Gilānadassanasutta๑๐ คิลานทัสสนสูตร
Tena kho pana samayena citto gahapati ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.สมัยนั้น จิตตคหบดีเจ็บป่วยได้รับทุกข์ เป็นไข้หนัก
Atha kho sambahulā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā saṅgamma samāgamma cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhi tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | vanaspatīsu → vanappatīsu (bj: machasaṁ) | osadhītiṇavanaspatīsu → B1-2 osadhitiṇavanappatisu (pts note) | devatā → B2 adds vatthudevatā always (pts note) | saṅgamma → saṁgamma (pts) | gahapatiṁ etadavocuṁ → gahapatim etad avocuṁ (pts)ครั้งนั้น เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในอาราม เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่า เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้ เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นหญ้าเป็นโอสถและที่ต้นไม้เจ้าป่าจำนวนมากมาประชุมพร้อม กันแล้ว ได้กล่าวกับจิตตคหบดีดังนี้ว่า
“paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī”ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)“คหบดี ท่านจงตั้งความปรารถนาว่า ‘ขอเราพึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิใน อนาคตกาลเถิด”
Evaṁ vutte, citto gahapati tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā etadavoca:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhitiṇavanaspatīsu (pts) | tā → (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)เมื่อพวกเทวดากล่าวอย่างนี้แล้ว จิตตคหบดีจึงกล่าวกับเทวดาเหล่านั้นดังนี้ว่า
“tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan”ti.
addhuvaṁ → B1 adhuvam always (pts note) | addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts)“แม้ความปรารถนาเป็นพระเจ้าจักรพรรดินั้นก็ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บุคคลจำต้องละไป”
Evaṁ vutte, cittassa gahapatino mittāmaccā ñātisālohitā cittaṁ gahapatiṁ etadavocuṁ:
gahapatiṁ etadavocuṁ → gahapatim etad avocuṁ (pts)เมื่อจิตตคหบดีกล่าวอย่างนี้แล้ว พวกมิตร อำมาตย์ ญาติ สาโลหิตของ จิตตคหบดีได้กล่าวดังนี้ว่า
“satiṁ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī”ti.
vippalapīti kiṁ tāhaṁ → vippalapasīti kintāhaṁ (sya-all) | vippalapī’ti → vippalapasi (bj: syā) | vippalapīti → B1 vippalapasīti; B2 vippalasīti (pts note) | satiṁ → satim (pts)“ข้าแต่บุตรนาย ท่านจงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไป”
“Kiṁ tāhaṁ vadāmi yaṁ maṁ tumhe evaṁ vadetha:
kiṁ tāhaṁ → kin tyāhaṁ (pts) | kintāhaṁ → kintyāhaṁ (bj: sī.pævi, sī.pavi) | tyāhaṁ → B1-2 kintāham (pts note)“ข้าพเจ้าพูดอะไรไป ที่ทำให้พวกท่านเตือนข้าพเจ้าว่า
‘satiṁ, ayyaputta, upaṭṭhapehi, mā vippalapī’”ti?
vippalapīti → vippalapasīti (sya-all) | satiṁ → satim (pts)‘ข้าแต่บุตรนาย ท่าน จงตั้งสติไว้ อย่าเพ้อไป”
“Evaṁ kho tvaṁ, ayyaputta, vadesi:
tvaṁ → tvam (pts)“ข้าแต่บุตรนาย ท่านพูดว่า
‘tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan’”ti.
addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts)‘แม้ความปรารถนาเป็นพระเจ้าจักรพรรดินั้นก็ ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บุคคลจำต้องละไป”
“Tathā hi pana maṁ ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā evamāhaṁsu:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhi tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | maṁ → mam (pts)“ก็จริงอย่างนั้น พวกเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในอาราม เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ในป่า เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นไม้ เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นหญ้าเป็นโอสถและที่ต้นไม้เจ้าป่า กล่าวกับข้าพเจ้าว่า
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)‘คหบดี ท่านจงตั้งความปรารถนาว่า ‘ขอเราพึงเป็นพระเจ้า จักรพรรดิในอนาคตกาลเถิด’
Tāhaṁ evaṁ vadāmi:
tāhaṁ → tāsāhaṁ (bj) | tāhaṁ → tāham (pts)ข้าพเจ้าได้กล่าวกับเทวดาเหล่านั้นว่า
‘tampi aniccaṁ …pe… tampi pahāya gamanīyan’”ti.
