Ānāpānassatisutta๑๑๘ อานาปานัสสติสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | evaṁ → evam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati pubbārāme migāramātupāsāde sambahulehi abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ—
sāvatthiyaṁ → savatthiyaṁ (pts) | migāramātupāsāde → migāramātu pāsāde (th, pts)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ปราสาทของมิคารมาตา ใน บุพพาราม เขตกรุงสาวัตถี พร้อมด้วยพระสาวกผู้เป็นเถระ มีชื่อเสียงหลายรูป ด้วยกัน คือ
āyasmatā ca sāriputtena āyasmatā ca mahāmoggallānena āyasmatā ca mahākassapena āyasmatā ca mahākaccāyanena āyasmatā ca mahākoṭṭhikena āyasmatā ca mahākappinena āyasmatā ca mahācundena āyasmatā ca anuruddhena āyasmatā ca revatena āyasmatā ca ānandena, aññehi ca abhiññātehi abhiññātehi therehi sāvakehi saddhiṁ.
mahākoṭṭhikena → mahākoṭṭhitena (bj, sya-all, pts) | āyasmatā ca anuruddhena → (sya-all) | mahāmoggallānena → mahāmoggalānena (cck: ka.) | MahāKappinena → Sy omits. (pts note) | Anuruddhena → Si omits,--thus leaving at nine the number of theras named, though Bu says: Pāliyaṁ āgate dasa there. (pts note) | mahāmoggallānena → mahā-moggallānena (pts) | mahākassapena → mahā-kassapena (pts) | mahākaccāyanena → mahā-kaccāyanena (pts) | mahākoṭṭhikena → mahā-koṭṭhitena (pts) | mahācundena → mahā-cundena (pts)ท่านพระสารีบุตร ท่านพระมหาโมคคัลลานะ ท่านพระมหากัสสปะ ท่านพระมหากัจจายนะ ท่านพระมหาโกฏฐิตะ ท่านพระมหากัปปินะ ท่านพระ มหาจุนทะ ท่านพระอนุรุทธะ ท่านพระเรวตะ ท่านพระอานนท์ และพระสาวก ผู้เป็นเถระที่มีชื่อเสียงรูปอื่น ๆ
Tena kho pana samayena therā bhikkhū nave bhikkhū ovadanti anusāsanti.
bhikkhū nave → (sya-all)ก็สมัยนั้น พระเถระทั้งหลายสั่งสอน พร่ำสอน ภิกษุใหม่ทั้งหลาย คือ
Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | vīsampi → vīsatimpi (bj: PTS) | vīsatim → Si vīsam. (pts note) | anusāsanti → Sky omit this clause here, but not infra. (pts note) | dasapi → dasa pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārīsam pi (pts)ภิกษุผู้เป็นเถระบางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง
Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.
jānanti → pajānanti (bj, sya-all, km); sañjānanti (mr) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (sya-all) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (bj: syā) | pajānanti → jānanti (bj: sīmu, machasaṁ) | jānanti → pajānanti (cck: syā. kaṁ.); sañjānanti (cck: ka.) | uḷāraṁ → Si oḷāraṁ. (pts note) | jānanti → So Bu; Sky sañjānanti; Si pajānanti. (pts note) | anusāsiyamānā → annusāsiyamānā (pts)ฝ่ายภิกษุใหม่เหล่านั้น ผู้อันภิกษุ ผู้เป็นเถระสั่งสอน พร่ำสอนอยู่ ย่อมรู้ชัดธรรมวิเศษอย่างกว้างขวางกว่าที่ตนรู้ มาก่อน
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase pavāraṇāya puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.
pannarase → paṇṇarase (sya-all) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhusaṁghaparivuto (ms2005, pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)ก็สมัยนั้น ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ คืนดวงจันทร์เต็มดวง ใน วันปวารณา พระผู้มีพระภาคทรงมีภิกษุสงฆ์แวดล้อม ประทับนั่ง ณ ที่กลางแจ้ง
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ → (sya-all) | tuṇhībhūtaṁ → tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtanti dissati (sya-all: yu.) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts)ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตรวจดูภิกษุสงฆ์ ซึ่งนิ่งเงียบอยู่ จึงได้รับสั่งเรียก ภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“āraddhosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya;
āraddhosmi → āraddho smi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรายินดีปฏิปทานี้
āraddhacittosmi, bhikkhave, imāya paṭipadāya.
