Paṭhamakosalasutta๒๙ ปฐมโกสลสูตร
“Yāvatā, bhikkhave, kāsikosalā, yāvatā rañño pasenadissa kosalassa vijitaṁ, rājā tattha pasenadi kosalo aggamakkhāyati.
vijitaṁ → vijite (bj, mr) | pasenadi → pasenadī (bj) | kosalo → kosalo rājā (bj) | vijite → vijitaṁ (bj: machasaṁ) | vijitaṁ → vijite (cck: sī. ka.) | Pasenadissa → M. -dī; in M. Ph. often written with doubles. (pts note) | vijitaṁ → M. Ph. T. M6. M7 -te. (pts note) | + → sāvatthi (bjt) | kāsikosalā → kāsi-kosalā (pts) | aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)ภิกษุทั้งหลาย ชนบทของชาวกาสีและโกศลประมาณเท่าใด แว่นแคว้น ของพระเจ้าปเสนทิโกศลประมาณเท่าใด พระเจ้าปเสนทิโกศลอันพสกนิกรเรียกว่า เป็นผู้เลิศในชนบทของชาวกาสีและโกศล และแว่นแคว้นเหล่านั้นประมาณเท่านั้น
Raññopi kho, bhikkhave, pasenadissa kosalassa attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
Pasenadissa → M. Ph. -dī. (pts note) | aññathattaṁ → T. -thatatthaṁ; M. Ph. -tatthaṁ; M6 atthaṁ for añña-, atthi. (pts note) | raññopi → rañño pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลก็ยังมีความแปร มีความแปรผัน ไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้ สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสมบัตินั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → T. M7 -nde. (pts note)เมื่อเบื่อหน่ายในสมบัตินั้น ก็คลายกำหนัดในความเป็นพระราชาซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงสมบัติที่ ด้อยกว่า (๑)
Yāvatā, bhikkhave, candimasūriyā pariharanti disā bhanti virocamānā, tāva sahassadhā loko.
candimasūriyā → candimasuriyā (bj, sya-all, pts) | virocamānā → virocanā (bj) | virocamānā → T. M6. M7 virocanā. (pts note) | sahassadhā loko → sahassadhāloko (th, pts)ภิกษุทั้งหลาย ดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ย่อมหมุนเวียนส่องทิศทั้งหลายให้ สว่างอยู่ในที่ประมาณเท่าใด สหัสสธาโลกธาตุ มีอยู่ในที่ประมาณเท่านั้น
Tasmiṁ sahassadhā loke sahassaṁ candānaṁ sahassaṁ sūriyānaṁ sahassaṁ sinerupabbatarājānaṁ sahassaṁ jambudīpānaṁ sahassaṁ aparagoyānānaṁ sahassaṁ uttarakurūnaṁ sahassaṁ pubbavidehānaṁ cattāri mahāsamuddasahassāni cattāri mahārājasahassāni sahassaṁ cātumahārājikānaṁ sahassaṁ tāvatiṁsānaṁ sahassaṁ yāmānaṁ sahassaṁ tusitānaṁ sahassaṁ nimmānaratīnaṁ sahassaṁ paranimmitavasavattīnaṁ sahassaṁ brahmalokānaṁ.
sūriyānaṁ → suriyānaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | nimmānaratīnaṁ → nimmāṇaratīnaṁ (bj) | aparagoyānānaṁ → amaragoyānānaṁ (sya-all) | nimmānaratīnaṁ sahassaṁ paranimmitavasavattīnaṁ sahassaṁ → (sya-all) | sūriyānaṁ → suriyānaṁ (pts) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikanaṁ (pts) | suriyānaṁ → sūriyānaṁ (bj: machasaṁ) | sūriyānaṁ → suriyānaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tusitānaṁ → ba. etthantare sahassaṁ nimmānaratīnaṁ sahassaṁ paranimmitavasavattīnanti atthi (sya-all: yu.) | Aparagoyānānaṁ → M. Ph. -yānaṁ; T. -godānaṁ; M7 -godhānīnaṁ. (pts note) | Pubbavidehānaṁ → T. continues: kho bh- atth'; eva and so on, omitting all the rest. (pts note) | mahāsamuddasahassāni → S. -naṁ. (pts note) | Cātummahārājikanaṁ → M. Cātuma-; Ph. Catuma- (pts note) | Tusitānaṁ → M. Ph. Tussi- (pts note) | sahassaṁ → omitted by S. (pts note) | Paranimmitavasavattīnaṁ → omitted by S.; M. Ph. continue: Dasa yimāni bh- kasiṇāyatanāni. (pts note) | cātumahārājikānaṁ → cātummahārājikānaṁ (bjt, th) | sahassadhā loke → sahassadhāloke (th, pts) | jambudīpānaṁ → jambūdīpānaṁ (th)ใน สหัสสธาโลกธาตุนั้น มีดวงจันทร์ ๑,๐๐๐ ดวง มีดวงอาทิตย์ ๑,๐๐๐ ดวง มีขุนเขา สิเนรุ ๑,๐๐๐ ลูก มีชมพูทวีป ๑,๐๐๐ มีอปรโคยานทวีป ๑,๐๐๐ มีอุตตรกุรุทวีป ๑,๐๐๐ มีปุพพวิเทหทวีป ๑,๐๐๐ มีมหาสมุทร ๔,๐๐๐ มีท้าวมหาราช ๔,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นจาตุมหาราช ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นดาวดึงส์ ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นยามา ๑,๐๐๐ มีเทวโลกชั้นดุสิต ๑,๐๐๐ มีพรหมโลก ๑,๐๐๐
Yāvatā, bhikkhave, sahassī lokadhātu, mahābrahmā tattha aggamakkhāyati.
