Pheṇapiṇḍūpamasutta
Pheṇapiṇḍūpamasutta → pheṇam (pts1ed)Un Morceau d’Ecume
Ekaṁ samayaṁ bhagavā ayujjhāyaṁ viharati gaṅgāya nadiyā tīre.
ayujjhāyaṁ → ayojjhāyaṁ (bj, pts1ed) | ayujjhāyaṁ → ayojjhāyaṁ (pts) | tīre → tire (pts) | ayujjhāyaṁ → ayojjhāyaṁ (bj: sī.pavi) | ayujjhāyaṁ → ayojjhāyaṁ (cck: sī. pī.) | Ayojjhāyaṁ → S3 ayojjhāyayaṁ; B ayujjhāyaṁ (pts note) | samayaṁ → samayam (pts)Une fois le Bouddha résidait près de Ayodhya sur la berge du Ganges.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi:
āmantesi → Complete in S1-3 (pts note) | + → bhikkhavoti bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṁ bhagavā etadavoca (bjt)Là, le Bouddha s’adressa aux moines et aux nonnes :
“Seyyathāpi, bhikkhave, ayaṁ gaṅgā nadī mahantaṁ pheṇapiṇḍaṁ āvaheyya. Tamenaṁ cakkhumā puriso passeyya nijjhāyeyya yoniso upaparikkheyya. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyeyya, tucchakaññeva khāyeyya, asārakaññeva khāyeyya. Kiñhi siyā, bhikkhave, pheṇapiṇḍe sāro?
taṁ → (sya-all) | pheṇapiṇḍaṁ → phenapiṇḍam (pts) | pheṇapiṇḍe → pheṇapiṇḍassa (bj: sīmu8) | āvaheyya → S1-3 ava- (pts note) | tam → In B only always (pts note) | gaṅgā nadī → gaṅgānadī (bjt) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts)« Moines et nonnes, supposez que ce fleuve Ganges transporte un gros morceau d’écume. Une personne avec de bons yeux le verrait et le contemplerait, l’examinant rationnellement. Et cela lui apparaitrait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans un morceau d’écume ?
Evameva kho, bhikkhave, yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ …pe… yaṁ dūre santike vā taṁ bhikkhu passati nijjhāyati yoniso upaparikkhati. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, asārakaññeva khāyati. Kiñhi siyā, bhikkhave, rūpe sāro?
rūpe → saññāya (bj) | taṁ → (sya-all) | rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ → rūpam atītānāgatam paccuppannam (pts) | siyā → (pts) | rittakaññeva → S1-3 rittaṁkaññeva (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | yaṁ kiñci → yaṅkiñci (th) | evameva → evam eva (pts) | taṁ → tam (pts)De la même façon, un moine ou une nonne voit et contemple n’importe quelle forme - passée, future, ou présente ; grossière ou fine ; inférieure ou supérieure ; près ou loin - l’examinant rationnellement. Et cela lui apparait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans la forme ?
Seyyathāpi, bhikkhave, saradasamaye thullaphusitake deve vassante udake udakapubbuḷaṁ uppajjati ceva nirujjhati ca. Tamenaṁ cakkhumā puriso passeyya nijjhāyeyya yoniso upaparikkheyya. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyeyya, tucchakaññeva khāyeyya, asārakaññeva khāyeyya. Kiñhi siyā, bhikkhave, udakapubbuḷe sāro?
udakapubbuḷaṁ → udakabubbuḷaṁ (bj); bubbuḷaṁ (pts1ed) | taṁ → (sya-all) | udakapubbuḷaṁ → bubbuḷam (pts) | udakapubbuḷe → udakabubbuḷe (pts) | udakabubbuḷaṁ → udakapubbuḷhaṁ (bj: machasaṁ); udake bubbuḷaṁ (bj: PTS) | udakapubbuḷaṁ → udakabubbuḷaṁ (cck: sī. pī.) | udakapubbuḷaṁ → udakabubbuḷantipi pāṭho (sya-all note) | bubbuḷam → B pubbuḷham always (pts note) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | taṁ → tam (pts)Supposez que ce soit l’automne, quand le ciel déverse de fortes pluies, et qu’une bulle se forme sur l’eau et éclate aussitôt. Et une personne avec de bons yeux la verrait et la contemplerait, l’examinant rationnellement. Et cela lui apparaitrait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans une bulle d’eau ?
Evameva kho, bhikkhave, yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā …pe… yā dūre santike vā taṁ bhikkhu passati nijjhāyati yoniso upaparikkhati. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, asārakaññeva khāyati. Kiñhi siyā, bhikkhave, vedanāya sāro?
taṁ → (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | evameva → evam eva (pts) | taṁ → tam (pts)De la même façon, un moine ou une nonne voit et contemple n’importe quelle sensation… l’examinant rationnellement. Et cela lui apparait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans la sensation ?
