Dutiyakosalasutta๓๐ ทุติยโกสลสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo uyyodhikā nivatto hoti vijitasaṅgāmo laddhādhippāyo.
pasenadi → pasenadī (bj) | uyyodhikā → uyyodhikāya (bj, sya-all, pts) | vijitasaṅgāmo → jitasaṅgāmo (sya-all) | uyyodhikāya → uyyodhikā (bj: machasaṁ) | Pasenadi → M. Ph. -dī throughout. (pts note) | uyyodhikāya → M. -kā. (pts note) | vijitasaṅgāmo → S. jita- (pts note)สมัยนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จกลับจากการรบ ทรงชนะสงครามมาสมพระราชประสงค์แล้ว
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena ārāmo tena pāyāsi.
yena ārāmo → yenārāmo (sya-all, pts) | atha kho → athakho (th)ได้เสด็จไปยังอาราม โดยพระราชยาน เท่าที่ยานจะไปได้
Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṁ pāvisi.
paccorohitvā → paccārohitvā (bj) | gantvā → Ph. yānenāg- (pts note) | yānassa bhūmi → yānassabhūmi (bjt) | pattikova → pattiko va (pts)เสด็จลงจากพระราชยานแล้ว เสด็จไปด้วยพระบาทเข้าไปยังอาราม
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti.
bhikkhū → bhikkhu (bj)สมัยนั้น ภิกษุหลายรูปเดินจงกรมอยู่ที่กลางแจ้ง
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca:
pasenadi → pasenadī (bj) | bhikkhū → bhikkhu (bj) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จ เข้าไปหาภิกษุเหล่านั้นแล้วตรัสถามว่า
“kahaṁ nu kho, bhante, bhagavā etarahi viharati arahaṁ sammāsambuddho.
kahaṁ → T. kathan. (pts note) | kahaṁ nu → kahannu (bjt) | sammāsambuddho → sammā sambuddho (bjt)“พระคุณเจ้าผู้เจริญ บัดนี้ พระผู้มีพระภาค
Dassanakāmā hi mayaṁ, bhante, taṁ bhagavantaṁ arahantaṁ sammāsambuddhan”ti.
taṁ → (sya-all) | taṁ → T. M7 te; omitted by M. Ph. S. (pts note) | sammāsambuddhanti → sammāsambuddhan ti (pts)อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ ที่ไหนหนอ โยมประสงค์จะเฝ้าพระองค์”
“Eso, mahārāja, vihāro saṁvutadvāro. Tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno ālindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭehi; vivarissati te bhagavā dvāran”ti.
aggaḷaṁ → aggalaṁ (bj) | ālindaṁ → āḷindaṁ (sya-all) | vihāro → T. M6. M7 antovihāro. (pts note) | aggaḷaṁ → T. M6. M7 aggalaṁ always. (pts note) | dvāranti → dvāran ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นถวายพระพรว่า “ขอมหาบพิตรจงเงียบเสียงเสด็จเข้าไปยังพระ วิหารหลังนี้ซึ่งมีประตูปิดสนิทดีแล้ว อย่าทรงรีบด่วน เสด็จเข้าไปยังระเบียง ทรง กระแอม แล้วทรงใช้ปลายพระนขาเคาะบานประตูนิดหน่อยเถิด พระผู้มีพระภาคจัก ทรงเปิดประตู”
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena so vihāro saṁvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno ālindaṁ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṁ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṁ.