sahassī lokadhātu → sahassalokadhātu (sya-all, pts) | sahassalokadhātu → M6. M7 sahassi- (pts note) | sahassī lokadhātu → sahassīlokadhātu (bjt) | aggamakkhāyati → aggam akkhāyati (pts)สหัสสธาโลกธาตุประมาณ เท่าใด ท้าวมหาพรหม อันชาวโลกกล่าวว่า เป็นผู้เลิศในสหัสสธาโลกธาตุประมาณ เท่านั้น
Mahābrahmunopi kho, bhikkhave, attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
aññathattaṁ → T. -tattaṁ. (pts note) | mahābrahmunopi → mahābrahmuno pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นท้าวมหาพรหมก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวก ผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสหัสสธาโลกธาตุนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → M7 -ndo; T. has a blunder. (pts note)เมื่อเบื่อหน่าย ในสหัสสธาโลกธาตุนั้น ก็คลายกำหนัดในความเป็นท้าวมหาพรหมซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๒)
Hoti so, bhikkhave, samayo yaṁ ayaṁ loko saṁvaṭṭati.
samayo → M7 pathamasa- (pts note) | + → kho (bjt)สมัยที่โลกนี้พินาศ
Saṁvaṭṭamāne, bhikkhave, loke yebhuyyena sattā ābhassarasaṁvattanikā bhavanti.
ābhassarasaṁvattanikā → ābhassaravattanikā (si, sya-all, pts1ed) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassaravattanikā (pts) | saṁvattanikā → vantanikā (bj: sīmu) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassaravattanikā (cck: sī. syā.) | ābhassaravattanikā → T. M7 ābhassaravasava- (pts note) | ābhassarasaṁvattanikā → ābhassara saṁvattanikā (bjt)เมื่อโลกพินาศอยู่ สัตว์ทั้งหลายย่อมบังเกิดในพรหมโลกชั้น อาภัสสระโดยมาก
Te tattha honti manomayā pītibhakkhā sayaṁpabhā antalikkhecarā subhaṭṭhāyino ciraṁ dīghamaddhānaṁ tiṭṭhanti.
pītibhakkhā → T. pitimayā bhakkhā. (pts note) | subhaṭṭhāyino → M7 subhaṇṭhāyino. (pts note) | sayaṁpabhā → sayaṁ pabhā (bjt) | antalikkhecarā → antalikkhe carā (th) | sayaṁpabhā antalikkhecarā → sayampabhā antalikkhe carā (pts) | dīghamaddhānaṁ → dīgham addhānaṁ (pts)สัตว์เหล่านั้นเป็นผู้บังเกิดด้วยอำนาจฌาน มีปีติเป็นภักษา มี รัศมีในตัวเอง เที่ยวไปในอากาศ มีปกติดำรงอยู่ด้วยดี ย่อมดำรงอยู่ในพรหมโลกชั้น อาภัสสระนั้นตลอดกาลช้านาน
Saṁvaṭṭamāne, bhikkhave, loke ābhassarā devā aggamakkhāyanti.
aggamakkhāyanti ābhassarānampi → aggamakkhāyati ābhassarānaṁpi (sya-all) | akkhāyanti → S. -yati. (pts note) | aggamakkhāyanti → aggam akkhāyanti (pts)เมื่อโลกพินาศอยู่ อาภัสสรพรหมทั้งหลาย อันชาว โลกกล่าวว่า เป็นผู้เลิศ
Ābhassarānampi kho, bhikkhave, devānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
aññathattaṁ → T. aññattaṁ. (pts note) | ābhassarānampi → ābhassarānaṁpi (th) | ābhassarānampi → ābhassarānaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นอาภัสสรพรหมทั้งหลายก็ยังมีความแปร มีความ แปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในพรหมโลกชั้น อาภัสสระนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
hīnasmiṁ → hīnasminti (sya-all) | nibbindanto → T. tasmim pi nibbinde; M7 -ndati. (pts note) | hīnasmiṁ → S. -min ti. (pts note)เมื่อเบื่อหน่ายในพรหมโลกชั้นอาภัสสระนั้น ก็คลายกำหนัดในความ เป็นอาภัสสรพรหมซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๓)
Dasayimāni, bhikkhave, kasiṇāyatanāni.