āraddhacittosmi → āraddhacitto smi (pts)เรามีใจยินดีปฏิปทานี้
Tasmātiha, bhikkhave, bhiyyoso mattāya vīriyaṁ ārabhatha appattassa pattiyā, anadhigatassa adhigamāya, asacchikatassa sacchikiriyāya.
bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my) | bhiyyoso mattāya vīriyaṁ → bhiyyosomattāya viriyaṁ (bjt, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (th)เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายในธรรมวินัยนี้จงปรารภความเพียร เพื่อถึงธรรมที่ตนยังไม่ถึง เพื่อ บรรลุธรรมที่ตนยังไม่บรรลุ เพื่อทำให้แจ้งธรรมที่ตนยังไม่ทำให้แจ้งให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไปเถิด
Idhevāhaṁ sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessāmī”ti.
idhevāhaṁ → idh evāhaṁ (pts) | āgamessāmīti → āgamissāmīti (pts)เราจักรออยู่ในกรุงสาวัตถีนี้แหละ จนถึงวันครบ ๔ เดือนแห่งฤดูฝน อันเป็น เดือนที่มีดอกโกมุท”
Assosuṁ kho jānapadā bhikkhū:ภิกษุชาวชนบทได้ฟังข่าวว่า
“bhagavā kira tattheva sāvatthiyaṁ komudiṁ cātumāsiniṁ āgamessatī”ti.
tattheva → tatth eva (pts) | āgamessatīti → āgamissatīti (pts)“ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคจักทรงรออยู่ใน กรุงสาวัตถีนั้น จนถึงวันครบ ๔ เดือนแห่งฤดูฝน อันเป็นเดือนที่มีดอกโกมุท”
Te jānapadā bhikkhū sāvatthiṁ osaranti bhagavantaṁ dassanāya.
sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (sya-all, km, pts1ed, mr) | te → te ca (bj) | sāvatthiṁ → sāvatthiyaṁ (cck: syā. kaṁ. pī. ka.) | ca → Si omits ca. (pts note) | Sāvatthiṁ → So Bu; Sky Si Sāvatthiyaṁ. (pts note)จึงพากันหลั่งไหลมายังกรุงสาวัตถี เพื่อเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค
Te ca kho therā bhikkhū bhiyyoso mattāya nave bhikkhū ovadanti anusāsanti.
kho → (sya-all) | bhiyyoso mattāya → bhiyyosomattāya (my, bjt, pts)ฝ่ายภิกษุผู้เป็นเถระเหล่านั้นก็พากันสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุใหม่เพิ่มประมาณ มากขึ้น คือ
Appekacce therā bhikkhū dasapi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū vīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū tiṁsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti, appekacce therā bhikkhū cattārīsampi bhikkhū ovadanti anusāsanti.
cattārīsampi → cattāḷīsampi (sya-all) | anusāsanti → Sky omit this clause here, but not infra. (pts note) | dasapi → dasa pi (pts) | vīsampi → vīsatim pi (pts) | tiṁsampi → tiṁsam pi (pts) | cattārīsampi → cattārisam pi (pts)ภิกษุผู้เป็นเถระบางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๑๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๒๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๓๐ รูปบ้าง บางพวกสั่งสอน พร่ำสอนภิกษุ ๔๐ รูปบ้าง
Te ca navā bhikkhū therehi bhikkhūhi ovadiyamānā anusāsiyamānā uḷāraṁ pubbenāparaṁ visesaṁ jānanti.
jānanti → pajānanti (bj, sya-all) | uḷāraṁ → oḷāraṁ (sya-all) | uḷāraṁ → Si oḷāraṁ. (pts note) | jānanti → So Bu; Sky sañjānanti; Si pajānanti. (pts note)และภิกษุใหม่เหล่านั้น ผู้อันภิกษุผู้เป็นเถระสั่งสอน พร่ำสอนอยู่ ย่อมรู้ชัดธรรมวิเศษอย่างกว้างขวางกว่า ที่ตนรู้มาก่อน
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase komudiyā cātumāsiniyā puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.
pannarase → paṇṇarase (sya-all) | bhikkhusaṅghaparivuto → bhikkhusaṁghaparivuto (ms2005, pts) | tadahuposathe → tadahu posathe (pts)ก็สมัยนั้น ในวันอุโบสถขึ้น ๑๕ ค่ำ คืนดวงจันทร์เต็มดวง อันเป็น วันครบ ๔ เดือนแห่งฤดูฝน เป็นเดือนที่มีดอกโกมุท พระผู้มีพระภาคทรงมีภิกษุ สงฆ์แวดล้อม ประทับนั่ง ณ ที่กลางแจ้ง
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṁ tuṇhībhūtaṁ bhikkhusaṅghaṁ anuviloketvā bhikkhū āmantesi:
tuṇhībhūtaṁ → (sya-all) | bhikkhusaṅghaṁ → bhikkhusaṁghaṁ (ms2005, pts)ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคทรงตรวจดู ภิกษุสงฆ์ ซึ่งนิ่งเงียบอยู่ จึงได้รับสั่งเรียกภิกษุทั้งหลายมาตรัสว่า
“Apalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; nippalāpāyaṁ, bhikkhave, parisā; suddhā sāre patiṭṭhitā.
suddhā sāre → suddhasāre patiṭṭhitā (sya-all, km) | suddhā sāre → suddhasāre (sya-all) | sāre → suddhasāre patiṭṭhitā (cck: syā. kaṁ. pī.) | apalāpāyaṁ → apalāpā yaṁ (pts) | nippalāpāyaṁ → nippalāpā yaṁ (pts)“ภิกษุทั้งหลาย บริษัทนี้ไม่สนทนากัน บริษัทนี้เงียบเสียงสนทนากัน ดำรง อยู่ในสารธรรมอันบริสุทธิ์
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yam (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)ภิกษุสงฆ์บริษัทนี้เป็นเช่นเดียวกันกับ
yathārūpā parisā āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā anuttaraṁ puññakkhettaṁ lokassa.