pasenadi → pasenadī (bj) | aggaḷaṁ → aggalaṁ (bj) | vivari → vivarī (bj) | ālindaṁ → āḷindaṁ (sya-all) | ākoṭesi → ākotesi (pts) | Pasenadi → T. Pasenādi repeatedly. (pts note) | ālindaṁ → M. S. āḷ-; Ph. āl- and āḷ- (pts note) | ākotesi → M. -ti. (pts note) | atha kho → athakho (th)พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทรงเงียบเสียงเสด็จเข้าไปยังพระวิหารหลังนั้นซึ่งมี ประตูปิดสนิทดีแล้ว มิได้ทรงรีบด่วน เสด็จเข้าไปยังระเบียง ทรงกระแอมแล้วใช้ ปลายพระนขาเคาะบานประตูนิดหน่อย พระผู้มีพระภาคทรงเปิดประตูรับ
Atha kho rājā pasenadi kosalo vihāraṁ pavisitvā bhagavato pādesu sirasā nipatitvā bhagavato pādāni mukhena ca paricumbati pāṇīhi ca parisambāhati nāmañca sāveti:
vihāraṁ → omitted by M. Ph. (pts note) | nāmañca → nāmaṁ ca (bjt) | atha kho → athakho (th) | nāmañca → nāmañ ca (pts)พระเจ้า ปเสนทิโกศลจึงเสด็จเข้าไปยังพระวิหาร ซบพระเศียรลงที่พระยุคลบาทของพระผู้มี พระภาคแล้วจุมพิตพระยุคลบาทของพระผู้มีพระภาคด้วยพระโอษฐ์ ทรงนวดด้วย พระหัตถ์ทั้งสอง และทรงประกาศพระนามว่า
“rājāhaṁ, bhante, pasenadi kosalo;
pasenadi → pasenadī (bj)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉัน คือพระเจ้าปเสนทิโกศล
rājāhaṁ, bhante, pasenadi kosalo”ti.
pasenadi → pasenadī (bj) | kosaloti → kosalo ti (pts)หม่อมฉัน คือพระเจ้าปเสนทิโกศล”
“Kaṁ pana tvaṁ, mahārāja, atthavasaṁ sampassamāno imasmiṁ sarīre evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karosi, mettūpahāraṁ upadaṁsesī”ti?
paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ upadaṁsesīti → mettupahāraṁ upadaṁsesī ti (pts) | sampassamāno → T. samph- always; M6. M7 nearly always. (pts note) | paramanipaccākāraṁ → M. Ph. S. -nipaccakāraṁ always. (pts note) | mettupahāraṁ → Ph. mittu- throughout. (pts note) | kaṁ pana → kampana (bjt, th) | kaṁ → kam (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “มหาบพิตร พระองค์ทรงเห็นอำนาจประโยชน์ อะไรเล่า จึงทรงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่นนี้ในสรีระนี้”
“Kataññutaṁ kho ahaṁ, bhante, kataveditaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts)พระเจ้าปเสนทิโกศลกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นความ กตัญญูกตเวที จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่ง เช่นนี้ในพระผู้มี พระภาคเพราะ
Bhagavā hi, bhante, bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya bahuno janassa ariye ñāye patiṭṭhāpitā yadidaṁ kalyāṇadhammatāya kusaladhammatāya.
bahuno janassa ariye ñāye → bahujanahitāya ariyañāye (sya-all) | hi → T. M6. M7 add me. (pts note) | janassa → S. bahujanahitāya; T. bahujanano janatā (sic); M6 bahujano janatā; M7 bahuno janatā. (pts note) | ñāye → T. M7 kāye. (pts note) | bahuno janassa → bahunojanassa (bjt) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)๑. พระผู้มีพระภาคทรงปฏิบัติเพื่อประโยชน์ เพื่อความสุข เพื่อเกื้อกูลแก่ คนหมู่มาก ทรงให้คนหมู่มากดำรงอยู่ในอริยญายธรรม คือความเป็นผู้ มีกัลยาณธรรม ความเป็นผู้มีกุศลธรรม
Yampi, bhante, bhagavā bahujanahitāya paṭipanno bahujanasukhāya bahuno janassa ariye ñāye patiṭṭhāpitā yadidaṁ kalyāṇadhammatāya kusaladhammatāya, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
bhagavati → bhagavatī (bj) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (bj, pts) | bahuno janassa ariye ñāye → bahujanahitāya ariyañāye (sya-all) | idampi → imam pi (pts) | janassa → S. bahujanahitāya; T. bahujaṇatā; M6 bahujano janatā; M7 bahujanatā. (pts note) | ariye → S. ariya- (pts note) | ñāye → T. M7 kāye; omitted by M. (pts note) | imam → M. Ph. M6. S. idam; T. yam. (pts note) | sampassamāno → M. samph- (pts note) | yampi → yam pi (pts) | yadidaṁ → yad idaṁ (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อม ฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตา อย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā sīlavā vuddhasīlo ariyasīlo kusalasīlo kusalasīlena samannāgato.
