Sāḷhasutta๑๙๖ สาฬหสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā vesāliyaṁ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṁ.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน เขตกรุงเวสาลี
Atha kho sāḷho ca licchavi abhayo ca licchavi yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinno kho sāḷho licchavi bhagavantaṁ etadavoca:
sāḷho → saḷho (pts) | Saḷho → B. K. Sāḷo. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้นแล เจ้าลิจฉวีพระนามว่าสาฬหะและพระนามว่าอภัยเสด็จ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วประทับนั่ง ณ ที่สมควร เจ้าสาฬหลิจฉวีได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“Santi, bhante, eke samaṇabrāhmaṇā dvayena oghassa nittharaṇaṁ paññapenti—
paññapenti → paññāpenti (bj, sya-all, pts)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มีสมณพราหมณ์พวกหนึ่งบัญญัติการข้ามโอฆะ เพราะเหตุ ๒ อย่าง คือ
sīlavisuddhihetu ca tapojigucchāhetu ca.(๑) เพราะสีลวิสุทธิ (ความหมดจดแห่งศีล) เป็นเหตุ (๒) เพราะการ เกลียดตบะ เป็นเหตุ
Idha, bhante, bhagavā kimāhā”ti?
kimāhāti → kim āhāti (pts)ส่วนในธรรมวินัยนี้พระผู้มีพระภาคตรัสอย่างไร พระพุทธเจ้าข้า”
“Sīlavisuddhiṁ kho ahaṁ, sāḷha, aññataraṁ sāmaññaṅganti vadāmi.
sāḷha → sāḷhā (bj) | sāmaññaṅganti → sāmaññaṅgan ti (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “สาฬหะ เรากล่าวสีลวิสุทธิแลว่า ‘เป็นองค์แห่ง สมณธรรมอย่างหนึ่ง’
Ye te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bj) | tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā → tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchaallīnā (sya-all) | tapojigucchāvādā → tapojigucchāhetuvādā (pts) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)สมณพราหมณ์เหล่าใดถือการเกลียดตบะเป็นวาทะ ถือการ เกลียดตบะเป็นสาระ ยึดมั่นการเกลียดตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่สามารถ ข้ามโอฆะได้
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | yepi → ye pi (pts)อนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดมีความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ มีความ ประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ มีความประพฤติทางใจไม่บริสุทธิ์ มีอาชีพไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชั้นเยี่ยม
Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṁ taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts1ed); kudhāriṁ (mr) | kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts) | kuṭhāriṁ → kudhāriṁ (cck: ka.)เปรียบเหมือนบุรุษใคร่จะข้ามแม่น้ำ พึงถือผึ่งอันคมเข้าไปสู่ป่า
So tattha passeyya mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ.
akukkukajātaṁ → akukkuccajātaṁ (bj: machasaṁ); akukkuccakajātaṁ (bj: syā) | sālalaṭṭhiṁ → SS. Sālaladdhiṁ. (pts note) | navaṁ → B. K. ujuṁ navaṁ; S. D. ujuvanaṁ; S. Tr. ujunavam. (pts note)เขาพบต้นรัง ใหญ่ในป่านั้นลำต้นตรง ยังเป็นไม้อ่อน ไม่มีที่ตำหนิ
Tamenaṁ mūle chindeyya;
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)เขาพึงตัดที่โคน
mūle chetvā agge chindeyya;
agge → B. K. aggaṁ. (pts note)ตัดที่ปลาย
agge chetvā sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya;ครั้นแล้วลิดกิ่งและใบเรียบร้อยดี
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya;
kuṭhārīhi → kuthārīhi (pts)ถากด้วยผึ่ง
kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya;
kuṭhārīhi → kuthārīhi (pts)เกลาด้วยมีด
vāsīhi tacchetvā lekhaṇiyā likheyya;
likheyya → B. K. lekheyya . . . lekhitvā. (pts note)ขุดเป็นร่อง
lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya;
dhoveyya → dhopeyya (bj, sya-all, km, pts1ed) | dhoveyya → dhopeyya (pts) | dhopeyya → dhoveyya (bj: machasaṁ) | dhoveyya → dhopeyya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | pāsāṇaguḷena → S. T. -gulena. See M. N. p. 233. (pts note)ขัดด้วย ลูกหิน
pāsāṇaguḷena dhovetvā nadiṁ patāreyya.
