Anuruddhasutta
Anuruddhasutta → anuruddhamanāpakāyikasuttaṁ (bj)๔๖ อนุรุทธสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā kosambiyaṁ viharati ghositārāme.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ โฆสิตาราม
Tena kho pana samayena āyasmā anuruddho divāvihāraṁ gato hoti paṭisallīno.
divāvihāraṁ gato → divāvihāragato (bj) | paṭisallīno → patisallīno (bj)เขตกรุงโกสัมพี สมัยนั้น ท่านพระอนุรุทธะพักผ่อนกลางวัน หลีกเร้นอยู่
Atha kho sambahulā manāpakāyikā devatā yenāyasmā anuruddho tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ anuruddhaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho tā devatā āyasmantaṁ anuruddhaṁ etadavocuṁ:
yenāyasmā → yena āyasmā (bj) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)ครั้งนั้น เทวดาเหล่า มนาปกายิกา จำนวนมาก ได้เข้าไปหาท่านพระอนุรุทธะถึงที่อยู่ ไหว้แล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระอนุรุทธะดังนี้ว่า
“mayaṁ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā tīsu ṭhānesu issariyaṁ kārema vasaṁ vattema.
devatā → T. M6. M8 insert imesu. (pts note)“ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ครองความ เป็นใหญ่และแผ่อำนาจไปในฐานะ ๓ ประการ คือ
Mayaṁ, bhante anuruddha, yādisakaṁ vaṇṇaṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ vaṇṇaṁ ṭhānaso paṭilabhāma;
paṭilabhāma → paṭibhāma (pts)๑. พวกข้าพเจ้าหวังวรรณะเช่นใด ก็ได้วรรณะเช่นนั้นโดยพลัน
yādisakaṁ saraṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ saraṁ ṭhānaso paṭilabhāma;
saraṁ → saddaṁ (sya-all) | saraṁ → S. saddaṁ. (pts note) | saraṁ ākaṅkhāma → sukhaṁ ākkhaṅkhāma (bjt) | saraṁ → sukhaṁ (bjt) | ākaṅkhāma → ādaṅkhāma (pts)๒. พวกข้าพเจ้าหวังเสียงเช่นใด ก็ได้เสียงเช่นนั้นโดยพลัน
yādisakaṁ sukhaṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ sukhaṁ ṭhānaso paṭilabhāma.
sukhaṁ → saraṁ (bjt)๓. พวกข้าพเจ้าหวังสุขเช่นใด ก็ได้สุขเช่นนั้นโดยพลัน
Mayaṁ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā imesu tīsu ṭhānesu issariyaṁ kārema vasaṁ vattemā”ti.
vattemāti → vattenā ti (pts)ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ครองความ เป็นใหญ่และแผ่อำนาจไปในฐานะ ๓ ประการนี้แล”
Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ครั้งนั้นแล ท่านพระอนุรุทธะได้มีความดำริว่า
“aho vatimā devatā sabbāva nīlā assu nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā”ti.
vatimā → vat imā (pts) | sabbāva → sabbā va (pts) | nīlālaṅkārāti → nīlālaṁkārā ti (pts)“ไฉนหนอ เทวดาเหล่านี้ ทั้งหมดพึงมีร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว มีผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว”
Atha kho tā devatā āyasmato anuruddhassa cittamaññāya sabbāva nīlā ahesuṁ nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā.
Anuruddhassa → M8 continues: etad ahosi, as below. (pts note) | va → Ph. ca; omitted by M. (pts note) | nīlālaṁkārā → Ph. adds ti. (pts note) | sabbāva → sabbā (bjt) | atha kho → athakho (th) | cittamaññāya sabbāva → cittam aññāya sabbā va (pts)ลำดับนั้น เทวดาเหล่านั้นได้ทราบความดำริของท่านพระอนุรุทธะแล้ว ทั้งหมด จึงแปลงร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว มีผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว
Atha kho āyasmato anuruddhassa etadahosi:
atha kho → athakho (th) | etadahosi → etad ahosi (pts)ครั้งนั้น ท่านพระอนุรุทธะได้มีความดำริว่า
“aho vatimā devatā sabbāva pītā assu …pe…
devatā → (bj) | imā → M8 inserts tā. (pts note) | vatimā → vat imā (pts) | sabbāva → sabbā va (pts)“ไฉนหนอ เทวดาเหล่านี้ทั้งหมด พึงมีร่างเหลือง ฯลฯ
sabbāva lohitakā assu …
lohitakā → Ph. lohitā. (pts note) | sabbāva → sabbā va (pts)มีร่างแดง ฯลฯ
sabbāva odātā assu odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā”ti.
