ParihānasuttaDecline
Tatra kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputto → sārīputto (sya-all) | + → sāvatthi (bjt)There Sāriputta addressed the mendicants:
“āvuso bhikkhave”ti.
bhikkhave”ti → bhikkhavoti (bj, sya-all, pts1ed) | bhikkhaveti → bhikkhavoti (bj, sya-all) | bhikkhaveti āvusoti → bhikkhavo ti āvuso ti (pts) | bhikkhave’’ti → bhikkhavoti (cck: sī. syā.) | bhikkhavo → M. -ve. (pts note)“Reverends, mendicants!”
“Āvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | āvusoti → āvuso ti (pts)“Reverend,” they replied.
Āyasmā sāriputto etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)Sāriputta said this:
“‘Parihānadhammo puggalo, parihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati.
puggaloti āvuso vuccati aparihānadhammo → (pts)“Reverends, they speak of an individual liable to decline,
‘Aparihānadhammo puggalo, aparihānadhammo puggalo’ti, āvuso, vuccati.
aparihānadhammo puggaloti → ti (pts) | vuccati → M. Ph. add aparihānadhammo puggalo apari- puggalo ti āvuso vuccati. (pts note)and one not liable to decline.
Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā, kittāvatā ca pana aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā”ti?
ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | ca pana → capana (th) | bhagavatāti → bhagavatā ti (pts)But how did the Buddha define an individual liable to decline, and one not liable to decline?”
“Dūratopi kho mayaṁ, āvuso, āgacchāma āyasmato sāriputtassa santike etassa bhāsitassa atthamaññātuṁ.
āgacchāma → āgaccheyyāma (bj, sya-all, pts) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | santike → santikaṁ (pts) | āgaccheyyāma → Ph. āgacchāma. (pts note) | santikaṁ → M. Ph. S. -ke. (pts note) | dūratopi → dūrato pi (pts) | atthamaññātuṁ → attham aññātuṁ (pts)“Reverend, we would travel a long way to learn the meaning of this statement in the presence of Venerable Sāriputta.
Sādhu vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ paṭibhātu etassa bhāsitassa attho.
vatāyasmantaṁyeva sāriputtaṁ → vatāyasmantaṁ yeva sārīputtaṁ (sya-all) | vatāyasmantaṁ → T. M6. M7 panāy- (pts note) | sādhu vatāyasmantaṁyeva → sādhuvatāyasmantaṁ yeva (bjt)May Venerable Sāriputta himself please clarify the meaning of this.
Āyasmato sāriputtassa sutvā bhikkhū dhāressantī”ti.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | dhāressantīti → dhāressantī ti (pts)The mendicants will listen and remember it.”
“Tenahāvuso, suṇātha, sādhukaṁ manasi karotha, bhāsissāmī”ti.
āvuso → T. M7 tenāvuso. (pts note) | manasi karotha → manasikarotha (bjt, th) | tenahāvuso → tena h āvuso (pts) | manasi karotha bhāsissāmīti → manasikarotha bhāsissāmī ti (pts)“Then listen and apply your mind well, I will speak.”
“Evamāvuso”ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṁ.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | sāriputtassa → sārīputtassa (sya-all) | evamāvusoti → evaṁ āvuso ti (pts)“Yes, reverend,” they replied.
Āyasmā sāriputto etadavoca:
sāriputto → sārīputto (sya-all) | etadavoca → etad avoca (pts)Sāriputta said this:
“Kittāvatā nu kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā?“How did the Buddha define an individual liable to decline?
Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṁ na suṇāti, sutā cassa dhammā sammosaṁ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa na samudācaranti, aviññātañceva na vijānāti.
sammosaṁ → sammohaṁ (bj, sya-all) | asamphuṭṭhapubbā → samphuṭṭhapubbā (bj, sya-all, pts) | aviññātañceva → aviññātañca (bj, sya-all) | assutañ → M. Ph. asu- always. (pts note) | assa → T. sutāssa. (pts note) | sammosaṁ → Ph. T. M6. M7. S. -haṁ. (pts note) | pubbe → M6 pubb'; eva. (pts note) | ca → M. S. c'assa. (pts note) | assutañceva → assutañ eva (pts) | aviññātañceva → aviññātañ ca (pts)It’s when a mendicant doesn’t get to hear a teaching they haven’t heard before. They forget those teachings they have heard. They don’t keep exercising the teachings with which they are already familiar. And they don’t come to understand what they haven’t understood before.
Ettāvatā kho, āvuso, parihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.That’s how the Buddha defined an individual liable to decline.
Kittāvatā ca panāvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā?
ca → M. nu. (pts note) | panāvuso → M. kho; omitted by Ph. (pts note)And how did the Buddha define an individual not liable to decline?
Idhāvuso, bhikkhu assutañceva dhammaṁ suṇāti, sutā cassa dhammā na sammosaṁ gacchanti, ye cassa dhammā pubbe cetaso asamphuṭṭhapubbā te cassa samudācaranti, aviññātañceva vijānāti.
sammosaṁ → sammohaṁ (bj, sya-all) | asamphuṭṭhapubbā → samphuṭṭhapubbā (bj, sya-all, pts) | aviññātañceva → aviññātañca (bj, sya-all) | sammosaṁ → M7. S. -haṁ. (pts note) | samphuṭṭhapubbā → Ph. asaṁmuṭṭha- (pts note) | ca → M. Ph. S. c'assa. (pts note) | ca → M. Ph. c'eva; M7 ce. (pts note) | assutañceva → assutañ eva (pts) | cassa → assa (pts) | aviññātañceva → aviññātañ ca (pts)It’s when a mendicant gets to hear a teaching they haven’t heard before. They remember those teachings they have heard. They keep exercising the teachings with which they are already familiar. And they come to understand what they haven’t understood before.
Ettāvatā kho, āvuso, aparihānadhammo puggalo vutto bhagavatā.
āvuso → Ph. continues: sacittapariyāyakusalo hoti? Seyyathā pi and so on. (pts note)That’s how the Buddha defined an individual not liable to decline.
No ce, āvuso, bhikkhu paracittapariyāyakusalo hoti, atha ‘sacittapariyāyakusalo bhavissāmī’ti—
sacittapariyāyakusalo bhavissāmīti → sacittapariyāyakusalā bhavissāmāti (sya-all) | sacittapariyāyakusalo → Ph. S. -lā. (pts note) | bhavissāmī → Ph. M6. S. -mā. (pts note) | paracittapariyāyakusalo → paracittapariyāya kusalo (bjt) | sacittapariyāyakusalo bhavissāmīti → sacittapariyāya kusalo bhavissāmī ti evaṁ (bjt) | bhavissāmīti → bhavissāmī ti evaṁ (pts)If a mendicant isn’t skilled in encompassing another’s mind, then they should train themselves: ‘I will be skilled in encompassing my own mind.’
evañhi vo, āvuso, sikkhitabbaṁ.
evañhi → hi (bjt, pts)
Kathañcāvuso, bhikkhu sacittapariyāyakusalo hoti?
sacittapariyāyakusalo → sacittapariyāya kusalo (bjt) | kathañcāvuso → kathañ cāvuso (pts)And how is a mendicant skilled in encompassing their own mind?
Seyyathāpi, āvuso, itthī vā puriso vā daharo yuvā maṇḍanakajātiko ādāse vā parisuddhe pariyodāte acche vā udapatte sakaṁ mukhanimittaṁ paccavekkhamāno sace tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tasseva rajassa vā aṅgaṇassa vā pahānāya vāyamati.
paccavekkhamāno → paccacavekkhamāno (bj) | tasseva → tassa (bj) | udapatte → udakapatte (sya-all) | itthī → itthi (pts) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanakajātiyo (pts) | maṇḍanakajātiyo → M. Ph. S. -ko. (pts note) | udapatte → S. udaka- (pts note) | aṅgaṇassa → T. M6. M7 aṅganassa. (pts note) | maṇḍanakajātiko → maṇḍanaka jātiko (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | tasseva → tass eva (pts)Suppose there was a woman or man who was young, youthful, and fond of adornments, and they check their own reflection in a clean bright mirror or a clear bowl of water. If they see any dirt or blemish there, they’d try to remove it.