dhovetvā → dhopetvā (sya-all, pts)แล้วปล่อยลงแม่น้ำ
Taṁ kiṁ maññasi, sāḷha,
sāḷha → sāḷhā (bjt)สาฬหะ ท่านเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร คือ
bhabbo nu kho so puriso nadiṁ taritun”ti?
taritunti → taritun ti (pts)บุรุษนั้นจะข้ามแม่น้ำนั้นไปได้หรือไม่”
“No hetaṁ, bhante”.
hetaṁ → h etaṁ (pts)เจ้าสาฬหลิจฉวีกราบทูลว่า “ข้อนั้นเป็นไปไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kissa hetu”?พระผู้มีพระภาคตรัสถามว่า “ข้อนั้นเพราะเหตุไร”
“Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā anto avisuddhā.
asu → amu (sya-all) | sālalaṭṭhi → sālalaṭṭhī (pts) | hi → B. K. amuṁ hi; S. D. ayūhi. (pts note)เจ้าสาฬหลิจฉวีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะต้นรังนั้นเขาแต่ง เกลี้ยงเกลาในภายนอก แต่ภายในไม่เรียบร้อย
Tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ—sālalaṭṭhi saṁsīdissati, puriso anayabyasanaṁ āpajjissatī”ti.
tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ sālalaṭṭhi → tass etaṁ pāṭikaṅkhaṁsālalaṭṭhī (pts) | anayabyasanaṁ āpajjissatīti evamevaṁ → anayavyasanaṁ āpajjatīti evaṁ eva (pts)บุรุษนั้นพึงหวังข้อนี้ได้ว่า ไม้รังจะ ต้องจมและบุรุษนั้นจักถึงความพินาศ พระพุทธเจ้าข้า”
“Evamevaṁ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā viharanti, abhabbā te oghassa nittharaṇāya.
tapojigucchāvādā tapojigucchāsārā tapojigucchāallīnā → tapojigucchavādā tapojigucchasārā tapojigucchaallīnā (sya-all) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สาฬหะ ข้อนี้ฉันใด สมณพราหมณ์เหล่าใดถือ การเกลียดตบะเป็นวาทะ ถือการเกลียดตบะเป็นสาระ ยึดมั่นการเกลียดตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่สามารถข้ามโอฆะได้
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā aparisuddhakāyasamācārā aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā aparisuddhājīvā, abhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
aparisuddhavacīsamācārā aparisuddhamanosamācārā → (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | yepi → ye pi (pts)อนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดมี ความประพฤติทางกายไม่บริสุทธิ์ มีความประพฤติทางวาจาไม่บริสุทธิ์ มีความ ประพฤติทางใจไม่บริสุทธิ์ มีอาชีพไม่บริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นไม่ควรเพื่อ ญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชั้นเยี่ยม ฉันนั้นเหมือนกัน
Ye ca kho te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya.
tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all) | tapojigucchāsārā → tapojigucchasārā (sya-all) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaallīnā (sya-all) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bjt)ส่วนพราหมณ์เหล่าใดไม่ถือการเกลียดตบะเป็นวาทะ ไม่ถือการเกลียดตบะ เป็นสาระ ไม่ยึดมั่นการเกลียดตบะอยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นสามารถข้ามโอฆะได้
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
ñāṇadassanāya → ñāṇadassānaya (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt) | yepi → ye pi (pts) | parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā → parisuddhājivā (pts)อนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดมีความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ มีความประพฤติทาง วาจาบริสุทธิ์ มีความประพฤติทางใจบริสุทธิ์ มีอาชีพบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์ เหล่านั้นควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชั้นเยี่ยม
Seyyathāpi, sāḷha, puriso nadiṁ taritukāmo tiṇhaṁ kuṭhāriṁ ādāya vanaṁ paviseyya.