gamanīyanti kiṁ pana tā → gamanīyan ti kin te (pts) | + → tampi addhuvaṁ (bjt) | tampi aniccaṁ tampi → tam pi aniccam tam pi (pts)‘แม้ความ ปรารถนาเป็นพระเจ้าจักรพรรดินั้นก็ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บุคคลจำต้องละไป”
“Kiṁ pana tā, ayyaputta, ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ sampassamānā evamāhaṁsu:
kiṁ pana tā → kinte (bj) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all) | osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ → osadhītiṇavanaspatīsu adhivatthādevatā atthavasam (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | kinte → kimpanatā (bj: syā, machasaṁ) | te → B1-2 kimpana; B2 adds kā (tā?) (pts note)“ข้าแต่บุตรนาย เทวดาเหล่านั้นเห็นอำนาจประโยชน์อะไรจึงกล่าวว่า
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’”ti?
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts)‘คหบดี ท่านจงตั้งความปรารถนาว่า ‘ขอเราพึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตกาลเถิด”
“Tāsaṁ kho ārāmadevatānaṁ vanadevatānaṁ rukkhadevatānaṁ osadhitiṇavanappatīsu adhivatthānaṁ devatānaṁ evaṁ hoti:
osadhitiṇavanappatīsu → osadhī tiṇa vanaspatīsu (bj, pts); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | devatānaṁ → devatānam (pts)“เทวดาเหล่านั้นคิดว่า
‘ayaṁ kho citto gahapati, sīlavā kalyāṇadhammo.
sīlavā → sīlavanto (mr) | sīlavā → sīlavanto (cck: ka.)‘จิตตคหบดีนี้มีศีล มีธรรมอันงาม
Sace paṇidahissati—ถ้าเธอจักตั้งความ ปรารถนาว่า
anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti, ‘tassa kho ayaṁ ijjhissati, sīlavato cetopaṇidhi visuddhattā dhammiko dhammikaṁ phalaṁ anupassatī’ti.
tassa kho ayaṁ → (bj, pts) | visuddhattā → visuddhattā sīlassa (bj) | dhammiko → dhammiko dhammarājā (bj) | phalaṁ anupassatīti → baliṁ anuppadassatīti (bj) | cetopaṇidhi → cetopaṇidhi sīlassa (sya-all) | phalaṁ anupassatīti imaṁ → balaṁ anuppadassatīti imā (sya-all) | dhammikaṁ phalaṁ anupassatīti → dhammikam phalam anusarissatīti (pts) | cakkavattīti → tassa kho ayaṁ (bj: machasaṁ, syā) | baliṁ → phala (bj: machasaṁ); balaṁ (bj: syā) | anuppadassatīti → anupassatīti (bj: machasaṁ) | cakkavattīti → B1 inserts tassa kho ayaṁ (pts note) | visuddhattā → S1-3 add sīlassa (pts note) | dhammiko → S1-3 add dhammarājā (pts note) | phalam → So B2; B1 S1 balaṁ; S3 baliṁ (pts note) | anusarissatīti → So B2; B1 anupassatīti; S1-3 anupadassatīti (pts note) | anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānam (pts)‘ขอเราพึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตกาล’ การตั้งความปรารถนา ในใจของเธอผู้มีศีลนี้จักสำเร็จได้เพราะศีลบริสุทธิ์ บุคคลผู้ตั้งอยู่ในธรรมจักตาม เพิ่มให้กำลัง(แก่)ผู้ประพฤติธรรม
Imaṁ kho tā ārāmadevatā vanadevatā rukkhadevatā osadhitiṇavanappatīsu adhivatthā devatā atthavasaṁ sampassamānā evamāhaṁsu:
tā → (bj) | osadhitiṇavanappatīsu → osadhitiṇavanaspatīsu (bj); osadhītiṇavanappatīsu (sya-all); osadhītiṇavanaspatīsu (pts) | evamāhaṁsu → evam ahaṁsu (pts) | imaṁ → imā kho tā (bj: syā) | kho → ba. imaṁ kho (sya-all note) | tā → Missing in S1-3 (pts note)เทวดาเหล่านี้เมื่อเห็นอำนาจประโยชน์จึงกล่าวว่า
‘paṇidhehi, gahapati, anāgatamaddhānaṁ rājā assaṁ cakkavattī’ti.