vuddhasīlo → buddhasīlo (sya-all, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๒. พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้มีศีล มีศีลอันเจริญ มีศีลอันประเสริฐ มีศีลอัน เป็นกุศล ทรงเป็นผู้ประกอบด้วยกุศล
Yampi, bhante, bhagavā sīlavā vuddhasīlo ariyasīlo kusalasīlo kusalasīlena samannāgato, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (bj, pts) | vuddhasīlo → buddhasīlo (sya-all, pts) | kusalasīlo → Ph. -sīlī; omitted by M. (pts note) | samannāgato → omitted by Ph. (pts note) | imam → M. M7. S. idam. (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉัน เห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่ง เช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā dīgharattaṁ āraññiko, araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati.
āraññiko araññavanapatthāni → āraññako araññe vanapatthāni (bj) | āraññiko → āraññako (sya-all, pts) | āraññako → M. Ph. T. ar-; M6 adds 'va. (pts note) | araññavanapatthāni → M. Ph. -pattāni; T. M6. M7 āraññake (M6 āraññe) vanapatthāni. (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๓. พระผู้มีพระภาคทรงถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ทรงอยู่อาศัยเสนาสนะอัน สงัดซึ่งตั้งอยู่ในแนวป่าตลอดกาลนาน
Yampi, bhante, bhagavā dīgharattaṁ āraññiko, araññavanapatthāni pantāni senāsanāni paṭisevati, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
āraññiko araññavanapatthāni → āraññako araññe vanapatthāni (bj) | idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (bj, pts) | āraññiko → āraññako (sya-all, pts) | āraññako → M. Ph. M6 ar-. (pts note) | araññavanapatthāni → M. Ph. -pattāni; T. M7 āraññe (M6 araññe) vanapattāni (M6. M7 -patthāni). (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉัน เห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่าง ยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena.
itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena → itarītaracīvara piṇḍapātasayanāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena (bj) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๔. พระผู้มีพระภาคทรงสันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ และคิลานปัจจัยเภสัชชบริขารตามแต่จะได้
Yampi, bhante, bhagavā santuṭṭho itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
itarītaracīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena idampi → itarītaracīvarapiṇḍapātasayanāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārena imampi (bj) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (bj, pts) | idampi → imam pi (pts) | yampi → yam pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็น อำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่น นี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa.
caparaṁ → ca paraṁ (pts)๕. พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ควรแก่ของที่เขานำมาถวาย ควรแก่การต้อนรับ ควรแก่ทักษิณา ควรแก่การทำอัญชลี เป็นนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก
Yampi, bhante, bhagavā āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
pāhuneyyo dakkhiṇeyyo → pāhuneyyā dakkhiṇeyyā (bj) | idampi → imampi (bj, pts) | bhante → bhanto (bj) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | imam → M. T. S. idam. (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความ นอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā, seyyathidaṁ—appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṁsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā, evarūpāya kathāya nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
evarūpāya → evarūpiyā (bj, pts) | cetovivaraṇasappāyā seyyathidaṁ → cetovicaraṇasappāyā seyyathīdaṁ (sya-all) | evarūpiyā → M. S. -rūpāya. (pts note) | vīriyārambhakathā → viriyārambhakathā (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๖. พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ได้กถาเป็นเครื่องขัดเกลาอย่างยิ่ง เป็น สัปปายะแห่งความเป็นไปของจิต คือ อัปปิจฉกถา(เรื่องความมักน้อย) สันตุฏฐิกถา(เรื่องความสันโดษ) ปวิเวกกถา(เรื่องความสงัด) อสังสัคคกถา(เรื่องความไม่คลุกคลี) วิริยารัมภกถา(เรื่องการปรารภความเพียร) สีลกถา(เรื่องศีล) สมาธิกถา(เรื่องสมาธิ) ปัญญากถา(เรื่องปัญญา) วิมุตติกถา(เรื่องวิมุตติ) วิมุตติญาณทัสสนกถา(เรื่องความรู้ความเห็นใน วิมุตติ) ตามความปรารถนา ได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Yampi, bhante, bhagavā yāyaṁ kathā abhisallekhikā cetovivaraṇasappāyā, seyyathidaṁ—appicchakathā …pe… vimuttiñāṇadassanakathā, evarūpāya kathāya nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
evarūpāya → evarūpiyā (bj, pts) | idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → parama nipaccākāraṁ (bj, pts) | cetovivaraṇasappāyā seyyathidaṁ → cetovicaraṇasappāyā seyyathīdaṁ (sya-all) | akicchalābhī → (sya-all, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | cetovicaraṇasappāyā → ba. vivaraṇasappāyā (sya-all: yu.) | abhisallekhikā → Ph. abhisaṁle- (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | imam → M. S. idam. (pts note) | sampassamāno → T. samph- (pts note) | cetovivaraṇasappāyā seyyathidaṁ → ceto vivaraṇasappāyā seyyathīdaṁ (bjt) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (pts)ข้าแต่พระ องค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อม ประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī.