dasayimāni → dasaimāni (bj) | Dasayimāni → a. ni. 10.25 (cck note) | yimāni → T. imāni. (pts note) | dasayimāni → dasa yimāni (pts)ภิกษุทั้งหลาย บ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์ ๑๐ ประการนี้
Katamāni dasa?บ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์ ๑๐ ประการ อะไรบ้าง คือ
Pathavīkasiṇameko sañjānāti uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ;
pathavīkasiṇameko → paṭhavikasiṇameko (bj); paṭhavīkasiṇameko (sya-all, pts) | pathavīkasiṇameko → paṭhavīkasiṇam eko (pts)๑. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดปฐวีกสิณเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่ มีประมาณ
āpokasiṇameko sañjānāti …pe…
āpokasiṇameko → āpokasiṇam eko (pts)๒. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดอาโปกสิณ ...
tejokasiṇameko sañjānāti …
tejokasiṇameko → tejokasiṇam eko (pts)๓. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดเตโชกสิณ ...
vāyokasiṇameko sañjānāti …
vāyokasiṇameko → vāyokasiṇam eko (pts)๔. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดวาโยกสิณ ...
nīlakasiṇameko sañjānāti …
nīlakasiṇameko → nīlakasiṇam eko (pts)๕. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดนีลกสิณ ...
pītakasiṇameko sañjānāti …
pītakasiṇameko → pītakasiṇam eko (pts)๖. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดปีตกสิณ ...
lohitakasiṇameko sañjānāti …
lohitakasiṇameko → lohitakasiṇam eko (pts)๗. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดโลหิตกสิณ ...
odātakasiṇameko sañjānāti …
odātakasiṇameko → odātakasiṇam eko (pts)๘. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดโอทาตกสิณ ...
ākāsakasiṇameko sañjānāti …
ākāsakasiṇameko → ākāsakasiṇam eko (pts)๙. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดอากาสกสิณ ...
viññāṇakasiṇameko sañjānāti uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ.
viññāṇakasiṇameko → viññāṇakasiṇam eko (pts)๑๐. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดวิญญาณกสิณเบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณ
Imāni kho, bhikkhave, dasa kasiṇāyatanāni.
kasiṇāyatanāni → kasiṇāni (bj)ภิกษุทั้งหลาย บ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์ ๑๐ ประการนี้แล
Etadaggaṁ, bhikkhave, imesaṁ dasannaṁ kasiṇāyatanānaṁ yadidaṁ viññāṇakasiṇaṁ eko sañjānāti uddhaṁ adho tiriyaṁ advayaṁ appamāṇaṁ.
viññāṇakasiṇaṁ eko → viññāṇakasiṇameko (bjt, th) | etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts) | yadidaṁ viññāṇakasiṇaṁ → yad idaṁ viññāṇakasiṇam (pts)บรรดาบ่อเกิดแห่งธรรมที่มีกสิณเป็นอารมณ์ ๑๐ ประการนี้ วิญญาณกสิณ เบื้องบน เบื้องต่ำ เบื้องขวาง ไม่มีสอง ไม่มีประมาณที่บุคคลหนึ่งรู้ชัดนี้ เป็นเลิศ
Evaṁsaññinopi kho, bhikkhave, santi sattā.
evaṁsaññinopi → evaṁsaññino pi (pts)สัตว์ทั้งหลายแม้ผู้มีสัญญา อย่างนี้แลมีอยู่
Evaṁsaññīnampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
evaṁsaññīnampi kho → evaṁ saññīnampi (bj) | aññathattaṁ → M. Ph. -tatthaṁ. (pts note) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁpi (th) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นสัตว์ทั้งหลายผู้มีสัญญา อย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในบ่อเกิดแห่งกสิณนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → T. tasmim pi nibbindo; M7 -ndo. (pts note)เมื่อเบื่อหน่ายในบ่อเกิด แห่งกสิณนั้น ก็คลายกำหนัดแม้ในวิญญาณกสิณที่เลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงกสิณที่ ด้อยกว่า (๔)
Aṭṭhimāni, bhikkhave, abhibhāyatanāni.
