Sakalikasutta๓๘ สกลิกสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th) | sutaṁ → sutam (pts)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā rājagahe viharati maddakucchismiṁ migadāye.สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ มัททกุจฉิ สถานที่พระราชทานอภัย แก่หมู่เนื้อ เขตกรุงราชคฤห์
Tena kho pana samayena bhagavato pādo sakalikāya khato hoti.
sakalikāya → sakkhalikāya (mr) | sakalikāya → sakkhalikāya (cck: ka.) | pādo → evaṁ. sī. pāde (sya-all: yu.) | khato → sakalikākhato. ba. sakkhalikāya (sya-all: sī.) | pādo → SS. pāde. (pts note) | sakalikāya → So S1 and C.; B. sakkhalikāya; S2-3 sakalikākhato. (pts note)สมัยนั้น สะเก็ดหินกระทบพระบาทของผู้มีพระภาค
Bhusā sudaṁ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā;
tibbā → tippā (sya-all, km) | bhusā → bhūsā (sya-all, pts) | vedanā → (sya-all) | sārīrikā → sarīrikā (pts) | bhusā → bhūsā (bj: syā) | tibbā → tippā (cck: sī. syā. kaṁ. pī.) | vedanā → SS. omit vedanā, perhaps added by B. (pts note)ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคทรงมีทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย
tā sudaṁ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno.ได้ยินว่า พระผู้มีพระภาคมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนานั้นไว้ได้ ไม่ทรงเดือดร้อน
Atha kho bhagavā catugguṇaṁ saṅghāṭiṁ paññāpetvā dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno.
sīhaseyyaṁ kappeti → sīhaseyyam kappesi (pts) | kappeti → kappesi (bj: sīmu3, PTS) | pāde → pādenātipi pāṭho (sya-all note) | catugguṇam → B. catuguṇaṁ. (pts note) | kappesi → B. kappeti. (pts note) | pādaṁ → pādam (pts)ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งให้ปูผ้าสังฆาฏิ ๔ ชั้น ทรงสำเร็จสีหไสยา (การนอนดุจราชสีห์) โดยพระปรัศว์เบื้องขวา ทรงซ้อนพระบาทเหลื่อมพระบาท มีพระสติสัมปชัญญะ
Atha kho sattasatā satullapakāyikā devatāyo abhikkantāya rattiyā abhikkantavaṇṇā kevalakappaṁ maddakucchiṁ obhāsetvā yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ aṭṭhaṁsu.
maddakucchiṁ → maddakucchim (pts) | tenupasaṅkamiṁsu → ten-upasaṅkamiṁsu (pts) | bhagavantaṁ → bhagavantam (pts) | ekamantaṁ → ekam antam (pts)ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทวดาสตุลลปกายิกาประมาณ ๗๐๐ องค์ มีวรรณะ งดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วมัททกุจฉิ เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวายอภิวาทแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควร
Ekamantaṁ ṭhitā kho ekā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)เทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ ณ ที่สมควรแล้วได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“nāgo vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษดุจนาค
nāgavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | nāgavatā → vatāya ca (bj: sīmu3) | panuppannā → samuppannā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | panuppannā → samuppannā (sya-all: yu.) | samuppannā → SS. panuppannā here and further on. (pts note) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)จริง ก็แลพระสมณโคดมมีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็ง อย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์ เป็นบุรุษดุจนาค ไม่ทรงเดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“sīho vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษดุจราชสีห์จริง
sīhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | sīhavatā → vatāya ca (bj: sīmu3) | panuppannā → samuppannā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)ก็แลพระสมณโคดม มีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์เป็นบุรุษ ดุจราชสีห์ ไม่ทรงเดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“ājānīyo vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษอาชาไนยจริง
ājānīyavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | ājānīyavatā → vatāya ca (bj: sīmu3) | panuppannā → samuppannā (bj: machasaṁ, syā, PTS) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)ก็แลพระสมณโคดม มีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อนอันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์เป็นบุรุษ อาชาไนยไม่ทรงเดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“nisabho vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษผู้องอาจจริง
nisabhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)ก็แลพระสมณโคดมมี พระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์เป็นบุรุษผู้องอาจ ไม่ทรง เดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“dhorayho vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษผู้ใฝ่ธุระจริง
dhorayhavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | asātā → asāta (pts) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)ก็แลพระสมณโคดม มีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์เป็นบุรุษผู้ ใฝ่ธุระ ไม่ทรงเดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“danto vata, bho, samaṇo gotamo;“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระสมณโคดมเป็นบุรุษผู้ฝึกแล้วจริง
dantavatā ca samuppannā sārīrikā vedanā dukkhā tibbā kharā kaṭukā asātā amanāpā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno”ti.