No ce tattha passati rajaṁ vā aṅgaṇaṁ vā, tenevattamano hoti paripuṇṇasaṅkappo:
aṅgaṇaṁ → T. M6. M7 aṅganaṁ. (pts note) | attamano → Ph. tena c'atto (pts note) | paripuṇṇasaṅkappo → paripuṇṇasaṁkappo (bjt) | tenevattamano → ten ev attamano (pts)But if they don’t see any dirt or blemish there, they’re happy with that, as they’ve got all they wished for:
‘lābhā vata me, parisuddhaṁ vata me’ti.
meti → me ti (pts)‘How fortunate that I’m clean!’
Evameva kho, āvuso, bhikkhuno paccavekkhaṇā bahukārā hoti kusalesu dhammesu:
paccavekkhaṇā → paccavekkhanā (bj, pts) | bhikkhuno → M. Ph. bhikkhu. (pts note) | paccavekkhanā → S. -ṇā; M. Ph. -māno. (pts note) | bahukārā → M. Ph. -ro. (pts note) | evameva → evam eva (pts)In the same way, checking is very helpful for a mendicant’s skillful qualities.
‘anabhijjhālu nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, abyāpannacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, vigatathinamiddho nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, anuddhato nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, tiṇṇavicikiccho nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, akkodhano nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, asaṅkiliṭṭhacitto nu kho bahulaṁ viharāmi, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṁ dhammapāmojjassa, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi ajjhattaṁ cetosamathassa, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no, lābhī nu khomhi adhipaññādhammavipassanāya, saṁvijjati nu kho me eso dhammo udāhu no’ti.
anabhijjhālu → anabhijjhālū (bj) | vigatathinamiddho nu kho → vigatathīnamiddho (bj) | dhammapāmojjassa → dhammapāmujjassa (bj, sya-all, pts) | no → noti (sya-all) | no vigatathinamiddho → noti vigatathīnamiddho (sya-all) | vigatathinamiddho → vigatathīnamiddho (pts) | no → M6. S. add ti, and so throughout after no. (pts note) | avyāpannacitto → T. avya- (pts note) | akkodhano → M. Ph. ako- (pts note) | asaṅkiliṭṭhacitto → asaṁkiliṭṭhacitto (my, bjt, ms2005, pts) | cetosamathassa → ceto samathassa (bjt) | adhipaññādhammavipassanāya → adhipaññā dhammavipassanāya (bjt) | no asaṅkiliṭṭhacitto → noti asaṁkiliṭṭhacitto (th) | khomhi → kho mhi (pts) | noti → no ti (pts)‘Is contentment often found in me or not? Is good will often found in me or not? Is freedom from dullness and drowsiness often found in me or not? Is calm often found in me or not? Is confidence often found in me or not? Is love often found in me or not? Is purity of mind often found in me or not? Is internal joy with the teaching found in me or not? Is internal serenity of heart found in me or not? Is the higher wisdom of discernment of principles found in me or not?’
Sace pana, āvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesaṁyeva imesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
pana → (bj, pts) | tenāvuso → tenahāvuso (bj) | pana āvuso → panāvuso (sya-all) | ussoḷhī → ussoḷhi (pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | āvuso → M. pana āv-; Ph. S. panāvuso. (pts note) | kusale → T. M7 -lesu. (pts note) | dhamme → T. M7 dhammesu. (pts note) | sabbepime → sabbepi me (bjt) | sabbesaṁyeva → sabbesaññeva (bjt) | sabbepime → sabbepīme (th) | sabbepime → sabbe pi me (pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)Suppose a mendicant, while checking, doesn’t see any of these skillful qualities in themselves. In order to get them they should apply extraordinary enthusiasm, effort, zeal, vigor, perseverance, mindfulness, and situational awareness.
Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Suppose your clothes or head were on fire. In order to extinguish it, you’d apply extraordinary enthusiasm, effort, zeal, vigor, perseverance, mindfulness, and situational awareness.
Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya.
tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)
Evamevaṁ kho, āvuso, tena bhikkhunā sabbesaṁyeva kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
sabbesaṁyeva → sabbesaññeva imesaṁ (bj, sya-all) | ussoḷhī → ussoḷhi (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | sabbesaṁyeva → sabbesaṁ yeva imesaṁ (pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)In the same way, they should apply extraordinary enthusiasm to get those skillful qualities …
Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno ekacce kusale dhamme attani samanupassati, ekacce kusale dhamme attani na samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
ussoḷhī → ussoḷhi (sya-all, pts) | appaṭivānī → appaṭivāni (pts) | + → asampajaññañ (pts)Suppose a mendicant, while checking, sees some of these skillful qualities in themselves, but doesn’t see others. Grounded on the skillful qualities they see, they should apply extraordinary enthusiasm, effort, zeal, vigor, perseverance, mindfulness, and situational awareness in order to get the skillful qualities they don’t see.
Seyyathāpi, āvuso, ādittacelo vā ādittasīso vā.
seyyathāpi → seyyathā pi (pts)Suppose your clothes or head were on fire. In order to extinguish it, you’d apply extraordinary enthusiasm, effort, zeal, vigor, perseverance, mindfulness, and situational awareness.
Tasseva celassa vā sīsassa vā nibbāpanāya adhimattaṁ chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca kareyya.
tasseva → tasse va (bjt) | tasseva → tass eva (pts) | chandañca vāyāmañca ussāhañca ussoḷhiñca appaṭivāniñca satiñca sampajaññañca → chandañ ca vāyāmañ ca ussāhañ ca ussoḷhiñ ca appaṭivāniñ ca satiñ ca sampajaññañ ca (pts)
Evamevaṁ kho, āvuso, tena bhikkhunā ye kusale dhamme attani samanupassati tesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya, ye kusale dhamme attani na samanupassati tesaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ paṭilābhāya adhimatto chando ca vāyāmo ca ussāho ca ussoḷhī ca appaṭivānī ca sati ca sampajaññañca karaṇīyaṁ.
appaṭivānī → appaṭivāni (bj, pts) | ussoḷhī → ussoḷhi (pts) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | sampajaññañca → sampajaññañ ca (pts)In the same way, grounded on the skillful qualities they see, they should apply extraordinary enthusiasm to get those skillful qualities they don’t see.
Sace panāvuso, bhikkhu paccavekkhamāno sabbepime kusale dhamme attani samanupassati, tenāvuso, bhikkhunā sabbesveva imesu kusalesu dhammesu patiṭṭhāya uttari āsavānaṁ khayāya yogo karaṇīyo”ti.
sabbesveva → sabbesuyeva (bj, pts) | uttari → uttariṁ (bj, sya-all, pts) | karaṇīyoti pañcamaṁ → karaṇīyo ti dasa yimā (pts) | me → T. sabbena. (pts note) | yeva → M. Ph. S. sabbesveva. (pts note) | uttariṁ → M. Ph. -ri. (pts note) | sabbepime → sabbe pi me (bjt, pts) | sabbepime → sabbepīme (th) | sabbesveva → sabbesu yeva (pts)But suppose a mendicant, while checking, sees all of these skillful qualities in themselves. Grounded on all these skillful qualities they should practice meditation further to end the defilements.”
Pañcamaṁ.
yimā → T. imā. (pts note) | pañcamaṁ → dasa yimā (pts)