil ? »
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)« Non, révérend. »
“Yathā kathaṁ, panāvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti?
kathaṁ panāvuso → kathampanāvuso (bjt) | yathā kathaṁ → yathākathaṁ (th) | kathaṁ → katham (pts) | sammā byākaramāno byākareyyāti → sammāvyākaramāno vyākareyyāti (pts)« Alors, révérends, comment doit-on dire ? »
“‘Pupphassa gandho’ti kho, āvuso, sammā byākaramāno byākareyyā”ti.
sammā byākaramāno byākareyyāti → sammāvyākaramāno vyākareyyāti (pts)« Il serait juste de dire que le parfum appartient à la fleur. »
“Evameva khvāhaṁ, āvuso, na rūpaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra rūpā ‘asmī’ti vadāmi.
khvāhaṁ → khohaṁ (bj) | evameva khvāhaṁ → evam eva khvāham (pts) | rūpaṁ → rūpam (pts) | napi → na pi (pts)« De la même façon, révérends, je ne dis pas ‘je suis’ en référence à la forme, ou en dehors de la forme.
Na vedanaṁ …
vedanaṁ → vedanam (pts)Je ne dis pas ‘je suis’ en référence aux sensations…
na saññaṁ …
saññaṁ → saññam (pts)aux perceptions…
na saṅkhāre …aux choix…
na viññāṇaṁ ‘asmī’ti vadāmi, napi aññatra viññāṇā ‘asmī’ti vadāmi.
napi aññatra → na pi annatra (pts) | viññāṇaṁ → viññāṇam (pts)à la conscience, ou en dehors de la conscience.
Api ca me, āvuso, pañcasu upādānakkhandhesu ‘asmī’ti adhigataṁ ‘ayamahamasmī’ti na ca samanupassāmi.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | ca → (pts) | api ca → apica (th) | adhigataṁ ayamahamasmīti → adhigatam ayam aham asmīti ca (pts)Pourtant quand il s’agit des cinq aggrégats qui saisissent je ne suis pas débarassé du concept ‘je suis’. Mais je ne considère rien comme ‘je suis ceci’.
Kiñcāpi, āvuso, ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti: ‘yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo asamūhato.
yo ca → yeva (sya-all) | khvassa → S1 khoassa; S3 khossa (pts note) | anusahagato → S1-3 aṇu- always (pts note) | saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th, pts) | hoti yo ca pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato → hotiyeva pañcasupādānakkhandhesu aṇusahagato (bjt)Bien qu’un disciple noble ait abandonné les cinq entraves inférieures, il a toujours un résidu qui persiste du concept ‘je suis’, le désir ‘je suis’, et la tendance sous-jascente ‘je suis’ qui n’a pas été éradiquée.
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati—
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | udayabbayānupassī → So B always; S1 udayabbyānu-; S3 udayabyānu- here; (pts note)Après un certain temps, il médite en observant l’apparition et la disparition des cinq aggrégats qui saisissent.
iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (bj) | rūpaṁ → rūpam (pts)‘Ainsi est la forme, ainsi est l’origine de la forme, ainsi est la disparition de la forme.
iti vedanā …Ainsi sont les sensations…
iti saññā …Ainsi sont les perceptions…
iti saṅkhārā …Ainsi sont les choix…
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu → atthagamoti tassa imesu pañcasupādānakkhandhesu (bj) | atthaṅgamoti → atthagamo ti (pts)Ainsi est la conscience, ainsi est l’origine de la conscience, ainsi est la disparition de la conscience.’
Tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato → pañcasupādānakkhandhesu aṇusahagato (bj) | yo → S1-3 ye (pts note) | tassimesu pañcasu upādānakkhandhesu → tassa imesu pañcasupādānakkhandhesu (bjt) | yopissa → yo pissa (pts) | sopi → so pi (pts)En faisant ainsi, ce résidu qui persiste est éradiqué.