samuppannā → panuppannā (bj, sya-all) | avihaññamānoti → avihaññamāno ti (pts)ก็แลพระสมณโคดม มีพระสติสัมปชัญญะ ทรงอดกลั้นทุกขเวทนาทางพระวรกายที่กล้าแข็งอย่างหนัก เผ็ดร้อน อันไม่สบายพระทัย ที่เกิดขึ้นแล้วไว้ได้ เพราะความที่พระองค์เป็นบุรุษ ผู้ฝึกแล้ว ไม่ทรงเดือดร้อน”
Atha kho aparā devatā bhagavato santike imaṁ udānaṁ udānesi:
udānesi → SS. imam gātham abhāsi. (pts note) | imaṁ udānaṁ → imam udānam (pts)ลำดับนั้น เทวดาอีกองค์หนึ่งได้เปล่งอุทานนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่า
“passa samādhiṁ subhāvitaṁ cittañca suvimuttaṁ, na cābhinataṁ na cāpanataṁ na ca sasaṅkhāraniggayhavāritagataṁ.
sasaṅkhāraniggayhavāritagataṁ → sasaṅkhāraniggayhavāritavataṁ (bj, pts2ed); sasaṅkhāraniggayha cāritavataṁ (sya-all, km, pts1ed); sasaṅkhāraniggayhavārivāvataṁ (mr) | sasaṅkhāraniggayhavāritagataṁ → sasaṁkhāraniggayhavāritavataṁ (bj); sasaṅkhāraniggayha cāritavatam (pts) | cābhinataṁ → cābhiṇataṁ (sya-all) | cāpanataṁ → cāpaṇataṁ (sya-all) | samādhiṁ subhāvitaṁ cittañca suvimuttaṁ → samādhisubhāvitaṁ cittaṁ ca vimuttaṁ (pts) | suvimuttaṁ → vimuttaṁ (bj: PTS) | sasaṁkhāraniggayhavāritavataṁ → vāritagataṁ (bj: machasaṁ) | sasaṅkhāraniggayhavāritagataṁ → sasaṅkhāraniggayhavāritavataṁ (cck: sī. syā. kaṁ. pī.); sasaṅkhāraniggayhavārivāvataṁ (cck: ka.) | subhāvitaṁ → a. evaṁ. katthaci pana sīhaḷapotthake samādhīti pāṭho na dissati. ba. subhāvito (sya-all note) | cābhiṇataṁ → na vā pahiṇataṁ. yu. a. abhiṇataṁ (sya-all: sī.) | cāpaṇataṁ → a. upaṇataṁ (sya-all: sī.) | samādhi-subhāvitaṁ → S2-3 omit samādhi; B. subhāvito; C. samādhiṁ . . . suvimuttiṁ. (pts note) | cābhinatam → SS. navāpahiṇatam; C. seems to read abhiṇatam and atiṇatam. (pts note) | cāpanatam → SS and C. upaṇatam. (pts note) | cāritavatam → B. vāri (?) vāvataṁ; C. dhāritaṁ vataṁ and further on varitvā vattaṁ. (pts note) | + → nacābhinataṁ nacāpanataṁ (bjt) | samādhiṁ subhāvitaṁ cittañca suvimuttaṁ → samādhi-subhāvitaṁ cittaṁ ca vimuttaṁ (pts)“ท่านจงดูสมาธิ ที่พระสมณโคดมทรงเจริญดีแล้ว จงดูจิตที่พระสมณโคดมทรงให้ หลุดพ้นดีแล้ว จิตที่เป็นไปตามราคะพระสมณโคดมก็ไม่ให้น้อมไปถึงแล้ว จิตที่ เป็นไปตามโทสะพระสมณโคดมก็ไม่ให้หวนกลับมาแล้ว และจิตของพระสมณโคดม ไม่ต้องตั้งใจข่มและคอยห้ามปราม
Yo evarūpaṁ purisanāgaṁ purisasīhaṁ purisaājānīyaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ purisadantaṁ atikkamitabbaṁ maññeyya kimaññatra adassanā”ti.