va → Ph. ca. (pts note) | odātā → T. odātakā. (pts note) | assu → T. ahesuṁ; M6. M7 once assu, else ahesuṁ. (pts note) | sabbāva → sabbā va (pts) | odātālaṅkārāti → odātālaṁkārā ti (pts)มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว มีผ้าขาว มีเครื่อง ประดับขาว”
Atha kho tā devatā āyasmato anuruddhassa cittamaññāya sabbāva odātā ahesuṁ odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.
va → Ph. ca; omitted by M. M8. (pts note) | odātālaṁkārā → M. Ph. M8. T. M6 add ti. (pts note) | atha kho → athakho (th) | āyasmato → āyasamto (th) | cittamaññāya sabbāva → cittam aññāya sabbā va (pts)ลำดับนั้น เทวดาเหล่านั้นได้ทราบความดำริของท่านพระอนุรุทธะแล้ว ทั้งหมด จึงแปลงร่างขาว มีผิวพรรณขาว มีผ้าขาว มีเครื่องประดับขาว
Atha kho tā devatā ekā ca gāyi ekā ca nacci ekā ca accharaṁ vādesi.
ca → ekāva (sya-all, pts1ed) | ca → ekāva (sya-all, pts1ed) | nacci ekā ca → ekāva (sya-all, pts1ed) | accharaṁ → accharikaṁ (bj) | ekā ca accharaṁ → ekāva accharikaṁ (sya-all) | ca → ekāva (bj: syā, PTS) | vādesi → accharaṁ vādesi (bj: machasaṁ) | ca → ko (cck: sī.); ekāva (cck: syā. pī.) | ca → ekā pana (cck: sī.); ekāva (cck: syā. pī.) | ca → ekā (cck: sī.); ekāva (cck: syā. pī.) | va → M. ca; T. M6. M7 pagāyi l. 'va g- (pts note) | va → M. ca; M6. M7 panacci; T. panasi l. 'va nacci. (pts note) | va → M. ca; omitted by T. M6. (pts note) | accharikaṁ → M8 -iyaṁ; M. Ph. accharaṁ. 19 M6 -tālissa; T. -likassa; M. M8 suppatāḷikassa. (pts note) | atha kho → athakho (th) | ca accharaṁ → va accharikaṁ (pts)บรรดาเทวดาเหล่านั้น เทวดาบางองค์ขับร้อง บางองค์ฟ้อนรำ บางองค์ปรบมือ
Seyyathāpi nāma pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa suppaṭipatāḷitassa kusalehi susamannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca;
tūriyassa → turiyassa (bj, sya-all, pts1ed) | susamannāhatassa → susamannāgatassa (bj) | vaggu → vaggū (sya-all) | madanīyo → ramaṇiyo (sya-all) | turiyassa → turiyassa (bj: machasaṁ) | tūriyassa → turiyassa (cck: sī. syā. pī.) | suppaṭippatāḷitassa → M. la; Ph. M8 pa; omitted by T. (pts note) | susamannāhatassa → M8. M6. M7 -gatassa; T. -nnāgassa. (pts note) | kamaniyo → T. madanīyo. (pts note) | pemaniyo → omitted by T. M6. M7. (pts note) | ca → omitted by T. (pts note) | ca → omitted by T.; S. ramaṇiyo ca. (pts note) | rajanīyo → rajaniyo (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | madanīyo → madaniyo (pts)เครื่องประดับของเทวดาเหล่านั้นมีเสียงไพเราะ จับใจ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม และหลงใหล เปรียบเหมือนดนตรีมีองค์ ๕ ที่นักดนตรีผู้เชี่ยวชาญปรับดีแล้ว ประโคมดีแล้ว บรรเลงดีแล้ว มีเสียงไพเราะ จับใจ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม และหลงใหล
evamevaṁ tāsaṁ devatānaṁ alaṅkārānaṁ saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca.