Seyyathāpi, āvuso, vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ malaggahitaṁ. Tamenaṁ sāmikā rajakassa anupadajjuṁ.
saṅkiliṭṭhaṁ → saṁkiliṭṭhaṁ (my, bjt, ms2005) | anupadajjuṁ → anuppadajjuṁ (bjt, th) | vatthaṁ saṅkiliṭṭhaṁ → vattham saṁkiliṭṭham (pts) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | anupadajjuṁ → anuppadajjeyyuṁ (pts)Supposez qu’il y ait un morceau de tissu qui soit sale et souillé, et que les propriétaires l’amène chez un blanchisseur.
Tamenaṁ rajako ūse vā khāre vā gomaye vā sammadditvā acche udake vikkhāleti.
ūse → B use usa- always (pts note) | madditvā → B saṁmadhitvā (pts note) | sammadditvā → saṁmadditvā (th) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | sammadditvā → samam madditvā (pts)Le blanchisseur le malaxe soigneusement avec du sel, de la lessive, et du fumier de vache, et le rinse dans de l’eau claire.
Kiñcāpi taṁ hoti vatthaṁ parisuddhaṁ pariyodātaṁ, atha khvassa hoti yeva anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato.
hoti yeva → hoteva (bj); hoti yo (bj); hoti yo ca (sya-all, pts1ed) | hoti yeva anusahagato → hoteva aṇusahagato (bj) | hoteva → hoti yo (bj: sīmu8) | ca → Missing in S3 (pts note) | vatthaṁ → vattham (pts)Bien que ce morceau de tissu soit propre et éclatant, il a toujours un parfum qui persiste de sel, de lessive, ou de fumier de vache qui n’a pas été éradiqué.
Tamenaṁ rajako sāmikānaṁ deti. Tamenaṁ sāmikā gandhaparibhāvite karaṇḍake nikkhipanti.
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | tamenaṁ → tam enam (pts)Le blanchisseur le rend à son propriétaire, qui le range dans un coffret parfumé.
Yopissa hoti anusahagato ūsagandho vā khāragandho vā gomayagandho vā asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchati.
anusahagato → aṇusahagato (bj) | yopissa → yo pissa (pts) | sopi → so pi (pts)Et ce parfum qui persiste serait éradiqué.
Evameva kho, āvuso, kiñcāpi ariyasāvakassa pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni pahīnāni bhavanti, atha khvassa hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato.
ca → S1 ye-; S3 yeva (pts note) | saṁyojanāni → saññojanāni (bjt, th, pts) | hoti yeva pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato → hotiyeva pañcasupādānakkhandhesu aṇusahagato (bjt) | evameva → evam eva (pts) | yeva → yo ca (pts) | asamūhato → asamuhato (pts)De la même façon, bien qu’un disciple noble ait abandonné les cinq entraves inférieures, il a toujours un résidu qui persiste du concept ‘je suis’, le désir ‘je suis’, et la tendance sous-jascente ‘je suis’ qui n’a pas été éradiquée.
So aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī viharati.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj)Après un certain temps, il médite en observant l’apparition et la disparition des cinq aggrégats qui saisissent.
‘Iti rūpaṁ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
atthaṅgamo → atthagamo (bj, pts)‘Ainsi est la forme, ainsi est l’origine de la forme, ainsi est la disparition de la forme.
iti vedanā …Ainsi sont les sensations…
iti saññā …
saññā → sañña (pts)Ainsi sont les perceptions…
iti saṅkhārā …Ainsi sont les choix…
iti viññāṇaṁ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
atthaṅgamoti → atthagamoti (bj) | atthaṅgamoti tassa imesu → atthagamo ti tassimesu (pts)Ainsi est la conscience, ainsi est l’origine de la conscience, ainsi est la disparition de la conscience.’
