Aratīsutta
Aratīsutta → aratisuttaṁ (bj, sya-all); arai (pts1ed)Dissatisfaction
Ekaṁ samayaṁ …pe… āyasmā vaṅgīso āḷaviyaṁ viharati aggāḷave cetiye āyasmatā nigrodhakappena upajjhāyena saddhiṁ.
samayaṁ → ekaṁ samayaṁ -pe- (bj: machasaṁ, PTS) | nigrodhakappena → nigrodha-kappena (pts)At one time Venerable Vaṅgīsa was staying near Āḷavī, at Āḷavī’s premier shrine, together with his mentor, Venerable Nigrodhakappa.
Tena kho pana samayena āyasmā nigrodhakappo pacchābhattaṁ piṇḍapātapaṭikkanto vihāraṁ pavisati, sāyaṁ vā nikkhamati aparajju vā kāle.
nigrodhakappo pacchābhattaṁ → nigrodha-kappo pacchābhattam (pts) | vihāraṁ → vihāram (pts)Now at that time after Venerable Nigrodhakappa had finished his meal, on his return from almsround, he would enter his dwelling and not emerge for the rest of that day, or the next.
Tena kho pana samayena āyasmato vaṅgīsassa anabhirati uppannā hoti, rāgo cittaṁ anuddhaṁseti.
cittaṁ → cittam (pts)And at that time Venerable Vaṅgīsa became dissatisfied, as lust infected his mind.
Atha kho āyasmato vaṅgīsassa etadahosi:
āyasmato → (pts) | etadahosi → etad ahosi (pts)Then he thought,
“alābhā vata me, na vata me lābhā; dulladdhaṁ vata me, na vata me suladdhaṁ;“It’s my loss, my misfortune,
yassa me anabhirati uppannā, rāgo cittaṁ anuddhaṁseti; taṁ kutettha labbhā, yaṁ me paro anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādeyya.
paro → pare (sya-all) | uppādeyya → uppādeyyuṁ (sya-all) | cittaṁ → cittam (pts) | kutettha → kut-ettha (pts) | uppādeyya → uppādeyyan ti yaṁ (pts)that I’ve become dissatisfied, with lust infecting my mind. How is it possible for someone else to dispel my discontent and give rise to satisfaction?
Yannūnāhaṁ attanāva attano anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādeyyan”ti.
yannūnāhaṁ → yaṁnūnāhaṁ (my) | yannūnāhaṁ attanāva → nūnāham attanā va (pts) | abhiratiṁ uppādeyyanti → abhiratim uppādeyyan ti (pts)Why don’t I do it myself?”
Atha kho āyasmā vaṅgīso attanāva attano anabhiratiṁ vinodetvā abhiratiṁ uppādetvā tāyaṁ velāyaṁ imā gāthāyo abhāsi:
attanāva → attanā va (pts) | abhiratiṁ → abhiratim (pts) | tāyaṁ velāyaṁ → tāyam velāyam (pts)Then, on the occasion of dispelling his own discontent and giving rise to satisfaction, he recited these verses:
“Aratiñca ratiñca pahāya, sabbaso gehasitañca vitakkaṁ;
aratiñca ratiñca → aratiñ ca ratiñ ca (pts) vitakkaṁ → S3 vitakkā. (pts note) | gehasitañca → gehasitañ ca (pts)“Giving up desire and discontent, along with all thoughts of domestic life, Vanathaṁ na kareyya kuhiñci, nibbanatho arato sa hi bhikkhu.
na → S1-3 omit na. (pts note) arato → anato (sya-all, pts) | arato → anato (bj: syā, PTS) | bhikkhu → sa bhikkhu (cck: ka.) | anato → B. arato. (pts note)they wouldn’t get snarled in anything; unsnarled, undesiring: that’s a real mendicant.Yamidha pathaviñca vehāsaṁ, rūpagatañca jagatogadhaṁ;
pathaviñca → puthuviñca (bj); paṭhaviñca (sya-all) | yamidha pathaviñca → yam idha puthaviñca (pts) | vehāsaṁ → S1-3 puthavī ca; S3 vehāsa. (pts note)Whatever here is included in form— on earth, in the sky, or in planet’s deep— Kiñci parijīyati sabbamaniccaṁ, evaṁ samecca caranti mutattā.
parijīyati → parijiyyati (sya-all) | parijīyati → parijiyyati (bj: syā, sīmu3, sīmu7) | aniccaṁ → S1-3 anicca. (pts note) | sabbamaniccaṁ → sabbam aniccaṁ (pts) mutattā → So B. and C.; S1-3 muttatā. (pts note)wears out, it is all impermanent: the self-examined live having comprehended this.Upadhīsu janā gadhitāse, diṭṭhasute paṭighe ca mute ca;
gadhitāse → gadhitā (pts1ed) | gadhitāse → gathitāse (cck: sī.) | gadhitā → S1-3 gamitā. (pts note) ca → S1-3 omit ca. (pts note)People are bound to their attachments, to impingement of the seen and heard,and to what is thought. Ettha vinodaya chandamanejo, yo ettha na limpati taṁ munimāhu.
vinodaya chandamanejo → vinodīya chandam anejo (pts) | vinodīya → B. vinodaya. (pts note) | anejo → S1-3 cha (S3 ja) nāmane (S1 no )jo. (pts note) ettha → tattha (pts) | tattha → B. ettha. (pts note) | taṁ munimāhu → tam munim āhu (pts)Unstirred, dispel desire for these things; for one called ‘a sage’ does not cling to them.Atha saṭṭhinissitā savitakkā, puthū janatāya adhammā niviṭṭhā;
saṭṭhinissitā → saṭṭhisitā (sya-all) | saṭṭhinissitā savitakkā puthū janatāya → saṭṭhitasitā vitakkā puthujanatāya (pts) | saṭṭhinissitā → saṭṭhitasitaṁ (bj: PTS); saṭaṭhisitā (bj: syā, sī.pævi, sī.pavi) | savitakkā → pavitakkā (bj: sī.pævi, sī.pavi) | vitakkā → B. and C. saṭṭhisitā-; S1 saṭṭhisatātasitā; C. -savitakkā; S1 -parivitakkā. (pts note) puthū janatāya → puthujanatāya (bj) | puthū janatāya adhammā niviṭṭhā → puthujjanatāya adhammaniviṭṭhā (sya-all) | puthujanatāya → puthujjanatāya (bj: syā)Trapped in the sixty wrong views,full of their own opinions, ordinary people are fixed in wrong principles. Na ca vaggagatassa kuhiñci, no pana duṭṭhullabhāṇī sa bhikkhu.
vaggagatassa → vaṭṭagatassa (sya-all) | vaggagatassa → vaṭṭagatassa (bj: syā) | vaggagatassa → vaggagat-assa (pts)But that mendicant wouldn’t join a sect, still less would they utter lewd speech.Dabbo cirarattasamāhito, akuhako nipako apihālu;
dabbo → S1-3 daṇdo. (pts note)Proficient, long serene, free of deceit, alert, without envy, Santaṁ padaṁ ajjhagamā muni paṭicca, parinibbuto kaṅkhati kālan”ti.
santaṁ padaṁ → santapadam (pts) | santapadam → B. santaṁ padam. (pts note) | muni paṭicca → muni-paṭicca (pts) ti → Thera-g. 1214-1218. (pts note) | kālanti → kālan ti (pts)the sage has reached the state of peace; quenched, he awaits his time.”