kuṭhāriṁ → kuṭhariṁ (pts) | sāḷha → sāḷhā (bjt)เปรียบเหมือนบุรุษใคร่จะข้ามแม่น้ำ พึงถือผึ่งอันคมเข้าไปสู่ป่า
So tattha passeyya mahatiṁ sālalaṭṭhiṁ ujuṁ navaṁ akukkuccakajātaṁ.
akukkuccakajātaṁ → ‘ujuṁ navaṁ akukkukajāta’nti majjhimāgamādisu kadalikkhandhādiṁ sandhāya bhāsitaṁ (bj note)เขาพบต้นรัง ใหญ่ในป่านั้น ลำต้นตรง ยังเป็นไม้อ่อน ไม่มีที่ตำหนิ
Tamenaṁ mūle chindeyya;
tamenaṁ → tam enaṁ (pts)เขาพึงตัดที่โคน
mūle chinditvā agge chindeyya;
chinditvā → chetvā (bj, sya-all) | chinditvā → chetvā (sya-all, pts)ตัดที่ปลาย
agge chinditvā sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodheyya;
chinditvā → chetvā (bj, sya-all) | chinditvā → chetvā (sya-all, pts)ครั้นแล้วลิดกิ่งและใบเรียบร้อยดี
sākhāpalāsaṁ suvisodhitaṁ visodhetvā kuṭhārīhi taccheyya;ถากด้วยผึ่ง
kuṭhārīhi tacchetvā vāsīhi taccheyya;เกลาด้วยมีด
vāsīhi tacchetvā nikhādanaṁ ādāya anto suvisodhitaṁ visodheyya;ขีดแต่งด้วยสิ่ว ทำภายใน ให้เรียบร้อย
anto suvisodhitaṁ visodhetvā lekhaṇiyā likheyya;ขุดเป็นร่อง
lekhaṇiyā likhitvā pāsāṇaguḷena dhoveyya;
dhoveyya → dhopeyya (bj, sya-all, pts)ขัดด้วยลูกหิน
pāsāṇaguḷena dhovetvā nāvaṁ kareyya;
dhovetvā → dhopetvā (bj, sya-all, pts) | kareyya → kareyya piyārittaṁ bandheyya (pts)ทำให้เป็นเรือ
nāvaṁ katvā phiyārittaṁ bandheyya;
phiyārittaṁ → piyārittaṁ (bj, pts1ed); jiyārittaṁ (sya-all) | katvā phiyārittaṁ → karitvā piyārittaṁ (bj) | phiyārittaṁ bandheyya phiyārittaṁ → piyārittaṁ (pts) | phiyārittaṁ → piyārittaṁ (cck: sī. pī.)ติดกรรเชียงและหางเสือแล้ว
phiyārittaṁ bandhitvā nadiṁ patāreyya.
phiyārittaṁ → piyārittaṁ (bj); jiyārittaṁ (sya-all)ปล่อยลงแม่น้ำ
Taṁ kiṁ maññasi, sāḷha,
sāḷha → sāḷhā (bj)สาฬหะ ท่านเข้าใจเรื่องนั้นว่าอย่างไร คือ
bhabbo nu kho so puriso nadiṁ taritun”ti?
taritunti → taritun ti (pts)บุรุษนั้นจะข้ามแม่น้ำได้หรือไม่”
“Evaṁ, bhante”.เจ้าสาฬหลิจฉวีกราบทูลว่า “ได้ พระพุทธเจ้าข้า”
“Taṁ kissa hetu”?พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “ข้อนั้นเพราะเหตุไร”
“Asu hi, bhante, sālalaṭṭhi bahiddhā suparikammakatā, anto suvisuddhā nāvākatā phiyārittabaddhā.