jhānānaṁ → (sya-all) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | catunnaṁ → ba. etthantare jhānānanti atthi (sya-all: yu.) | abhicetasikānaṁ → S. ābhi- (pts note) | caparaṁ → ca paraṁ (pts)๗. พระผู้มีพระภาคทรงเป็นผู้ได้ฌาน ๔ อันมีในจิตยิ่ง ซึ่งเป็นเครื่องอยู่เป็น สุขในปัจจุบันตามความปรารถนาได้โดยไม่ยาก ได้โดยไม่ลำบาก
Yampi, bhante, bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ ābhicetasikānaṁ diṭṭhadhammasukhavihārānaṁ nikāmalābhī akicchalābhī akasiralābhī, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → parama nipaccākāraṁ (bj, pts) | bhagavati → bhagavato (sya-all) | ābhicetasikānaṁ → abhicetasikānaṁ (pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | abhicetasikānaṁ → S. ābhi- (pts note) | imam → M. S. idam; Ph. idam corr. to imam. (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (pts)ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อม ประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṁsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi saṁvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṁvaṭṭavivaṭṭakappe: ‘amutrāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto amutra udapādiṁ; tatrāpāsiṁ evaṁnāmo evaṅgotto evaṁvaṇṇo evamāhāro evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. Iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati.
cattālīsampi → cattārīsampi (bj); cattāḷīsampi (sya-all, pts) | idhūpapannoti → idhuppannoti (sya-all); idh upapanno ti (pts) | vīsam → T. M6. M7 vīsatim. (pts note) | cattāḷīsam → T. M6. M7 -rīsam. (pts note) | udapādiṁ → T. amutrāsiṁ uppādiṁ. (pts note) | evaṅgotto → evaṁgotto (my, th, ms2005, pts) | seyyathidaṁ ekampi jātiṁ → seyyathīdaṁ ekampijātiṁ (bjt) | evaṁnāmo evaṅgotto → evannāmo evaṁgotto (bjt) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁ sukhadukkhapaṭisaṁvedī (bjt) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (th) | evaṁsukhadukkhappaṭisaṁvedī → evaṁsukhadukkhapaṭisaṁvedī (th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | tissopi → tisso pi (pts) | catassopi → catasso pi (pts) | pañcapi → pañca pi (pts) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsam pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattālīsampi → cattāḷīsam pi (pts) | paññāsampi → paññāsam pi (pts) | jātisatampi jātisahassampi jātisatasahassampi anekepi → jātisatam pi jātisahassam pi jātisatasahassam pi aneke pi (pts) | anekepi → aneke pi (pts) | sauddesaṁ → sa-uddesaṁ (pts)๘. พระผู้มีพระภาคทรงระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ คือ ๑ ชาติบ้าง ๒ ชาติบ้าง ๓ ชาติบ้าง ๔ ชาติบ้าง ๕ ชาติบ้าง ๑๐ ชาติบ้าง ๒๐ ชาติบ้าง ๓๐ ชาติบ้าง ๔๐ ชาติบ้าง ๕๐ ชาติบ้าง ๑๐๐ ชาติบ้าง ๑,๐๐๐ ชาติบ้าง ๑๐๐,๐๐๐ ชาติบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดวิวัฏฏกัปเป็นอันมากบ้าง ตลอดสังวัฏฏกัปและวิวัฏกัปเป็นอันมาก บ้างว่า ‘ในภพโน้น เรามีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นก็ไปเกิดในภพโน้น แม้ในภพนั้น เราก็มีชื่ออย่างนั้น มีตระกูล มีวรรณะ มีอาหาร เสวยสุขทุกข์ และมีอายุอย่างนั้น ๆ จุติจากภพนั้นแล้วจึงมาเกิดในภพนี้’ พระองค์ทรง ระลึกชาติก่อนได้หลายชาติ พร้อมทั้งลักษณะทั่วไปและชีวประวัติอย่างนี้
