Paṭhamadārukkhandhopamasutta
Paṭhamadārukkhandhopamasutta → dārukkhandha 1 (pts1ed)๒๔๑ ปฐมทารุกขันโธปมสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati gaṅgāya nadiyā tīre.
kosambiyaṁ → ayojkadhāyaṁ (bj); ajjheyaṁ (sya-all) | ayojkadhāyaṁ → kosambiyaṁ (bj: machasaṁ) | Kosambiyaṁ → S1-3 Ayojjhāyaṁ (pts note) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่ฝั่งแม่น้ำคงคา เขตกรุงโกสัมพี
Addasā kho bhagavā mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānaṁ.
nadiyā → nadiyā tīre (sya-all) | dārukkhandhaṁ → dārukkhandham (pts)ได้ทอดพระเนตรเห็นขอนไม้ใหญ่ ลอยมาตามกระแสแม่น้ำคงคา
Disvāna bhikkhū āmantesi:จึงรับสั่งเรียก ภิกษุทั้งหลายมาตรัสถามว่า
“passatha no tumhe, bhikkhave, amuṁ mahantaṁ dārukkhandhaṁ gaṅgāya nadiyā sotena vuyhamānan”ti?
amuṁ → amum (pts) | dārukkhandhaṁ → dārukkhandham (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายเห็นขอนไม้ใหญ่โน้นที่ ลอยมาตามกระแสแม่น้ำคงคาหรือไม่”
“Evaṁ, bhante”.
evaṁ bhante → evambhante (bjt) | evaṁ → evam (pts)ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “เห็น พระพุทธเจ้าข้า”
“Sace so, bhikkhave, dārukkhandho na orimaṁ tīraṁ upagacchati, na pārimaṁ tīraṁ upagacchati, na majjhe saṁsīdissati, na thale ussīdissati, na manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissati;
gahessati → bhavissati (bj); gāhiyati (sya-all) | so → kho (sya-all, pts) | ussīdissati → ussādissati (sya-all) | manussaggāho gahessati → manussagāho bhavissati (pts) | amanussaggāho gahessati → amanussagāho bhavissati (pts) | āvaṭṭaggāho gahessati → āvaṭṭagāho bhavissati (pts) | gāhiyati → bhavissati ba. gahessati (sya-all: sī.) | dārukkhandho → B1 rukkhakkhandho (pts note) | ussīdissati → B1 ussārissati; B2 uharissati always (pts note) | manussagāho → S1-3 -ggāho always (pts note) | bhavissati → B1 gahe-; B2 gahissati (or -tha) always (pts note) | orimaṁ tīraṁ → orimantīraṁ (pts) | pārimaṁ tīraṁ → pārimantīram (pts)“ถ้าขอนไม้จะไม่ลอยเข้ามาใกล้ฝั่งนี้ ไม่ลอยเข้าไปใกล้ฝั่งโน้น ไม่จมกลาง แม่น้ำ ไม่เกยตื้น ไม่ถูกมนุษย์นำไป ไม่ถูกอมนุษย์นำไป ไม่ถูกเกลียวน้ำวนดูดไว้ ไม่ผุภายใน
evañhi so, bhikkhave, dārukkhandho samuddaninno bhavissati samuddapoṇo samuddapabbhāro.