vaggu → vaggū (sya-all) | madanīyo → ramaṇiyo (sya-all) | alaṁkārānaṁ → T. M6. M7 -kāra- (pts note) | ca → omitted by Ph. (pts note) | pemaniyo → omitted by T. M6. M7. (pts note) | madaniyo → S. ramaṇiyo. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | rajanīyo → rajaniyo (th, pts) | kamanīyo → kamaniyo (th, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts)
Atha kho āyasmā anuruddho indriyāni okkhipi.
indriyāni → Ph. issariyāni. (pts note) | atha kho → athakho (th)ลำดับนั้น ท่านพระอนุรุทธะได้ทอดอินทรีย์ลง
Atha kho tā devatā “na khvayyo anuruddho sādiyatī”ti tatthevantaradhāyiṁsu.
na khvayyo → na kho ayyo (bj) | sādiyatī”ti → sādīyatīti (bj); sādayatīti (saddanīti dhātumālā) | sādiyatīti → sādīyatīti (bj) | tatthevantaradhāyiṁsu atha kho → tattheva antaradhāyiṁsu athakho (sya-all) | sādiyatī’’ti → sādayatīti (cck: saddanītidhātumālā) | ayyo → M8 khe 'yyo; T. kho 'yyo ayyo; M6. M7 kho ayyo. (pts note) | khvayyo → khv ayyo (pts) | sādiyatīti tatthevantaradhāyiṁsu → sādiyatī ti tatth ev antaradhāyiṁsu (pts)เทวดาเหล่านั้นทราบว่า “พระคุณเจ้าอนุรุทธะไม่ยินดีเลย” จึงหายไป ณ ที่นั้นเอง
Atha kho āyasmā anuruddho sāyanhasamayaṁ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho āyasmā anuruddho bhagavantaṁ etadavoca:
paṭisallānā → patisallānā (bj) | sāyanhasamayaṁ → sāyaṇhasamayaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | sāyanhasamayaṁ paṭisallānā → sāyaṇhasamayaṁ paṭisallāṇā (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้นเวลาเย็นท่านพระอนุรุทธะได้ออกจากที่หลีกเร้น เข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มี พระภาคดังนี้ว่า
“Idhāhaṁ, bhante, divāvihāraṁ gato homi paṭisallīno.
divāvihāraṁ gato → divāvihāragato (bj) | paṭisallīno → patisallīno (bj) | homi → T. M7 hoti. (pts note)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ขอประทานวโรกาส
Atha kho, bhante, sambahulā manāpakāyikā devatā yenāhaṁ tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā maṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu. Ekamantaṁ ṭhitā kho, bhante, tā devatā maṁ etadavocuṁ:
atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkamiṁsu → ten upasaṅkamiṁsu (pts) | etadavocuṁ → etad avocuṁ (pts)ข้าพระองค์พักผ่อนกลางวัน หลีกเร้นอยู่ ครั้งนั้น เทวดาเหล่ามนาปกายิกาจำนวนมากได้เข้ามาหาข้าพระองค์ ถึงที่อยู่ ไหว้แล้ว ยืนอยู่ ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับข้าพระองค์ดังนี้ว่า
‘mayaṁ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā tīsu ṭhānesu issariyaṁ kārema vasaṁ vattema.‘ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ครองความ เป็นใหญ่และแผ่อำนาจไปในฐานะ ๓ ประการ คือ
Mayaṁ, bhante anuruddha, yādisakaṁ vaṇṇaṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ vaṇṇaṁ ṭhānaso paṭilabhāma;๑. พวกข้าพเจ้าหวังวรรณะเช่นใด ก็ได้วรรณะเช่นนั้นโดยพลัน
yādisakaṁ saraṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ saraṁ ṭhānaso paṭilabhāma;
saraṁ → saddaṁ (sya-all) | saraṁ → M. S. saddaṁ. (pts note)๒. พวกข้าพเจ้าหวังเสียงเช่นใด ก็ได้เสียงเช่นนั้นโดยพลัน
yādisakaṁ sukhaṁ ākaṅkhāma tādisakaṁ sukhaṁ ṭhānaso paṭilabhāma.๓. พวกข้าพเจ้าหวังสุขเช่นใด ก็ได้สุขเช่นนั้นโดยพลัน
Mayaṁ, bhante anuruddha, manāpakāyikā nāma devatā imesu tīsu ṭhānesu issariyaṁ kārema vasaṁ vattemā’ti.
