Ānāpānassatisuttaआनापानस्मृति सूत्र
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ऐसा मैंने सुना—
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ—
sāvatthiyaṁ → savatthiyaṁ (pts) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (th, pts)एक समय भगवंत श्रावस्ति के पास, मिगार की माता के महल, पूर्विराम में अनेक वरिष्ठ और प्रख्यात भिक्षुओं के साथ विहार कर रहे थे, जैसे के—
āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhikena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ.
mahākoṭṭhikena → mahākoṭṭhitena (bj, sya-all, pts) | āyasmatā ca anuruddhena → (sya-all) | mahāmoggallānena → mahāmoggalānena (cck: ka.) | MahāKappinena → Sy omits. (pts note) | Anuruddhena → Si omits,--thus leaving at nine the number of theras named, though Bu says: Pāliyaṁ āgate dasa there. (pts note) | mahāmoggallānena → mahā-moggallānena (pts) | mahākassapena → mahā-kassapena (pts) | mahākaccāyanena → mahā-kaccāyanena (pts) | mahākoṭṭhikena → mahā-koṭṭhitena (pts) | mahācundena → mahā-cundena (pts)आयुष्यमान सारिपुत्र, आयुष्यमान महामोगल्लान, आयुष्यमान महाकष्यप, आयुष्यमान महाकात्यायन, आयुष्यमान महाकोट्ठित, आयुष्यमान महाकप्पिन, आयुष्यमान महाचुंद, आयुष्यमान अनुरुद्ध, आयुष्यमान रेवत, आयुष्यमान आनंद, और अन्य वरिष्ठ और प्रख्यात भिक्षु।
Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti.
bhikkhū nave → (sya-all)उस समय वरिष्ठ भिक्षु नये भिक्षुओं को उपदेश और शिक्षा दे रहे थे।
Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: PTS) | vīsatim → Si vīsam. (pts note) | anusāsanti → Sky omit this clause here, but not infra. (pts note) | dasapi → dasa pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts)कुछ वरिष्ठ भिक्षु दस, कुछ बीस, कुछ तीस या चालीस भिक्षुओं को उपदेश व शिक्षा दे रहे थे।
Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.
jānanti → pajānanti (bj, sya-all, km); sañjānanti (mr) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (sya-all) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (bj: syā) | pajānanti → jānanti (bj: sīmu, machasaṁ) | jānanti → pajānanti (cck: syā. kaṁ.); sañjānanti (cck: ka.) | uḷāraṁ → Si oḷāraṁ. (pts note) | jānanti → So Bu; Sky sañjānanti; Si pajānanti. (pts note) | anusāsiyamānā → annusāsiyamānā (pts)वरिष्ठ भिक्षुओं की शिक्षा से नये भिक्षुओं की पहेले से खूब तरक्की और विशिष्टता हुई।
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.
pannarase → paṇṇarase (sya-all) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhusaṁghaparivuto (ms2005, pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)उस समय उपोशथ की पूर्णिमा थी और प्रवारण की विधि की रात को भगवंत भिक्षु-संघ के बीच बैठे थे।
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ → (sya-all) | tuṇhībhūtaṁ → tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtanti dissati (sya-all: yu.) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts)तब भगवंत ने मौन भिक्षु-संघ का अवलोकन करके भिक्षुओं को संबोधित किया:
“āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya;
āraddhosmi → āraddho smi (pts)मैं संतुष्ट हुं भिक्षुओं, इस व्यवहार से।
āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya.