anāgatamaddhānaṁ → anāgatam addhānaṁ (pts)‘คหบดี ท่านจงตั้งความปรารถนาว่า ‘ขอเราพึงเป็นพระเจ้าจักรพรรดิในอนาคตกาลเถิด’
Tāhaṁ evaṁ vadāmi:
tāhaṁ → tāsāhaṁ (bj) | tāhaṁ → tāham (pts)ข้าพเจ้าได้กล่าวกับเทวดาเหล่านั้นว่า
‘tampi aniccaṁ, tampi addhuvaṁ, tampi pahāya gamanīyan’”ti.
addhuvaṁ → adhuvaṁ (th) | tampi → tam pi (pts) | tampi addhuvaṁ tampi → tam pi adhuvam tam pi (pts)‘แม้ความปรารถนาเป็นพระเจ้า จักรพรรดินั้นก็ไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน บุคคลจำต้องละไป”
“Tena hi, ayyaputta, amhepi ovadāhī”ti.
ovadāhīti tasmā hi → ovadehīti tasmātiha (bj) | amhepi ovadāhīti → amhe pi ovadehīti (pts) | ovadehīti → ovadāhīti (bj: machasaṁ, syā) | ovadehīti → B1-3 ovadāhīti (pts note) | tena hi → tenahi (th)“ข้าแต่บุตรนาย ถ้าเช่นนั้น ขอท่านจงกล่าวสอนพวกข้าพเจ้าบ้าง”
“Tasmā hi vo evaṁ sikkhitabbaṁ—
hi → S1-3 tasmātiha (pts note)“เพราะฉะนั้นแล พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้ว่า
buddhe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:‘พวกเราจักถึงพร้อมด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระพุทธเจ้าว่า
‘itipi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
sammāsambuddho → sammā sambuddho (bjt) | itipi → iti pi (pts) | devamanussānaṁ → devamanussānam (pts)‘แม้ เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้นเป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง โดยชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึกผู้ที่ ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Dhamme aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:จักถึงพร้อมด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระธรรมว่า
‘svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhī’ti.
opaneyyiko → opanayiko (bj, sya-all, pts) | svākkhāto → svākhyāto (pts)‘พระธรรมอัน พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว ผู้ปฏิบัติจะพึงเห็นชัดด้วยตนเอง ไม่ประกอบด้วยกาล ควรเรียกให้มาดู ควรน้อมเข้ามาในตน อันวิญญูชนพึงรู้เฉพาะตน’
Saṅghe aveccappasādena samannāgatā bhavissāma:
saṅghe → saṁghe (ms2005)จักถึงพร้อมด้วยความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระสงฆ์ว่า
‘suppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ujuppaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, ñāyappaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, sāmīcippaṭipanno bhagavato sāvakasaṅgho, yadidaṁ cattāri purisayugāni aṭṭha purisapuggalā esa bhagavato sāvakasaṅgho āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassā’ti.
sāmīcipaṭipanno → B1 sāmici as before (pts note) | purisayugāni → S1 pusa- (pts note) | suppaṭipanno → supaṭipanno (bjt, th, pts) | ujuppaṭipanno → ujupaṭipanno (bjt, th, pts) | ñāyappaṭipanno → ñāyapaṭipanno (bjt, th, pts) | aṭṭha purisapuggalā → aṭṭhapurisapuggalā (bjt, pts) | sāvakasaṅgho → sāvakasaṁgho (ms2005) | anuttaraṁ → anuttaram (pts)‘พระสงฆ์สาวกของ พระผู้มีพระภาคเป็นผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติตรง ปฏิบัติถูกทาง ปฏิบัติสมควร ได้แก่ อริยบุคคล ๔ คู่ คือ ๘ บุคคล พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาคนี้เป็นผู้ควรแก่ ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก’
Yaṁ kho pana kiñci kule deyyadhammaṁ sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ bhavissati sīlavantehi kalyāṇadhammehīti evañhi vo sikkhitabban”ti.
kho pana → (pts) | kule → B1 kale; S1 kāle; S3 kālo (pts note) | vo → B2 te; S1 so (pts note) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (bjt, th) | evañhi → evaṁ hi (bjt, th) | sabbaṁ taṁ appaṭivibhattaṁ → sabbantam apaṭivibhattam (pts) | evañhi → evam hi (pts)อนึ่ง ไทยธรรมทุกอย่างในตระกูล จักเป็นของไม่แบ่งแยกกับท่านผู้มีศีล มี ธรรมอันงาม พวกท่านพึงศึกษาอย่างนี้”
Atha kho citto gahapati mittāmacce ñātisālohite buddhe ca dhamme ca saṅghe ca cāge ca samādapetvā kālamakāsīti.
ca → ca pasāde (bj); ca pasādetvā (pts) | mittāmacce ñātisālohite → mittāmicce ñatisālohite (pts) | ca → saṅghe ca cāge ca (bj: machasaṁ, syā) | pasādetvā → Missing in B1-2 (pts note) | cāge → B2 cāgena (pts note) | saṅghe → saṁghe (ms2005) | kālamakāsīti → kālam (pts)จิตตคหบดีครั้นชักชวนมิตร อำมาตย์ ญาติ สาโลหิตให้เลื่อมใสในพระพุทธเจ้า พระธรรม พระสงฆ์ และในการบริจาคทานแล้วก็ตาย
Dasamaṁ.
akāsi → S3 akāsīti (pts note) | samattaṁ → Put at the end by S1-3 (pts note) | Saṁyojana → B1-2 saññojanā (pts note) | dasamaṁ → cittagahapatipucchā (th) | dasamaṁ → akāsi cittasaṁyuttaṁ samattaṁ saṁyojana (pts)คิลานทัสสนสูตรที่ ๑๐ จบ
Cittavaggo paṭhamo.
cittavaggo paṭhamo → cittasaṁyuttaṁ samattaṁ (my) | + → tatruddānaṁ (bjt) | cittavaggo paṭhamo → samattā (th)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในสังยุตนี้ คือ
Saṁyojanaṁ dve isidattā, mahako kāmabhūpi ca;
Isidattā → S1-3 -datta; B2 -datto (pts note) | saṁyojanaṁ → saññojanā (th) mahako → B2 adds ca; S1 mahākoṭṭheva; S3 mahākoṭṭhoca (pts note) | ca → B2 S1-3 omit pi ca (pts note) | kāmabhūpi ca → kāmabhū pica (th) | kāmabhūpi → kāmabhū pi (pts)๑. สัญโญชนสูตร ๒. ปฐมอิสิทัตตสูตร ๓. ทุติยอิสิทัตตสูตร ๔. มหกปาฏิหาริยสูตร ๕. ปฐมกามภูสูตร ๖. ทุติยกามภูสูตร Godatto ca nigaṇṭho ca, acelena gilānadassananti.
gilānanti → S1-3 Gilānadassananti (pts note) | ārāme → In S1-3 only (pts note) | gilānadassananti → gilānanti ekaṁ samayam bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme (pts)๗. โคทัตตสูตร ๘. นิคัณฐนาฏปุตตสูตร ๙. อเจลกัสสปสูตร ๑๐. คิลานทัสสนสูตร
Cittasaṁyuttaṁ samattaṁ.
cittasaṁyuttaṁ → vittasaṁyuttaṁ (bjt)