purisaājānīyaṁ → purisājānīyaṁ (bj) | evarūpaṁ purisanāgaṁ → evarūpam purisanāgam (pts) | purisaājānīyaṁ purisanisabhaṁ purisadhorayhaṁ purisadantaṁ → purisa ājānīyaṁ purisa-nisabhaṁ purisadhorayham purisadantam (pts) | kimaññatra adassanāti → kim aññatra adassanā ti (pts)บุคคลใดพึงสำคัญพระสมณโคดมเป็นบุรุษดุจนาค เป็นบุรุษดุจราชสีห์ เป็นบุรุษอาชาไนย เป็นบุรุษผู้องอาจ เป็นบุรุษผู้ใฝ่ธุระ และ เป็นบุรุษผู้ฝึกแล้วเห็นปานนี้ว่า เป็นผู้ที่ตนจะล่วงเกินได้ บุคคลนั้นจะเป็นอะไรเล่า นอกเสียจากผู้ไม่มีทัสสนะ ”
“Pañcavedā sataṁ samaṁ, tapassī brāhmaṇā caraṁ;
Pañcavedasataṁ → B. -vedā-. (pts note) tapassībrāhmaṇācaraṁ → S3 caraṁti. (pts note) | tapassī brāhmaṇā caraṁ → tapassībrāhmaṇācaraṁ cittaṁ (pts)(เทวดานั้นครั้นกล่าวอย่างนี้แล้ว ได้กล่าวคาถาทั้งหลายเหล่านี้ว่า) พราหมณ์ทั้งหลาย ผู้ทรงเวททั้ง ๕ มีตบะ ประพฤติธรรมอยู่อย่างสม่ำเสมอตั้ง ๑๐๐ ปี Cittañca nesaṁ na sammā vimuttaṁ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.
cittañca → ca (pts) hīnattharūpā → hīnattarūpā (bj, sya-all, pts) | te → teti (sya-all) | hīnattarūpā → C. hinatta, and notices the reading hinattha. (pts note) | pāraṅgamā → pāraṁgamā (pts)แต่จิตของพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่หลุดพ้นโดยชอบ เพราะพราหมณ์เหล่านั้นมีสภาพจิตต่ำ จึงไม่ถึงจุดจบ (แห่งความตาย)Taṇhādhipannā vatasīlabaddhā, lūkhaṁ tapaṁ vassasataṁ carantā;
sīlabaddhā → B. sīlabandhā. (pts note) | vatasīlabaddhā → vata sīlabaddhā (bjt, pts) | vatasīlabaddhā → vattasīlabaddhā (th)พราหมณ์เหล่านั้นถูกตัณหาครอบงำแล้ว เกี่ยวข้องด้วยศีลพรต ประพฤติตบะอันเศร้าหมองอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี Cittañca nesaṁ na sammā vimuttaṁ, hīnattharūpā na pāraṅgamā te.
nesaṁ → yesaṁ (sya-all) | cittañca → cittaṁ ca (pts) hīnattharūpā → hīnattarūpā (bj, sya-all, pts) | te → teti (sya-all) | te → SS. add ti. (pts note) | pāraṅgamā → pāraṁgamā (pts)แต่จิตของพราหมณ์เหล่านั้นก็ไม่หลุดพ้นแล้วโดยชอบ เพราะพราหมณ์เหล่านั้นมีสภาพจิตต่ำ จึงไม่ถึงจุดจบNa mānakāmassa damo idhatthi, na monamatthi asamāhitassa;
idhatthi → idh-atthi (pts) monamatthi → monam atthi (pts)บุคคลผู้มีมานะ ย่อมไม่มีการฝึกตนเอง บุคคลผู้มีจิตไม่มั่นคง ย่อมไม่มีความรู้ Eko araññe viharaṁ pamatto, na maccudheyyassa tareyya pāran”ti.
viharaṁ pamatto → viharampamatto (th) pāranti → pāranti bhagavā (bj) | pāranti mānaṁ → pāraṁ mānam (pts) | pāraṁ → B. -pāranti. See I. 9. (pts note)บุคคลผู้ประมาทอยู่ในป่าคนเดียว ก็ไม่ถึงจุดจบแห่งความตาย“Mānaṁ pahāya susamāhitatto, sucetaso sabbadhi vippamutto;
+ → bhagavā (bjt) | mānaṁ → mānam (pts)บุคคลละมานะได้แล้ว มีใจมั่นคงดี มีใจดี หลุดพ้นในธรรมทั้งปวง Eko araññe viharamappamatto, sa maccudheyyassa tareyya pāran”ti.
viharamappamatto → viharaṁ appamatto (bjt, th, pts) pāranti → pāran ti (pts)เขาไม่ประมาทอยู่ในป่าคนเดียว ก็ถึงจุดจบแห่งความตายได้ สกลิกสูตรที่ ๘ จบ