Yampi, bhante, bhagavā anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, seyyathidaṁ—ekampi jātiṁ dvepi jātiyo …pe… iti sākāraṁ sauddesaṁ anekavihitaṁ pubbenivāsaṁ anussarati, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | pe → M. la: Ph. pa. (pts note) | sauddesaṁ → T. vu- (pts note) | imam → M. M7. S. idam. (pts note) | sampassamāno → T. samph- (pts note) | seyyathidaṁ → seyyathīdaṁ (bjt, th) | yampi → yam pi (pts) | seyyathidaṁ ekampi → seyyathīdaṁ ekam pi (pts) | dvepi → dve pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความ นอบน้อมประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเห็นปานนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe, sugate duggate yathākammūpage satte pajānāti: ‘ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṁ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ nirayaṁ upapannā; ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṁ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā, te kāyassa bhedā paraṁ maraṇā sugatiṁ saggaṁ lokaṁ upapannā’ti, iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passati …pe… yathākammūpage satte pajānāti.
upapajjamāne → uppajjamāne (bj) | yathākammūpage → yathākammupage (sya-all, pts) | sugate → (pts) | atikkantamānusakena → M. Ph. -mānussakena. (pts note) | upapajjamāne → T. M6. M7 uppajj- (pts note) | vata → T. vā pana. (pts note) | vacīduccaritena → T. M6. M7 vacī || pe || ariyānaṁ. (pts note) | vacīsucaritena → T. M6. M7 vacī (pts note) | upapannā → T. M6. M7 uppannā. (pts note) | passati → M. continues: pa || yathā- (pts note) | upapajjamāne → T. M6. M7 uppajj- (pts note) | yathākammūpage → yathā kammūpage (bjt) | vata bhonto → vatabhonto (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th, pts) | vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā → vacī mano (bjt) | pe → spelled out in full (bjt, th, pts) | caparaṁ → ca paraṁ (pts) | upapannāti → upapannā ti (pts)๙. พระผู้มีพระภาคทรงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งามและไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดีด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ทรงรู้ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมว่า “หมู่สัตว์ที่ประกอบกายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นผิด และชักชวน ผู้อื่นให้ทำตามความเห็นผิด พวกเขาหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในอบาย ทุคติ วินิบาต นรก แต่หมู่สัตว์ที่ประกอบกายสุจริต วจีสุจริต และมโนสุจริต ไม่กล่าวร้ายพระอริยะ มีความเห็นชอบ และชักชวนผู้อื่นให้ทำ ตามความเห็นชอบ พวกเขาหลังจากตายแล้วจะไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ พระองค์ทรงเห็นหมู่สัตว์ผู้กำลังจุติ กำลังเกิด ทั้งชั้นต่ำและชั้นสูง งาม และไม่งาม เกิดดีและเกิดไม่ดีด้วยตาทิพย์อันบริสุทธิ์เหนือมนุษย์ ทรงรู้ ชัดถึงหมู่สัตว์ผู้เป็นไปตามกรรมอย่างนี้
Yampi, bhante, bhagavā dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena …pe… yathākammūpage satte pajānāti, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
idampi → imampi (bj, pts) | evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ → eva rūpaṁ paramanipaccākāraṁ (bj) | yathākammūpage → yathākammupage (sya-all) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (pts) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | atikkantamānusakena → M. Ph. -mānussakena. (pts note) | sampassamāno → T. samph- (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่พระองค์เจริญ หม่อมฉัน เห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อมประกอบด้วยเมตตา อย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Puna caparaṁ, bhante, bhagavā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati.