evañhi → evaṁ hi (bjt, th, pts)เมื่อเป็นเช่นนี้ ขอนไม้นั้นก็จักลอยไปสู่สมุทรได้ ไหลไปสู่สมุทรได้ เลื่อนไปสู่สมุทรได้
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Samuddaninno, bhikkhave, gaṅgāya nadiyā soto samuddapoṇo samuddapabbhāro.เพราะกระแสแม่น้ำคงคาลุ่มไปสู่สมุทร ลาดไปสู่สมุทร ไหลไปสู่สมุทร
Evameva kho, bhikkhave, sace tumhepi na orimaṁ tīraṁ upagacchatha, na pārimaṁ tīraṁ upagacchatha;
upagacchatha → upagacchittha (bj: sī.pævi) | upagacchatha → B1 upagacchetha . . . etha; S1 upagacchittha . . . atha; S3 upagacchittha . . . ittha (pts note) | evameva → evam eva (pts) | tumhepi → tumhe pi (pts) | orimaṁ tīraṁ → orimantīram (pts) | pārimaṁ tīraṁ → pārimantīram (pts)ข้อนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ถ้าแม้เธอทั้งหลายจะไม่เข้ามาใกล้ฝั่งนี้ ไม่เข้าไปใกล้ ฝั่งโน้น
na majjhe saṁsīdissatha, na thale ussīdissatha, na manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūtī bhavissatha;
manussaggāho gahessati → manussaggāhā hessatha (bj); manussagāho hessatha (pts) | amanussaggāho gahessati → amanussaggāhā hessatha (bj); amanussagāho hessatha (pts) | āvaṭṭaggāho gahessati → āvaṭṭaggāhā hessatha (bj); āvaṭṭagāho hessatha (pts) | antopūtī → antopūti (bj, pts) | ussīdissatha → ussādissatha (sya-all) | gahessati → gāhiyati (sya-all) | antopūtī bhavissatha → antopūti bhavissati (sya-all) | hessatha → gahessati (bj: machasaṁ) | gāhiyati → gahessati ba. gahessatha (sya-all: sī.) | hessatha → B1 gahessatha; B2 gahissati; S1 gahessati (pts note) | hessatha → S3 ussītadi-; B1-2 ussāri- (pts note)ไม่จมในท่ามกลาง ไม่เกยตื้น ไม่ถูกมนุษย์จับไว้ ไม่ถูกอมนุษย์เข้าสิง ไม่ ถูกเกลียวน้ำวนดูดไว้ ไม่เป็นผู้เน่าภายใน
evaṁ tumhe, bhikkhave, nibbānaninnā bhavissatha nibbānapoṇā nibbānapabbhārā.เมื่อเป็นเช่นนี้ เธอทั้งหลายก็จักน้อมไป สู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน
Taṁ kissa hetu?ข้อนั้นเพราะเหตุไร
Nibbānaninnā, bhikkhave, sammādiṭṭhi nibbānapoṇā nibbānapabbhārā”ti.
nibbānapabbhārāti → nibbānapabbhārā ti (pts)เพราะสัมมาทิฏฐิย่อมน้อมไปสู่นิพพาน โน้มไปสู่นิพพาน โอนไปสู่นิพพาน”
Evaṁ vutte, aññataro bhikkhu bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสอย่างนี้แล้ว ภิกษุรูปหนึ่งได้ทูลถามว่า
“kiṁ nu kho, bhante, orimaṁ tīraṁ, kiṁ pārimaṁ tīraṁ, ko majjhe saṁsādo, ko thale ussādo, ko manussaggāho, ko amanussaggāho, ko āvaṭṭaggāho, ko antopūtibhāvo”ti?
saṁsādo → saṁsīdo (bj, pts1ed, mr); saṁsīdito (sya-all, km) | saṁsādo → saṁsīdo (pts) | antopūtibhāvoti orimaṁ tīranti → antopūtibhavo ti orimantīran ti (pts) | saṁsādo → saṁsīdo (bj: machasaṁ, syā, sī.pævi) | saṁsādo → saṁsīdo (cck: ka.); saṁsīdito (cck: syā. kaṁ.) | majjhe → S1-2 majjho (pts note) | saṁsīdo → S1-3 saṁsādo; B2 saṁsarito (pts note) | ussādo → B1 ussāro (pts note) | kiṁ nu → kinnu (bjt) | orimaṁ tīraṁ → orimaṁtīraṁ (bjt) | pārimaṁ tīraṁ → pārimaṁtīraṁ (bjt) | orimaṁ tīraṁ kiṁ pārimaṁ tīraṁ → orimantīram kim pārimantīraṁ (pts) | manussaggāho → manussagāho (pts) | amanussaggāho → amanussagāho (pts) | āvaṭṭaggāho → āvaṭṭagāho (pts)“ข้าแต่พระองค์ ผู้เจริญ อะไรชื่อว่าฝั่งนี้ อะไรชื่อว่าฝั่งโน้น อะไรชื่อว่าการจมในท่ามกลาง อะไร ชื่อว่าการเกยตื้น การถูกมนุษย์จับไว้เป็นอย่างไร การถูกอมนุษย์เข้าสิงเป็นอย่างไร การถูกเกลียวน้ำวนดูดไว้เป็นอย่างไร ความเน่าภายในเป็นอย่างไร”
“‘Orimaṁ tīran’ti kho, bhikkhu, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.