āhuneyyā pāhuneyyā dakkhiṇeyyā añjalikaraṇīyā → āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyo (pts) | lokassa → lokassāti (pts) | āhuneyyā → āhuneyyo pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalikaraṇīyoti dissati (sya-all: yu.) | lokassāti → So Sky; Si āhuneyyā p--ā d--ā . . . lokassa. (pts note)บริษัทที่ควรแก่ของ ที่เขานำมาถวาย ควรแก่ของต้อนรับ ควรแก่ทักษิณาทาน ควรแก่การทำอัญชลี เป็นเนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นเดียวกันกับ
yathārūpāya parisāya appaṁ dinnaṁ bahu hoti, bahu dinnaṁ bahutaraṁ.
bahu → bahuṁ (bj, pts) | bahuṁ → bahu (bj: __pu__, syā) | bahuṁ → bahu (bj: __pu__, syā) | bahuṁ → Si bahu. (pts note)บริษัทที่เขา ถวายของน้อยแต่มีผลมาก และถวายของมากก็ยิ่งมีผลมากขึ้น
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่น เดียวกันกับ
yathārūpā parisā dullabhā dassanāya lokassa.บริษัทที่ชาวโลกยากจะได้พบเห็น
Tathārūpo ayaṁ, bhikkhave, bhikkhusaṅgho; tathārūpā ayaṁ, bhikkhave, parisā
tathārūpā ayaṁ → tathārūpāyaṁ (bj, sya-all) | ayaṁ → yaṁ (pts) | bhikkhusaṅgho → bhikkhusaṁgho (ms2005, pts)ภิกษุสงฆ์นี้เป็นเช่นเดียวกันกับ
yathārūpaṁ parisaṁ alaṁ yojanagaṇanāni dassanāya gantuṁ puṭosenāpi.
puṭosenāpi → pūtaṁsenāpi tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpā’yaṁ bhikkhave parisā (cck); pūṭaṁsenāpi (sya1ed, sya2ed); puṭosenāpi tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṅgho tathārūpā’yaṁ bhikkhave parisā (pts1ed); tathārūpā ayaṁ parisā (mr) | puṭosenāpi → pūṭaṁsenāpi (sya-all) | puṭosenāpi → puṭaṁsenāpi (bj: __pu__, syā) | puṭosenāpi → puṭosenāpi, tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṁgho, tathārūpā ayaṁ parisā (cck: sī. pī. ka.) | pūṭaṁsenāpi → ba. puṭosenāpīti dissati. sī. puṭaṁsenāti iti dissati (sya-all: yu.) | yojanagaṇanāni → Bu yojanagaṇāni. (pts note) | puṭosenāpi → So Bu (adding: puṭaṁsenā ti pi pāṭho); Si puṭaṁsenāpi; Sy puṭaṁsenāti; Sk puṭaṁsenati. (pts note) | parisā → So Si; Sky omit these four words. (pts note) | + → tathārūpo ayaṁ bhikkhave bhikkhusaṁgho tathārūpā yaṁ bhikkhave parisā (pts)บริษัท ที่แม้คนผู้เอาเสบียงคล้องบ่าควรเดินทางไปเป็นโยชน์ ๆ เพื่อพบเห็น
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā—
parikkhīṇabhavasaṁyojanā sammadaññāvimuttā → parikkhīṇabhavasaññojanā sammadaññā vimuttā (bjt, th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | sammadaññāvimuttā → sammadaññā vimuttā (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้เป็นอรหันตขีณาสพ อยู่จบพรหมจรรย์แล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ปลงภาระได้แล้ว บรรลุประโยชน์ตน โดยลำดับแล้ว สิ้นภวสังโยชน์แล้ว หลุดพ้นแล้วเพราะรู้โดยชอบ
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe pañcannaṁ orambhāgiyānaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā—
saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | tattha parinibbāyino → tatthaparinibbāyino (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้เป็นอนาคามี เพราะสิ้นโอรัมภาคิยสังโยชน์ ๕ จะ เกิดเป็นโอปปาติกะ จะปรินิพพานในโลกนั้น ๆ ไม่กลับมาจากโลกนั้นอีกเป็นธรรมดา
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā rāgadosamohānaṁ tanuttā sakadāgāmino sakideva imaṁ lokaṁ āgantvā dukkhassantaṁ karissanti—
sakideva → sakiṁdeva (mr) | sakideva → sakiṁ deva (cck: ka.) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | sakideva → sakid eva (pts) | dukkhassantaṁ → dukkhass antaṁ (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้เป็นสกทาคามี เพราะสิ้นสังโยชน์ ๓ และเพราะทำ ราคะ โทสะ โมหะ ให้เบาบาง จะกลับมายังโลกนี้เพียงครั้งเดียวเท่านั้น แล้วทำ ที่สุดแห่งทุกข์ได้
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe tiṇṇaṁ saṁyojanānaṁ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā—
sambodhiparāyanā → sambodhiparāyaṇā (bj) | saṁyojanānaṁ → saññojanānaṁ (bjt, th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้เป็นโสดาบัน เพราะสิ้นสังโยชน์ ๓ ไม่มีทางตกต่ำ มีความแน่นอนที่จะสำเร็จสัมโพธิ ในวันข้างหน้า
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | bhāvanānuyogamanuyuttā → bhāvanānuyogam anuyuttā (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญสติปัฏฐาน ๔ อยู่
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṁghe → Si continues: Catunnaṁ iddhipādānaṁ. Pañcannaṁ indriyānaṁ. Pañcannaṁ balānaṁ. Sattānaṁ bojjhaṅgānaṁ. Ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa(&c. as text). (pts note) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe catunnaṁ sammappadhānānaṁ bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …pe…
+ → santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe (bjt) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญสัมมัปปธาน ๔ อยู่ ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
catunnaṁ iddhipādānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญอิทธิบาท ๔ อยู่ ใน ภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุเช่นนั้นอยู่
pañcannaṁ indriyānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญอินทรีย์ ๕ อยู่ ...