āraddhacittosmi → āraddhacitto smi (pts)मेरा मन संतुष्ट है इस व्यवहार से।
Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my) | bhiyyoso mattāya vīriyaṁ → bhiyyosomattāya viriyaṁ (bjt, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (th)इस लिये, भिक्षुओं, अप्राप्त को प्राप्त करने के लिये, असिद्ध को सिद्ध करने के लिये, असाक्षात को साक्षात करने के लिये, और भी ऊर्जा जागृत करो।
Idhevāhaṁ sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessāmī”ti.
idhevāhaṁ → idh evāhaṁ (pts) | āgamessāmīti → āgamissāmīti (pts)यहां श्रावस्ति में चार मास की पूर्णिमा तक मैं राह देखूंगा”।
Assosuṁ kho jānapadā bhikkhū:सब गांवोंके भिक्षुओं ने यह सुना:
“bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessatī”ti.
tattheva → tatth eva (pts) | āgamessatīti → āgamissatīti (pts)“भगवंत श्रावस्ति में कौमुदी के चार मास रहने वाले है”।
Te jānapadā bhikkhū sāvatthiṁ osaranti bhagavantaṁ dassanāya.
sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | te → te ca (bj) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | ca → Si omits ca. (pts note) | Sāvatthiṁ → So Bu; Sky Si Sāvatthiyaṁ. (pts note)तो सब गांवों के भिक्षु भगवंत के दर्शन के लिये श्रावस्ति आ पहुंचे।
Te ca kho therā bhikkhū bhiyyoso mattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti.
kho → (sya-all) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, pts)और वरिष्ठ भिक्षुओं ने नये भिक्षुओं को और अधिक उपदेश और शिक्षा दी।
Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | anusāsanti → Sky omit this clause here, but not infra. (pts note) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārisam pi (pts)कुछ वरिष्ठ भिक्षुओंने दस, कुछ बीस, कुछ तीस या चालीस भिक्षुओं को उपदेश और शिक्षा दी।
Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.
jānanti → pajānanti (bj, sya-all) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (sya-all) | uḷāraṁ → Si oḷāraṁ. (pts note) | jānanti → So Bu; Sky sañjānanti; Si pajānanti. (pts note)वरिष्ठ भिक्षुओं की शिक्षा से नये भिक्षुओं की पहलेसे भी खूब बढ़कर तरक्की और विशिष्टता हुइ।
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.
pannarase → paṇṇarase (sya-all) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhusaṁghaparivuto (ms2005, pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)उस समय जब उपोशथ की पूर्णिमा थी और प्रवारण की विधि की रात थी तब भगवंत खुली जगह में भिक्षु-संघ के बीच बैठे हुए थे।
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ → (sya-all) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts)तब भगवंतने मौन भिक्षु-संघ का अवलोकन करके भिक्षुओं को संबोधित किया:
“Apalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre patiṭṭhitā.
suddhā sāre → suddhasāre patiṭṭhitā (sya-all, km) | suddhā sāre → suddhasāre (sya-all) | sāre → suddhasāre patiṭṭhitā (cck: syā. kaṁ. pī.) | apalāpāyaṁ → apalāpā yaṁ (pts) | nippalāpāyaṁ → nippalāpā yaṁ (pts)“यह परिषद बकवास रहित है, गपशप रहित है; शुद्धि और सार में प्रस्थापित है।
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yam (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)भिक्षुओं, ऐसा यह भिक्षु-संघ है; ऐसी यह परिषद है।
yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa.
āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā → āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo (pts) | lokassa → lokassāti (pts) | āhuneyyā → āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyoti dissati (sya-all: yu.) | lokassāti → So Sky; Si āhuneyyā p--ā d--ā . . . lokassa. (pts note)ऐसी परिषद अर्पणयोग्य है, आतिथ्ययोग्य है, दक्षिणायोग्य है, अंजलीयोग्य है; दुनिया में सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र है।
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)भिक्षुओं, ऐसा यह भिक्षु-संघ है; ऐसी यह परिषद है।
yathārūpāya parisāya appaṁ dinnaṁ bahu hoti, bahu dinnaṁ bahutaraṁ.