vattemāti → vattemā ti (pts)ท่านพระอนุรุทธะผู้เจริญ พวกข้าพเจ้าเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา ครองความ เป็นใหญ่และแผ่อำนาจไปในฐานะ ๓ ประการนี้แล’
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
etadahosi → etad ahosi (pts)ข้าพระองค์นั้นได้มีความดำริว่า
‘aho vatimā devatā sabbāva nīlā assu nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā’ti.
nīlā → M8 pītā assa, as below. (pts note) | vatimā → vat imā (pts) | sabbāva → sabbā va (pts) | nīlālaṅkārāti → nīlālaṁkārā ti (pts)‘ไฉนหนอ เทวดาเหล่านี้ทั้งหมดพึงมีร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว มีผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว’
Atha kho, bhante, tā devatā mama cittamaññāya sabbāva nīlā ahesuṁ nīlavaṇṇā nīlavatthā nīlālaṅkārā.
atha kho → athakho (th) | cittamaññāya sabbāva → cittam aññāya sabbā va (pts) | nīlālaṅkārā → nīlālaṁkārā (pts)ลำดับนั้น เทวดาเหล่านั้นได้ทราบ ความดำริของข้าพระองค์แล้ว ทั้งหมดจึงแปลงร่างเขียว มีผิวพรรณเขียว มีผ้าเขียว มีเครื่องประดับเขียว ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ
Tassa mayhaṁ, bhante, etadahosi:
mayhaṁ → mayihaṁ (bj) | etadahosi → etad ahosi (pts)ข้าพระองค์นั้นได้มีความดำริว่า
‘aho vatimā devatā sabbāva pītā assu …pe…
pe → M. la; Ph. M8 pa; omitted by T. M6. M7. (pts note) | vatimā → vat imā (pts) | sabbāva → sabbā va (pts)‘ไฉนหนอ เทวดาเหล่านี้ ทั้งหมดพึงมีร่างเหลือง ฯลฯ
sabbāva lohitakā assu …pe…
sabbā → T. omits this phrase. (pts note) | assu → M6. M7 ahesuṁ. (pts note) | pe → M. la; Ph. pa; omitted by M8. M6. M7. (pts note) | sabbāva → sabbā va (pts)มีร่างแดง ฯลฯ
sabbāva odātā assu odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā’ti.
va → Ph. ca. (pts note) | odātā → M8. M7 omit odātā assu. (pts note) | assu → T. M6. M7 ahesuṁ. (pts note) | sabbāva → sabbā va (pts) | odātālaṅkārāti → odātālaṁkārā ti (pts)มีร่างขาว มีผิวพรรณขาว มีผ้าขาว มีเครื่องประดับขาว’
Atha kho, bhante, tā devatā mama cittamaññāya sabbāva odātā ahesuṁ odātavaṇṇā odātavatthā odātālaṅkārā.
odātālaṁkārā → M8. T. M6 add ti. (pts note) | atha kho → athakho (th) | cittamaññāya sabbāva → cittam aññāya sabbā va (pts)ลำดับนั้น เทวดาเหล่านั้นได้ทราบ ความดำริของข้าพระองค์แล้ว ทั้งหมดจึงแปลงร่างขาว มีผิวพรรณขาว มีผ้าขาว และมีเครื่องประดับขาว
Atha kho, bhante, tā devatā ekā ca gāyi ekā ca nacci ekā ca accharaṁ vādesi.
accharaṁ → accharikaṁ (bj) | ekā ca → ekāva (sya-all) | ekā ca accharaṁ → ekāva accharikaṁ (sya-all) | ca → va (pts) | ca accharaṁ → va accharikaṁ (pts) | vādesi → accharaṁ vādesī (bj: machasaṁ) | gāyi → M. ca; T. M6. M7 pagāyi. (pts note) | nacci → M. ca; T. M6. M7 panacci. (pts note) | va → M. ca; omitted by T. (pts note) | accharikaṁ → M8 -iyaṁ; M6 -riyakaṁ; M. Ph. accharaṁ. (pts note) | atha kho → athakho (th)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บรรดาเทวดาเหล่านั้น เทวดาบางองค์ขับร้อง บางองค์ ฟ้อนรำ บางองค์ปรบมือ
Seyyathāpi nāma pañcaṅgikassa tūriyassa suvinītassa suppaṭipatāḷitassa kusalehi susamannāhatassa saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca;
tūriyassa → turiyassa (bj, sya-all, pts) | susamannāhatassa → susamannāgatassa (bj) | vaggu → vaggū (sya-all) | madanīyo → ramaṇiyo (sya-all) | suppaṭippatāḷitassa → M. suppatāḷitassa; M8 -kassa. (pts note) | susamannāhatassa → M8. M6. M7 -gatassa. (pts note) | ca → omitted by M8. T. M6. M7. (pts note) | madaniyo → S. ramaṇiyo. (pts note) | rajanīyo → rajaniyo (th, pts) | kamanīyo → kamaniyo (th, pts) | pemanīyo → pemaniyo (th, pts) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts)เครื่องประดับของเทวดาเหล่านั้นมีเสียงไพเราะ จับใจ เร้าใจ ชวนให้เคลิบเคลิ้ม และหลงใหล เปรียบเหมือนดนตรีมีองค์ ๕ ที่นักดนตรี ผู้เชี่ยวชาญปรับดี ประโคมดีแล้ว บรรเลงดีแล้ว มีเสียงไพเราะ จับใจ เร้าใจ ชวนให้ เคลิบเคลิ้ม และหลงใหล
evamevaṁ tāsaṁ devatānaṁ alaṅkārānaṁ saddo hoti vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca pemanīyo ca madanīyo ca.
vaggu → vaggū (sya-all) | madanīyo → ramaṇiyo (sya-all) | ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | ca → omitted by M8. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | rajanīyo → rajaniyo (th, pts) | kamanīyo → kamaniyo (th, pts) | pemanīyo → pemaniyo (th, pts) | evamevaṁ → evam eva (pts) | alaṅkārānaṁ → alaṁkārānaṁ (pts) | madanīyo → madaniyo (pts)
Atha khvāhaṁ, bhante, indriyāni okkhipi.
okkhipi → okkhipiṁ (bj, cck, pts) | atha khvāhaṁ → athakhohaṁ (sya-all) | okkhipi atha kho → okkhipiṁ athakho (sya-all) | āhaṁ → M8. S. kho 'haṁ. (pts note) | atha khvāhaṁ → athakhvāhaṁ (bjt) | khvāhaṁ → khv āhaṁ (pts)ข้าพระองค์ได้ทอดอินทรีย์ลง
Atha kho, bhante, tā devatā ‘na khvayyo anuruddho sādiyatī’ti tatthevantaradhāyiṁsu.
khvayyo → kho ayyo (bj) | tatthevantaradhāyiṁsu → tattheva antaradhāyiṁsu (sya-all) | khv → T. M6. M7 kho; M8 khe'yyo l. kho ayyo. (pts note) | atha kho → athakho (th) | khvayyo → khv ayyo (pts) | sādiyatīti tatthevantaradhāyiṁsu → sādiyatī ti tatth ev antaradhāyiṁsu (pts)เทวดาเหล่านั้นทราบว่า ‘พระคุณเจ้าอนุรุทธะไม่ยินดีเลย’ จึงหายไป ณ ที่นั้นเอง
Katihi nu kho, bhante, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manāpakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatī”ti?
katihi → kati hi (bjt) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th, pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt) | sahabyataṁ upapajjatīti → sahavyataṁ upapajjatī ti (pts)ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ มาตุคามประกอบด้วยธรรมเท่าไรหนอ หลังจาก ตายแล้ว ย่อมไปเกิดร่วมกับเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”
“Aṭṭhahi kho, anuruddha, dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manāpakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjati.
upapajjati → T. M6. M7 uppa- (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th, pts) | sahabyataṁ → sahavyataṁ (bjt, pts)พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า “อนุรุทธะ มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้ หลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดร่วมกับเทวดาเหล่ามนาปกายิกา
Katamehi aṭṭhahi?ธรรม ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ
Idha, anuruddha, mātugāmo yassa mātāpitaro bhattuno denti atthakāmā hitesino anukampakā anukampaṁ upādāya tassa hoti pubbuṭṭhāyinī pacchānipātinī kiṅkārapaṭissāvinī manāpacārinī piyavādinī.
idha → T. M6 idhānu- (pts note) | yassa → T. -gāmassa. (pts note) | pubbuṭṭhāyinī → Ph. pubba-; T. pubbā- (pts note) | kiṅkārapaṭissāvinī → kiṁkārapaṭissāvinī (th, ms2005, pts)๑. มารดาบิดาผู้ปรารถนาประโยชน์ หวังเกื้อกูลอนุเคราะห์ด้วยความ เอ็นดู ยกเธอให้สามีใด เธอต้องตื่นก่อนนอนทีหลังสามีนั้น คอยรับใช้ ปฏิบัติให้เป็นที่พอใจเขา พูดคำไพเราะต่อเขา
Ye te bhattu garuno honti—
garuno → guruno (mr) | te → (sya-all) | garuno → guruno (cck: ka.) | te → omitted by S. (pts note) | bhattu garuno → bhattugaruno (bjt)๒. ชนเหล่าใดเป็นที่เคารพของสามี คือ
mātāti vā pitāti vā samaṇabrāhmaṇāti vā—
mātāti → mātā ti (pts) | pitāti → pitā ti (pts) | samaṇabrāhmaṇāti → samaṇabrāhmaṇā ti (pts)มารดา บิดา หรือสมณพราหมณ์ เธอสักการะเคารพ
te sakkaroti, garuṁ karoti, māneti, pūjeti, abbhāgate ca āsanodakena paṭipūjeti.
garuṁ karoti → garukaroti (bj, sya-all, pts1ed) | garuṁ karoti → garukaroti (pts) | karoti → garukaroti (cck: sī. syā. pī.)นับถือ บูชาชนเหล่านั้น และต้อนรับ ท่านเหล่านั้นผู้มาถึงแล้วด้วยน้ำและเสนาสนะ
Ye te bhattu abbhantarā kammantā—uṇṇāti vā kappāsāti vā—tattha dakkhā hoti analasā tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgatā alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ.
tatrupāyāya → tatrūpāyāya (bj) | abbhantarā kammantā → abbhantarakammantā (bj) | tatrupāyāya → tatrūpāyāya (sī.), a. ni. 4.35; 11.14 (cck note) | + → alaṅkātuṁ (bjt) | uṇṇāti → uṇṇā ti (pts) | kappāsāti → kappāsā ti (pts)๓. การงานเหล่าใดเป็นการงานในบ้านสามี คือ การทอผ้าขนสัตว์ หรือผ้าฝ้าย เธอเป็นคนขยันไม่เกียจคร้านในการงานเหล่านั้น ประกอบ ด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณาอันเป็นอุบายในการงานเหล่านั้น สามารถทำ สามารถจัดได้
Yo so bhattu abbhantaro antojano—dāsāti vā pessāti vā kammakarāti vā—
yo so → ye te (sya-all) | abbhantaro antojano → abbhantarā antojanā (sya-all) | abbhantaro → abbantaro (pts) | so → S. ye te. (pts note) | abbantaro → S. -rā. (pts note) | antojano → S. -nā. (pts note) | pessā → M. Ph. M8 pesā. (pts note) | antojano → anto jano (bjt) | dāsāti → dāsā ti (pts) | pessāti → pessā ti (pts) | kammakarāti → kammakarā ti (pts)๔. รู้จักการงานที่คนในบ้านสามี คือ
tesaṁ katañca katato jānāti akatañca akatato jānāti, gilānakānañca balābalaṁ jānāti khādanīyaṁ bhojanīyañcassa paccaṁsena saṁvibhajati.
paccaṁsena → paccayena (cck, sya1ed); paccayaṁsena (sya2ed); paccattaṁsena (mr) | khādanīyaṁ bhojanīyañcassa paccaṁsena → khādanīyabhojanīyañcassa paccayena (sya-all) | paccaṁsena → paccaṁsena (bj: sī) | paccaṁsena → paccayena (syā.), paccattaṁsena (ka.) a. ni. 5.33 (cck note) | katato → T. kato. (pts note) | akatato → T. akato. (pts note) | gilānakānañ → T. gilānākatañ. (pts note) | paccaṁsena → M. Ph. paccattaṁsena; M8. S. paccayena. (pts note) | katañca → katañ ca (pts) | akatañca → akatañ ca (pts) | gilānakānañca → gilānakānañ ca (pts) | khādanīyaṁ bhojanīyañcassa → khādaniyaṁ bhojaniyañ assa (pts)ทาส คนใช้ หรือกรรมกร ว่าทำ แล้วหรือยังไม่ได้ทำ รู้อาการของคนเหล่านั้นที่เป็นไข้ว่าดีขึ้นหรือ ทรุดลง และแบ่งปันของกิน ของใช้ให้ตามส่วนที่ควร
Yaṁ bhattu āharati dhanaṁ vā dhaññaṁ vā jātarūpaṁ vā taṁ ārakkhena guttiyā sampādeti, tattha ca hoti adhuttī athenī asoṇḍī avināsikā.
bhattu → bhattā (sya-all, pts) | dhaññaṁ → dhaññaṁ vā rajataṁ (sya-all, pts) | Yaṁ → T. M6. M7 add vā. (pts note) | + → rajataṁ vā (th, pts)๕. เธอรักษาคุ้มครองสิ่งที่สามีหามาได้ เป็นทรัพย์ ข้าว เงิน หรือทอง ก็ตาม ไม่เป็นนักเลงการพนัน ไม่เป็นขโมย ไม่เป็นนักเลงสุรา ไม่ล้างผลาญทรัพย์สมบัติ
Upāsikā kho pana hoti buddhaṁ saraṇaṁ gatā dhammaṁ saraṇaṁ gatā saṅghaṁ saraṇaṁ gatā.
saṅghaṁ → saṁghaṁ (ms2005)๖. เธอเป็นอุบาสิกา ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ ถึงพระธรรมเป็นสรณะ ถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ
Sīlavatī kho pana hoti—๗. เธอเป็นผู้มีศีล คือ
pāṇātipātā paṭiviratā, adinnādānā paṭiviratā, kāmesumicchācārā paṭiviratā, musāvādā paṭiviratā, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭiviratā.
kāmesumicchācārā → kāmesu micchācārā (bjt, th, pts) | surāmerayamajjapamādaṭṭhānā → surāmeraya majjapamādaṭṭhānā (bjt)เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ เว้นขาดจากการลักทรัพย์ เว้นขาดจากการประพฤติผิดในกาม เว้นขาดจากการพูดเท็จ เว้น ขาดจากการเสพของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความ ประมาท
Cāgavatī kho pana hoti.๘. เธอเป็นผู้มีจาคะ คือ
Vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgā payatapāṇinī vossaggaratā yācayogā dānasaṁvibhāgaratā.
muttacāgā → muttacāgī (sya-all) | payatapāṇinī → payatapāṇi (bj); payatapāṇī (sya-all, pts1ed, mr) | payatapāṇinī → payatapāṇī (bj, pts) | muttacāgā payatapāṇinī → muttacāgī payatapāṇī (sya-all) | muttacāgā → muttacāgī (cck: syā.) | payatapāṇinī → payatapāṇi (cck: sī.); payatapāṇī (cck: syā. pī. ka.) | muttacāgā → M. Ph. M8. S. -gī. (pts note)มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะ อันสละแล้ว มีฝ่ามือชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีใน การแจกทานอยู่ครองเรือน
Imehi kho, anuruddha, aṭṭhahi dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā paraṁ maraṇā manāpakāyikānaṁ devānaṁ sahabyataṁ upapajjatīti.
