Salaḷāgārasutta
Salaḷāgārasutta → salalāgārasuttaṁ (bj)๘ สลฬาคารสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā anuruddho sāvatthiyaṁ viharati salaḷāgāre.
salaḷāgāre → salalāgāre (bj) | Salaḷāgāre → B2 saḷalā- (pts note)สมัยหนึ่ง ท่านพระอนุรุทธะอยู่ ณ สลฬาคาร เขตกรุงสาวัตถี
Tatra kho āyasmā anuruddho bhikkhū āmantesi …pe… etadavoca:
bhikkhū āmantesi → (bj) | la → S1-3 omit bhikkhū-. (pts note) | etadavoca → etad avoca (pts)ณ ที่นั้นแล ท่านพระอนุรุทธะเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า ฯลฯ ได้กล่าวคำนี้ว่า
“seyyathāpi, āvuso, gaṅgā nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā.
pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā → pācinaninnā pācinapoṇā pācinapabbhārā (pts) | gaṅgā nadī → gaṅgānadī (bjt, th)“ผู้มีอายุทั้งหลาย เปรียบเหมือนแม่น้ำคงคาไหลไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน หลากไปสู่ทิศปราจีน
Atha mahājanakāyo āgaccheyya kudālapiṭakaṁ ādāya:
kudālapiṭakaṁ → kuddālapiṭakaṁ (bahūsu) | kuddālapiṭakaṁ → kuddālapiṭakaṁ (cck: bahūsu) | kuddālapiṭakam → B1 kudāla- (pts note)เมื่อเป็นเช่นนั้น หมู่มหาชนพากันถือเอาจอบและตะกร้ามา
‘mayaṁ imaṁ gaṅgānadiṁ pacchāninnaṁ karissāma pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāran’ti.
pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāranti → pacchāpoṇam pacchāpabbharan ti (pts) | mayaṁ imaṁ gaṅgānadiṁ → mayam imam gaṅgānadim (pts)ด้วยประสงค์ว่า ‘จักทดแม่น้ำคงคานี้ให้ไหลไปข้างหลัง บ่าไปข้างหลัง หลากไป ข้างหลัง’
Taṁ kiṁ maññathāvuso, api nu so mahājanakāyo gaṅgānadiṁ pacchāninnaṁ kareyya pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāran”ti?
maññathāvuso → maññatha āvuso (sya-all) | nu → S1 has na S3 nothing. (pts note) | kiṁ → kim (pts) | gaṅgānadiṁ → gaṅgānadim (pts) | pacchāpoṇaṁ → pacchāpoṇam (pts)ท่านทั้งหลายจะเข้าใจความข้อนั้นว่าอย่างไร หมู่มหาชนนั้นจะพึงทดแม่ น้ำคงคาให้ไหลไปข้างหลัง บ่าไปข้างหลัง หลากไปข้างหลังได้หรือ”
“No hetaṁ, āvuso”.
hetaṁ → hetam (pts)ภิกษุเหล่านั้นตอบว่า “ไม่ได้ ขอรับ”
“Taṁ kissa hetu”?“ข้อนั้น เพราะเหตุไร”
“Gaṅgā, āvuso, nadī pācīnaninnā pācīnapoṇā pācīnapabbhārā.
gaṅgā āvuso → gaṅgāvuso (bj) | pācīnaninnā → pācinaninnā (pts) | pācīnapabbhārā → pācīnapabbharā (pts) | āvuso → S1-3 gaṅgāvuso. (pts note)“เพราะการจะทดแม่น้ำคงคาที่ไหลไปสู่ทิศปราจีน บ่าไปสู่ทิศปราจีน หลาก ไปสู่ทิศปราจีน
Sā na sukarā pacchāninnaṁ kātuṁ pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāraṁ.
sā → missing in S1-3. (pts note) | pacchāninnaṁ kātuṁ pacchāpoṇaṁ pacchāpabbhāraṁ → pacchāninnam kātum pacchāpoṇam pacchāpabbhāram (pts)ให้ไหลไปข้างหลัง บ่าไปข้างหลัง หลากไปข้างหลังนั้น มิใช่ทำได้ง่าย
Yāvadeva ca pana so mahājanakāyo kilamathassa vighātassa bhāgī assā”ti.