bahu → bahuṁ (bj, pts) | bahuṁ → bahu (bj: __pu__, syā) | bahuṁ → bahu (bj: __pu__, syā) | bahuṁ → Si bahu. (pts note)ऐसी परिषद को थोडा भी दिया तो ज्यादा फलदायी होता है और ज्यादा दिया तो बहुत ही ज्यादा फल मिलता है।
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)भिक्षुओं, ऐसा यह भिक्षु-संघ है; ऐसी यह परिषद है।
yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa.इस दुनिया में ऐसी परिषद के दर्शन दुर्लभ हैं।
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)भिक्षुओं, ऐसा यह भिक्षु-संघ है; ऐसी यह परिषद है।
yathārūpaṁ parisaṁ alaṁ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṁ puṭosenāpi.
puṭosenāpi → pūtaṁsenāpi tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpā’yaṁ bhikkhave parisā (cck); pūṭaṁsenāpi (sya1ed, sya2ed); puṭosenāpi tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpā’yaṁ bhikkhave parisā (pts1ed); tathārūpā ayaṁ parisā (mr) | puṭosenāpi → pūṭaṁsenāpi (sya-all) | puṭosenāpi → puṭaṁsenāpi (bj: __pu__, syā) | puṭosenāpi → puṭosenāpi, tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṁgho, tathārūpā ayaṁ parisā (cck: sī. pī. ka.) | pūṭaṁsenāpi → ba. puṭosenāpīti dissati. sī. puṭaṁsenāti iti dissati (sya-all: yu.) | yojanagaṇanāni → Bu yojanagaṇāni. (pts note) | puṭosenāpi → So Bu (adding: puṭaṁsenā ti pi pāṭho); Si puṭaṁsenāpi; Sy puṭaṁsenāti; Sk puṭaṁsenati. (pts note) | parisā → So Si; Sky omit these four words. (pts note) | + → tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṁgho tathārūpā yaṁ bhikkhave parisā (pts)ऐसी परिषद अपना सामान अपने ही कंधे पे रखके अनेक योजनों की यात्रा करके भी दर्शन करने के लायक़ है।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā—
parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā → parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññā vimuttā (bjt, th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | sammadaññāvimuttā → sammadaññā vimuttā (pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघमें ऐसे भिक्षु हैं जो अशुद्धियों के अंत द्वारा अरहंत हुए हैं, जिन्होंने धार्मिक जीवन जिया है, जो करना था वो किया है, बोझ रख दिया है, खुदका ध्येय सिद्ध किया है, अस्तित्वके बंधनका संपूर्णपूर्वक विनाश किया है, जो सम्मज्ञान द्वारा संपूर्णपूर्वक मुक्त हुए हैं—
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā—
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyino → tatthaparinibbāyino (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में, पांच निचले बंधनों के विनाश द्वारा, स्वर्गलोक में स्वयंभू हो कर, वहीं निर्वाण प्राप्त करके, इस लोक में कभी फिरसे न लौटने वाले अनागामी भिक्षु हैं—
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti—
sakideva → sakiṁdeva (mr) | sakideva → sakiṁ deva (cck: ka.) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में, तीन निचले बंधनों के विनाश द्वारा, और लालसा, द्वेष, और मोह के कमजोर होने से सिर्फ एक बार इस लोक में दुःख के संपूर्ण निवारण के लिये वापिस आने वाले सकदागामी भिक्षु हैं—
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā—
sambodhiparāyanā → sambodhiparāyaṇā (bj) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में, तीन निचले बंधनों के विनाश द्वारा श्रोतप्रज्ञ भिक्षु हैं, जिनका नीच लोक में जन्म असंभव है, जो परम ज्ञान प्राप्ति के मार्ग पर निश्चित हैं।
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | bhāvanānuyogamanuyuttā → bhāvanānuyogam anuyuttā (pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में चार स्मृतिप्रस्थान की भावना में समर्पित विहार करने वाले भिक्षु भी हैं।
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṁghe → Si continues: Catunnaṁ iddhipādānaṁ. Pañcannaṁ indriyānaṁ. Pañcannaṁ balānaṁ. Sattānaṁ bojjhaṅgānaṁ. Ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa(&c. as text). (pts note) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ sammappadhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …pe…
+ → santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe (bjt) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में चार सम्यक् परिश्रम की भावना में समर्पित विहार करने वाले भिक्षु भी हैं।
catunnaṁ iddhipādānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)चार सिद्धियां …
pañcannaṁ indriyānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)पांच इंद्रियां …
pañcannaṁ balānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)पांच बल …
sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)सात बोधिअंग …
ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—
maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā → maggassā bhāvanānuyogam anuyuttā (pts)आर्य अष्टांग मार्ग की भावना में समर्पित विहार करने वाले—
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
mettābhāvanānuyogamanuyuttā → catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvanānuyogam anuyuttā (pts) | viharanti → Si continues: Karuṇābhāvanānuyogam anuyuttā viharantri. Muditābvhāvanānuyogam anuyuttā viharanti, . . . &c., similarly down to . . . aniccasaññābhāvanānuyogam anuyuttā viharanti; -- evarūpā pi (&c., as in text). (pts note) | + → santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe (bjt) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā → bhikkhusaṁghe mettābhāvanānuyogam anuyuttā (pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में मैत्री भावना में समर्पित विहार करने वाले …
karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)करूणा भावना में समर्पित विहार करने वाले …
muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)मुदिता भावना में समर्पित विहार करने वाले …
upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)उपेक्षा भावना में समर्पित विहार करने वाले …
asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)अशुभ भावना में समर्पित विहार करने वाले …
aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—अनित्य-संज्ञा की भावना में समर्पित विहार करने वाले …
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)भिक्षुओं, इस प्रकार के भी भिक्षु इस भिक्षु-संघ में हैं।
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti.
ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ, sīmu) | ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → ānāpānasati bhāvanānuyogamanuyuttā (bjt) | ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → ānāpānasatibhāvanānuyogamanuyuttā (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → bhikkhusaṁghe karuṇābhavanānuyogam anuyuttā (pts)भिक्षुओं, इस भिक्षु-संघ में आनापानस्मृति की भावना में समर्पित विहार करने वाले भिक्षु भी हैं।
Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th)भिक्षुओं, आनापानस्मृति भावना विकसित होने पर बहुत फलदायी और लाभकारक होती है।
Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | paripūreti → paripūrenti (bj: machasaṁ, sīmu) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)आनापानस्मृति भावना विकसित करने से चार स्मृतिप्रस्थान की परिपूर्णता होती है।
Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
satta → (sya-all)चार स्मृतिप्रस्थान भावनाओं को विकसित करने से सात बोधिअंगो की परिपूर्णता होती है।
Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti.
vijjāvimuttiṁ → vijjā vimuttiṁ (th)सात बोधिअंगो की भावना विकसित करने से ज्ञान द्वारा विमुक्ति की परिपूर्णता होती है।
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?
bahulīkatā → bahulīkatā kathaṁ (pts) | mahapphalā → kathaṁ mahapphalā (bj: PTS) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)भिक्षुओं, किस तरहसे आनापानस्मृति भावना विकसित होने पर वह बहुत फलदायी और लाभकारक होती है?
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
upaṭṭhapetvā → upatthapetvā (pts)यहां भिक्षुओं, एक भिक्षु वन में या पेड़ के तलवे पर या खाली कुटिया में पलंथी लगा के, काया को सीधा रख के, स्मृति को सामने रख के बैठता है।
So satova assasati satova passasati.