caparaṁ → ca paraṁ (pts) | diṭṭheva → diṭṭh eva (pts)๑๐. พระผู้มีพระภาคทรงทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะ เพราะอาสวะสิ้นไป ด้วยปัญญาอันยิ่งเองเข้าถึงอยู่ในปัจจุบัน
Yampi, bhante, bhagavā āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ …pe… sacchikatvā upasampajja viharati, idampi kho ahaṁ, bhante, atthavasaṁ sampassamāno bhagavati evarūpaṁ paramanipaccakāraṁ karomi, mettūpahāraṁ upadaṁsemi.
anāsavaṁ cetovimuttiṁ → (bj, pts) | idampi → imampi (bj, pts) | paramanipaccakāraṁ → paramanipaccākāraṁ (bj, pts) | cetovimuttiṁ → cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ (sya-all) | mettūpahāraṁ → mettupahāraṁ (pts) | khayā → M. Ph. S. add anāsavaṁ ceto-; S. adds also paññā- (pts note) | pe → M. la; Ph. pa. (pts note) | imam → M. S. idam. (pts note) | sampassamāno → M. T. samph- (pts note) | yampi → yam pi (pts) | idampi → imam pi (pts)ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันเห็นอำนาจประโยชน์นี้ จึงทำความนอบน้อม ประกอบด้วยเมตตาอย่างยิ่งเช่นนี้ในพระผู้มีพระภาค
Handa ca dāni mayaṁ, bhante, gacchāma.
handa ca dāni → handadāni (bj, sya-all) | ca → (pts) | Handa → M6. M7 add ca. (pts note)ถ้าอย่างนั้น บัดนี้ หม่อมฉันขอทูลลากลับเพราะ
Bahukiccā mayaṁ bahukaraṇīyā”ti.
bahukaraṇīyāti → bahukaraṇīyā ti (pts)มีกิจ มีหน้าที่ที่จะต้องทำ อีกมาก พระพุทธเจ้าข้า”
“Yassadāni tvaṁ, mahārāja, kālaṁ maññasī”ti.
yassadāni → yassa dāni (my, pts) | maññasīti → maññasī ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ขอพระองค์จงทรงกำหนดเวลาที่สมควร ณ บัดนี้เถิด มหาบพิตร”
Atha kho rājā pasenadi kosalo uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmīti.
pakkāmīti dasamaṁ → pakkāmī ti (bj) | atha kho → athakho (th)ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จลุกขึ้นจากพระราชอาสน์ ถวายอภิวาท พระผู้มีพระภาค ทรงทำประทักษิณแล้วเสด็จกลับไป
Dasamaṁ.ทุติยโกสลสูตรที่ ๑๐ จบ
Mahāvaggo tatiyo.
+ → tatruddānaṁ (bjt)
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Sīhādhivutti kāyena, cundena kasiṇena ca;
sīhādhivutti kāyena → tatruddānaṁ sīhādhivuttikāyena (bj) | sīhādhivutti kāyena cundena → sīhādhimuttikāyena cundo (sya-all) | Sīhādhimuttikāyena → M6. M7 Sīhāvi-; T. Sīhavi- (pts note) cundena → S. Cundo; T. M6 Puno (sic); M6 Punne ca. (pts note) | kasiṇena → T. na; M6 na satte; M7 na ca ta satte. (pts note)๑. สีหนาทสูตร ๒. อธิมุตติปทสูตร ๓. กายสูตร ๔. มหาจุนทสูตร ๕. กสิณสูตร Kāḷī ca dve mahāpañhā, kosalehi pare duveti.
ca → (bj) | mahāpañhā → mahāpaññā (bj) | kāḷī ca → kālī (sya-all); kāli (pts) | Kāli → T. M6 Kāla; M7 Kālaṁ. (pts note) | dve → omitted by T. M6. M7. (pts note) | mahāpañhā → T. M7 -paṁñe; M6 -paṁña. (pts note) pare duveti → apare dveti (sya-all) | Kosalehi → T. M6. M7 -lena. (pts note) | pare → S. apare; T. M6. M7 te. (pts note) | duve → S. dve; T. M6. M7 dasā. (pts note) | duveti → duve ti (pts)๖. กาลีสูตร ๗. ปฐมมหาปัญหาสูตร ๘. ทุติยมหาปัญหาสูตร ๙. ปฐมโกสลสูตร ๑๐. ทุติยโกสลสูตร