Seyyathāpi, bhikkhave, gimhānaṁ pacchime māse ṭhite majjhanhike kāle marīcikā phandati. Tamenaṁ cakkhumā puriso passeyya nijjhāyeyya yoniso upaparikkheyya. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyeyya, tucchakaññeva khāyeyya …pe… kiñhi siyā, bhikkhave, marīcikāya sāro?
majjhanhike → majjhantike (sya-all, pts) | taṁ → (sya-all) | khāyeyya tucchakaññeva → (sya-all) | phandati tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | marīcikā → B ṭhita- maricikā; S1-3 -marīci phandati (pts note) | kiñhi → asārakaññeva khāyeyya kiṁ hi (bjt)Supposez que ce soit le dernier mois de l’été, à midi, et qu’un mirage scintillant apparaisse. Et une personne avec de bons yeux le verrait et le contemplerait, l’examinant rationnellement. Et cela lui apparaitrait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans un mirage ?
Evameva kho, bhikkhave, yā kāci saññā …pe….
+ → atītānāgatapaccuppannā (bjt) | pe → spelled out in full (bjt) | evameva → evam eva (pts)De la même façon, un moine ou une nonne voit et contemple n’importe quelle perception… l’examinant rationnellement. Et cela lui apparait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans la perception ?
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṁ caramāno tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya. So tattha passeyya mahantaṁ kadalikkhandhaṁ ujuṁ navaṁ akukkukajātaṁ. Tamenaṁ mūle chindeyya; mūle chetvā agge chindeyya, agge chetvā pattavaṭṭiṁ vinibbhujeyya. So tassa pattavaṭṭiṁ vinibbhujanto pheggumpi nādhigaccheyya, kuto sāraṁ. Tamenaṁ cakkhumā puriso passeyya nijjhāyeyya yoniso upaparikkheyya. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyeyya, tucchakaññeva khāyeyya, asārakaññeva khāyeyya. Kiñhi siyā, bhikkhave, kadalikkhandhe sāro?
kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (sya-all, km, mr) | akukkukajātaṁ → akusajātaṁ (bj); akukkujakajātaṁ (sya-all, mr); akukkajātaṁ (pts1ed) | tassa → tattha (bj, sya-all) | sāragavesī → sāragavesi (pts) | akukkukajātaṁ tamenaṁ → akukkajātaṁ tam enam (pts) | akukkukajātaṁ → akkusajātaṁ (bj: sīmu8); akukkujakajātaṁ (bj: syā) | kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (cck: syā. kaṁ. ka.) | akukkukajātaṁ → akukkajātaṁ (cck: ka. sī. pī.); akusajātaṁ (cck: ka. sī.); akukkujakajātaṁ (cck: ka.) | akukkujakajātaṁ → ba. evaṁ. sī. akukkajātaṁ (sya-all note) | kuṭhārim → B kutariṁ (pts note) | akukkajātaṁ → B akukkujakajātam (pts note) | vinibbhujanto → S1-3 nibbhujjeyya-nibbhujanto (pts note) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | vinibbhujeyya → vinibbhujjeyya (th) | vinibbhujanto pheggumpi → vinibbhujjanto phegguṁpi (th) | vanaṁ → vanam (pts) | kadalikkhandhaṁ → kadalikkhandham (pts) | pheggumpi → phegguṁ pi (pts)Supposez qu’il y ait une personne ayant besoin de coeur de bois. Errant à la recherche de coeur de bois, elle prendrait une hache tranchante et entrerait dans une forêt. Là, elle verrait un gros tronc de bananier, droit et jeune et ayant poussé sans difformité. Elle le couperait à la base, couperait le haut, et déroulerait les gaines foliaires enroulées. Mais elle ne pourrait même pas trouver de bois tendre, encore moins de coeur de bois. Et une personne avec de bons yeux le verrait et le contemplerait, l’examinant rationnellement. Et cela lui apparaitrait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans un tronc de bananier ?
Evameva kho, bhikkhave, ye keci saṅkhārā atītānāgatapaccuppannā …pe… ye dūre santike vā taṁ bhikkhu passati nijjhāyati yoniso upaparikkhati. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, asārakaññeva khāyati. Kiñhi siyā, bhikkhave, saṅkhāresu sāro?
taṁ → (sya-all) | pe → spelled out in full (bjt) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | evameva → evam eva (pts) | taṁ → tam (pts)De la même façon, un moine ou une nonne voit et contemple n’importe quel choix… l’examinant rationnellement. Et cela lui apparait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans les choix ?