satova → sato (bj, sya-all, km, pts1ed) | sato → satova (bj: sīmu, machasaṁ) | satova → sato (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | satova → sato va (pts)वह याद रख के सांस लेता है, याद रख के सांस छोड़ता है।
Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;
assasāmīti → passasāmīti (pts)लंबी सांस लेने पर वह जानता है ‘मैं लंबी सांस ले रहा हूँ, लंबी सांस छोड़ने पर वह जानता है ‘मैं लंबी सांस छोड़ रहा हूँ’;
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;
passasāmīti pajānāti → passasāmīti-pajānāti (pts)छोटी सांस लेने पर जानता है ‘मैं छोटी सांस ले रहा हूँ’, छोटी सांस छोड़ने पर जानता है ‘मैं छोटी सांस छोड़ रहा हूँ’;
‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;‘पूरी काया का अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘पूरी काया का अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
passasissāmīti → passasissamīti (pts) | kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṁkhāraṁ (pts) | kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti → kāyasaṁkhāraṁ passasissamīti (pts)‘काया की प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस लेता हुं’, ऐसा सीखता है, ‘काया की प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस छोड़ता हुं’, ऐसा सीखता है;
‘Pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
assasissāmīti → assasissāmītī (pts)‘हर्ष अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘हर्ष अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;‘सुख अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ, ऐसा सीखता है, ‘सुख अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī → cittasaṁkhārapaṭisaṁvedī (pts)‘मानसिक प्रवृत्तियां अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मानसिक प्रवृत्तियां अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
cittasaṅkhāraṁ → cittasaṁkhāraṁ (pts)‘मानसिक प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मानसिक प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है।
‘Cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;‘मन अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मन अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
passasissāmīti → passasissāmītī (pts)‘मन प्रसन्न करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मन प्रसन्न करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;‘मन शांत करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मन शांत करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati.‘मन मुक्त करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मन मुक्त करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘अनित्यता अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘अनित्यता अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है; ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘विराग अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘विराग अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है; ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘निरोध अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘निरोध अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है; ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.‘सब प्रवृत्तियों का त्याग करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘ सब प्रवृत्तियों का त्याग करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है।
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ)भिक्षुओं, इस प्रकार आनापानस्मृति भावना विकसित होने पर वह बहुत फलदायी और लाभकारक होती है।
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti?
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ) | paripūreti → MSS. p--enti. (pts note)किस तरह आनापानस्मृति की भावना विकसित करने से चार स्मृतिप्रस्थान की परिपूर्णता होती है?
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;जिस समय भिक्षुओं, भिक्षु लंबी सांस लेने पर जानता है ‘मैं लंबी सांस ले रहा हूँ’, लंबी सांस छोड़ने पर जानता है ‘मैं लंबी सांस छोड़ रहा हूँ’;
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;
passasāmīti → passasissāmīti (sya-all)छोटी सांस लेने पर जानता है ‘मैं छोटी सांस ले रहा हूँ’, छोटी सांस छोड़ने पर जानता है ‘मैं छोटी सांस छोड़ रहा हूँ’;
‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;‘पूरी काया का अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘पूरी काया का अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati;
kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṁkhāraṁ (pts)‘काया की प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘काया की प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस छोड़ रहा हूँ’, ऐसा सीखता है;
kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.तब भिक्षुओं, वह भिक्षु काया को काया के तौर पर ध्यानसे देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Kāyesu kāyaññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsā.
evaṁ → etaṁ (sya-all, pts) | assāsapassāsā → assāsapassāsaṁ (sya-all, pts)भिक्षुओं, सांस लेना और छोड़ना वह काया में एक प्रकार की काया है, ऐसा मैं कहता हूँ।
Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.इस प्रकार भिक्षुओं, उस समय वह भिक्षु काया को काया के तौर पर ध्यानसे देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;जिस समय भिक्षुओं, एक भिक्षु ‘हर्ष अनुभव करते हुए सांस लेता हुं’, ऐसा सीखता है, ‘हर्ष अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हुं’, ऐसा सीखता है;
‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;‘सुख अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘सुख अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī → cittasaṁkhārapaṭisaṁvedī (pts)‘मानसिक प्रवृत्तियां अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मानसिक प्रवृत्तियां अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhāraṁ → cittasaṁkhāraṁ (pts)‘मानसिक प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मानसिक प्रवृत्तियों को शांत करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है।
vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.उस समय भिक्षुओं, वह भिक्षु संवेदना को संवेदना के तौर पर ध्यानसे देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Vedanāsu vedanāññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsānaṁ sādhukaṁ manasikāraṁ.