Aṭṭhimāni → dī. ni. 3.338, 358; a. ni. 8.64 (cck note) | aṭṭhimāni → aṭṭh imāni (pts)ภิกษุทั้งหลาย อภิภายตนะ ๘ ประการนี้
Katamāni aṭṭha?อภิภายตนะ ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni;
suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa dubbaṇṇāni (bjt)๑. บุคคลหนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกขนาดเล็ก มีสีสันดีหรือ ไม่ดี
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ paṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็น อภิภายตนะที่ ๑
Ajjhattaṁ rūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni;
rūpasaññī → T. M6. M7 arūpa- (pts note) | eko bahiddhā → ekobahiddhā (bjt) | suvaṇṇadubbaṇṇāni → suvaṇṇa dubbaṇṇāni (bjt)๒. บุคคลหนึ่งมีรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดีหรือ ไม่ดี
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ dutiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็น อภิภายตนะที่ ๒
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni;
arūpasaññī → T. M6 rūpa- (pts note)๓. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกขนาดเล็ก มีสีสันดีหรือ ไม่ดี
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
passāmīti evaṁsaññī → passāmī ti evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ tatiyaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็น อภิภายตนะที่ ๓
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni;๔. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกขนาดใหญ่ มีสีสันดีหรือ ไม่ดี
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ catutthaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็น อภิภายตนะที่ ๔
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni.
nīlanidassanāni nīlanibhāsāni → nīla nidassanāni nīla nibhāsāni (bjt)๕. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกที่เขียว มีสีเขียว เปรียบ ด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม
Seyyathāpi nāma umāpupphaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ nīlaṁ nīlavaṇṇaṁ nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | nīlanidassanaṁ nīlanibhāsaṁ evamevaṁ → nīladassanaṁ nīla nibhāsaṁ evameva (bj) | umāpupphaṁ → ummārapupphaṁ (sya-all) | seyyathā vā pana → seyyathāpi vāpana (sya-all) | pupphaṁ → umā puppaṁ (bj: machasaṁ) | ummāpupphaṁ → Ph. S. ummārapu-; T. dammāpupphāni; M7 ummātapupphā, both omitting nīlaṁ. (pts note) | vā → T. M6. M7. S. add pi; M6 omits vā, T. M7 put it after vatthaṁ. (pts note) | umāpupphaṁ → ummā pupphaṁ (bjt) | ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ → ubhatobhāga vimaṭṭhaṁ (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนดอกผักตบที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสีเขียวเข้ม ฉันใด หรือเปรียบเหมือนผ้าเมือง พาราณสีอันมีเนื้อละเอียดทั้งสองด้านที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วย ของเขียว มีสีเขียวเข้ม ฉันใด
evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni;
nīlanibhāsāni → (bj) | evaṁ → T. M7 eva. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt) | evamevaṁ → evam evaṁ (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้น เหมือนกัน เห็นรูปภายนอกที่เขียว มีสีเขียว เปรียบด้วยของเขียว มีสี เขียวเข้ม
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ pañcamaṁ abhibhāyatanaṁ.
idaṁ → imaṁ (bj)นี้ เป็นอภิภายตนะที่ ๕
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni.๖. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม
Seyyathāpi nāma kaṇikārapupphaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ pītaṁ pītavaṇṇaṁ pītanidassanaṁ pītanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | kaṇikārapupphaṁ → kaṇṇikārapupphaṁ (sya-all, pts) | vā → T. pi. (pts note) | taṁ → omitted by T. (pts note) | vā pana → vāpana (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนดอกกรรณิกา ที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ฉันใด หรือ เปรียบเหมือนผ้าเมืองพาราณสีอันมีเนื้อละเอียดทั้งสองด้านที่เหลือง มี สีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม ฉันใด
evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni;
rūpāni → rūpānaṁ arūpasaññī (sya-all) | evamevaṁ → evam evaṁ (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูป สัญญาภายในก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปภายนอกที่เหลือง มีสีเหลือง เปรียบด้วยของเหลือง มีสีเหลืองเข้ม
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญา อย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ chaṭṭhaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะที่ ๖
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni.
arūpasaññī → (sya-all)๗. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกที่แดง มีสีแดง เปรียบ ด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม
Seyyathāpi nāma bandhujīvakapupphaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ lohitakaṁ lohitakavaṇṇaṁ lohitakanidassanaṁ lohitakanibhāsaṁ;
seyyathā → seyyathāpi (bj) | lohitakavaṇṇaṁ → lohitavaṇṇaṁ (bj) | bandhujīvakapupphaṁ → bandhajīvakapupphaṁ (sya-all) | bandhajīvakapupphaṁ → ba. banadhujīvakapupphaṁ (sya-all: yu.) | bandhujīvakapupphaṁ → M. Ph. S. bandha- (pts note) | seyyathā → M6 adds pi. (pts note) | lohitakanibhāsaṁ → lohitaka nibhāsaṁ (bjt) | vā pana → vāpana (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนดอกชบาที่แดง มีสีแดง เปรียบ ด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม หรือเปรียบเหมือนผ้าเมืองพาราณสีอันมีเนื้อ ละเอียดทั้งสองด้านที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม ฉันใด
evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni;
evaṁ → M. eva. (pts note) | lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni → lohitaka nidassanāni lohitaka nibhāsāni (bjt) | evamevaṁ → evam evaṁ (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปภายนอก ที่แดง มีสีแดง เปรียบด้วยของแดง มีสีแดงเข้ม
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ sattamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะที่ ๗
Ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni.
odātanibhāsāni → M6 continues: tāni abhi- and so on. (pts note) | odātanibhāsāni → odāta nibhāsāni (bjt)๘. บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบ ด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม
Seyyathāpi nāma osadhitārakā odātā odātavaṇṇā odātanidassanā odātanibhāsā, seyyathā vā pana taṁ vatthaṁ bārāṇaseyyakaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhaṁ odātaṁ odātavaṇṇaṁ odātanidassanaṁ odātanibhāsaṁ;
osadhitārakā → osadhītārakā (bj) | seyyathā → seyyathāpi (bj) | vā → T. pi. (pts note) | taṁ → omitted by T. (pts note) | vā pana → vāpana (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เปรียบเหมือนดาวประกายพรึกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม หรือเปรียบเหมือนผ้าเมือง พาราณสีอันมีเนื้อละเอียดทั้งสองด้านที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม ฉันใด
evamevaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni;
evamevaṁ → evam evaṁ (pts)บุคคลหนึ่งมีอรูปสัญญาภายในก็ฉันนั้นเหมือนกัน เห็นรูปภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำ รูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’
Idaṁ aṭṭhamaṁ abhibhāyatanaṁ.นี้เป็นอภิภายตนะที่ ๘
Imāni kho, bhikkhave, aṭṭha abhibhāyatanāni.ภิกษุทั้งหลาย อภิภายตนะ ๘ ประการนี้แล
Etadaggaṁ, bhikkhave, imesaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ yadidaṁ ajjhattaṁ arūpasaññī eko bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni;
arūpasaññī → Ph. adds yaṁ. (pts note) | etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย บรรดาอภิภายตนะ ๘ ประการนี้ อภิภายตนะที่ ๘ คือ บุคคล หนึ่งมีอรูปสัญญาภายใน เห็นรูปภายนอกที่ขาว มีสีขาว เปรียบด้วยของขาว มีสีขาวเข้ม
‘tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti, evaṁsaññī hoti.
evaṁsaññī → evaṁ saññī (bjt) | passāmīti → passāmī ti (pts)ครอบงำรูปเหล่านั้นได้ มีสัญญาอย่างนี้ว่า ‘เรารู้ เราเห็น’ นี้เป็นเลิศ
Evaṁsaññinopi kho, bhikkhave, santi sattā.
Evaṁsaññino → Ph. -saññī; M6 has no ca evaṁsaṁñi bh- saṁti sattā. (pts note) | evaṁsaññinopi → evaṁ saññinopi (bjt) | evaṁsaññinopi → evaṁsaññino pi (pts)สัตว์ทั้งหลายแม้ผู้มีสัญญาอย่างนี้แลก็มีอยู่
Evaṁsaññīnampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
aññathattaṁ → M. -tatthaṁ; Ph. -tattaṁ. (pts note) | evaṁsaññīnampi → evaṁ saññīnampi (bjt) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁpi (th) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นสัตว์ทั้งหลายผู้มีสัญญา อย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในอภิภายตนะนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → T. M7 -nde. (pts note)เมื่อเบื่อหน่ายแม้ในอภิภายตนะนั้น ก็คลายกำหนัด ในอภิภายตนะซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๕)
Catasso imā, bhikkhave, paṭipadā.ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้
Katamā catasso?
Katamā → M6 has only khippābhiṁñā, omitting all the rest. (pts note)ปฏิปทา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
- Dukkhā paṭipadā dandhābhiññā,๑. ทุกขา ปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติลำบากทั้งรู้ได้ช้า)
- dukkhā paṭipadā khippābhiññā,๒. ทุกขา ปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติลำบากแต่รู้ได้เร็ว)
- sukhā paṭipadā dandhābhiññā,
sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (bjt)๓. สุขา ปฏิปทา ทันธาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกแต่รู้ได้ช้า) - sukhā paṭipadā khippābhiññā—
sukhā paṭipadā → sukhāpaṭipadā (bjt)๔. สุขา ปฏิปทา ขิปปาภิญญา (ปฏิบัติสะดวกทั้งรู้ได้เร็ว)
imā kho, bhikkhave, catasso paṭipadā.ภิกษุทั้งหลาย ปฏิปทา ๔ ประการนี้แล
Etadaggaṁ, bhikkhave, imāsaṁ catunnaṁ paṭipadānaṁ yadidaṁ sukhā paṭipadā khippābhiññā.
etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)บรรดาปฏิปทา ๔ ประการนี้ สุขา ปฏิปทา ขิปปาภิญญา นี้เป็นเลิศ
Evaṁpaṭipannāpi kho, bhikkhave, santi sattā.
evaṁpaṭipannāpi → evaṁ paṭipannāpi (bjt) | evaṁpaṭipannāpi → evaṁpaṭipannā pi (pts)สัตว์ ทั้งหลาย ผู้ปฏิบัติอย่างนี้แลก็มีอยู่
Evaṁpaṭipannānampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
kho → omitted by M6. (pts note) | aññathattaṁ → M. -tattaṁ; Ph. -tatthaṁ. (pts note) | evaṁpaṭipannānampi → evaṁ paṭipannānampi (bjt) | evaṁpaṭipannānampi → evaṁpaṭipannānaṁpi (th) | evaṁpaṭipannānampi → evaṁpaṭipannānaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นสัตว์ทั้งหลายผู้ปฏิบัติอย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmim pi (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในปฏิปทานั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → T. pi -nde; M7 pi -ndo. (pts note)เมื่อเบื่อหน่ายในปฏิปทานั้น ก็คลายกำหนัดในปฏิปทาซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูด ถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๖)
Catasso imā, bhikkhave, saññā.ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๔ ประการนี้ Katamā catasso?สัญญา ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
- Parittameko sañjānāti,
parittameko → parittam eko (pts)๑. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดปริตตารมณ์ - mahaggatameko sañjānāti,
mahaggatameko → mahaggatam eko (pts)๒. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดมหัคคตารมณ์ - appamāṇameko sañjānāti,
appamāṇameko → appamāṇam eko (pts)๓. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดอัปปมาณารมณ์ - ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanameko sañjānāti—
kiñcīti ākiñcaññāyatanameko → kiñcī ti ākiñcaññāyatanam eko (pts)๔. บุคคลหนึ่งย่อมรู้ชัดอากิญจัญญายตนฌาน ว่า ‘ไม่มีอะไร’
imā kho, bhikkhave, catasso saññā.ภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๔ ประการนี้แล
Etadaggaṁ, bhikkhave, imāsaṁ catunnaṁ saññānaṁ yadidaṁ ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanameko sañjānāti.
etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | kiñcīti ākiñcaññāyatanameko → kiñcī ti ākiñcaññāyatanam eko (pts)บรรดาสัญญา ๔ ประการนี้ อากิญจัญญายตนฌานที่บุคคลหนึ่งรู้ชัดว่า ‘ไม่มีอะไร’ นี้เป็นเลิศ
Evaṁsaññinopi kho, bhikkhave, santi sattā.
Evaṁsaññino → T. -saṁñi. (pts note) | evaṁsaññinopi → evaṁ saññinopi (bjt) | evaṁsaññinopi → evaṁsaññino pi (pts)สัตว์ทั้งหลายแม้ผู้มีสัญญาอย่างนี้แลก็มีอยู่
Evaṁsaññīnampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
aññathattaṁ → Ph. -tatthaṁ. (pts note) | evaṁsaññīnampi → evaṁ saññīnampi (bjt) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁpi (th) | evaṁsaññīnampi → evaṁsaññīnaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้นสัตว์ ทั้งหลายผู้มีสัญญาอย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในสัญญานั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.เมื่อเบื่อหน่ายในสัญญานั้น ก็คลาย กำหนัดแม้ในสัญญาซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๗)
Etadaggaṁ, bhikkhave, bāhirakānaṁ diṭṭhigatānaṁ yadidaṁ ‘no cassaṁ, no ca me siyā, na bhavissāmi, na me bhavissatī’ti.
bhavissatīti → bhavissantīti (bj) | assaṁ → T. M7 c'assa. (pts note) | etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts) | bhavissatīti → bhavissatī ti (pts)บรรดาวาทะนอกศาสนา วาทะว่า ‘ถ้าเราจักไม่ได้มีแล้ว อัตภาพนี้ก็ไม่พึงมี แก่เรา ถ้าเราจักไม่มี ความกังวลอะไรจักไม่มีแก่เรา’ นี้เป็นเลิศ
Evaṁdiṭṭhino, bhikkhave, etaṁ pāṭikaṅkhaṁ:
etaṁ → T. evaṁ. (pts note) | pāṭikaṅkhaṁ → T. M6. M7 -khā. (pts note)บุคคลผู้มีวาทะ อย่างนี้ พึงหวังข้อนี้ได้ว่า
‘yā cāyaṁ bhave appaṭikulyatā, sā cassa na bhavissati;
appaṭikulyatā → appaṭikūlyatā (bj) | cāyaṁ → cāyaṁ tassa (sya-all) | tassa → ba. natthi (sya-all: yu.) | cāyaṁ → T. M6. M7 'va 'yaṁ; S. adds tassa. (pts note) | sā → omitted by T.; M6. M7 yā v'assa. (pts note) | bhavissati → Ph. bhavissa. (pts note) | cassa → assa (pts)ความที่ใจไม่ชอบในภพจักไม่มีแก่เขา
yā cāyaṁ bhavanirodhe pāṭikulyatā, sā cassa na bhavissatī’ti.
cāyaṁ → cāyaṁ tassa (sya-all) | pāṭikulyatā → paṭikulyatā (sya-all) | cāyaṁ → M7 vāhaṁ; S. adds tassa. (pts note) | pāṭikulyatā → T. M6. M7 -tāya; S. paṭi- (pts note) | bhavissatī → M. Ph. bhavissa. (pts note) | ti → omitted by M. Ph. T. M6. M7. (pts note) | yā cāyaṁ → yācāyaṁ (bjt) | cassa → assa (pts) | bhavissatīti → bhavissatī ti (pts)และความที่ใจชอบ ในความดับภพ จักไม่มีแก่เขา
Evaṁdiṭṭhinopi kho, bhikkhave, santi sattā.
evaṁdiṭṭhinopi → evaṁ diṭṭhinopi (bjt) | evaṁdiṭṭhinopi → evaṁdiṭṭhino pi (pts)สัตว์ทั้งหลายแม้ผู้มีวาทะอย่างนี้แลก็มีอยู่
Evaṁdiṭṭhīnampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
evaṁdiṭṭhīnampi → evaṁ diṭṭhinampi (bj) | aññathattaṁ → M. -tattaṁ; Ph. -tatthaṁ. (pts note) | evaṁdiṭṭhīnampi → evaṁ diṭṭhīnaṁpi (th) | evaṁdiṭṭhīnampi → evaṁdiṭṭhīnaṁ pi (pts) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้น สัตว์ทั้งหลายผู้มีวาทะอย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้ สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในวาทะนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.เมื่อเบื่อหน่ายในวาทะนั้น ก็ คลายกำหนัดในวาทะซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๘)
Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā paramatthavisuddhiṁ paññāpenti.
paramatthavisuddhiṁ paññāpenti → paramayakkhavisuddhiṁ paññapenti (sya-all)สมณพราหมณ์พวกหนึ่งบัญญัติความหมดจดในสัตว์ชั้นสูงสุดมีอยู่
Etadaggaṁ, bhikkhave, paramatthavisuddhiṁ paññapentānaṁ yadidaṁ sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṁ upasampajja viharati.
paññapentānaṁ → paññāpentānaṁ (bj, cck) | paramatthavisuddhiṁ → paramayakkhavisuddhiṁ (sya-all) | paññapentānaṁ yadidaṁ → paññāpentānaṁ yad idaṁ (pts) | paramatthavisuddhiṁ → T. M6. M7. S. paramayakkhavi- (pts note) | paññāpentānaṁ → M. M6. S. pañña- (pts note) | etadaggaṁ → etad aggaṁ (pts)บุคคลผู้ที่ ล่วงอากิญจัญญายตนฌานโดยประการทั้งปวง บรรลุเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน นี้เลิศกว่าสมณพราหมณ์ผู้บัญญัติความหมดจดในสัตว์ชั้นสูงสุด
Te tadabhiññāya tassa sacchikiriyāya dhammaṁ desenti.
tadabhiññāya → tad abhiññāya (pts)สมณพราหมณ์เหล่านั้น รู้ยิ่งแล้วซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ย่อมแสดงธรรมเพื่อทำให้แจ้งซึ่งเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น
Evaṁvādinopi kho, bhikkhave, santi sattā.
evaṁvādinopi → evaṁ vādinopi (bjt) | evaṁvādinopi → evaṁvādino pi (pts)สัตว์ทั้งหลายแม้ผู้มีวาทะอย่างนี้แลก็มีอยู่
Evaṁvādīnampi kho, bhikkhave, sattānaṁ attheva aññathattaṁ atthi vipariṇāmo.
evaṁvādīnampi → evaṁvadīnaṁ pi (pts) | aññathattaṁ → Ph. -tattaṁ . (pts note) | evaṁvādīnampi → evaṁ vādīnampi (bjt) | evaṁvādīnampi → evaṁvādīnaṁpi (th) | attheva → atth eva (pts)ถึงกระนั้น สัตว์ทั้งหลายผู้มีวาทะอย่างนี้ก็ยังมีความแปร มีความแปรผันไปได้
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako tasmimpi nibbindati.
tasmimpi → tasmiṁpi (th) | tasmimpi → tasmiṁ pi (pts)อริยสาวกผู้ได้ สดับ เห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น
Tasmiṁ nibbindanto agge virajjati, pageva hīnasmiṁ.