bhikkhu → S1-3 bhikkhave (pts note) | orimaṁ tīranti → orimaṁtīranti (bjt) | orimaṁ tīranti → orimantīran ti (pts) | channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ → channetam ajjhattikānam āyatanānam (pts)“ภิกษุ คำว่า ฝั่งนี้ นี้เป็นชื่อของอายตนะภายใน ๖ ประการ
‘Pārimaṁ tīran’ti kho, bhikkhu, channetaṁ bāhirānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.
channetaṁ bāhirānaṁ āyatanānaṁ → channaṁ bāhirānam āyatanānam (pts) | channaṁ → B1-2 channetaṁ (pts note) | pārimaṁ tīranti → pārimaṁtīranti (bjt) | pārimaṁ tīranti → pārimantīran ti (pts)คำว่า ฝั่งโน้น นี้เป็นชื่อของอายตนะภายนอก ๖ ประการ
‘Majjhe saṁsādo’ti kho, bhikkhu, nandīrāgassetaṁ adhivacanaṁ.
saṁsādoti → saṁsīditoti (sya-all); saṁsīdo ti (pts) | nandīrāgassetaṁ → nandirāgassetaṁ (sya-all, pts) | saṁsīditoti → ba. saṁsīdoti (sya-all note) | saṁsīdo → As before; majjho in S3 only (pts note) | nandīrāgassetaṁ → nandirāgassetam (pts)คำว่า การจมในท่ามกลาง นี้เป็นชื่อของนันทิราคะ (ความกำหนัดด้วยอำนาจ ความยินดี)
‘Thale ussādo’ti kho, bhikkhu, asmimānassetaṁ adhivacanaṁ.
ussādoti → ussādo ti (pts) | asmimānassetaṁ → asmimānassetam (pts)คำว่า การเกยตื้น นี้เป็นชื่อของการถือตัว
Katamo ca, bhikkhu, manussaggāho?
manussaggāho → manussagāho (pts)การถูกมนุษย์จับไว้ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhu, gihīhi saṁsaṭṭho viharati, sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā tesu yogaṁ āpajjati.
gihīhi saṁsaṭṭho → gihisaṁsaṭṭho (mr) | tesu yogaṁ → voyogaṁ (bj) | sahanandī → sahanandi (sya-all, pts) | attanā tesu → attano (sya-all) | saṁsaṭṭho → gihisaṁsaṭṭho (cck: ka.) | yogaṁ → ba. attanā tesu yogaṁ (sya-all note) | attanā → S1 attano (pts note) | tesu → S1-3 have vo which seems to be erased in S3 (pts note) | kiccakaraṇīyesu → kicca karaṇīyesu (bjt) | gihīhi → gihī (pts) | yogaṁ → yogam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่คลุกคลี เพลิดเพลิน เศร้าโศก กับพวกคฤหัสถ์ เมื่อเขาสุขก็สุขด้วย เมื่อเขาทุกข์ก็ทุกข์ด้วย เมื่อเขามีกิจที่ควรทำเกิดขึ้น ก็ช่วยทำ กิจนั้นด้วยตนเอง
Ayaṁ vuccati, bhikkhu, manussaggāho.
ayaṁ → ayam (pts) | manussaggāho → manussagāho (pts)นี้เรียกว่า การถูกมนุษย์จับไว้
Katamo ca, bhikkhu, amanussaggāho?
ca → Missing in S1 (pts note) | amanussaggāho → amanussagāho (pts)การถูกอมนุษย์เข้าสิง เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhu, ekacco aññataraṁ devanikāyaṁ paṇidhāya brahmacariyaṁ carati: ‘imināhaṁ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā’ti.
ekacco → ekacco ekacco (pts) | vatena → vattena (th) | devanikāyaṁ → devanikāyam (pts) | vāti → vā ti (pts)คือ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้ประพฤติพรหมจรรย์ปรารถนาหมู่เทพหมู่ใด หมู่หนึ่งว่า ‘ด้วยศีล ด้วยวัตร ด้วยตบะ หรือด้วยพรหมจรรย์นี้ เราจักเป็น เทวดาหรือเทพเจ้าตนใดตนหนึ่ง’
Ayaṁ vuccati, bhikkhu, amanussaggāho.
amanussaggāho → amanussagāho āvaṭṭagāho (pts)นี้เรียกว่า การถูกอมนุษย์เข้าสิง
‘Āvaṭṭaggāho’ti kho, bhikkhu, pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ adhivacanaṁ.