pañcannaṁ balānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)เจริญพละ ๕ อยู่ ...
sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ …
pe → spelled out in full (bjt)เจริญโพชฌงค์ ๗ อยู่ ...
ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—
maggassa bhāvanānuyogamanuyuttā → maggassā bhāvanānuyogam anuyuttā (pts)มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียร ในการเจริญมรรคมีองค์ ๘ อยู่
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
mettābhāvanānuyogamanuyuttā → catunnaṁ iddhipādānaṁ bhāvanānuyogam anuyuttā (pts) | viharanti → Si continues: Karuṇābhāvanānuyogam anuyuttā viharantri. Muditābvhāvanānuyogam anuyuttā viharanti, . . . &c., similarly down to . . . aniccasaññābhāvanānuyogam anuyuttā viharanti; -- evarūpā pi (&c., as in text). (pts note) | + → santi bhikkhave bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe (bjt) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | bhikkhusaṅghe mettābhāvanānuyogamanuyuttā → bhikkhusaṁghe mettābhāvanānuyogam anuyuttā (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญเมตตาอยู่ ในภิกษุสงฆ์ นี้ก็มีภิกษุแม้เช่นนั้นอยู่ ...
karuṇābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญกรุณาอยู่ ...
muditābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญมุทิตาอยู่ ...
upekkhābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรใน การเจริญอุเบกขาอยู่ ...
asubhabhāvanānuyogamanuyuttā viharanti …
pe → spelled out in full (bjt)มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญอสุภสัญญาอยู่ ...
aniccasaññābhāvanānuyogamanuyuttā viharanti—มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญอนิจจสัญญาอยู่
evarūpāpi, bhikkhave, santi bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe.
bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005, pts) | evarūpāpi → evarūpā pi (pts)ในภิกษุสงฆ์นี้ก็มีภิกษุแม้ เช่นนั้นอยู่
Santi, bhikkhave, bhikkhū imasmiṁ bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā viharanti.
ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ, sīmu) | ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → ānāpānasati bhāvanānuyogamanuyuttā (bjt) | ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → ānāpānasatibhāvanānuyogamanuyuttā (th) | bhikkhusaṅghe → bhikkhusaṁghe (ms2005) | bhikkhusaṅghe ānāpānassatibhāvanānuyogamanuyuttā → bhikkhusaṁghe karuṇābhavanānuyogam anuyuttā (pts)ภิกษุทั้งหลาย ในภิกษุสงฆ์นี้ มีภิกษุผู้บำเพ็ญความเพียรในการเจริญ อานาปานสติอยู่
Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th)อานาปานสติที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Ānāpānassati, bhikkhave, bhāvitā bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | paripūreti → paripūrenti (bj: machasaṁ, sīmu) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)อานาปานสติที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมทำสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์
Cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.
satta → (sya-all)สติปัฏฐาน ๔ ที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์
Satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti.
vijjāvimuttiṁ → vijjā vimuttiṁ (th)โพชฌงค์ ๗ ที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมทำวิชชาและ วิมุตติให้บริบูรณ์
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā?
bahulīkatā → bahulīkatā kathaṁ (pts) | mahapphalā → kathaṁ mahapphalā (bj: PTS) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)อานาปานสติที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā ujuṁ kāyaṁ paṇidhāya parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā.
upaṭṭhapetvā → upatthapetvā (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปสู่ป่าก็ดี ไปสู่โคนไม้ก็ดี ไปสู่เรือนว่าง ก็ดี นั่ง ขัดสมาธิ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า
So satova assasati satova passasati.