suvisuddhā nāvākatā → suvisuddhakatā (mr) | asu → amu (sya-all) | nāvākatā phiyārittabaddhā → nāvā katā jiyārittaṁ baddhā (sya-all) | sālalaṭṭhi → sālalaṭṭhī (pts) | nāvākatā phiyārittabaddhā tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ → (pts) | nāvākatā → suvisuddhakatā (cck: ka.) | suvisuddhā nāvākatā phiyārittabaddhā → susuddhā nāvā katā piyārittaṁ baddhā (bjt)เจ้าสาฬหลิจฉวีกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ เพราะต้นรังนั้นเขาแต่ง เกลี้ยงเกลาดีในภายนอก และภายในก็เรียบร้อยดี ทำเป็นเรือ ติดกรรเชียงและ หางเสือ
Tassetaṁ pāṭikaṅkhaṁ:บุรุษนั้นพึงหวังข้อนี้ได้ว่า
‘nāvā na saṁsīdissati, puriso sotthinā pāraṁ gamissatī’”ti.
katā → B. K. omits navā katā. (pts note) | bhaddā → B. K. piyarittā bandhānā; S. D. piyāritta baddhāna. (pts note) | + → katā piyārittā bhaddā tass etaṁ pāṭikaṅkhaṁ--nāvā (pts)เรือจักไม่จม บุรุษนั้นจักถึงฝั่งได้โดยสวัสดี”
“Evamevaṁ kho, sāḷha, ye te samaṇabrāhmaṇā na tapojigucchāvādā na tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā viharanti, bhabbā te oghassa nittharaṇāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | tapojigucchāallīnā → tapojigucchaṁ allīnā (bj); tapojigucchaallīnā (sya-all) | tapojigucchāvādā → tapojigucchavādā (sya-all) | tapojigucchāsārā → tapojigucchasārā (sya-all) | tapojigucchāsārā na → (pts) | evamevaṁ → evameva (th) | evamevaṁ → evam eva (pts) | tapojigucchāsārā na tapojigucchāallīnā → tapojigucchā-allīnā (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สาฬหะ ข้อนี้ฉันใด สมณพราหมณ์เหล่าใดไม่ถือ การเกลียดตบะเป็นวาทะ ไม่ถือการเกลียดตบะเป็นสาระ ไม่ยึดมั่นการเกลียดตบะ อยู่ สมณพราหมณ์เหล่านั้นสามารถข้ามโอฆะได้
Yepi te, sāḷha, samaṇabrāhmaṇā parisuddhakāyasamācārā parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā parisuddhājīvā, bhabbā te ñāṇadassanāya anuttarāya sambodhāya.
sāḷha → sāḷhā (bj) | parisuddhavacīsamācārā parisuddhamanosamācārā → (pts) | yepi → ye pi (pts)อนึ่ง สมณพราหมณ์เหล่าใดมี ความประพฤติทางกายบริสุทธิ์ มีความประพฤติทางวาจาบริสุทธิ์ มีความประพฤติ ทางใจบริสุทธิ์ มีอาชีพบริสุทธิ์ สมณพราหมณ์เหล่านั้นควรเพื่อญาณทัสสนะ เพื่อความตรัสรู้ชั้นเยี่ยม ฉันนั้นเหมือนกันแล
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo bahūni cepi kaṇḍacitrakāni jānāti;
sāḷha → sāḷhā (bj) | kaṇḍacitrakāni → kaṇḍacittakāni (bj, sya-all) | cepi kaṇḍacitrakāni → ce pi kaṇḍacittakāni (pts) | pi → B. K. -mitspi. (pts note) | kaṇḍacittakāni → B. K. citrāni; S. D. cittatāni. (pts note)สาฬหะ เปรียบเหมือนนักรบอาชีพถึงแม้จะรู้กระบวนลูกศรเป็นอันมาก
atha kho so tīhi ṭhānehi rājāraho hoti rājabhoggo, rañño aṅganteva saṅkhaṁ gacchati.
aṅganteva → aṅgenatvava (bj); aṅgantveva (sya-all) | atha kho → athakho (th) | aṅganteva saṅkhaṁ → aṅgantveva saṁkhaṁ (th) | aṅganteva → aṅgan t eva (pts)แต่ เขาจะชื่อว่าเป็นนักรบ คู่ควรแก่พระราชา เหมาะแก่พระราชา ถึงการนับว่าเป็น ราชองครักษ์โดยแท้ด้วยองค์ ๓ ประการ
Katamehi tīhi?องค์ ๓ ประการ อะไรบ้าง คือ
Dūrepātī ca, akkhaṇavedhī ca, mahato ca kāyassa padāletā.