āvaṭṭaggāhoti → ti (pts) | pañcannetaṁ kāmaguṇānaṁ → pañcannetam kāmaguṇānam (pts)คำว่า การถูกเกลียวน้ำวนดูดไว้ เป็นชื่อของกามคุณ ๕ ประการ
Katamo ca, bhikkhu, antopūtibhāvo?ความเน่าภายใน เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhu, ekacco dussīlo hoti pāpadhammo asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto assamaṇo samaṇapaṭiñño abrahmacārī brahmacāripaṭiñño antopūti avassuto kasambujāto.
brahmacāripaṭiñño → brahmacārīpaṭiñño (sya-all, pts) | kasambujāto → kasambukajāto (sya-all) | kasambujāto → kasambukajāto (bj: syā) | kasambujāto → B1 kasambukajāto (pts note) | asucisaṅkassarasamācāro → asuci saṅkassarasamācāro (bjt, th) | asucisaṅkassarasamācāro paṭicchannakammanto → asuci saṅkassarasamācāro paṭichannakammanto (pts)คือ ภิกษุบางรูปในธรรมวินัยนี้เป็นคนทุศีล มีธรรมเลวทราม ไม่สะอาด มีความประพฤติที่น่ารังเกียจ มีการงานปกปิด ไม่ใช่สมณะ แต่ปฏิญาณว่าเป็น สมณะ ไม่ใช่พรหมจารี แต่ปฏิญาณว่าเป็นพรหมจารี เน่าภายใน ชุ่มด้วยราคะ เป็นเหมือนหยากเยื่อ
Ayaṁ vuccati, bhikkhu, ‘antopūtibhāvo’”ti.
antopūtibhāvoti → antopūtibhavo ti (pts)นี้เรียกว่า ความเน่าภายใน”
Tena kho pana samayena nando gopālako bhagavato avidūre ṭhito hoti.ก็ขณะนั้น นายนันทโคบาลยืนอยู่ไม่ไกลจากพระผู้มีพระภาค
Atha kho nando gopālako bhagavantaṁ etadavoca:
bhagavantaṁ etadavoca → bhagavantam etad avoca (pts)ลำดับนั้น นาย นันทโคบาลได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า
“ahaṁ kho, bhante, na orimaṁ tīraṁ upagacchāmi, na pārimaṁ tīraṁ upagacchāmi, na majjhe saṁsīdissāmi, na thale ussīdissāmi, na maṁ manussaggāho gahessati, na amanussaggāho gahessati, na āvaṭṭaggāho gahessati, na antopūti bhavissāmi.
maṁ → (bj, sya-all) | gahessati → gahissati (bj); gāhiyati (sya-all) | ussīdissāmi → osīdissāmi (sya-all) | bhavissāmi → bhavissāmi sādhu (sya-all) | na orimaṁ tīraṁ → orimantīram (pts) | manussaggāho gahessati → manussagāho gahissati (pts) | amanussaggāho gahessati → amanussagāho gahissati (pts) | āvaṭṭaggāho gahessati → āvaṭṭagāho gahissati (pts) | gahissati → gahessati (bj: machasaṁ, aṭṭhakathā) | osīdissāmi → ussārissāmi (sya-all note) | gāhiyati → ba.gāhissati (sya-all note) | bhavissāmi → ba. bhavissati (sya-all note) | ussīdissāmi → S1 saṁsīdissāmi; B2 -sīdissāmi; B1 ussārissami (pts note) | maṁ → Missing in S1-3 (pts note) | gahissati → B1-2 gahissati always (pts note) | orimaṁ tīraṁ → orimaṁtīraṁ (bjt) | pārimaṁ tīraṁ → pārimaṁtīraṁ (bjt) | pārimaṁ tīraṁ → pārimantīram (pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์จัก ไม่เข้ามาใกล้ฝั่งนี้ จักไม่เข้าไปใกล้ฝั่งโน้น จักไม่จมในท่ามกลาง จักไม่เกยตื้น จัก ไม่ถูกมนุษย์จับไว้ จักไม่ถูกอมนุษย์เข้าสิง จักไม่ถูกเกลียวน้ำวนดูดไว้ จักไม่เป็นผู้ เน่าภายใน
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
labheyyāhaṁ → labheyyāham (pts) | labheyyaṁ upasampadanti → labheyyam upasampadan ti (pts)ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาค”
“Tena hi tvaṁ, nanda, sāmikānaṁ gāvo niyyātehī”ti.
