Ayyikāsutta
Ayyikāsutta → ayyakāsuttaṁ (bj, pts2ed); ayyakā (pts1ed)Grand-Mère
Sāvatthinidānaṁ.
sāvatthinidānaṁ ekamantaṁ → (pts) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthiyaṁ atha kho rājā pasenadi kosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (bjt) | sāvatthinidānaṁ → sāvatthīnidānaṁ atha kho rājā pasenadikosalo divādivassa yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi (th)A Sāvatthī.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca:
pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadikosalaṁ (sya-all, pts) | pasenadiṁ kosalaṁ → pasenadi-kosalaṁ (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)Le roi Pasenadi de Kosala s’assit sur un côté, et le Bouddha lui dit,
“handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divādivassā”ti?« Alors, grand roi, d’où venez-vous ainsi au milieu de la journée ? »
“Ayyikā me, bhante, kālaṅkatā jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā vīsavassasatikā jātiyā.
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | kālaṅkatā → kālakatā (bj, sya-all, pts) | vuḍḍhā → vuddhā (bj) | vīsavassasatikā → vīsaṁvassasatikā (bj) | kālakatā → kālaṅkatā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | vuddhā → vuḍḍhā (bj: machasaṁ, syā) | ayyikā → ba. evaṁ. sī. yu. ayyakā (sya-all note) | vuḍḍhā → vuddhā (sya-all: sī.) | Ayyakā → B. ayyikā always. (pts note) | kālakatā → B. kālaṁ katā (pts note) | vuḍḍhā → SS. vuddhā. (pts note) | jātiyā → SS. vīsaṁ vassa-. (pts note) | vayoanuppattā → vayo anuppattā (th) | vayoanuppattā vīsavassasatikā → vayo anuppattā vīsa-vassa-satikā (pts)« Sire, ma grand-mère vient de décéder. Elle était vieille, âgée, et ancienne. Elle était d’un âge avancé et avait atteint le dernier stage de la vie ; elle avait cent vingt ans.
Ayyikā kho pana me, bhante, piyā hoti manāpā.
ayyikā → ayyakā (bj, pts) | hoti → ahosi (bj, sya-all, pts) | me → (sya-all) | ahosi → piyā hoti (bj: machasaṁ) | ahosi → Bḥoti. (pts note)Mais j’aimais ma grand-mère ; elle m’était chère.
Hatthiratanena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, hatthiratanampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | hatthiratanampāhaṁ → hatthiratanampahaṁ (bj); assaratanaṁpahaṁ (sya-all) | cepahaṁ → vepāhaṁ (bj: sī.pavi, machasaṁ, PTS) | hatthiratanampahaṁ → hatthiratanaṁ pahaṁ (bj: machasaṁ, PTS) | cepahaṁbhante → pāhaṁ (sya-all: yu.) | pāham → SS. paham always. (pts note) | hatthiratanampāhaṁ → hatthiratanaṁpahaṁ (th) | hatthiratanena cepāhaṁ → hatthi-ratanena ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti hatthiratanampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti hatthiratanam pāham dadeyyam (pts)Si en offrant la trésorerie des l’éléphants je pouvais avoir ma grand-mère à nouveau, je le ferai.
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)
Assaratanena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, assaratanampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | assaratanampāhaṁ → assaratanampahaṁ (bj); gāmavaraṁpahaṁ (sya-all) | assaratanena cepāhaṁ → gāmavarena cepahaṁ (sya-all) | assaratanampāhaṁ → assaratanaṁpahaṁ (th) | assaratanena cepāhaṁ → assa-ratanena ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti assaratanampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti assa-ratanam pāham dadeyyam (pts)Si en offrant la trésorerie des chevaux je pouvais avoir ma grand-mère à nouveau, je le ferai.
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)
Gāmavarena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, gāmavarampāhaṁ dadeyyaṁ:
cepāhaṁ → cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | gāmavarampāhaṁ → gāmavarampahaṁ (bj); janapadaṁpahaṁ (sya-all) | gāmavarena cepāhaṁ → janapadena cepahaṁ (sya-all) | gāmavarampāhaṁ → gāmavaraṁpahaṁ (th) | cepāhaṁ → ce pāham (pts) | labheyyaṁ → labheyyam (pts) | ayyikā kālamakāsīti gāmavarampāhaṁ dadeyyaṁ → ayyakā kālam akāsīti gāma-varam pāhaṁ dadeyyam (pts)Si en offrant un village de prix je pouvais avoir ma grand-mère à nouveau, je le ferai.
‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)
Janapadapadesena cepāhaṁ, bhante, labheyyaṁ ‘mā me ayyikā kālamakāsī’ti, janapadapadesampāhaṁ dadeyyaṁ:
Janapadapadesena → janapadena (bj, sya-all, pts1ed) | janapadapadesena cepāhaṁ → janapadena cepahaṁ (bj) | ayyikā → ayyakā (bj) | janapadapadesampāhaṁ → janapadampahaṁ (bj) | janapadena → janapadapadesena (bj: machasaṁ) | Janapadapadesena → janapadena (cck: sī. syā. pī.) | janapadena → ba. evaṁ. sī. janapadapadesena (sya-all: yu.) | janapadaṁpahaṁ → janapadapadesaṁ (sya-all: sī.)Si en offrant le pays entier je pouvais avoir ma grand-mère à nouveau, je le ferai. »
‘mā me ayyikā kālamakāsī’”ti.
ayyikā → ayyakā (bj) | ayyikā kālamakāsīti → ayyakā kālam akāsīti (pts)
“Sabbe sattā, mahārāja, maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā”ti.
maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)« Grand roi, tous les êtres sensibles sont condamnés à mourir. La mort est leur fin ; ils ne sont pas exemptés de la mort. »
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante.
abbhutaṁ → abbhūtaṁ (sya-all) | acchariyaṁ → acchariyam (pts) | abbhutaṁ → abbhutam (pts)« C’est incroyable, sire, c’est extraordinaire,
Yāvasubhāsitamidaṁ, bhante, bhagavatā—
yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitañcidaṁ (sya-all) | idam → cidam. (pts note) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitamidaṁ (bjt) | yāvasubhāsitamidaṁ → yāva subhāsitam idam (pts)comme cela a été bien dit par le Bouddha :
sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā’”ti.
maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)‘ Tous les êtres sensibles sont condamnés à mourir. La mort est leur fin ; ils ne sont pas exemptés de la mort. ’ »
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja.
evametaṁ → evam etam (pts)« C’est tellement vrai, grand roi ! C’est tellement vrai !
Sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā.
anatītā → anatītāti (bj) | maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam (pts) | + → ti (pts)Tous les êtres sensibles sont condamnés à mourir. La mort est leur fin ; ils ne sont pas exemptés de la mort.
Seyyathāpi, mahārāja, yāni kānici kumbhakārabhājanāni āmakāni ceva pakkāni ca sabbāni tāni bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṁ anatītāni;
yāni kānici kumbhakārabhājanāni → yānikānici kumbhakārakabhājanāni (sya-all) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakārakabhājanāni (pts) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakārakabhājanāni (bj: sīmu7, PTS) | kānici → kāni ci (bjt) | kumbhakārabhājanāni → kumbhakāraka-bhājanāni (pts) | ceva → c-eva (pts) | bhedanadhammāni bhedanapariyosānāni bhedanaṁ → bhedana-dhammāni bhedana-pariyosānāni bhedanam (pts)C’est comme les vases faits par les potiers. Quelque soit leur type, qu’ils soient cuits ou non cuits, tous sont condamnés à se briser. Se briser est leur fin, ils ne sont pas exempts de la casse.
evameva kho, mahārāja, sabbe sattā maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītā”ti.
evameva → evam eva (pts) | maraṇadhammā maraṇapariyosānā maraṇaṁ anatītāti → maraṇa-dhammā maraṇa-pariyosānā maraṇam anatītā ti (pts)De la même façon, tous les êtres sensibles sont condamnés à mourir. La mort est leur fin ; ils ne sont pas exemptés de la mort. »
Idamavoca …pe…C’est ce que le Bouddha dit…
“Sabbe sattā marissanti, maraṇantañhi jīvitaṁ;
maraṇantañhi → maraṇantaṁ hi (bjt, th) | maraṇantañhi jīvitaṁ → maraṇantaṁ hi jīvitam (pts)« Tous les êtres vont mourir, car la vie se termine par la mort. Yathākammaṁ gamissanti, puññapāpaphalūpagā;
yathākammaṁ → yathā kammaṁ (pts) puñña-pāpa-phalūpagā → SS. phalūpagaṁ. (pts note)Ils continuent selon leurs actes, récoltant les fruits du bien et du mal. Nirayaṁ pāpakammantā, puññakammā ca suggatiṁ.
nirayaṁ pāpakammantā → nirayam pāpa-kammantā (pts) suggatiṁ → sugatiṁ (bj: syā) | ca → S2 kammānā (ntā?). (pts note) | suggatiṁ → B. S2 sugatiṁ. (pts note) | puññakammā → puñña-kammā (pts)Ceux qui font le mal vont en enfer, et si vous faites le bien, vous allez au ciel.Tasmā kareyya kalyāṇaṁ, nicayaṁ samparāyikaṁ;
kalyāṇaṁ → kalyāṇam (pts) nicayaṁ → nicayam (pts)Voilà pourquoi vous devez faire le bien, en investissant dans votre vie future. Puññāni paralokasmiṁ, patiṭṭhā honti pāṇinan”ti.
ti → See above, II. 10. (pts note) | pāṇinanti → pāṇinan ti sāvatthiyaṁ ekam antaṁ (pts)Les bonnes actions des êtres sensibles les soutiennent dans le monde suivant. »