dūrepātī → durepātī (sya-all) | durepātī → ba. dūrepātī (sya-all: yu.) | dūrepātī → dūre pātī (bjt)๑. ยิงลูกศรได้ไกล ๒. ยิงไม่พลาด ๓. ทำลายกายขนาดใหญ่ได้
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo dūrepātī;
sāḷha → sāḷhā (bj) | dūrepātī evamevaṁ → durepātī evameva (sya-all) | durepātī → ba. dūrepātī (sya-all: yu.) | dūrepātī → dūre pātī (bjt)สาฬหะ นักรบอาชีพยิงลูกศรได้ไกลแม้ฉันใด
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāsamādhi hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาสมาธิก็ฉันนั้น
Sammāsamādhi, sāḷha, ariyasāvako yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
sāḷha → sāḷhā (bj) | dūre → S. Tr. dūre vā. (pts note) | yaṁ kiñci → yaṁkiñci (th) | netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → m eso attā ti evam etaṁ (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาสมาธิพิจารณาเห็นรูปอย่างใดอย่างหนึ่งทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และ ปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต ไกลหรือใกล้ ก็ตามด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่นไม่ใช่ของเรา เราไม่ได้เป็น นั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Yā kāci vedanā …
yā kāci → yākāci (th)พิจารณาเห็นเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
yā kāci saññā …
yā kāci → yākāci (th)สัญญาอย่างใด อย่างหนึ่ง ...
ye keci saṅkhārā …
ye keci saṅkhārā → yekeci saṁkhārā (th)สังขารอย่างใดอย่างหนึ่ง ...
yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā, sabbaṁ viññāṇaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
sammappaññāya → sammāpaññāya (pts) | yaṁ kiñci → yaṁkiñci (th) | netaṁ → n etaṁ (pts) | nesohamasmi → n eso ham asmi (pts) | meso attāti evametaṁ → m eso attā ti evam etaṁ (pts)พิจารณาเห็นวิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลว หรือประณีต ไกลหรือใกล้ก็ตามด้วยปัญญาอันชอบตามความเป็นจริงอย่างนี้ว่า ‘นั่น ไม่ใช่ของเรา เราไม่ได้เป็นนั่น นั่นไม่ใช่อัตตาของเรา’
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo akkhaṇavedhī;
sāḷha → sāḷhā (bj)สาฬหะ นักรบอาชีพยิงไม่พลาดฉันใด
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammādiṭṭhi hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาทิฏฐิก็ฉันนั้น
Sammādiṭṭhi, sāḷha, ariyasāvako ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti …pe… ‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | ayaṁ dukkhanirodhagāminī → dukkhanirodhagāmanī (pts) | dukkhanti → dukkhan ti (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาทิฏฐิรู้ชัดตามความเป็นจริงว่า ‘นี้ทุกข์ นี้ทุกขสมุทัย นี้ทุกขนิโรธ นี้ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา’
Seyyathāpi, sāḷha, yodhājīvo mahato kāyassa padāletā;
sāḷha → sāḷhā (bj)สาฬหะ นักรบอาชีพทำลายกายขนาดใหญ่ได้ฉันใด
evamevaṁ kho, sāḷha, ariyasāvako sammāvimutti hoti.
sāḷha → sāḷhā (bj) | sammāvimutti → sammāvimuttī (bj) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | evamevaṁ → evam eva (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาวิมุตติก็ฉันนั้น
Sammāvimutti, sāḷha, ariyasāvako mahantaṁ avijjākkhandhaṁ padāletī”ti.
sammāvimutti sāḷha → sammāvimuttī sāḷhā (bj) | avijjākkhandhaṁ padāletīti chaṭṭhaṁ → avijjākhandaṁ padāletā ti (pts)อริยสาวกผู้มีสัมมาวิมุตติทำลายกองอวิชชาใหญ่ได้”
Chaṭṭhaṁ.
ti → See Aṅguttara IV. 181. (pts note)สาฬหสูตรที่ ๖ จบ