satova → sato (bj, sya-all, km, pts1ed) | sato → satova (bj: sīmu, machasaṁ) | satova → sato (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | satova → sato va (pts)มีสติหายใจเข้า มีสติหายใจออก
Dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;
assasāmīti → passasāmīti (pts)๑. เมื่อหายใจเข้ายาวก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาวก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;
passasāmīti pajānāti → passasāmīti-pajānāti (pts)๒. เมื่อหายใจเข้าสั้นก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้าสั้น’ เมื่อหายใจออกสั้นก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกสั้น’
‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;๓. สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจออก’
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
passasissāmīti → passasissamīti (pts) | kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṁkhāraṁ (pts) | kāyasaṅkhāraṁ passasissāmīti → kāyasaṁkhāraṁ passasissamīti (pts)๔. สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจออก’
‘Pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
assasissāmīti → assasissāmītī (pts)๕. สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้ปีติ หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้ปีติ หายใจออก’
‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;๖. สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้สุข หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้สุข หายใจออก’
‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī → cittasaṁkhārapaṭisaṁvedī (pts)๗. สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิตตสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิตตสังขาร หายใจออก’
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati.
cittasaṅkhāraṁ → cittasaṁkhāraṁ (pts)๘. สำเหนียกว่า ‘เราระงับจิตตสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราระงับจิตตสังขาร หายใจออก’
‘Cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;๙. สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิต หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิต หายใจออก’
‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
passasissāmīti → passasissāmītī (pts)๑๐. สำเหนียกว่า ‘เราทำจิตให้บันเทิง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราทำจิตให้บันเทิง หายใจออก’
‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;๑๑. สำเหนียกว่า ‘เราตั้งจิตมั่น หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราตั้งจิตมั่น หายใจออก’
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati.๑๒. สำเหนียกว่า ‘เราเปลื้องจิต หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราเปลื้องจิต หายใจออก’
‘Aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๑๓. สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจออก’ ‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๑๔. สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจออก’ ‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๑๕. สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความดับไป หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความดับไป หายใจออก’ ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati.๑๖. สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจออก’
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā mahapphalā hoti mahānisaṁsā.
ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ)ภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงมีผลมาก มีอานิสงส์มาก
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, ānāpānassati kathaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti?
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | ānāpānasati → ānāpānassati (bj: machasaṁ) | paripūreti → MSS. p--enti. (pts note)อานาปานสติที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงทำให้สติปัฏฐาน ๔ บริบูรณ์ได้ คือ
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṁ vā assasanto ‘dīghaṁ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṁ vā passasanto ‘dīghaṁ passasāmī’ti pajānāti;๑. สมัยใด ภิกษุเมื่อหายใจเข้ายาวก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้ายาว’ เมื่อหายใจออกยาวก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกยาว’
rassaṁ vā assasanto ‘rassaṁ assasāmī’ti pajānāti, rassaṁ vā passasanto ‘rassaṁ passasāmī’ti pajānāti;
passasāmīti → passasissāmīti (sya-all)เมื่อหายใจเข้าสั้นก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจเข้าสั้น’ เมื่อหายใจออกสั้นก็รู้ชัดว่า ‘เราหายใจออกสั้น’
‘sabbakāyapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sabbakāyapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้กองลมทั้งปวง หายใจออก’
‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ kāyasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati;
kāyasaṅkhāraṁ → kāyasaṁkhāraṁ (pts)สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราระงับกายสังขาร หายใจออก’
kāye kāyānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.สมัยนั้น ภิกษุพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Kāyesu kāyaññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsā.
evaṁ → etaṁ (sya-all, pts) | assāsapassāsā → assāsapassāsaṁ (sya-all, pts)เรากล่าวลมหายใจเข้า ลมหายใจออกนี้ว่า เป็นกายชนิดหนึ่งในบรรดากายทั้งหลาย
Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.เพราะเหตุนั้น สมัยนั้น ภิกษุจึงชื่อว่า พิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและ โทมนัสในโลกอยู่
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘pītipaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘pītipaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;๒. สมัยใดภิกษุสำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้ปีติ หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้ปีติ หายใจออก’
‘sukhapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘sukhapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้สุข หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้สุข หายใจออก’
‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhārapaṭisaṁvedī → cittasaṁkhārapaṭisaṁvedī (pts)สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิตตสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิตตสังขาร หายใจออก’
‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṁ cittasaṅkhāraṁ passasissāmī’ti sikkhati;
cittasaṅkhāraṁ → cittasaṁkhāraṁ (pts)สำเหนียกว่า ‘เราระงับจิตตสังขาร หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราระงับจิตตสังขาร หายใจออก’
vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.สมัยนั้น ภิกษุพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Vedanāsu vedanāññatarāhaṁ, bhikkhave, evaṁ vadāmi yadidaṁ—assāsapassāsānaṁ sādhukaṁ manasikāraṁ.
