Dīghajāṇusutta
Dīghajāṇusutta → vyagghapajjasuttaṁ (bj)๕๔ ทีฆชาณุสูตร
Ekaṁ samayaṁ bhagavā koliyesu viharati kakkarapattaṁ nāma koliyānaṁ nigamo.
koliyesu → koḷiyesu (sya-all, pts) | koliyānaṁ → koḷiyānaṁ (sya-all, pts) | Kakkarapattaṁ → S. -pattiṁ; M. -sattaṁ; M8 -mattaṁ; T. -pattarana; M7 -pattatta. (pts note)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวโกฬิยะชื่อว่า กักกรปัตตะ เขตกรุงโกฬิยะ
Atha kho dīghajāṇu koliyaputto yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho dīghajāṇu koliyaputto bhagavantaṁ etadavoca:
atha → tatra (bj) | koliyaputto → koḷiyaputto (sya-all) | dīghajāṇu koliyaputto → dīghajānu koḷiyaputto (pts) | tatra → atha kho (bj: machasaṁ) | Atha → T. M6. M7 tatra. (pts note) | atha kho → athakho (th) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้งนั้น โกฬิยบุตรชื่อว่าทีฆชาณุได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มี พระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาค ดังนี้ว่า
“mayaṁ, bhante, gihī kāmabhogino puttasambādhasayanaṁ ajjhāvasāma, kāsikacandanaṁ paccanubhoma, mālāgandhavilepanaṁ dhārayāma, jātarūparajataṁ sādayāma.
kāmabhogino → kāmabhogī (bj, sya-all, pts1ed) | sādayāma → sādiyāma (bj, sya-all, pts) | kāmabhogino → kāmabhogī (pts) | kāmabhogī → gihī kāmabhogino (bj: machasaṁ) | kāmabhogino → kāmabhogī (cck: sī. syā. pī.) | kāmabhogī → M. Ph. -gino. (pts note) | puttasambādhasayanaṁ → T. puttadārasamb- (pts note)“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์เป็นคฤหัสถ์ เป็นกามโภคี อยู่ครองเรือน นอนเบียดบุตร ใช้จันทน์ของชาวกาสี ทัดทรงดอกไม้ ของหอม และเครื่องลูบไล้ ยินดีทองและเงิน
Tesaṁ no, bhante, bhagavā amhākaṁ tathā dhammaṁ desetu ye amhākaṁ assu dhammā diṭṭhadhammahitāya diṭṭhadhammasukhāya, samparāyahitāya samparāyasukhāyā”ti.
amhākaṁ → (bj) | assu → assa (pts) | dhammā → omitted by M. Ph. M8. (pts note) | samparāyahitāya → omitted by T. M6. M7. (pts note) | samparāyahitāya → samparāya hitāya (bjt) | samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)ขอพระผู้มีพระภาคโปรดแสดงธรรมที่จะพึงเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพนี้ เพื่อสุขในภพนี้และเพื่อเกื้อกูลในภพหน้าเพื่อสุขในภพหน้าแก่ข้าพระองค์ทั้งหลายเถิด”
“Cattārome, byagghapajja, dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti diṭṭhadhammasukhāya.
cattārome byagghapajja → cattāro me vyagghapajja (bjt) | cattārome → cattāro me (pts)พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “พยัคฆปัชชะ ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อ เกื้อกูลในภพนี้ เพื่อสุขในภพนี้แก่กุลบุตร
Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Uṭṭhānasampadā, ārakkhasampadā, kalyāṇamittatā, samajīvitā.
samajīvitā → samajīvikatā (bj) | samajīvikatā → samajīvitā (bj: machasaṁ) | samajīvitā → samajīvikatā (sī.) a. ni. 8.75 (cck note) | samajīvitā → M8 samma- (pts note)๑. อุฏฐานสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยความหมั่น) ๒. อารักขสัมปทา (ความถึงพร้อมด้วยการรักษา) ๓. กัลยาณมิตตตา (ความเป็นผู้มีมิตรดี) ๔. สมชีวิตา (ความเป็นอยู่เหมาะสม)
Katamā ca, byagghapajja, uṭṭhānasampadā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)อุฏฐานสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto yena kammaṭṭhānena jīvikaṁ kappeti—
jīvikaṁ → jīvitaṁ (mr) | kammaṭṭhānena → kammuṭṭhānena (sya-all) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck: ka.) | Byagghapajja → omitted by M6. (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้เลี้ยงชีพด้วยการงานใด
yadi kasiyā, yadi vaṇijjāya, yadi gorakkhena, yadi issattena, yadi rājaporisena, yadi sippaññatarena—
issattena → issatthena (bj, sya-all, pts1ed) | issattena → issatthena (pts) | issatthena → issattena (bj: machasaṁ) | issattena → issatthena (cck: sī. syā. pī.) | vaṇijjāya → T. -nijje. (pts note) | rājaporisena → T. M6. M7 -purisena. (pts note)จะเป็นกสิกรรม พาณิชยกรรม โครักขกรรม เป็นช่างศร รับราชการ หรือศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่งก็ตาม
tattha dakkho hoti analaso, tatrupāyāya vīmaṁsāya samannāgato, alaṁ kātuṁ alaṁ saṁvidhātuṁ.
tatrupāyāya → tatrūpāyāya (bj) | saṁvidhātuṁ → M. M8 -tun ti. (pts note)เป็นผู้ขยัน ไม่เกียจคร้านในการงานที่จะต้องช่วยกันทำนั้น ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา อันเป็นอุบายในการงานที่จะต้องช่วยกันทำนั้น สามารถทำได้ สามารถจัดได้
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, uṭṭhānasampadā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า อุฏฐานสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, ārakkhasampadā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)อารักขสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputtassa bhogā honti uṭṭhānavīriyādhigatā bāhābalaparicitā, sedāvakkhittā, dhammikā dhammaladdhā.
Byagghapajja → omitted by T. (pts note) | bāhābalaparicitā → T. bāha- (pts note) | sedāvakkhittā → M8 -kkhikā. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | uṭṭhānavīriyādhigatā → uṭṭhānaviriyādhigatā (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้มีโภคทรัพย์ที่หามาได้ด้วยความขยันหมั่นเพียร เก็บรวบรวม ด้วยน้ำพักน้ำแรง อาบเหงื่อต่างน้ำ ประกอบด้วยธรรม ได้มาโดยธรรม
Te ārakkhena guttiyā sampādeti:เขารักษา คุ้มครองโภคทรัพย์นั้นด้วยคิดว่า
‘kinti me ime bhoge neva rājāno hareyyuṁ, na corā hareyyuṁ, na aggi ḍaheyya, na udakaṁ vaheyya, na appiyā dāyādā hareyyun’ti.
vaheyya → M6 vāheyya; M. S. hareyya; T. vāhareyyuṁ; M7 vāhareyya; Ph. vadhahayya; M8 paheyyaṁ. (pts note) | hareyyunti → hareyyun ti (pts)‘ทำอย่างไร โภคทรัพย์เหล่านี้ของเรา จึงจะไม่ถูก พระราชาริบ โจรไม่ลัก ไฟไม่ไหม้ น้ำไม่พัดไป ทายาทผู้ไม่เป็นที่รักไม่ลักไป’
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, ārakkhasampadā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า อารักขสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, kalyāṇamittatā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)กัลยาณมิตตตา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto yasmiṁ gāme vā nigame vā paṭivasati, tattha ye te honti—gahapatī vā gahapatiputtā vā daharā vā vuddhasīlino, vuddhā vā vuddhasīlino, saddhāsampannā, sīlasampannā, cāgasampannā, paññāsampannā—tehi saddhiṁ santiṭṭhati sallapati sākacchaṁ samāpajjati; yathārūpānaṁ saddhāsampannānaṁ saddhāsampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ sīlasampannānaṁ sīlasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ cāgasampannānaṁ cāgasampadaṁ anusikkhati, yathārūpānaṁ paññāsampannānaṁ paññāsampadaṁ anusikkhati.
gahapatī → gahapati (bj, sya-all, pts) | gahapatiputtā → gahapatiputto (bj) | vuddhasīlino → vuddhasīlā (bj); vuḍḍhasīlino (sya-all) | tattha → tatra (sya-all) | vuddhasīlino vuddhā → vuḍḍhasīlino vuḍḍhā (sya-all) | yasmiṁ → M. Ph. M8 insert ca. (pts note) | tattha → S. tatra. (pts note) | saddhiṁ → Ph. inserts saṁvasati. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | yathārūpānaṁ → yathā rūpānaṁ (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้วางตัวเหมาะสม เจรจา สนทนากับคนในหมู่บ้านหรือใน นิคมที่ตนอาศัยอยู่ จะเป็นคหบดี บุตรคหบดี คนหนุ่มผู้เคร่งศีล หรือคนแก่ผู้เคร่ง ศีลก็ตาม ผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล ถึงพร้อมด้วยจาคะ และถึงพร้อม ด้วยปัญญา คอยศึกษาสัทธาสัมปทาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยศรัทธาตามสมควร คอยศึกษาสีลสัมปทาของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยศีลตามสมควร คอยศึกษาจาคสัมปทา ของท่านผู้ถึงพร้อมด้วยจาคะตามสมควร และคอยศึกษาปัญญาสัมปทาของท่านผู้ ถึงพร้อมด้วยปัญญาตามสมควร
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, kalyāṇamittatā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า กัลยาณมิตตตา
Katamā ca, byagghapajja, samajīvitā?
byagghapajja samajīvitā → vyagghapajja samajīvikatā (bj) | samajīvitā → M8 samma-; T. M6 sammā- (pts note)สมชีวิตา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā, vayañca bhogānaṁ viditvā, samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all); samajīvitaṁ (mr) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | ṭhassatīti seyyathāpi → thassatī ti seyyathā pi (pts) | jīvikaṁ → samajīvikaṁ (cck: syā.); samajīvitaṁ (cck: ka.) | samaṁ → T. M6. M7 sammā- (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้รู้ทางเจริญแห่งโภคทรัพย์และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้ว เลี้ยงชีพแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนักด้วยคิดว่า ‘ด้วยการ ใช้จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
Seyyathāpi, byagghapajja, tulādhāro vā tulādhārantevāsī vā tulaṁ paggahetvā jānāti: ‘ettakena vā onataṁ, ettakena vā unnatan’ti;
onataṁ → oṇataṁ (mr) | unnatan’ti → uṇṇatanti (mr) | onataṁ → oṇataṁ (cck: ka.) | unnata’nti → uṇṇatanti (cck: ka.) | tulaṁ → Ph. tule. (pts note) | paggahetvā → Ph. M8 -tvāna. (pts note) | onataṁ → M. Ph. M8 oṇa- (pts note) | unnatan → M. Ph. M8. T. uṇṇa- (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | unnatanti → unnatan ti evam (pts)เปรียบเหมือนคนชั่งของ หรือลูกมือของคนชั่งของ ยกตราชั่งขึ้นดูก็รู้ได้ว่า ‘ต้อง ลดลงเท่านี้ หรือเพิ่มขึ้นเท่านี้’
evamevaṁ kho, byagghapajja, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā, vayañca bhogānaṁ viditvā, samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | viditvā → omitted by M8. (pts note) | samaṁ → T. sammā- (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | accogāḷhaṁ → M. n'; acco-; S. nācco- (pts note) | atihīnaṁ → M. S. nāti- (pts note) | ṭhassati → M6 -tī ti, and it omits the rest. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na ca accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (bjt) | evamevaṁ → eva (pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (pts)ฉันใด กุลบุตรก็ฉันนั้นเหมือนกัน รู้ทางเจริญแห่ง โภคทรัพย์และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีพแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนักด้วยคิดว่า ‘ด้วยการใช้จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
Sacāyaṁ, byagghapajja, kulaputto appāyo samāno uḷāraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘udumbarakhādīvāyaṁ kulaputto bhoge khādatī’ti.
jīvikaṁ → jīvitaṁ (mr) | udumbarakhādīvāyaṁ → udumbarakhādikaṁ vāyaṁ (bj, pts1ed); udumbarakhādakañcāyaṁ (cck, sya1ed) | khādatīti → bādatīti (bj) | udumbarakhādīvāyaṁ → udumbarakhākañacāyaṁ (sya-all); udumbarakhādikaṁ vāyaṁ (pts) | vāyaṁ → udumbarakhādicāyaṁ (bj: machasaṁ) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck: ka.) | udumbarakhādīvāyaṁ → udumbarakhādikaṁ vāyaṁ (cck: sī. pī.); udumbarakhādakaṁ cāyaṁ (cck: syā.) | udumbarakhādikaṁ → M6 -khāyikaṁ; M. -khādi; Ph. S. -khādakañ. (pts note) | vāyaṁ → Ph. S. cāyaṁ; M8 ayaṁ; M6 vā. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | khādatīti → khādatī ti (pts)ถ้ากุลบุตรนี้มีรายรับน้อย แต่เลี้ยงชีพอย่าง ฟุ่มเฟือย ก็จะมีผู้กล่าวหาเขาได้ว่า ‘กุลบุตรผู้นี้ใช้จ่ายโภคทรัพย์เหมือนคนกินผล มะเดื่อ‘
Sace panāyaṁ, byagghapajja, kulaputto mahāyo samāno kasiraṁ jīvikaṁ kappeti, tassa bhavanti vattāro: ‘ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ kulaputto marissatī’ti.
jīvikaṁ → jīvitaṁ (mr) | ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ → ajaddhumārikaṁ vāyaṁ (bj, pts1ed); addhamārakañcāyaṁ (sya-all) | ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ → ajaddhumārikaṁ vāyaṁ (pts) | vāyaṁ → ajeḷamaraṇaṁ cāyaṁ (bj: machasaṁ) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck: ka.) | ajeṭṭhamaraṇaṁvāyaṁ → ajaddhumārikaṁ vāyaṁ (sī. pī.), addhamārakaṁ cāyaṁ (syā.), ettha jaddhūti asanaṁ = bhattabhuñjanaṁ, tasmā ajaddhumārikanti anasanamaraṇanti vuttaṁ hoti. ma. ni. 1.379 adholipiyā ‘‘ajaddhuka’’nti padaṁ dassitaṁ (cck note) | mahāyo → Ph. mahāvayo. (pts note) | ajaddhumārikaṁ → M. ajeṭṭhamāraṇaṁ; Ph. ajeṭṭhā-; M8 anamāharikaṁ; S. addhamārakañ; M6 addhajumarikaṁ. (pts note) | vāyaṁ → S. cāyaṁ; M7 vā. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | marissatīti → marissatī ti (pts)ถ้ากุลบุตรนี้มีรายรับมาก แต่เลี้ยงชีพอย่างฝืดเคือง ก็จะมีผู้กล่าวหา เขาได้ว่า ‘กุลบุตรผู้นี้จักตายอย่างไม่สมฐานะ’
Yato ca khoyaṁ, byagghapajja, kulaputto āyañca bhogānaṁ viditvā, vayañca bhogānaṁ viditvā, samaṁ jīvikaṁ kappeti nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ: ‘evaṁ me āyo vayaṁ pariyādāya ṭhassati, na ca me vayo āyaṁ pariyādāya ṭhassatī’ti.
khoyaṁ byagghapajja → khvāyaṁ vyagghapajja (bj) | nāccogāḷhaṁ → na accogāḷhaṁ (bj) | samaṁ jīvikaṁ → samajīvikaṁ (sya-all) | khoyaṁ → khvāyaṁ (pts) | nāccogāḷhaṁ nātihīnaṁ → na accogāḷhaṁ na atihīnaṁ (pts) | khvāyaṁ → M. M8. S. ca kho 'yaṁ; Ph. ca kho; T. M6. M7 omit ca. (pts note) | samaṁ → T. S. sama-; M7 samayaṁ. (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8 -taṁ. (pts note) | accogāḷhaṁ → M. n'; acco-; S. nācco- (pts note) | atihīnaṁ → M. S. nāti- (pts note) | ṭhassatīti → ṭhassatī ti (bjt, pts) | āyañca → āyañ ca (pts) | vayañca → vayañ ca (pts)แต่เพราะกุลบุตรนี้รู้ทางเจริญแห่ง โภคทรัพย์และทางเสื่อมแห่งโภคทรัพย์แล้วเลี้ยงชีพแต่พอเหมาะ ไม่ให้ฟุ่มเฟือยนัก ไม่ให้ฝืดเคืองนักด้วยคิดว่า ‘ด้วยการใช้จ่ายอย่างนี้ รายรับของเราจักเกินรายจ่าย และรายจ่ายของเราจักไม่เกินรายรับ’
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, samajīvitā.
byagghapajja samajīvitā → vyagghapajja samajīvikatā (bj) | samajīvitā → T. sammājīvikaṁ; M7 sammājīvitā. (pts note)นี้เรียกว่า สมชีวิตา
Evaṁ samuppannānaṁ, byagghapajja, bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)พยัคฆปัชชะ โภคทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ มีทางเสื่อม ๔ ประการ คือ
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj, pts); itthīdhutto (sya-all) | hoti → omitted by M. Ph. M8. S.; T. M7 put hoti also after surā- (pts note)๑. เป็นนักเลงหญิง ๒. เป็นนักเลงสุรา ๓. เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีเพื่อนชั่ว
Seyyathāpi, byagghapajja, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni, cattāri ca apāyamukhāni.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts)เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีทางไหลเข้า ๔ ทาง มีทางไหลออก ๔ ทาง
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni pidaheyya, yāni ca apāyamukhāni tāni vivareyya;
ceva → eva (pts)บุรุษ พึงปิดทางไหลเข้า เปิดทางไหลออกของสระน้ำนั้น
devo ca na sammā dhāraṁ anuppaveccheyya.
anuppaveccheyya → Ph. M8 -vaccheyya. (pts note) | sammā dhāraṁ → sammādhāraṁ (bjt)และฝนก็มิได้ตกต้องตามฤดูกาล
Evañhi tassa, byagghapajja, mahato taḷākassa parihāniyeva pāṭikaṅkhā, no vuddhi;
parihāniyeva → hāniyeva (bj) | vuddhi evamevaṁ → vuḍḍhi evameva kho (sya-all) | parihāni → T. M6. M7 hāni. (pts note) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | parihāniyeva → parihāni yeva (th, pts)เมื่อเป็นเช่นนี้ สระน้ำใหญ่นั้นก็เหือดแห้งไป ไม่เพิ่มปริมาณขึ้นเลย
evamevaṁ, byagghapajja, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri apāyamukhāni honti—
evamevaṁ byagghapajja → evameva kho vyagghapajja (bj) | evamevaṁ → evam eva kho (pts)ฉันใด โภคทรัพย์ ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีทางเสื่อม ๔ ประการ คือ
itthidhutto, surādhutto, akkhadhutto, pāpamitto pāpasahāyo pāpasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj, pts); itthīdhutto (sya-all) | hoti → omitted by M. M8. S. (pts note)๑. เป็นนักเลงหญิง ๒. เป็นนักเลงสุรา ๓. เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรชั่ว มีสหายชั่ว มีเพื่อนชั่ว
Evaṁ samuppannānaṁ, byagghapajja, bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)พยัคฆปัชชะ โภคทรัพย์ที่เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ มีทางเจริญ ๔ ประการ คือ
na itthidhutto, na surādhutto, na akkhadhutto, kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj) | hoti → omitted by all MSS. (pts note)๑. ไม่เป็นนักเลงหญิง ๒. ไม่เป็นนักเลงสุรา ๓. ไม่เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Seyyathāpi, byagghapajja, mahato taḷākassa cattāri ceva āyamukhāni, cattāri ca apāyamukhāni.
ca → ceva (bj) | ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | ceva → eva (pts)เปรียบเหมือนสระน้ำใหญ่มีทางไหลเข้า ๔ ทาง มีทางไหลออก ๔ ทาง
Tassa puriso yāni ceva āyamukhāni tāni vivareyya, yāni ca apāyamukhāni tāni pidaheyya;
ceva → eva (pts)บุรุษ พึงเปิดทางไหลเข้า ปิดทางไหลออกของสระน้ำนั้น
devo ca sammā dhāraṁ anuppaveccheyya.