nibbindanto → T. M7 -ndo. (pts note)เมื่อ เบื่อหน่ายในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานนั้น ก็คลายกำหนัดในเนวสัญญานาสัญญายตนฌานซึ่งเป็นเลิศ ไม่จำเป็นต้องพูดถึงภาวะที่ด้อยกว่า (๙)
Santi, bhikkhave, eke samaṇabrāhmaṇā paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññāpenti.
paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ → paramadiṭṭhadhammanibbānavādā te paramadiṭṭhadhammaṁ nibbānaṁ (bj) | paññāpenti → paññapenti (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย สมณพราหมณ์พวกหนึ่งบัญญัตินิพพานอันยอดยิ่งในปัจจุบัน มีอยู่
Etadaggaṁ, bhikkhave, paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapentānaṁ yadidaṁ channaṁ phassāyatanānaṁ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṁ viditvā anupādā vimokkho.
paramadiṭṭhadhammanibbānaṁ paññapentānaṁ → paramadiṭṭhadhamma nibbānaṁ paññāpentānaṁ (bj) | atthaṅgamañca → atthagamañca (bj); aṭṭhaṅgamañca (sya-all) | paññapentānaṁ → paññāpentānaṁ (cck) | paññapentānaṁ yadidaṁ → paññāpentānaṁ yad idaṁ (pts) | aṭṭhaṅgamañ → T. M6. M7 atthago (pts note)ความหลุดพ้นแห่งจิตเพราะไม่ถือมั่น เพราะรู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และอุบายเครื่องสลัดผัสสายตนะ ๖ ประการ ตามความเป็นจริง นี้เลิศกว่าสมณพราหมณ์ผู้บัญญัตินิพพานอันยอดยิ่งในปัจจุบัน
Evaṁvādiṁ kho maṁ, bhikkhave, evamakkhāyiṁ eke samaṇabrāhmaṇā asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti:
Evaṁvādiṁ → Ph. T. M6. M7 -di. (pts note) | evamakkhāyiṁ → M. M6 -yi. (pts note) | abhūtena → M. Ph. -tā. (pts note) | na → Ph. puts na before kāmānaṁ. (pts note) | evaṁvādiṁ → evaṁ vādiṁ (bjt)สมณพราหมณ์พวกหนึ่งย่อม กล่าวตู่เราผู้มีวาทะอย่างนี้ ผู้กล่าวอย่างนี้ ด้วยคำไม่จริง คำเปล่า คำเท็จ คำไม่เป็น จริงว่า
‘samaṇo gotamo na kāmānaṁ pariññaṁ paññāpeti, na rūpānaṁ pariññaṁ paññāpeti, na vedanānaṁ pariññaṁ paññāpetī’ti.
paññāpeti → paññapeti (sya-all) | paññāpetīti → paññapetīti (sya-all) | paññāpetī → M. S. pañña-; Ph. paññā- and pañña- (pts note) | ti → omitted by Ph. (pts note) | paññāpetīti → paññāpetī ti (pts)‘พระสมณโคดมไม่บัญญัติการกำหนดรู้กาม รูป และเวทนาทั้งหลาย’
Kāmānañcāhaṁ, bhikkhave, pariññaṁ paññāpemi, rūpānañca pariññaṁ paññāpemi, vedanānañca pariññaṁ paññāpemi, diṭṭheva dhamme nicchāto nibbuto sītibhūto anupādā parinibbānaṁ paññāpemī”ti.
kāmānañcāhaṁ → kāmānaṁ kho ahaṁ (bj) | paññāpemi → paññapemi (sya-all) | paññāpemīti navamaṁ → paññapemīti (sya-all) | anupādā parinibbānaṁ paññāpemīti navamaṁ → anupādāparinibbānaṁ paññāpemī ti (pts) | cāhaṁ → T. M6. M7 kho 'haṁ. (pts note) | rūpānañ → M6 omits all from rūpānañ to diṭṭh'; eva. (pts note) | paññāpemī → M. S. pañña-; Ph. paññā- and pañña- (pts note) | kāmānañcāhaṁ → kāmānañ cāhaṁ (pts) | rūpānañca → rūpānañ ca (pts) | vedanānañca → ve danānañ ca (pts) | anupādā parinibbānaṁ paññāpemīti → anupādā-parinibbānaṁ paññāpemī (pts)ภิกษุ ทั้งหลาย เราบัญญัติการกำหนดรู้กาม รูป และเวทนาทั้งหลาย เป็นผู้ปราศจาก ตัณหาและมิจฉาทิฏฐิแล้ว ดับแล้ว เยือกเย็นแล้ว จึงบัญญัติอนุปาทาปรินิพพานใน ปัจจุบัน (๑๐)