sahabyataṁ upapajjatīti → sahavyataṁ upapajjati (bj) | kho → T. adds pana. (pts note) | upapajjatī → T. M6. M7 uppa- (pts note) | paraṁ maraṇā → parammaraṇā (bjt, th, pts) | sahabyataṁ upapajjatīti → sahavyataṁ upapajjatī ti (pts)อนุรุทธะ มาตุคามประกอบด้วยธรรม ๘ ประการนี้แล หลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดร่วมกับเทวดาเหล่ามนาปกายิกา”
Yo naṁ bharati sabbadā, niccaṁ ātāpi ussuko;
ātāpi → ātāpī (bj) | ātāpi → M8 sadā pi. (pts note)สตรีผู้เป็นบัณฑิต ย่อมไม่ดูหมิ่นสามี ผู้มีความเพียร ขวนขวายเป็นนิตย์ เลี้ยงตนเองทุกเมื่อ ผู้ให้สิ่งที่ต้องการได้ทุกอย่าง Taṁ sabbakāmadaṁ posaṁ, bhattāraṁ nātimaññati.
sabbakāmadaṁ → sabbakāmaharaṁ (sya-all, pts) | sabbakāmadaṁ → sabbakāmaharaṁ (bj: PTS, syā) | sabbakāmadaṁ → taṁ sabbakāmaharaṁ (sī. syā. pī.) sabbakāmaharaṁ (a. ni. 5.33 (cck note) | sabbakāmaharaṁ → M. -kāmadaṁ. (pts note)Na cāpi sotthi bhattāraṁ, issāvādena rosaye;
rosaye → M8 ropaye. (pts note)ไม่ทำให้สามีขุ่นเคืองด้วยการแสดงความหึงหวง Bhattu ca garuno sabbe, paṭipūjeti paṇḍitā.
bhattu ca → bhattuñaca (sya-all) | bhattu → bhattuñ (pts) paṭipūjeti → patipūjeti (bj)ยกย่องทุกคนที่สามีเคารพUṭṭhāhikā analasā, saṅgahitaparijjanā;
Uṭṭhāhikā → uṭṭhāyikā (mr) | uṭṭhāhikā → uṭṭhāyikā (bj) | uṭṭhāyikā → uṭṭhāhikā (bj: machasaṁ) | Uṭṭhāhikā → uṭṭhāyikā (cck: ka.) | Uṭṭhāhikā → M. Ph. M8 -yikā. (pts note) saṅgahitaparijjanā → saṅgahītaparijjanā (bj) | saṅgahitaparijjanā → M6 -parivajjanā; M. Ph. M8 -parijanā throughout. (pts note)เป็นคนขยัน ไม่เกียจคร้าน สงเคราะห์คนข้างเคียงของสามี Bhattu manāpaṁ carati, sambhataṁ anurakkhati.
manāpaṁ carati → manāpañcarati (th)ปฏิบัติถูกใจสามี รักษาทรัพย์ที่สามีหามาได้Yā evaṁ vattati nārī, bhattu chandavasānugā;
vattati → vattatī (bj) chandavasānugā → T. M6. M7 cchanda- (pts note)สตรีผู้ยังประพฤติตามใจสามีอยู่อย่างนี้ Manāpā nāma te devā, yattha sā upapajjatī”ti.
Manāpā nāma te → manāpakāyikā (si, mr) | devā → manāpakāyikā devā (bj: sīmu); manāpānāma tā devā (bj: katthaci) | te → manāpakāyikā (cck: sī. ka.) | te → M. manāpakāyikā; M8 manāpayi. (pts note) upapajjatīti chaṭṭhaṁ → upapajjatī ti (pts)จะเข้าถึงความเป็นเทวดาเหล่ามนาปกายิกา