Tassa imesu pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato yopissa hoti pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato ‘asmī’ti, māno ‘asmī’ti, chando ‘asmī’ti anusayo asamūhato, sopi samugghātaṁ gacchatī”ti.
pañcasu upādānakkhandhesu → pañcasupādānakkhandhesu (bj) | pañcasu upādānakkhandhesu anusahagato → pañcasupādānakkhandhesu aṇusahagato (bj) | tassa imesu → tassimesu (sya-all) | yopissa → yo pissa (pts) | asmīti → asmīyi (pts) | sopi → so pi (pts) | gacchatīti → gacchati (pts)En faisant ainsi, ce résidu qui persiste est éradiqué. »
Evaṁ vutte, therā bhikkhū āyasmantaṁ khemakaṁ etadavocuṁ:
khemakaṁ etadavocuṁ → khemakam etad avocuṁ (pts)Quand il eut dit ceci, les moines aînés dirent à Vénérable Khemaka,
“na kho mayaṁ āyasmantaṁ khemakaṁ vihesāpekhā pucchimha, api cāyasmā khemako pahosi tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhituṁ desetuṁ paññāpetuṁ paṭṭhapetuṁ vivarituṁ vibhajituṁ uttānīkātuṁ.
na kho → na kho pana (pts1ed, mr) | pucchimha → āpucchimhā (bj) | pahosi → pahoti (bj, sya-all, pts) | paññāpetuṁ → paññapetuṁ (bj, sya-all) | vihesāpekhā pucchimha → vihesāpekkhā apucchimhā (sya-all) | kho → kho pana (pts) | khemakaṁ vihesāpekhā → khemakam vihesā apekhā (pts) | uttānīkātuṁ → uttānīkatuṁ (pts) | āpucchimhā → pucchimha (bj: machasaṁ) | paññapetuṁ → paññāpetuṁ (bj: machasaṁ) | kho → na kho pana (cck: ka.)« Nous ne voulions pas troubler Vénérable Khemaka avec nos questions. Mais vous êtes capable d’expliquer, d’enseigner, d’affirmer, d’établir, de clarifier, d’analyser, et de révéler les instructions du Bouddha en détail. »
Tayidaṁ āyasmatā khemakena tassa bhagavato sāsanaṁ vitthārena ācikkhitaṁ desitaṁ paññāpitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhajitaṁ uttānīkatan”ti.
ācikkhitaṁ → acikkhitaṁ (bj) | paññāpitaṁ → paññapitaṁ (bj, sya-all) | tayidaṁ → yadidaṁ (sya-all) | paṭṭhapitaṁ vivaritaṁ vibhajitaṁ → paṭṭhapitam vivaṭaṁ vibhattaṁ (pts) | vibhattaṁ → B vivaritaṁ vibhajitaṁ (pts note) | sāsanaṁ → sāsanam (pts)Et c’est exactement ce que vous avez fait. »
Idamavoca āyasmā khemako.
idamavoca → idam avoca (pts)Cela est ce que Vénérable Khemaka dit.
Attamanā therā bhikkhū āyasmato khemakassa bhāsitaṁ abhinanduṁ.
bhāsitaṁ → bhāsitam (pts)Satisfaits, les moines aînés approuvèrent ce que Vénérable Khemaka avait dit.
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne saṭṭhimattānaṁ therānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsu, āyasmato khemakassa cāti.
khemakassa cāti sattamaṁ → ca khemakassāti (bj, sya-all) | saṭṭhimattānaṁ → saṭṭhīmattānaṁ (sya-all) | vimucciṁsu → mucciṁsu (pts) | cāti → S1-3 Khemakassāti (pts note) | imasmiñca → imasmiñ ca (pts) | saṭṭhimattānaṁ therānaṁ bhikkhūnaṁ → saṭṭhimattānam therānam bhikkhūnam (pts)Et pendant que ce discours était prononcé, les esprits des soixante moines aînés et de Vénérable Khemaka furent libérés des corruptions en cessant de saisir.