anuppaveccheyya → Ph. M8. T. vaccheyya. (pts note)และฝนก็ตกต้องตามฤดูกาล
Evañhi tassa, byagghapajja, mahato taḷākassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhā, no parihāni;
vuddhiyeva → vuḍḍhi yeva (sya-all) | evañhi → evaṁ hi (bjt, pts) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | vuddhiyeva → vuddhi yeva (pts)เมื่อ เป็นเช่นนี้ สระน้ำใหญ่นั้นก็เพิ่มปริมาณขึ้น ไม่เหือดแห้งไปเลย
evamevaṁ kho, byagghapajja, evaṁ samuppannānaṁ bhogānaṁ cattāri āyamukhāni honti—
evamevaṁ → evameva (bjt, th) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | evamevaṁ → evam eva (pts)ฉันใด โภคทรัพย์ที่ เกิดขึ้นโดยชอบอย่างนี้ ก็ฉันนั้นเหมือนกัน มีทางเจริญ ๔ ประการ คือ
na itthidhutto, na surādhutto, na akkhadhutto, kalyāṇamitto kalyāṇasahāyo kalyāṇasampavaṅko.
itthidhutto → itthidhutto hoti (bj) | hoti → omitted by M. S. (pts note)๑. ไม่เป็นนักเลงหญิง ๒. ไม่เป็นนักเลงสุรา ๓. ไม่เป็นนักเลงการพนัน ๔. เป็นผู้มีมิตรดี มีสหายดี มีเพื่อนดี
Ime kho, byagghapajja, cattāro dhammā kulaputtassa diṭṭhadhammahitāya saṁvattanti diṭṭhadhammasukhāya.
diṭṭhadhammasukhāya cattārome byagghapajja → diṭṭhadhammasukhāyāti cattāro me vyagghapajja (bj)พยัคฆปัชชะ ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพนี้ เพื่อสุขใน ภพนี้แก่กุลบุตร
Cattārome, byagghapajja, dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāya.
me → omitted by T. (pts note) | samparāyasukhāya → T. adds saṁvattanti. (pts note) | cattārome byagghapajja → cattāro me vyagghapajja (bjt) | cattārome → cattāro me (pts)พยัคฆปัชชะ ธรรม ๔ ประการนี้ ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพหน้า เพื่อสุขใน ภพหน้าแก่กุลบุตร
Katame cattāro?ธรรม ๔ ประการ อะไรบ้าง คือ
Saddhāsampadā, sīlasampadā, cāgasampadā, paññāsampadā.๑. สัทธาสัมปทา ๒. สีลสัมปทา ๓. จาคสัมปทา ๔. ปัญญาสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, saddhāsampadā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)สัทธาสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto saddho hoti, saddahati tathāgatassa bodhiṁ:
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้มีศรัทธา เชื่อปัญญาเครื่องตรัสรู้ของตถาคตว่า
‘itipi so bhagavā …pe… satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā’ti.
+ → arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi (bjt) | itipi → iti pi (pts) | bhagavāti → bhagavā ti (pts)‘แม้เพราะเหตุนี้ พระผู้มีพระภาคพระองค์นั้น ฯลฯ เป็นศาสดาของเทวดาและ มนุษย์ทั้งหลาย เป็นพระพุทธเจ้า เป็นพระผู้มีพระภาค’
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, saddhāsampadā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า สัทธาสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, sīlasampadā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)สีลสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto pāṇātipātā paṭivirato hoti …pe… surāmerayamajjapamādaṭṭhānā paṭivirato hoti.
pe → M. M8 la; Ph. pa. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | pe → spelled out in full (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้เว้นขาดจากการฆ่าสัตว์ ฯลฯ เว้นขาดจากการเสพ ของมึนเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นเหตุแห่งความประมาท
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, sīlasampadā.
Byagghapajja → M6 Vyaggha- (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า สีลสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, cāgasampadā?
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)จาคสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto vigatamalamaccherena cetasā agāraṁ ajjhāvasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṁvibhāgarato.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)คือ กุลบุตรในโลกนี้มีใจปราศจากความตระหนี่อันเป็นมลทิน มีจาคะอันสละแล้ว มีฝ่ามือชุ่ม ยินดีในการสละ ควรแก่การขอ ยินดีในการแจกทานอยู่ครองเรือน
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, cāgasampadā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า จาคสัมปทา
Katamā ca, byagghapajja, paññāsampadā?
ca → omitted by M. T. S. (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt)ปัญญาสัมปทา เป็นอย่างไร
Idha, byagghapajja, kulaputto paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammā dukkhakkhayagāminiyā.
udayatthagāminiyā → T. ubha- (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | sammā dukkhakkhayagāminiyā → sammādukkhakkhayagāminiyā (bjt, th, pts)คือ กุลบุตรในโลกนี้เป็นผู้มีปัญญา คือ ประกอบด้วยปัญญาเป็นเครื่องพิจารณา เห็นทั้งความเกิดและความดับอันเป็นอริยะ ชำแรกกิเลสให้ถึงความสิ้นทุกข์โดยชอบ
Ayaṁ vuccati, byagghapajja, paññāsampadā.
byagghapajja → vyagghapajja (bjt)นี้เรียกว่า ปัญญาสัมปทา
Ime kho, byagghapajja, cattāro dhammā kulaputtassa samparāyahitāya saṁvattanti samparāyasukhāyāti.
Byagghapajja → M6 Vyaggha- (pts note) | byagghapajja → vyagghapajja (bjt) | samparāyasukhāyāti → samparāyasukhāyā ti (pts)พยัคฆปัชชะ ธรรม ๔ ประการนี้แล ย่อมเป็นไปเพื่อเกื้อกูลในภพหน้า เพื่อสุข ในภพหน้าแก่กุลบุตร
Uṭṭhātā kammadheyyesu, appamatto vidhānavā;
kammadheyyesu → T. M7 -deyyesu. (pts note)คนขยันหมั่นเพียรในการงาน ไม่ประมาท Samaṁ kappeti jīvikaṁ, sambhataṁ anurakkhati.
jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck, sya2ed, mr) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (sya-all) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (bj: sīmu, machasaṁ) | jīvikaṁ → jīvitaṁ (cck: ka.) | samaṁ → T. M7 sammā. (pts note) | jīvikaṁ → M. Ph. M8. M6. S. -taṁ. (pts note)รู้วิธีการเลี้ยงชีพแต่พอเหมาะ รักษาทรัพย์ที่หามาได้Saddho sīlena sampanno, vadaññū vītamaccharo;
vītamaccharo → M8 viññū vigata- (pts note)เป็นผู้มีศรัทธา ถึงพร้อมด้วยศีล รู้ความประสงค์ของผู้ขอ ปราศจากความตระหนี่ Niccaṁ maggaṁ visodheti, sotthānaṁ samparāyikaṁ.ชำระทางแห่งประโยชน์ที่มีในภพหน้าอยู่เป็นนิตย์Iccete aṭṭha dhammā ca, saddhassa gharamesino;
ca → omitted by T. M6. M7. (pts note) | iccete → ete (pts) gharamesino → gharam esino (pts)ที่พระพุทธเจ้าผู้มีพระนามว่าสัจจะตรัสธรรม ๘ ประการดังกล่าวมานี้ เพื่อผู้ครองเรือน ผู้มีศรัทธา Akkhātā saccanāmena, ubhayattha sukhāvahā.อันเป็นเหตุนำสุขมาให้ในโลกทั้ง ๒ คือDiṭṭhadhammahitatthāya, samparāyasukhāya ca;ประโยชน์เกื้อกูลในภพนี้ และสุขในภพหน้า Evametaṁ gahaṭṭhānaṁ, cāgo puññaṁ pavaḍḍhatī”ti.
evametaṁ → evam etaṁ (pts) pavaḍḍhatīti catutthaṁ → pavaḍḍhatī ti (pts) | pavaḍḍhatī → M8 pavattatī. (pts note)จาคะ บุญ นี้ย่อมเจริญยิ่งขึ้น แก่คฤหัสถ์ทั้งหลาย ด้วยประการฉะนี้”
Catutthaṁ.
catutthaṁ → athakho (sya-all) | catutthaṁ → ti (pts)ทีฆชาณุสูตรที่ ๔ จบ