evaṁ → etaṁ (sya-all, pts) | vedanāññatarāhaṁ → Sky vedaññatarāhaṁ. (pts note)भिक्षुओं, ध्यान से सांस लेना और छोड़ना वह संवेदनाओं में एक प्रकार की आंतरिक संवेदना है, ऐसा मैं कहता हूँ।
Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
vedanānupassī → vedānupassī (pts) | vedanāsu → Sky omit. (pts note)इस प्रकार भिक्षुओं, उस समय वह भिक्षु संवेदना को संवेदना के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;जिस समय भिक्षुओं, एक भिक्षु ‘मन अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मन अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;‘मन प्रसन्न करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘मन प्रसन्न करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;‘मन शांत करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मन शांत करते हुए सांस छोड़ता हूँ', ऐसा सीखता है;
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
cittaṁ → cittam (pts)‘मन मुक्त करते हुए सांस लेता हूँ', ऐसा सीखता है, ‘मन मुक्त करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
tasmiṁ → tassiṁ (sya-all)उस समय भिक्षुओं, वह भिक्षु मन को मन के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Nāhaṁ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatiṁ vadāmi.
ānāpānassatiṁ → ānāpānasatibhāvanaṁ (bj, pts) | muṭṭhassatissa → So Sky Bu Si muṭṭhasatissa. (pts note) | ānāpānasatibhāvanaṁ → Si ānāpānasatiṁ vadāmi. (pts note)भिक्षुओं, सही स्मृति और संपज्ञान के बिना सांस लेने और छोड़ने की सही जान असंभव है, ऐसा मैं कहता हुं।
Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
sampajāno → sampājāno (pts)इस प्रकार भिक्षुओं, उस समय वह भिक्षु मन को मन के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati;जिस समय भिक्षुओं, एक भिक्षु ‘अनित्यता अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘अनित्यता अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘विराग अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘विराग अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘निरोध अनुभव करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘निरोध अनुभव करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है;
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati;‘सब प्रवृत्तियों का त्याग करते हुए सांस लेता हूँ’, ऐसा सीखता है, ‘ सब प्रवृत्तियों का त्याग करते हुए सांस छोड़ता हूँ’, ऐसा सीखता है।
dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.उस समय भिक्षुओं, वह भिक्षु धर्मसिद्धांतो को धर्मसिद्धांतो के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
So yaṁ taṁ abhijjhādomanassānaṁ pahānaṁ taṁ paññāya disvā sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.
taṁ → (sya-all) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th)प्रज्ञान द्वारा लोभ व दुर्भावना के त्याग को देख कर वह समभाव से और ग़ौर से उस स्थिति का अवलोकन करता है।
Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.उस समय भिक्षुओं, वह भिक्षु धर्मसिद्धांतो को धर्मसिद्धांतो के तौर पर ध्यानसे देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है।
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)इस तरह आनापानस्मृति की भावना विकसित करने से चार स्मृतिप्रस्थान की परिपूर्णता होती है।
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṁ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?किस तरह, भिक्षुओं, चार स्मृतिप्रस्थान भावना को विकसित करने से सात बोधिअंगो की परिपूर्णता होती है?
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā.
asammuṭṭhā → appamuṭṭhā (cck); appammuṭṭhā (sya1ed, sya2ed, km) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhitassa (bj, sya-all, pts) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | upaṭṭhitassa → upaṭṭhitāssa (bj: machasaṁ) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (bj: syā) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (cck: syā. kaṁ.) | asammuṭṭhā → So Sky; Si appanyyṭṭhā. (pts note) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhit assa (pts)जिस समय भिक्षुओं, वह भिक्षु काया को काया के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है, उस समय उस में अविरत स्मृति प्रस्थापित होती है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (bj: syā)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु में अविरत स्मृति प्रस्थापित होती है उस समय स्मृति के बोधिअंग का आरंभ होता है; स्मृति के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, km, pts1ed) | pavicayati → pavicarati (pts) | pavicayati → pavicarati (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tathāsato → So Si and Sky infra; Sk here and Sy (bis) Tathāgato. (pts note) | tathāsato → tathā sato (bjt)इस तरह स्मृतिशील रहके प्रज्ञानता से वह उस स्थिति की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | pavicayati → pavicarati (bj: syā, PTS) | tathāsato → tathā sato (bjt) | dhammavicayasambojjhaṅgaṁ → dhammavicaya sambojjhaṅgaṁ (th)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु स्मृतिशील रहके प्रज्ञानता से उस स्थिति की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, उस समय धर्मविचारणा के बोधिअंग का आरंभ होता है; धर्मविचारणा के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ.
taṁ → (sya-all) | pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | taṁ → Si omits. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)जिस समय वह प्रज्ञानता से धर्मविचारणा करता है, उस स्थिति की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, उस समय अथक ऊर्जा आरंभ होती है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | pavicayato → pavicarato (bj: syā, PTS) | asallīnaṁ → Si omits these four words. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, pts) | vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts) | āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (th)जिस समय, भिक्षुओ, भिक्षु प्रज्ञानतासे धर्मविचारणा करता है, उस स्थितीकी जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, जब अथक ऊर्जा का आरंभ होता है, उस समय ऊर्जा बोधिअंग उपस्थित होता है और ऊर्जा बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th) | āraddhavīriyassa uppajjati → āraddhaviriyassa upajjati (pts)वह जब ऊर्जामय होता है तब उसमें हर्ष उत्पन्न होता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts) | pīti nirāmisā → pītinirāmisā (bjt)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु में अविरत हर्ष प्रस्थापित होता है उस समय हर्ष के बोधिअंग का आरंभ होता है; हर्ष के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)जब मन में हर्ष हो तब काया और मन प्रशांत हो जाते है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)जिस समय, मन में हर्ष होने से काया और मन प्रशांत हो जाते है, अविरत प्रशांति प्रस्थापित होती है, उस समय प्रशांति के बोधिअंग का आरंभ होता है; प्रशांति बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati.जब काया शांत और सुखी हो तब मन समाधित होता है। Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.जिस समय, काया शांत और सुखी हो तब मन समाधित होता है, जब अविरत समाधि प्रस्थापित होती है उस समय समाधि बोधिअंग का आरंभ होता है; समाधि बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.
tathāsamāhitaṁ → tathā samāhitaṁ (bjt)वह समभावसे समाधित मन का अवलोकन करता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
bhikkhave → (sya-all) | bhikkhu → bhikkhuno (pts) | tathāsamāhitaṁ → tathā samāhitaṁ (bjt) | upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo (pts) | upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)जिस समय, मन समाधित होता है, अविरत समभाव प्रस्थापित होता है, उस समय समभाव बोधिअंग का आरंभ होता है; समभाव बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu …pe…जिस समय, भिक्षु संवेदना को संवेदना …
citte …
citte → Si cittesu, omitting pe before and after. (pts note)मन को …
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā.
upaṭṭhitāssa → upaṭṭhitassa (bj, sya-all, pts) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhit assa (pts)धर्मसिद्धांतो को धर्मसिद्धांत के तौर पर ध्यान से देख कर आतुर, संपज्ञानी, स्मृतिवान, दुनिया के प्रति लोभ और दुर्भावना दूर करके रहता है, उस समय उस में अविरत स्मृति प्रस्थापित होती है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु में अविरत स्मृति प्रस्थापित होती है उस समय स्मृति के बोधिअंग का आरंभ होता है; स्मृति के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | tathāsato → tathā sato (bjt)इस तरह स्मृतिशील रहके प्रज्ञानता से उस स्थिती की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | tathāsato → tathā sato (bjt)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु स्मृतिशील रहके प्रज्ञानता से उस स्थिति की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, उस समय धर्मविचारणा के बोधिअंग का आरंभ होता है; धर्मविचारणा के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)जिस समय वह प्रज्ञानता से धर्मविचारणा करता है, उस स्थिति की जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, उस समय अथक ऊर्जा आरंभ होती है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु प्रज्ञानतासे धर्मविचारणा करता है, उस स्थितीकी जांच, संशोधन व अन्वेषण करता है, जब अथक ऊर्जा का आरंभ होता है, उस समय ऊर्जा बोधिअंग उपस्थित होता है और ऊर्जा बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts)वह जब ऊर्जामय होता है तब उसमें हर्ष उत्पन्न होता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts)जिस समय, भिक्षुओं, भिक्षु में अविरत हर्ष प्रस्थापित होता है उस समय हर्ष के बोधिअंग का आरंभ होता है; हर्ष के बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)जब मन में हर्ष हो तब काया और मन प्रशांत हो जाते हैं।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
samaye → samaye bhikkhave (bj, pts) | bhikkhave → (sya-all) | kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)जिस समय, मन में हर्ष होने से काया और मन प्रशांत हो जाते हैं, अविरत प्रशांति प्रस्थापित होती है, उस समय प्रशांति के बोधिअंग का आरंभ होता है; प्रशांति बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati.जब काया शांत और सुखी हो तब मन समाधित होता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
bhikkhave → (sya-all) | yasmiṁ → yasmim (pts)जिस समय, काया शांत और सुखी हो तब मन समाधित होता है, जब अविरत समाधि प्रस्थापित होती है उस समय समाधि बोधिअंग का आरंभ होता है; समाधि बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.वह समभाव से समाधित मन का अवलोकन करता है।
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo (pts) | upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)जिस समय, मन समाधित होता है, समभाव प्रस्थापित और अविरत होता है, उस समय समभाव बोधिअंग का आरंभ होता है; समभाव बोधिअंग को विकसित करने से उसकी परिपूर्णता होती है।
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṁ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.
sambojjhaṅge → bojjhaṅge (sya-all)इस तरह, भिक्षुओं, चार स्मृतिप्रस्थान भावनाओं को विकसित करने से सात बोधिअंगो की परिपूर्णता होती है।
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti?किस तरह, भिक्षुओं, सात बोधिअंगो की भावनाओं को विकसित करने से ज्ञान द्वारा विमुक्ति की परिपूर्णता होती है?
Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.यहां, भिक्षुओं, भिक्षु स्मृति बोधिअंग को विकसित करता है, जो एकांतता, वैराग्य, और निरोध पर आश्रित है और जो त्याग में परिपूर्ण होता है।
Dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe…
pe → Si omits pe throughout. (pts note)धर्मविचारणा बोधिअंग का …
vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti …
vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts)ऊर्जा बोधिअंग का …
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti …हर्ष बोधिअंग का …
passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …प्रशांति बोधिअंग का …
samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …
samādhisambojjhaṅgaṁ → samādhi sambojjhaṅgaṁ (th)समाधि बोधिअंग का …
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)समभाव बोधिअंग का …
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrentī”ti.इस तरह, भिक्षुओं, सात बोधिअंगो की भावनाओं को विकसित करने से ज्ञान द्वारा विमुक्ति की परिपूर्णता होती है।
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)भगवंतने ऐसा कहा।
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)वह भिक्षु भगवंत के वचनों से संतुष्ट और आनंदित हुए।
Ānāpānassatisuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
ānāpānassatisuttaṁ niṭṭhitaṁ → ānāpānasati suttaṁ (bjt) | ānāpānassatisuttaṁ → ānāpānasatisuttaṁ (th)आनापानस्मृति सूत्र की समाप्ति।