evaṁ → etaṁ (sya-all, pts) | vedanāññatarāhaṁ → Sky vedaññatarāhaṁ. (pts note)เรากล่าวการใส่ใจลมหายใจเข้า ลมหายใจออกเป็นอย่างดีนี้ว่า เป็นเวทนาชนิดหนึ่งในบรรดาเวทนาทั้งหลาย
Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
vedanānupassī → vedānupassī (pts) | vedanāsu → Sky omit. (pts note)เพราะเหตุนั้น สมัยนั้น ภิกษุจึงชื่อว่าพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย มี ความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘cittapaṭisaṁvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittapaṭisaṁvedī passasissāmī’ti sikkhati;๓. สมัยใด ภิกษุสำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิต หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เรากำหนดรู้จิต หายใจออก’
‘abhippamodayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘abhippamodayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เราทำจิตให้บันเทิง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราทำจิตให้บันเทิง หายใจออก’
‘samādahaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เราตั้งจิตมั่น หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราตั้งจิตมั่น หายใจออก’
‘vimocayaṁ cittaṁ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṁ cittaṁ passasissāmī’ti sikkhati;
cittaṁ → cittam (pts)สำเหนียกว่า ‘เราเปลื้องจิต หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราเปลื้องจิต หายใจออก’
citte cittānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
tasmiṁ → tassiṁ (sya-all)สมัยนั้น ภิกษุพิจารณาเห็นจิตในจิต มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
Nāhaṁ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatiṁ vadāmi.
ānāpānassatiṁ → ānāpānasatibhāvanaṁ (bj, pts) | muṭṭhassatissa → So Sky Bu Si muṭṭhasatissa. (pts note) | ānāpānasatibhāvanaṁ → Si ānāpānasatiṁ vadāmi. (pts note)เราไม่บอกอานาปานสติแก่ภิกษุผู้หลงลืม ไม่มี สัมปชัญญะ
Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.
sampajāno → sampājāno (pts)เพราะเหตุนั้น สมัยนั้น ภิกษุจึงชื่อว่าพิจารณาเห็นจิตในจิต มี ความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu ‘aniccānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘aniccānupassī passasissāmī’ti sikkhati;๔. สมัยใด ภิกษุสำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นว่าไม่เที่ยง หายใจออก’
‘virāgānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘virāgānupassī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความคลายออกได้ หายใจออก’
‘nirodhānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘nirodhānupassī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความดับไป หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความดับไป หายใจออก’
‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati;สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจเข้า’ สำเหนียกว่า ‘เราพิจารณาเห็นความสละคืน หายใจออก’
dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.สมัยนั้น ภิกษุพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มี สัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้
So yaṁ taṁ abhijjhādomanassānaṁ pahānaṁ taṁ paññāya disvā sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.
taṁ → (sya-all) | yaṁ taṁ → yantaṁ (th)เธอเห็นการละอภิชฌาและ โทมนัสด้วยปัญญาแล้ว ย่อมเป็นผู้วางเฉยได้ดี
Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī tasmiṁ samaye bhikkhu viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ.เพราะเหตุนั้น สมัยนั้น ภิกษุ จึงชื่อว่าพิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกอยู่
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṁ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
paripūreti → paripūrenti (sya-all) | ānāpānassati → ānāpānasati (bjt, th, pts)ภิกษุทั้งหลาย อานาปานสติที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงทำให้สติปัฏฐาน ๔ บริบูรณ์ได้
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṁ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?สติปัฏฐาน ๔ ที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงทำให้โพชฌงค์ ๗ บริบูรณ์ คือ
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā.
asammuṭṭhā → appamuṭṭhā (cck); appammuṭṭhā (sya1ed, sya2ed, km) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhitassa (bj, sya-all, pts) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | upaṭṭhitassa → upaṭṭhitāssa (bj: machasaṁ) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (bj: syā) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (cck: syā. kaṁ.) | asammuṭṭhā → So Sky; Si appanyyṭṭhā. (pts note) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhit assa (pts)๑. สมัยใด ภิกษุพิจารณาเห็นกายในกาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ สมัยนั้น ภิกษุนั้นมีสติ ตั้งมั่น ไม่หลงลืม
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti. Satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (bj: syā)สมัยใด ภิกษุมีสติตั้งมั่น ไม่หลงลืม สมัยนั้น สติสัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความระลึกได้) ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญสติสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น สติสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, km, pts1ed) | pavicayati → pavicarati (pts) | pavicayati → pavicarati (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | tathāsato → So Si and Sky infra; Sk here and Sy (bis) Tathāgato. (pts note) | tathāsato → tathā sato (bjt)๒. ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสติอย่างนั้น ย่อมค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการ พิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | pavicayati → pavicarati (bj: syā, PTS) | tathāsato → tathā sato (bjt) | dhammavicayasambojjhaṅgaṁ → dhammavicaya sambojjhaṅgaṁ (th)สมัยใด ภิกษุเป็นผู้มีสติอย่างนั้น ย่อมค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา สมัยนั้น ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ คือความเลือกเฟ้นธรรม) ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ธัมมวิจย สัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ.
taṁ → (sya-all) | pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | taṁ → Si omits. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)๓. ภิกษุนั้นค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา ปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อน
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | pavicayato → pavicarato (bj: syā, PTS) | asallīnaṁ → Si omits these four words. (pts note) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, pts) | vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts) | āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (th)สมัยใด ภิกษุค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา ปรารภความเพียร ไม่ย่อ หย่อน สมัยนั้น วิริยสัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ คือความเพียร) ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อ ว่าเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น วิริยสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อม ถึงความเจริญเต็มที่
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th) | āraddhavīriyassa uppajjati → āraddhaviriyassa upajjati (pts)๔. สมัยใด ปีติที่ปราศจากอามิสเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ปรารภความเพียร แล้ว
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts) | pīti nirāmisā → pītinirāmisā (bjt)สมัยนั้น ปีติสัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้ คือความอิ่มใจ) ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุ ชื่อว่าเจริญปีติสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ปีติสัมโพชฌงค์ของภิกษุ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)๕. เมื่อภิกษุมีจิตเกิดปีติ กายและจิตย่อมสงบ
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)สมัยใด ภิกษุมีจิต เกิดปีติ กายและจิตย่อมสงบ สมัยนั้น ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความสงบกายสงบจิต) ย่อมเป็น อันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati.๖. เมื่อภิกษุมีกายสงบแล้ว มีความสุข จิตย่อมตั้งมั่น Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.สมัยใด เมื่อ ภิกษุมีกายสงบ มีความสุข จิตย่อมตั้งมั่น สมัยนั้น สมาธิ สัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความตั้งใจมั่น) ย่อม เป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น สมาธิสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.
tathāsamāhitaṁ → tathā samāhitaṁ (bjt)๗. ภิกษุนั้นเป็นผู้วางเฉยจิตที่ตั้งมั่นแล้วเช่นนั้นได้เป็นอย่างดี
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
bhikkhave → (sya-all) | bhikkhu → bhikkhuno (pts) | tathāsamāhitaṁ → tathā samāhitaṁ (bjt) | upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo (pts) | upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)สมัยใด ภิกษุเป็นผู้วางเฉยจิตที่ตั้งมั่นแล้วเช่นนั้นได้เป็นอย่างดี สมัยนั้น อุเบกขาสัมโพชฌงค์(ธรรมที่เป็นองค์แห่งการตรัสรู้คือความมีใจ เป็นกลาง) ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่า เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น อุเบกขาสัมโพชฌงค์ของภิกษุ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu …pe…ภิกษุทั้งหลาย ๑. สมัยใด ภิกษุพิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาทั้งหลาย ...
citte …
citte → Si cittesu, omitting pe before and after. (pts note)พิจารณา เห็นจิตในจิต ...
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṁ, upaṭṭhitāssa tasmiṁ samaye sati hoti asammuṭṭhā.
upaṭṭhitāssa → upaṭṭhitassa (bj, sya-all, pts) | asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all) | upaṭṭhitāssa → upaṭṭhit assa (pts)พิจารณาเห็นธรรมในธรรมทั้งหลาย มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกได้ สมัยนั้น ภิกษุนั้นมีสติตั้งมั่น ไม่หลงลืม
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
asammuṭṭhā → appammuṭṭhā (sya-all)สมัยใด ภิกษุมีสติตั้งมั่น ไม่หลงลืม สมัยนั้น สติสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญสติสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น สติสัมโพชฌงค์ของภิกษุ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
So tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | tathāsato → tathā sato (bjt)๒. ภิกษุนั้นเป็นผู้มีสติอย่างนั้น ย่อมค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการ พิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsato viharanto taṁ dhammaṁ paññāya pavicinati pavicayati parivīmaṁsaṁ āpajjati, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayati → pavicarati (sya-all, pts) | tathāsato → tathā sato (bjt)สมัยใด ภิกษุเป็นผู้มีสติอย่างนั้นอยู่ ย่อมค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา สมัยนั้น ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุ ชื่อว่าเจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Tassa taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts)๓. ภิกษุนั้นค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญา เป็นอันปรารภความเพียรไม่ย่อหย่อนแล้ว
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṁ dhammaṁ paññāya pavicinato pavicayato parivīmaṁsaṁ āpajjato āraddhaṁ hoti vīriyaṁ asallīnaṁ, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
pavicayato → pavicarato (sya-all, pts) | vīriyaṁ → viriyaṁ (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgo → viriyasambojjhaṅgo (bjt, th, pts) | vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts)สมัยใด ภิกษุย่อม ค้นคว้า ไตร่ตรอง ถึงการพิจารณาธรรมนั้นด้วยปัญญาปรารภ ความเพียรไม่ย่อหย่อน สมัยนั้น วิริยสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอัน ภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น วิริยสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts)๔. ปีติอันปราศจากอามิส เกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ปรารภความเพียรแล้ว
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
āraddhavīriyassa → āraddhaviriyassa (bjt, th, pts)สมัยใด ปีติอันปราศจากอามิสเกิดขึ้นแก่ภิกษุผู้ปรารภความเพียรแล้ว สมัยนั้น ปีติสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่า เจริญปีติสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ปีติสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึง ความเจริญเต็มที่
Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati.
kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)๕. เมื่อภิกษุมีจิตเกิดปีติ กายและจิตย่อมสงบ
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
samaye → samaye bhikkhave (bj, pts) | bhikkhave → (sya-all) | kāyopi → kāyo pi (pts) | cittampi → cittam pi (pts)สมัยใด เมื่อภิกษุมี จิตเกิดปีติ กายและจิตย่อมสงบ สมัยนั้น ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญปัสสัทธิ สัมโพชฌงค์ สมัยนั้น ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ของภิกษุย่อมถึง ความเจริญเต็มที่
Passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati.๖. เมื่อภิกษุผู้มีกายสงบแล้ว มีความสุข จิตย่อมตั้งมั่น
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṁ samādhiyati, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
bhikkhave → (sya-all) | yasmiṁ → yasmim (pts)สมัยใด เมื่อภิกษุผู้มีกายสงบแล้ว มีความสุข จิตย่อมตั้งมั่น สมัยนั้น สมาธิสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุชื่อ ว่าเจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น สมาธิสัมโพชฌงค์ของภิกษุ ย่อมถึงความเจริญเต็มที่
So tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti.๗. ภิกษุนั้นเป็นผู้วางเฉยจิตที่ตั้งมั่นแล้วเช่นนั้นได้อย่างดี
Yasmiṁ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṁ cittaṁ sādhukaṁ ajjhupekkhitā hoti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṁ tasmiṁ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṁ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṁ gacchati.
upekkhāsambojjhaṅgo → upekhāsambojjhaṅgo (pts) | upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)สมัยใด ภิกษุเป็นผู้วางเฉยจิตที่ตั้งมั่นแล้วเช่นนั้นได้อย่างดี สมัยนั้น อุเบกขาสัมโพชฌงค์ย่อมเป็นอันภิกษุปรารภแล้ว สมัยนั้น ภิกษุ ชื่อว่าเจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ สมัยนั้น อุเบกขาสัมโพชฌงค์ของ ภิกษุย่อมถึงความเจริญเต็มที่
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṁ bahulīkatā satta sambojjhaṅge paripūrenti.
sambojjhaṅge → bojjhaṅge (sya-all)ภิกษุทั้งหลาย สติปัฏฐาน ๔ ที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงทำให้โพชฌงค์ ๗ บริบูรณ์
Kathaṁ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrenti?โพชฌงค์ ๗ ที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างไร ทำให้มากแล้วอย่างไร จึงทำให้วิชชาและวิมุตติบริบูรณ์
Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. เจริญสติสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก(ความสงัด) อาศัยวิราคะ (ความคลายกำหนัด) อาศัยนิโรธ(ความดับ) อันน้อมไปเพื่อความ ปล่อยวาง
Dhammavicayasambojjhaṅgaṁ bhāveti …pe…
pe → Si omits pe throughout. (pts note)๒. เจริญธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ...
vīriyasambojjhaṅgaṁ bhāveti …
vīriyasambojjhaṅgaṁ → viriyasambojjhaṅgaṁ (bjt, th, pts)๓. เจริญวิริยสัมโพชฌงค์ ...
pītisambojjhaṅgaṁ bhāveti …๔. เจริญปีติสัมโพชฌงค์ ...
passaddhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …๕. เจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ...
samādhisambojjhaṅgaṁ bhāveti …
samādhisambojjhaṅgaṁ → samādhi sambojjhaṅgaṁ (th)๖. เจริญสมาธิสัมโพชฌงค์ ...
upekkhāsambojjhaṅgaṁ bhāveti vivekanissitaṁ virāganissitaṁ nirodhanissitaṁ vossaggapariṇāmiṁ.
upekkhāsambojjhaṅgaṁ → upekhāsambojjhaṅgaṁ (pts)๗. เจริญอุเบกขาสัมโพชฌงค์ อันอาศัยวิเวก อาศัยวิราคะ อาศัยนิโรธ อันน้อมไปเพื่อความปล่อยวาง
Evaṁ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṁ bahulīkatā vijjāvimuttiṁ paripūrentī”ti.ภิกษุทั้งหลาย โพชฌงค์ ๗ ที่ภิกษุเจริญแล้วอย่างนี้ ทำให้มากแล้วอย่างนี้ จึงทำให้วิชชาและวิมุตติบริบูรณ์”
Idamavoca bhagavā.
idamavoca → idam avoca (pts)พระผู้มีพระภาคได้ตรัสภาษิตนี้แล้ว
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
abhinandunti → abhinandun ti (pts)ภิกษุเหล่านั้นมีใจยินดีต่างชื่นชมพระ ภาษิตของพระผู้มีพระภาค ดังนี้แล
Ānāpānassatisuttaṁ niṭṭhitaṁ aṭṭhamaṁ.
ānāpānassatisuttaṁ niṭṭhitaṁ → ānāpānasati suttaṁ (bjt) | ānāpānassatisuttaṁ → ānāpānasatisuttaṁ (th)อานาปานัสสติสูตรที่ ๘ จบ