Senāsanasutta๑๑ เสนาสนสูตร
“Pañcaṅgasamannāgato, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihareyya.
+ → sāvatthiyaṁ (bjt) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | diṭṭheva dhamme → diṭṭhevadhamme (bjt) | nacirasseva → na cirass eva (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อาศัยใช้สอยเสนาสนะอันประกอบด้วยองค์ ๕ ไม่นานนักก็จะทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ใน ปัจจุบัน
Kathañca, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, bhikkhu saddho hoti; saddahati tathāgatassa bodhiṁ:คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อพระปัญญาตรัสรู้ของพระตถาคตว่า
‘itipi so bhagavā …pe… bhagavā’ti;
Bhagavā → M. -vā |pa| Bhagavā ti. (pts note) | itipi → iti pi (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)“แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เองโดย ชอบ เพียบพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดี รู้แจ้งโลก เป็นสารถีฝึก ผู้ที่ควรฝึกได้อย่างยอดเยี่ยม เป็นศาสดาของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค ”
appābādho hoti appātaṅko, samavepākiniyā gahaṇiyā samannāgato nātisītāya nāccuṇhāya majjhimāya padhānakkhamāya;
samavepākiniyā → T. -pākiyā. (pts note)๒. เป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง ประกอบด้วยไฟธาตุสำหรับย่อยอาหาร สม่ำเสมอ ไม่เย็นจัด ไม่ร้อนจัด เป็นปานกลาง ควรแก่การบำเพ็ญเพียร
asaṭho hoti amāyāvī, yathābhūtaṁ attānaṁ āvikattā satthari vā viññūsu vā sabrahmacārīsu;
āvikattā → āvīkattā (bj) | sabrahmacārīsu āraddhavīriyo → sabrahmacārisu āraddhaviriyo (bj) | asaṭho → M. Ph. asatho; T. M7 asaṭṭho. (pts note)๓. เป็นผู้ไม่โอ้อวด ไม่มีมารยา ทำตนให้เปิดเผยตามความเป็นจริงใน ศาสดาหรือในเพื่อนพรหมจารีผู้รู้ทั้งหลาย
āraddhavīriyo viharati, akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya, kusalānaṁ dhammānaṁ upasampadāya; thāmavā daḷhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu;
āraddhavīriyo → āraddhaviriyo (bjt, th, pts)๔. เป็นผู้ปรารภความเพียร เพื่อละอกุศลธรรม เพื่อให้กุศลธรรมเกิด มีความเข้มแข็ง มีความบากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรม ทั้งหลายอยู่
paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (bjt, th, pts)๕. เป็นผู้มีปัญญา คือประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาเห็นทั้งความ เกิดและความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgato hoti.ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นอย่างนี้แล
Kathañca, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti?
kathañca → kathañ ca (pts)เสนาสนะประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นอย่างไร
Idha, bhikkhave, senāsanaṁ nātidūraṁ hoti nāccāsannaṁ gamanāgamanasampannaṁ
nāccāsannaṁ → T. M7 na acc-. (pts note)คือ เสนาสนะในธรรมวินัยนี้ ๑. อยู่ไม่ไกลนัก ไม่ใกล้นัก มีทางไปมาสะดวก
divā appākiṇṇaṁ rattiṁ appasaddaṁ appanigghosaṁ
appākiṇṇaṁ → appakiṇṇaṁ (bj, sya-all, pts) | appakiṇṇaṁ → Ph. abbo-; M9 (Com.) anākiṇṇaṁ. (pts note)กลางวันไม่พลุกพล่าน กลางคืนมีเสียงน้อย ไม่อึกทึก
appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ;
appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsa … siriṁsapasamphassaṁ (bj, sya-all, pts1ed) | appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassaṁ (bj, sya-all, pts) | appaḍaṁsamakasavātātapasarīsapasamphassaṁ → appaḍaṁsa… siriṁsapasamphassaṁ (cck: sī. syā. pī.) | appaḍaṁsamakasavātātapasiriṁsapasamphassaṁ → M. Ph. -sarisappa-; Ph. T. M7 add kho pana hoti. (pts note)มีเหลือบ ยุง ลม แดด และสัตว์เลื้อย คลานกระทบน้อย
tasmiṁ kho pana senāsane viharantassa appakasirena uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā;
appakasirena → appakasireneva (bj, sya-all, pts) | eva → Ph. T. -sirena. (pts note) | appakasirena → appakasiren eva (pts)๒. เมื่อภิกษุอยู่ในเสนาสนะนั้น มีจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชชบริขารที่เกิดขึ้นโดยไม่ฝืดเคืองเลย
tasmiṁ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā;
bhikkhū → bhikkhu (bj)๓. ภิกษุผู้เถระทั้งหลาย เป็นพหูสูต เรียนจบคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกาอยู่ในเสนาสนะนั้น
te kālena kālaṁ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati:๔. ภิกษุนั้นเข้าไปหาภิกษุผู้เถระเหล่านั้น ในเวลาที่สมควรแล้ว จึงสอบถาม ไต่ถามว่า
‘idaṁ, bhante, kathaṁ, imassa ko attho’ti;
idaṁ → T. idha. (pts note) | idaṁ bhante → idambhante (bjt) | atthoti → attho ti (pts)“พุทธพจน์นี้เป็นอย่างไร เนื้อความแห่งพุทธพจน์นี้เป็น อย่างไร”
tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti anuttānīkatañca uttāniṁ karonti anekavihitesu ca kaṅkhāṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṁ paṭivinodenti.
uttāniṁ karonti → uttānīkaronti (bj, sya-all) | kaṅkhāṭhāniyesu → kaṅkhaṭṭhāniyesu (sya-all) | uttānikaronte → only S. has -nī- (pts note) | kaṅkhāṭhāniyesu → kaṅkhāṭhānīyesu (bjt) | avivaṭañceva → avivaṭañ eva (pts) | anuttānīkatañca uttāniṁ karonti → anuttānikatañ ca uttānikaronte (pts) | kaṅkhāṭhāniyesu → kaṅkhāṭṭhāniyesu (pts)๕. ภิกษุผู้เถระเหล่านั้น ย่อมเปิดเผยข้อที่ยังไม่เปิดเผย ทำข้อที่เข้าใจยาก ให้เข้าใจง่าย และบรรเทาความสงสัยในธรรมที่น่าสงสัยหลายอย่างแก่ ภิกษุนั้น
Evaṁ kho, bhikkhave, senāsanaṁ pañcaṅgasamannāgataṁ hoti.เสนาสนะประกอบด้วยองค์ ๕ เป็นอย่างนี้แล
Pañcaṅgasamannāgato kho, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgasamannāgataṁ senāsanaṁ sevamāno bhajamāno nacirasseva āsavānaṁ khayā …pe… sacchikatvā upasampajja vihareyyā”ti.
vihareyyāti paṭhamaṁ → vihareyyā ti (pts) | kho → omitted by M. Ph. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa; T. M7 in full. (pts note) | vihareyyā → T. M7 -yyan. (pts note) | nacirasseva → na cirasseva (bjt) | sacchikatvā → anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭhevadhamme sayaṁ abhiññāsacchikatvā (bjt) | nacirasseva → na cirass eva (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์ ๕ อาศัยใช้สอยเสนาสนะอันประกอบ ด้วยองค์ ๕ ไม่นานนัก ก็จะทำให้แจ้ง ฯลฯ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง เข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน