Uttaravipattisutta
Uttaravipattisutta → uttarasuttaṁ (bj)๘ อุตตรวิปัตติสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā uttaro mahisavatthusmiṁ viharati saṅkheyyake pabbate vaṭajālikāyaṁ.
vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (bj, pts1ed); vaṭṭajālikāyaṁ (sya-all) | vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (pts) | dhavajālikāyaṁ → vaṭṭhajālikāya (bj: syā); vaṭhajālikāyaṁ (bj: machasaṁ) | vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (cck: sī.); vaṭṭajālikāyaṁ (cck: syā.) | Dhavajālikāyaṁ → T. Dhvājā-; M. Ph. S. Vaṭṭa- always; M8 Dhajoli- always; M6 Dhvajā- always; M7 Dhuvalikāyaṁ, else Dhuvajā- (pts note) | saṅkheyyake → saṁkheyyake (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระอุตตระอยู่ที่วฏชาลิกาวิหาร ใกล้ภูเขาสังเขยยกะ มหิสวัตถุชนบท
Tatra kho āyasmā uttaro bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj)ณ ที่นั้นแล ท่านพระอุตตระเรียกภิกษุทั้งหลายมากล่าวว่า
“sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti.“ผู้มีอายุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ paccavekkhitā hoti.ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของผู้อื่นตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attasampattiṁ paccavekkhitā hoti.ทางที่ดี ภิกษุพึง พิจารณาเห็นสมบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ parasampattiṁ paccavekkhitā hotī”ti.
hotīti → hotī ti (pts)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นสมบัติ ของผู้อื่นตามกาลอันควร”
Tena kho pana samayena vessavaṇo mahārājā uttarāya disāya dakkhiṇaṁ disaṁ gacchati kenacideva karaṇīyena.
uttarāya disāya dakkhiṇaṁ disaṁ → uttaradisāya dakkhiṇadisaṁ (sya-all) | vessavaṇo → vessavaṇṇotipi (sya-all note) | Vessavaṇo → Ph. M8 -vaṇṇo throughout; T. -vano; M6. M7 -vano throughout. (pts note) | disāya → S. uttara-; T. M6. M7 uttarassaṁ disāyaṁ. (pts note) | dakkhiṇaṁ → M. M8. S. dakkhiṇa- (pts note) | kenacideva → kenaci deva (bjt, th) | kenacideva → kenaci-d-eva (pts)สมัยนั้น ท้าวเวสวัณมหาราชมีกรณียกิจบางอย่างเสด็จจากทิศเหนือไปยังทิศใต้
Assosi kho vessavaṇo mahārājā āyasmato uttarassa mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate vaṭajālikāyaṁ bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desentassa:
vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (bj) | vaṭajālikāyaṁ bhikkhūnaṁ → dhavajālikāyaṁ bhikkhunaṁ (pts) | vaṭajālikāyaṁ → vaṭṭajālikāyaṁ (th) | saṅkheyyake → saṁkheyyake (pts)ได้สดับเสียงของท่านพระอุตตระผู้กำลังแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้ว่า
“sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti.“ผู้มีอายุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ paccavekkhitā hoti.
paravipattiṁ → T. continues: attasampattiṁ pacca- hotī ti; M6. M7: attasampattiṁ para- pacca- hotī ti. (pts note)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของผู้อื่นตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attasampattiṁ paccavekkhitā hoti.ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็น สมบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ parasampattiṁ paccavekkhitā hotī”ti.
hotīti → hotī ti (pts)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นสมบัติของผู้อื่นตาม กาลอันควร”
Atha kho vessavaṇo mahārājā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate vaṭajālikāyaṁ antarahito devesu tāvatiṁsesu pāturahosi.
samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bj, sya-all, km, pts1ed) | samiñjeyya → sammiñjeyya (bj, sya-all, km, pts1ed) | vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (bj, pts) | vessavaṇo → vessavaṇṇo (cck) | sammiñjitaṁ → samiñjitaṁ (bj: machasaṁ) | dhavajālikāyaṁ → vaṭṭhajālikāya (bj: syā); vaṭhajālikāyaṁ (bj: machasaṁ) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | samiñjeyya → sammiñjeyya (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | sammiñjitaṁ → M. Ph. M8 sami- (pts note) | sammiñjeyya → M. Ph. sami- (pts note) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evameva (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | vaṭajālikāyaṁ → vaṭṭajālikāyaṁ (th) | seyyathāpi → seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evam eva (pts) | saṅkheyyake → saṁkheyyake (pts)ครั้งนั้นแล ท้าวเวสวัณมหาราชได้หายจากวฏชาลิกาวิหาร ใกล้ภูเขาสังเขยยกะ มหิสวัตถุชนบท ไปปรากฏในเทวโลกชั้นดาวดึงส์ เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออก หรือคู้แขนเข้าฉะนั้น
Atha kho vessavaṇo mahārājā yena sakko devānamindo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca:
vessavaṇo → vessavaṇṇo (cck) | atha kho → athakho (th) | devānamindo tenupasaṅkami → devānam indo ten upasaṅkami (pts) | devānamindaṁ etadavoca → devānam indaṁ etad avoca (pts)ลำดับนั้น ท้าวเวสวัณมหาราชเข้าไปเฝ้าท้าวสักกะจอมเทพถึง ที่ประทับ แล้วได้กราบทูลท้าวสักกะจอมเทพดังนี้ว่า
“yagghe, mārisa, jāneyyāsi.
mārisa → M8 pucchamāsiya (sic). (pts note)“ขอเดชะท่านผู้นิรทุกข์ พระองค์ โปรดทรงทราบว่า
Eso āyasmā uttaro mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate vaṭajālikāyaṁ bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ deseti:
vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (bj, pts) | Dhavajālikāyaṁ → T. Dhvajā- (pts note) | deseti → T. desesi. (pts note) | vaṭajālikāyaṁ → vaṭṭajālikāyaṁ (th) | saṅkheyyake → saṁkheyyake (pts)‘ท่านอุตตระนี้แสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ในวฏชาลิกาวิหาร ใกล้ภูเขาสังเขยยกะ มหิสวัตถุชนบท อย่างนี้ว่า
‘sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti.‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึง พิจารณาเห็นความวิบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ …pe…
paravipattiṁ → paravippattiṁ (pts)ฯลฯ
attasampattiṁ …
attasampattiṁ → omitted by T. (pts note)
parasampattiṁ paccavekkhitā hotī’”ti.
hotīti → hotiti (bj) | hotīti → hotī ti (pts)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณา เห็นสมบัติของผู้อื่นตามกาลอันควร”
Atha kho sakko devānamindo seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evamevaṁ devesu tāvatiṁsesu antarahito mahisavatthusmiṁ saṅkheyyake pabbate vaṭajālikāyaṁ āyasmato uttarassa sammukhe pāturahosi.
vaṭajālikāyaṁ → dhavajālikāyaṁ (bj, pts) | sammukhe → pamukhe (bj) | pamukhe → sammukhe (bj: machasaṁ) | Dhavajālikāyaṁ → T. M6 Dhva- (pts note) | sammukhe → Ph. samukhe; M8 mukhe; T. pamukho; M6. M7 pamukhe. (pts note) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th, pts) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evameva (bjt, th) | atha kho → athakho (th) | vaṭajālikāyaṁ → vaṭṭajālikāyaṁ (th) | devānamindo seyyathāpi → devānam indo seyyathā pi (pts) | samiñjeyya evamevaṁ → sammiñjeyya evam eva (pts) | saṅkheyyake → saṁkheyyake (pts)ครั้งนั้นแล ท้าวสักกะจอมเทพได้ทรงหายจากเทวโลกชั้นดาวดึงส์ ไปปรากฏ ต่อหน้าท่านพระอุตตระ ที่วฏชาลิกาวิหาร ใกล้ภูเขาสังเขยยกะ มหิสวัตถุชนบท เหมือนบุรุษมีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น
Atha kho sakko devānamindo yenāyasmā uttaro tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmantaṁ uttaraṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhāsi. Ekamantaṁ ṭhito kho sakko devānamindo āyasmantaṁ uttaraṁ etadavoca:
āyasmantaṁ → āyassamantaṁ (sya-all) | atha kho → athakho (th) | devānamindo → devānam indo (pts) | tenupasaṅkami → ten upasaṅkami (pts) | etadavoca → etad avoca (pts)ครั้นแล้วจึงเสด็จเข้าไปหา ท่านพระอุตตระถึงที่อยู่ ทรงไหว้แล้วประทับยืน ณ ที่สมควร ตรัสถามท่านพระ อุตตระดังนี้ว่า
“Saccaṁ kira, bhante, āyasmā uttaro bhikkhūnaṁ evaṁ dhammaṁ desesi:“จริงหรือ ท่านผู้เจริญ ทราบว่า ท่านพระอุตตระแสดงธรรมแก่ภิกษุ ทั้งหลายอย่างนี้ว่า
‘sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti,
paccavekkhitā → S. has : pe || parasampattiṁ pacca- hotī ti. (pts note)‘ผู้มีอายุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นความวิบัติของ ตนตามกาลอันควร
sādhāvuso, bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ …pe…
paravipattiṁ → paravippattiṁ (pts)ฯลฯ
attasampattiṁ …
parasampattiṁ paccavekkhitā hotī’”ti?
hotīti → hotī ti (my, pts)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นสมบัติของผู้อื่นตามกาล อันควร”
“Evaṁ, devānamindā”ti.
devānamindāti → devānam indā ti (pts)ท่านพระอุตตระได้ถวายพระพรว่า “อย่างนั้น ท่านจอมเทพ”
“Kiṁ panidaṁ, bhante, āyasmato uttarassa sakaṁ paṭibhānaṁ, udāhu tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassā”ti?
panidaṁ → kiṁ pana (sya-all) | sakaṁ paṭibhānaṁ → sakaṁ paṭibhāṇaṁ (sya-all); sakapaṭibhānaṁ upādāya (mr) | panidaṁ → kiṁ pana (bj: syā) | panidaṁ → kiṁ pana (cck: syā.) | paṭibhānaṁ → sakapaṭibhānaṁ upādāya (cck: ka.) | idaṁ → S. pana. (pts note) | paṭibhānaṁ → S. -bhāṇaṁ; M. Ph. M8 insert upādāya. (pts note) | panidaṁ → pan idaṁ (pts) | sammāsambuddhassāti → sammāsambuddhassā ti (pts)“ท่านผู้เจริญ ข้อความนี้เป็นปฏิภาณส่วนตัวของท่านพระอุตตระเอง หรือว่า เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น”
“Tena hi, devānaminda, upamaṁ te karissāmi.
tena hi → tenahi (th) | devānaminda upamaṁ → devānam inda upaman (pts)“ท่านจอมเทพ ถ้าเช่นนั้น อาตมภาพจักยกข้ออุปมาให้พระองค์สดับ
Upamāya m’idhekacce viññū purisā bhāsitassa atthaṁ ājānanti.
upamāya midhekacce → upamāyapi idhekacce (bj) | midhekacce → pi idh ekacce (pts) | idhekacce → upamāya midhekacce (bj: machasaṁ) | upamāya → M. Ph. S. upamāyam. (pts note) | pi → omitted by M. Ph. M8. S. (pts note) | ājānanti → M8. T. M6 ajā-; M7 jānanti. (pts note) | upamāya midhekacce → upamāyamidhekacce (th)วิญญูชน บางพวกในโลกนี้จะรู้อรรถแห่งภาษิตได้
Seyyathāpi, devānaminda, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahādhaññarāsi.
mahādhaññarāsi → M8 -thañña- (pts note) | seyyathāpi devānaminda → seyyathā pi devānam inda (pts)ท่านจอมเทพ มีข้าวเปลือกกองใหญ่อยู่ใน ที่ไม่ไกลจากบ้าน หรือนิคม
Tato mahājanakāyo dhaññaṁ āhareyya—
dhaññaṁ → M8 thaññaṁ. (pts note)หมู่ชนเป็นอันมากพึงขนข้าวเปลือก จากข้าวเปลือก กองใหญ่นั้น
kājehipi piṭakehipi ucchaṅgehipi añjalīhipi.
kājehipi piṭakehipi ucchaṅgehipi → kāyehipi sīsakehipi uccaṅkehipi (sya-all) | kāyehipi → kācehipi (sya-all: yu.) | sīsakehipi → piṭakehipi (sya-all: yu.) | uccaṅkehipi → ucchaṅgehipi (sya-all: yu.) | kācehi → S. kāyehi; M. Ph. M8 kājehi. (pts note) | piṭakehi → S. sīsakehi. (pts note) | ucchaṅgehi → Ph. uccaṅgehi; M8 ujjaṅgehi; S. ucchaṅkehi. (pts note) | añjalīhi → T. M6. M7 aṅgulihi. (pts note)ด้วยหาบบ้าง ด้วยตะกร้าบ้าง ด้วยห่อพกบ้าง กอบด้วยมือบ้าง
Yo nu kho, devānaminda, taṁ mahājanakāyaṁ upasaṅkamitvā evaṁ puccheyya:
taṁ → (sya-all) | taṁ → omitted by S. (pts note) | devānaminda → devānam inda (pts)ท่านจอมเทพ หากมีบุคคลเข้าไปถามหมู่ชนเป็นอันมากนั้นอย่างนี้ว่า
‘kuto imaṁ dhaññaṁ āharathā’ti, kathaṁ byākaramāno nu kho, devānaminda, so mahājanakāyo sammā byākaramāno byākareyyā”ti?
byākaramāno → taṁ vyākaramāno (bj) | vyākaramāno → kathaṁ vyākaramāno (bj: machasaṁ) | dhaññaṁ → M8 thaññaṁ. (pts note) | āharathā → T. āhara. (pts note) | so → T. yo. (pts note) | byākaramāno byākareyyāti → vyākaramāno vyākareyyāti (bjt) | āharathāti → āharathā ti (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | byākaramāno byākareyyāti → vyākaramāno vyākareyyā ti (pts)‘พวกท่านขน ข้าวเปลือกนี้มาจากไหน’ ท่านจอมเทพ หมู่ชนเป็นอันมากนั้นจะตอบอย่างไร จึงจะ ชื่อว่าตอบได้อย่างถูกต้อง”
“‘Amumhā mahādhaññarāsimhā āharāmā’ti kho, bhante, so mahājanakāyo sammā byākaramāno byākareyyā”ti.
mahādhaññarāsimhā → dhaññarāsimhā (bj) | mahādhaññarāsimhā → M. dhañña-; M8 here corr. to-dhañña-, and it continues: yade daññassa (sic) daṇāmā ti (sic). Acchariyaṁ and so on. (pts note) | vyākaramāno → omitted by T. (pts note) | byākaramāno byākareyyāti → vyākaramāno vyākareyyāti (bjt) | āharāmāti → āharāmā ti (pts) | byākaramāno byākareyyāti → vyākaramāno vyākareyyā ti evam (pts)“ท่านผู้เจริญ หมู่ชนเป็นอันมากนั้น เมื่อจะตอบให้ถูกต้องควรตอบว่า ‘พวกเรา ขนมาจากข้าวเปลือกกองใหญ่โน้น”
“Evamevaṁ kho, devānaminda, yaṁ kiñci subhāsitaṁ sabbaṁ taṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
yaṁ → T. M7 ayaṁ. (pts note) | evamevaṁ → evameva (bjt, th) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | evamevaṁ → eva (pts) | devānaminda → devānam inda (pts) | sabbaṁ → sabban (pts)“ท่านจอมเทพ ทำนองเดียวกันนั่นแล พระดำรัสที่เป็นสุภาษิตทั้งหมด เป็น พระดำรัสของพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
Tato upādāyupādāya mayaṁ caññe ca bhaṇāmā”ti.
caññe → dhaññaṁ (sya-all) | mayaṁ → mayañca (sya-all: yu.) | dhaññaṁ → aññeca (sya-all: yu.) | mayaṁ caññe → mayañcaññe (bjt) | upādāyupādāya mayaṁ caññe → upādāy upādāya mayañ aññe (pts) | bhaṇāmāti → bhaṇāmā ti (pts)อาตมภาพและ สาวกเหล่าอื่นย่อมกล่าวโดยถือเอาจากสุภาษิตทั้งหมดนั้น”
“Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ bhante.“ท่านผู้เจริญ น่าอัศจรรย์จริง ไม่เคยปรากฏ
Yāva subhāsitañcidaṁ āyasmatā uttarena:
subhāsitañcidaṁ → subhāsitamidaṁ bhante (bj); subhāsitam idaṁ (pts) | subhāsitamidaṁ → yāva subhasitaṁ cidaṁ (bj: machasaṁ) | yāva → T. yāvā. (pts note) | idaṁ → M. Ph. M8. S. -tañ c'idaṁ; T. M6 add bhante. (pts note) | subhāsitañcidaṁ → subhāsitaṁ cidaṁ (my)ท่านพระอุตตระกล่าวเรื่องนี้ไว้ดี ยิ่งนักว่า
‘yaṁ kiñci subhāsitaṁ sabbaṁ taṁ tassa bhagavato vacanaṁ arahato sammāsambuddhassa.
tassa → omitted by M. (pts note) | sabbaṁ taṁ → sabbantaṁ (th) | sabbaṁ → sabban (pts)‘พระดำรัสที่เป็นสุภาษิตทั้งหมด เป็นพระดำรัสของพระผู้มีพระภาค อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
Tato upādāyupādāya mayañcaññe ca bhaṇāmā’ti.
mayañcaññe → mayaṁ dhaññaṁ (sya-all) | upādāya → Ph. T. upādāya alone. (pts note) | aññe → T. maññe; S. dhaññaṁ. (pts note) | ti → M8 has miyadadaseva anāmā ti (sic) for mayaṁ . . . bhaṇāmā ti. (pts note) | mayañcaññe → mayaṁ caññe (my) | upādāyupādāya mayañcaññe → upādāy upādāya mayaṁ aññe (pts)อาตมภาพและสาวกเหล่าอื่นย่อมกล่าวโดย ถือเอาจากสุภาษิตทั้งหมดนั้น’
Ekamidaṁ, bhante uttara, samayaṁ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate acirapakkante devadatte.
ekamidaṁ → evamidaṁ (sya-all) | uttara → uttara ekaṁ (sya-all) | Ekam → S. evaṁ. (pts note) | Uttara → S. inserts ekaṁ. (pts note) | Gijjhakūṭe → M8 Kiccha- (pts note) | ekamidaṁ → ekam idaṁ (pts)ท่านอุตตระผู้เจริญ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ภูเขาคิชฌกูฏ เขตกรุงราชคฤห์ เมื่อพระเทวทัตจากไปไม่นาน
Tatra kho bhagavā devadattaṁ ārabbha bhikkhū āmantesi:
bhikkhū → bhikkhu (bj) | kho → omitted by M. M8. (pts note)ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคทรง ปรารภพระเทวทัต รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
‘Sādhu, bhikkhave, bhikkhu kālena kālaṁ attavipattiṁ paccavekkhitā hoti.‘ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของตนตามกาลอันควร
Sādhu, bhikkhave, bhikkhu kālena kālaṁ paravipattiṁ …pe…
paravipattiṁ → paravipattiṁ paccavekkhitā hoti (bj)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นวิบัติของผู้อื่นตามกาลอันควร
attasampattiṁ …ทางที่ดี ภิกษุ พึงพิจารณาเห็นสมบัติของตนตามกาลอันควร
parasampattiṁ paccavekkhitā hoti.
hoti → hotīti (bj) | parasampattiṁ → omitted by M6. (pts note)ทางที่ดี ภิกษุพึงพิจารณาเห็นสมบัติ ของผู้อื่นตามกาลอันควร
Aṭṭhahi, bhikkhave, asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho.
āpāyiko → apāyiko (bj) | pariyādinnacitto → Ph. M8. T. -diṇṇa- (pts note)ภิกษุทั้งหลาย เทวทัตถูกอสัทธรรม ๘ ประการครอบงำย่ำยีจิต ต้องไปเกิด ในอบาย ต้องไปเกิดในนรก ดำรงอยู่ชั่วกัป แก้ไขไม่ได้
Katamehi aṭṭhahi?อสัทธรรม ๘ ประการ อะไรบ้าง คือ
Lābhena hi, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho;
hi → (bj, sya-all, pts) | lābhena → lābhena hi (bj: machasaṁ)๑. เทวทัตถูกลาภครอบงำย่ำยีจิต ต้องไปเกิดในอบาย ต้องไปเกิดใน นรก ดำรงอยู่ชั่วกัป แก้ไขไม่ได้
alābhena, bhikkhave …pe…
pe → M. Ph. M8. S. give it in full, as in VII, 3. (pts note)๒. เทวทัตถูกความเสื่อมลาภครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
yasena, bhikkhave …๓. เทวทัตถูกยศครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
ayasena, bhikkhave …๔. เทวทัตถูกความเสื่อมยศครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
sakkārena, bhikkhave …๕. เทวทัตถูกสักการะครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
asakkārena, bhikkhave …๖. เทวทัตถูกความเสื่อมสักการะครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
pāpicchatāya, bhikkhave …๗. เทวทัตถูกความปรารถนาชั่วครอบงำย่ำยีจิต ฯลฯ
pāpamittatāya, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho.
pariyādinnacitto → Ph. T. -diṇṇa- (pts note)๘. เทวทัตถูกความมีมิตรชั่วครอบงำย่ำยีจิต ต้องไปเกิดในอบาย ต้อง ไปเกิดในนรก ดำรงอยู่ชั่วกัป แก้ไขไม่ได้
Imehi kho, bhikkhave, aṭṭhahi asaddhammehi abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko nerayiko kappaṭṭho atekiccho.
citto → Ph. M8. T. -diṇṇa- (pts note) | pariyādinnacitto → pariyādinna citto (pts)ภิกษุทั้งหลาย เทวทัตถูกอสัทธรรม ๘ ประการนี้แล ครอบงำย่ำยีจิต ต้องไป เกิดในอบาย ต้องไปเกิดในนรก ดำรงอยู่ชั่วกัป แก้ไขไม่ได้
Sādhu, bhikkhave, bhikkhu uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya;
abhibhuyya → (pts) | abhibhuyya → M. M8. T. S. twice; M6 omits abhi- (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ดี ภิกษุพึงครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่
uppannaṁ alābhaṁ …pe…ทางที่ดี ภิกษุพึง ครอบงำความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นอยู่ ...
uppannaṁ yasaṁ …ยศที่เกิดขึ้น ...
uppannaṁ ayasaṁ …ความเสื่อมยศที่เกิดขึ้น ...
uppannaṁ sakkāraṁ …สักการะที่เกิดขึ้น ...
uppannaṁ asakkāraṁ …ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้น ...
uppannaṁ pāpicchataṁ …ความปรารถนาชั่วที่เกิดขึ้น ...
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya.
abhibhuyya → (pts) | abhibhuyya → M. M8. T. M6. S. twice. (pts note)ความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่
Kiñca, bhikkhave, bhikkhu atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya;
abhibhuyya → (pts) | ca → S. kiñci. (pts note) | abhibhuyya → M. M8. T. S. twice. (pts note) | kiñca → kathañ ca (pts)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยอำนาจประโยชน์อะไร จึงพึงครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่
uppannaṁ alābhaṁ …pe…
uppannaṁ yasaṁ …
uppannaṁ ayasaṁ …
uppannaṁ sakkāraṁ …
uppannaṁ asakkāraṁ …
uppannaṁ pāpicchataṁ …
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya?
abhibhuyya → (pts) | abhibhuyya → M. T. M6. S. twice. (pts note)... พึงครอบงำความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่
Yaṁ hissa, bhikkhave, uppannaṁ lābhaṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti.
yaṁ hissa → yañhissa (th) | hissa → hi ssa (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเมื่อภิกษุไม่ครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่ อาสวะและความ เร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นพึงเกิดขึ้น แต่เมื่อเธอครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่ อาสวะ และความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นย่อมไม่มีแก่เธอ
Yaṁ hissa, bhikkhave, uppannaṁ alābhaṁ …pe…
yaṁ hissa → yañhissa (th) | hissa → hi ssa (pts)
uppannaṁ yasaṁ …
uppannaṁ ayasaṁ …
uppannaṁ sakkāraṁ …
uppannaṁ asakkāraṁ …
uppannaṁ pāpicchataṁ …
uppannaṁ pāpamittataṁ anabhibhuyya viharato uppajjeyyuṁ āsavā vighātapariḷāhā, uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya viharato evaṁsa te āsavā vighātapariḷāhā na honti.
anabhibhuyya → M. twice; M8 has abhibhuyya twice. (pts note) | abhibhuyya → M. twice. (pts note)เพราะเมื่อภิกษุไม่ครอบงำความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้นอยู่ ... ยศที่เกิดขึ้น ... ความ เสื่อมยศที่เกิดขึ้น ... สักการะที่เกิดขึ้น ... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้น ... ความ ปรารถนาชั่วที่เกิดขึ้น ... ความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่ อาสวะและความเร่าร้อนที่ก่อ ความคับแค้นพึงเกิดขึ้น แต่เมื่อเธอครอบงำความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่ อาสวะและ ความเร่าร้อนที่ก่อความคับแค้นย่อมไม่มีแก่เธอ
Idaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu atthavasaṁ paṭicca uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya;
abhibhuyya → (pts) | kho → Ph. inserts pana. (pts note) | vihareyya → S. -yyaṁ; M. -yyāma. (pts note)ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุอาศัยอำนาจประโยชน์นี้แล จึงพึงครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่
uppannaṁ alābhaṁ …pe…... ความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้น
uppannaṁ yasaṁ …... ยศที่เกิดขึ้น
uppannaṁ ayasaṁ …... ความเสื่อมยศที่เกิดขึ้น
uppannaṁ sakkāraṁ …... สักการะที่ เกิดขึ้น
uppannaṁ asakkāraṁ …... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้น
uppannaṁ pāpicchataṁ …... ความปรารถนาชั่วที่เกิดขึ้น
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya vihareyya.
abhibhuyya → (pts) | abhibhuyya → M. M8. T. M6. M7. S. twice. (pts note)... ความมี มิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่
Tasmātiha, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā tiha (th) | tasmātiha → tasmā ti ha (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เธอทั้งหลายพึงสำเหนียกอย่างนี้ว่า
“uppannaṁ lābhaṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāma,
abhibhuyya → (pts)‘เราทั้งหลาย จักครอบงำลาภที่เกิดขึ้นอยู่
uppannaṁ alābhaṁ …pe…... ความเสื่อมลาภที่เกิดขึ้น
uppannaṁ yasaṁ …... ยศที่เกิดขึ้น
uppannaṁ ayasaṁ …... ความเสื่อม ยศที่เกิดขึ้น
uppannaṁ sakkāraṁ …... สักการะที่เกิดขึ้น
uppannaṁ asakkāraṁ …... ความเสื่อมสักการะที่เกิดขึ้น
uppannaṁ pāpicchataṁ …... ความปรารถนา ชั่วที่เกิดขึ้น
uppannaṁ pāpamittataṁ abhibhuyya abhibhuyya viharissāmā”ti.
abhibhuyya viharissāmāti evañhi → viharissāmā ti evaṁ hi (pts) | abhibhuyya → all MSS. double it. (pts note)... ความมีมิตรชั่วที่เกิดขึ้นอยู่’
Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban’ti.
sikkhitabbanti ettāvatā → sikkhitabban ti yāvatā (pts) | evañhi → evaṁ hi (bjt) | evañhi → hi (pts)ภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลาย พึงสำเหนียก อย่างนี้แล’
Ettāvatā, bhante uttara, manussesu catasso parisā—
Yāvatā → M. Ph. M8. S. ettāvatā. (pts note)ท่านอุตตระผู้เจริญ ด้วยเหตุเพียงเท่านี้ ในหมู่มนุษย์ บริษัท ๔ คือ
bhikkhū, bhikkhuniyo, upāsakā, upāsikāyo.
bhikkhū → bhikkhu (bj) | upāsakā → upasakā (sya-all)ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา
Nāyaṁ dhammapariyāyo kismiñci upaṭṭhito.
upaṭṭhito → patiṭṭhito (bj, sya-all, pts1ed) | upaṭṭhito uggaṇhatu → patiṭṭhito uggaṇhātu (bj, sya-all, pts) | patiṭṭhito → upaṭṭhito (bj: machasaṁ) | upaṭṭhito → patiṭṭhito (cck: sī. syā.) | kismiñci → M8 kimhi ci. (pts note) | patiṭṭhito → M. Ph. M8 upaṭṭhito. (pts note)ธรรมบรรยาย นี้หาได้ตั้งมั่นอยู่ในบริษัทหมู่ไหนไม่
Uggaṇhatu, bhante, āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ.
uggaṇhatu → uggaṇhātu (bjt, th, pts)ขอท่านอุตตระโปรดเรียนธรรมบรรยายนี้
Pariyāpuṇātu, bhante, āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ.โปรดจดจำธรรมบรรยายนี้
Dhāretu, bhante, āyasmā uttaro imaṁ dhammapariyāyaṁ.
dhāretu → M6 omits this phrase. (pts note)โปรดทรง จำธรรมบรรยายนี้ไว้เถิด
Atthasaṁhito ayaṁ, bhante, dhammapariyāyo ādibrahmacariyako”ti.
ādibrahmacariyako”ti → ādibrahmacariyiko (pts1ed, mr) | ādibrahmacariyakoti aṭṭhamaṁ → ādibrahmacariyiko ti kulaputto ti (pts) | ādibrahmacariyako’’ti → ādibrahmacariyiko (cck: sī. ka.) | Atthasaṁhito → Ph. S. -sañhito; M. M8 -saññito; M6. M7 atthahiso. (pts note) | ādibrahmacariyiko → M8 ākatibrahma-; S. -yako; T. -yāyiko. (pts note) | atthasaṁhito → atthasañhito (th)เพราะธรรมบรรยายนี้ประกอบด้วยประโยชน์ เป็นเบื้องต้น แห่งพรหมจรรย์ ”
Aṭṭhamaṁ.
aṭṭhamaṁ → kulaputto ti (pts)อุตตรวิปัตติสูตรที่ ๘ จบ