Seyyathāpi, bhikkhave, māyākāro vā māyākārantevāsī vā catumahāpathe māyaṁ vidaṁseyya. Tamenaṁ cakkhumā puriso passeyya nijjhāyeyya yoniso upaparikkheyya. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyeyya, tucchakaññeva khāyeyya, asārakaññeva khāyeyya. Kiñhi siyā, bhikkhave, māyāya sāro?
catumahāpathe → cātummahāpathe (bj, sya-all, km); mahāpathe (pts1ed) | taṁ → (sya-all) | catumahāpathe → mahāpathe (pts) | cātummahāpathe → catumahāpathe (bj: machasaṁ) | catumahāpathe → cātummahāpathe (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | taṁ → tam (pts)Supposez qu’un illusionniste ou son apprenti fasse une démonstration d’illusion à la croisée de chemins. Et une personne avec de bons yeux la verrait et la contemplerait, l’examinant rationnellement. Et cela lui apparaitrait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans une illusion ?
Evameva kho, bhikkhave, yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ …pe… yaṁ dūre santike vā, taṁ bhikkhu passati nijjhāyati yoniso upaparikkhati. Tassa taṁ passato nijjhāyato yoniso upaparikkhato rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, asārakaññeva khāyati. Kiñhi siyā, bhikkhave, viññāṇe sāro?
yaṁ kiñci viññāṇaṁ → yaṅkiñci vaññāṇaṁ (sya-all) | taṁ → (sya-all) | sāro → B adds ||pa|| (pts note) | pe → spelled out in full (bjt) | kiñhi → kiṁ hi (bjt) | evameva → evam eva (pts) | viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ → viññānaṁ atītānāgatapaccuppannam (pts) | taṁ → tam (pts)De la même façon, un moine ou une nonne voit et contemple n’importe quelle conscience - passée, future, ou présente ; grossière ou fine ; inférieure ou supérieure ; près ou loin - l’examinant rationnellement. Et cela lui apparait comme complètement vide, creux, et sans substance. Car quelle substance peut-il y avoir dans la conscience ?
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi … saññāyapi … saṅkhāresupi … viññāṇasmimpi nibbindati.
vedanāyapi → vedanāyapi nibbindati (bj) | saññāyapi → saññāyapi nibbindati (bj) | saṅkhāresupi → saṅkhāresupi nibbindati (bj) | rūpasmimpi → rūpasmiṁpi (th) | viññāṇasmimpi → viññāṇasmiṁpi (th) | evaṁ passaṁ → evam passam (pts) | rūpasmimpi → rūpasmim pi (pts) | pe → spelled out in full (pts)Voyant ceci, un disciple noble et instruit se désillusionne de la forme, des sensations, de la perception, des choix, et de la conscience.
Nibbindaṁ virajjati; virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti …pe…
vimuttamiti ñāṇaṁ → vimuttam iti ñaṇaṁ (pts) | pe → More complete in S1-3 (pts note) | + → khīṇā jāti vusitaṁ brahmacariyaṁ kataṁ karaṇīyaṁ (bjt)Etant désillusionné, le désir s’estompe. Quand le désir s’estompe, il est libéré. Quand il est libéré, il sait qu’il est libéré.
nāparaṁ itthattāyāti pajānāti”.
pajānāti → pajānātīti (bj, sya-all) | pajānāti idamavoca → pajānātīti idam avoca (pts) | nāparaṁ → nāparam (pts)Il comprend : … il n’y a plus rien à cet endroit.’ »
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)Cela est ce que le Bouddha dit.
Idaṁ vatvāna sugato athāparaṁ etadavoca satthā:
vatvāna → S1-3 vatvā (pts note) | athāparaṁ etadavoca → athāparam etad avoca (pts)Alors Celui-qui-est-Saint, l’Enseignant, continua à dire :
“Pheṇapiṇḍūpamaṁ rūpaṁ, vedanā bubbuḷūpamā;
pheṇapiṇḍūpamaṁ → pheṇapiṇḍūpamam (pts) bubbuḷūpamā → pubbuḷūpamā (sya-all); bubbuḷupamā (pts1ed); pubbuḷopamā (mr) | bubbuḷūpamā → bubbuḷupamā (pts) | bubbuḷūpamā → bubbulūpamā (cck: sī.); pubbuḷopamā (cck: ka.) | bubbuḷupamā → B pubbuḷhasamā (pts note)« La forme est comme un morceau d’écume ; les sensations sont comme une bulle d’eau ; Marīcikūpamā saññā, saṅkhārā kadalūpamā;la perception paraît comme un mirage ; les choix comme un bananier ; Māyūpamañca viññāṇaṁ, desitādiccabandhunā.