niyyātehī”ti → nīyyādehīti (bj); niyyādehīti (sya-all, km, pts1ed) | niyyātehīti → nīyyādehīti (bj, sya-all, pts) | nīyyādehīti → nīyyātehīti (bj: machasaṁ) | niyyātehī’’ti → nīyyādehīti (cck: sī.); niyyādehīti (cck: syā. kaṁ. pī.) | niyyādehīti → niyyātehīti (sya-all note) | niyyādehīti → B1 niyyāte- always (pts note) | tena hi → tenahi (th)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “นันทะ ถ้าอย่างนั้น เธอจงมอบโคให้เจ้าของเขาเถิด”
“Gamissanti, bhante, gāvo vacchagiddhiniyo”ti.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกโคลูกแหง่จักไปเอง”
“Niyyāteheva tvaṁ, nanda, sāmikānaṁ gāvo”ti.
niyyāteheva → niyyādeheva (bj, sya-all, pts) | Niyyādeheva → S1-3 niyyādehivā (pts note) | gāvoti → gāvo ti (pts)“นันทะ เธอจงมอบโคให้แก่เจ้าของเขาเถิด”
Atha kho nando gopālako sāmikānaṁ gāvo niyyātetvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ etadavoca:
niyyātetvā → niyyādetvā (bj, sya-all, pts) | bhagavantaṁ etadavoca niyyātitā → bhagavantam etad avoca niyyāditā (pts)ต่อมา นายนันทโคบาลมอบโคให้แก่เจ้าของแล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึง ที่ประทับ ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“niyyātitā, bhante, sāmikānaṁ gāvo.
niyyātitā → niyyāditā (bj, pts1ed); niyyātā (bj, sya-all, km) | sāmikānaṁ → samikānam (pts) | niyyātitā → niyyātā (cck: syā. kaṁ. ka. sī. aṭṭha.) | Niyyāditā → S1-2 niyyātitā; B1 niyyātā (pts note)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์ ได้มอบโคให้แก่เจ้าของเขาแล้ว
Labheyyāhaṁ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṁ, labheyyaṁ upasampadan”ti.
labheyyāhaṁ → labheyyāham (pts) | labheyyaṁ upasampadanti → labheyyam upasampadan ti (pts)ข้าพระองค์พึงได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของ พระผู้มีพระภาค”
Alattha kho nando gopālako bhagavato santike pabbajjaṁ, alattha upasampadaṁ.
alattha upasampadaṁ → alatthūpasampadaṁ (bj) | upasampadaṁ → upasampadanti (sya-all) | pabbajjaṁ → pabbajjam (pts)นายนันทโคบาลได้บรรพชาอุปสมบทในสำนักของพระผู้มีพระภาค
Acirūpasampanno ca panāyasmā nando eko vūpakaṭṭho …pe…
pe → spelled out in full (bjt)ท่าน พระนันทะอุปสมบทได้ไม่นานก็หลีกออกไปอยู่คนเดียว ฯลฯ
aññataro ca panāyasmā nando arahataṁ ahosīti.
arahataṁ ahosīti → arahaṁ ahosi evam me (pts)อนึ่ง ท่านพระนันทะ ได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่งในบรรดาพระอรหันต์ทั้งหลาย
Catutthaṁ.
sutaṁ → Missing in B1-2 (pts note)ปฐมทารุกขันโธปมสูตรที่ ๔ จบ