so → (sya-all) | yāvadeva → yāva deva (th) | yāvadeva → yāvad eva (pts) | assāti → assā ti (pts)ทั้งหมู่มหาชนนั้นจะพึงมีส่วนแห่งความลำบาก เหน็ดเหนื่อยแน่นอน”
“Evameva kho, āvuso, bhikkhuṁ cattāro satipaṭṭhāne bhāventaṁ cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarontaṁ rājāno vā rājamahāmattā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā bhogehi abhihaṭṭhuṁ pavāreyyuṁ:
rājamahāmattā → rājamahāmatto (bj) | ñātī vā sālohitā → ñātisālohitā (bj, pts) | rājā → rājāno (bj: machasaṁ) | rājamahāmatto → mahāmattā (bj: machasaṁ) | bhikkhuṁ → S1-3 bhikkhu. (pts note) | rājāno → S1-3 rājā. (pts note) | rājamahāmattā → S1-3 rājamahāmatto. (pts note) | ñātisālohitā → B1-2 ñātivā sā- (pts note) | vā → S1-3 insert me. (pts note) | evameva → evam eva (pts) | bhāventaṁ → bhāventam (pts) | abhihaṭṭhuṁ → abhihaṭṭhum (pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย อุปมานี้ฉันใด อุปไมยก็ฉันนั้น พระราชา มหาอำมาตย์ของ พระราชา มิตร อำมาตย์ ญาติ สาโลหิตก็ตาม พึงเชื้อเชิญภิกษุผู้เจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ทำสติปัฏฐาน ๔ ประการให้มาก ให้ยินดีด้วยโภคะว่า
‘ehambho purisa, kiṁ te ime kāsāvā anudahanti?
ehambho → hambho (bj) | anudahanti → anuḍahanti (sya-all) | Ehambho → S1-3 hambho. (pts note) | kiṁ te → kinte (th) | kiṁ → kin (pts)‘เชิญเถิด ท่านผู้เจริญ ผ้ากาสาวะเหล่านี้ทำให้ท่านเร่าร้อนมิใช่หรือ
Kiṁ muṇḍo kapālamanusañcarasi?
anusaṁcarasi → S1-3 anussacarasī. (pts note) | kapālamanusañcarasi → kapālamanusaṁcarasi (th) | kiṁ muṇḍo kapālamanusañcarasi → kim muṇḍokapālam anusaṁcarasi (pts)ท่านจะเป็นคนหัวโล้น เที่ยวถือกระเบื้องไปทำไม
Ehi hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjassu puññāni ca karohī’ti.
ca → (bj) | hīnāyāvattitvā → B2 vatte- (pts note) | karohīti → karohī ti (pts)เชิญเถิด เชิญท่านกลับมาเป็นคฤหัสถ์ใช้สอยโภคทรัพย์ และทำบุญเถิด”
So vata, āvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāvento cattāro satipaṭṭhāne bahulīkaronto sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvattissatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
vata āvuso → vatāvuso (bj) | paccakkhāyahīnāyāvattissatīti → hīnāya saṁvattissanti (bj: sīmu, sī.pavi) | ti → S1-3 hīnāya saṁvattissatī ti. (pts note) | sikkhaṁ → sikkham (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)“ผู้มีอายุทั้งหลาย เป็นไปไม่ได้เลยที่ภิกษุนั้นเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ทำสติปัฏฐาน ๔ ประการให้มาก จะบอกคืนสิกขา กลับมาเป็นคฤหัสถ์ ข้อนั้น
Taṁ kissa hetu?เพราะเหตุไร
Yañhi taṁ, āvuso, cittaṁ dīgharattaṁ vivekaninnaṁ vivekapoṇaṁ vivekapabbhāraṁ taṁ vata hīnāyāvattissatīti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
yañhi taṁ → yaṁ hi (bj, sya-all) | vata → tathā (bj) | taṁ vata → tathā (sya-all) | vivekapabbhāraṁ → vivekapabbharaṁ (pts) | ṭhānaṁ → thānaṁ (pts) | hi → yaṁ hi taṁ (bj: machasaṁ) | tathā → taṁ vata (bj: machasaṁ) | tathā → evaṁ. ba. taṁ vata (sya-all: sī.) | taṁ → missing in S1-3. (pts note) | vata → S1-3 tathā. (pts note) | ti → S1-3 hīnāya- (pts note) | yañhi → yañ hi (pts) | hīnāyāvattissatīti → hīnāyāvattissatī ti (pts)เพราะเป็นไปไม่ได้เลยที่จิตอันน้อมไปในวิเวก โน้มไปในวิเวก โอนไป ในวิเวกตลอดกาลนานแล้ว จักเวียนมาเพื่อเป็นคฤหัสถ์
Kathañcāvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāveti, cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarotīti?
bahulīkarotīti → bahulīkaroti (bj, sya-all, pts) | Kathañcāvuso → S1-3 kiñcāvuso. 10 B1-2 -karotī ti. (pts note)ภิกษุเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ทำสติปัฏฐาน ๔ ประการให้มาก อย่างไร คือ ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้
Idhāvuso, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati …pe…
kāyānupassī → kāyanupassī (pts) | + → ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ (bjt)๑. พิจารณาเห็นกายในกายอยู่ ฯลฯ
vedanāsu …pe…๒. พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ฯลฯ
citte …pe…๓. พิจารณาเห็นจิตในจิต ฯลฯ
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.๔. พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลายอยู่ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu cattāro satipaṭṭhāne bhāveti, cattāro satipaṭṭhāne bahulīkarotī”ti.
satipaṭṭhāne bahulīkarotīti aṭṭhamaṁ → satipatthāne bahulīkarotī ti (pts)ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุเจริญสติปัฏฐาน ๔ ประการ ทำสติปัฏฐาน ๔ ประการ ให้มาก อย่างนี้แล”