desitādiccabandhunā → dīpitādiccabandhunā (bj, pts) | dīpitādiccabandhunā → desitā (bj: machasaṁ, syā) | dīpitādiccabandhunā → B desitādiccabandunā (pts note)et la conscience comme une illusion ; ainsi enseigna le parent du Soleil.Yathā yathā nijjhāyati, yoniso upaparikkhati;
naṁ → ‘naṁ’ūnaṁ (bj: machasaṁ, syā, PTS) | nijjhāyati → nijjhāti (bj: sī.pavi) | nijjhāyati → S1-3 taṁ nijjhāti (pts note)Quelque soit la façon dont on les contemple, en les examinant rationnellement, Rittakaṁ tucchakaṁ hoti, yo naṁ passati yoniso.
hoti → S1-3 hohi (pts note) naṁ → nam (pts)ils sont vides et creux quand on les regarde de près.Imañca kāyaṁ ārabbha, bhūripaññena desitaṁ;
imañca → yo imaṁ (bj) | ārabbha → gārayhaṁ (bj) | gārayhaṁ → imañca kāyaṁ ārabbha (bj: machasaṁ, syā, PTS) | ārabbha → S1-3 Yoimañca kāyaṁ gārayhaṁ (pts note) | kāyaṁ → kāyam (pts)Concernant ce corps, celui d’une immense sagesse a enseigné Pahānaṁ tiṇṇaṁ dhammānaṁ, rūpaṁ passatha chaḍḍitaṁ.
pahānaṁ → pahānā (pts) | pahānā → B pahānaṁ (pts note) passatha → passetha (bj) | passetha → passatha (bj: machasaṁ, syā) | passatha → passetha (cck: sī.) | chaḍḍitaṁ → B chaṭṭitam (pts note) | rūpaṁ → rūpam (pts)que lorsque trois choses sont abandonnées, on voit cette forme jetée.Āyu usmā ca viññāṇaṁ, yadā kāyaṁ jahantimaṁ;
usmā ca → usmāca (pts)Quand la vitalité, la chaleur, et la conscience quittent ce corps, Apaviddho tadā seti, parabhattaṁ acetanaṁ.
Apaviddho → apaviṭṭho (sya-all, km) | apaviddho → apaviṭṭho (sya-all) | Apaviddho → apaviṭṭho (cck: syā. kaṁ.) parabhattaṁ → parabhattam (pts)il gît là, abandonné, de la nourriture pour d’autres, insensible.Etādisāyaṁ santāno, māyāyaṁ bālalāpinī;
etādisāyaṁ → etādisayaṁ (pts) | Etādisayaṁ → S1-3 -seyyaṁ (pts note) māyāyaṁ → māyāyam (pts)Telle est cette continuité, cette illusion, cette lamentation d’idiots. Vadhako esa akkhāto, sāro ettha na vijjati.
esa → eko (sya-all); eso (pts)On dit que c’est un tueur, car aucune essence n’est trouvée ici.Evaṁ khandhe avekkheyya, bhikkhu āraddhavīriyo;
avekkheyya → B pave- (pts note) āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt)Un membre monastique énergique doit examiner les aggrégats ainsi, Divā vā yadi vā rattiṁ, sampajāno paṭissato.
rattiṁ → ratti (bjt, th) | divā vā yadi vā rattiṁ → divāvāya divārattiṁ (pts) paṭissato jaheyya → patissato pajahe (bj) | patissato → paṭissato (bj: machasaṁ, syā)avec conscience de la situation et attention, de jour comme de nuit.Jaheyya sabbasaṁyogaṁ, kareyya saraṇattano;
jaheyya → pajahe (sya-all) | pajahe → jaheyya (bj: machasaṁ) | sabbasaññogaṁ → S1-3 pajahe sabbasaṁyogaṁ (pts note) saraṇattano → S1-3 saraṇam attano (pts note)Il doit abandonner toutes chaînes, et se créer un refuge. Careyyādittasīsova, patthayaṁ accutaṁ padan”ti.
careyyādittasīsova → careyyādittasīso va (pts) ti → S1-3 padaṁ-ti (S3 tī)- (pts note) | accutaṁ padanti → accutam padan ti sāvatthi ārāme atha (pts)Il doit vivre comme si sa tête était en feu, aspirant à l’état qui ne périt pas. »
Tatiyaṁ.
nisīdi → B has Sāvatthi only (pts note) | tatiyaṁ → kho aññataro nisīdi ekam antaṁ (pts)