Samuddakasutta
Samuddakasutta → isayosamuddakasuttaṁ (bj); isayo samuddakā (sambara) (pts1ed)๑๐ สมุททกสูตร
Sāvatthiyaṁ.
sāvatthiyaṁ bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts) | + → ekaṁ samayaṁ bhagavā (th) | + → viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme tatra kho bhagavā etadavoca (th)สมัยหนึ่ง
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, sambahulā isayo sīlavanto kalyāṇadhammā samuddatīre paṇṇakuṭīsu sammanti.
bhūtapubbaṁ → bhūtapubbam (pts)พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ณ ที่นั้น ฯลฯ
Tena kho pana samayena devāsurasaṅgāmo samupabyūḷho ahosi.
samayena → samayena bhikkhave (bj, sya-all, pts) | samupabyūḷho → samupabbūḷho (bj, pts)พระผู้มีพระภาคจึงได้ตรัส เรื่องนี้ว่า
Atha kho, bhikkhave, tesaṁ isīnaṁ sīlavantānaṁ kalyāṇadhammānaṁ etadahosi:
atha → atho (pts) | tesaṁ → tesam (pts) | kalyāṇadhammānaṁ etadahosi → kalyāṇadhammānam etad ahosi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว ฤๅษีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมจำนวนมาก อาศัยอยู่ในกุฎีที่มุงด้วยใบไม้ใกล้ฝั่งสมุทร สมัยนั้น สงครามระหว่างพวกเทพกับ อสูรประชิดกัน ครั้งนั้น ฤๅษีผู้มีศีล
‘dhammikā kho devā, adhammikā asurā.
kho → (pts)มีกัลยาณธรรมเหล่านั้นได้มีความคิดดังนี้ว่า ‘พวกเทพดำรงอยู่ในธรรม
Siyāpi no asurato bhayaṁ.
no → naṁ (sya-all) | siyāpi no → siyā pi naṁ (pts) | naṁ → B. no. (pts note)พวกอสูรไม่ดำรงอยู่ในธรรม
Yannūna mayaṁ sambaraṁ asurindaṁ upasaṅkamitvā abhayadakkhiṇaṁ yāceyyāmā’ti.
ti → S3 yāceyyāti. (pts note) | yannūna → yaṁnūna (my) | yannūna → yaṁ nūna (pts) | sambaraṁ asurindaṁ → sambaram asurindam (pts) | yāceyyāmāti → yāceyyāmā ti (pts)ภัยจากพวกอสูรพึงเกิด แก่พวกเรา ทางที่ดีพวกเราพึงเข้าไปหาท้าวสมพรจอมอสูรแล้วขออภัยท่านเถิด’
Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—samuddatīre paṇṇakuṭīsu antarahitā sambarassa asurindassa sammukhe pāturahesuṁ.
sammukhe → pamukhe (bj) | sammukhe pāturahesuṁ → pamukhe pātur ahesuṁ (pts) | pamukhe → sammukhe (bj: machasaṁ) | Sambarassa → S3 Sambarissa, further on Sambariṁ. (pts note) | pamukhe → B. sammukho, further on sammukhe. (pts note) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th) | samiñjeyya → sammiñjeyya (bjt, th) | samiñjitaṁ → sammiñjitam (pts) | bāhaṁ → bāham (pts) | samiñjeyya evameva → sammiñjeyya evam eva (pts)ครั้งนั้น ฤๅษีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมเหล่านั้น ได้หายตัวจากกุฎีที่มุงด้วยใบไม้ ใกล้ฝั่งสมุทรไปปรากฏอยู่ตรงหน้าท้าวสมพรจอมอสูร เหมือนบุรุษผู้มีกำลังเหยียดแขน
Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā sambaraṁ asurindaṁ gāthāya ajjhabhāsiṁsu:
sambaraṁ → sambaram (pts)ออกหรือคู้แขนเข้า ฉะนั้น ครั้งนั้น ฤๅษีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมเหล่านั้น ได้กล่าว
‘Isayo sambaraṁ pattā, yācanti abhayadakkhiṇaṁ;
sambaraṁ → sambaram (pts)กับท้าวสมพรจอมอสูรด้วยคาถาว่า พวกฤๅษีมาขออภัยกับท่านท้าวสมพร Kāmaṅkaro hi te dātuṁ, bhayassa abhayassa vā’ti.
kāmaṅkaro hi → kāmaṁ karosi (sya-all) | karohi → kāmaṁ karoti (bj: sīmu); karosi (bj: syā) | kāmaṅkaro → kāmaṁkaro (my) | kāmaṅkaro hi → kāmaṁ karohi (bjt, pts) vāti → vā ti (pts)การให้ภัยหรือให้อภัย ท่านกระทำได้โดยแท้‘Isīnaṁ abhayaṁ natthi, duṭṭhānaṁ sakkasevinaṁ;
isīnaṁ → isīnam (pts) duṭṭhānaṁ → B. ruddhānaṁ. (pts note)ท้าวสมพรจอมอสูรได้กล่าวว่า ไม่มีการให้อภัยแก่พวกฤๅษี Abhayaṁ yācamānānaṁ, bhayameva dadāmi vo’ti.
bhayameva → bhayam eva (pts) | voti → vo ti (pts)ผู้ชั่วช้า ผู้คบหาท้าวสักกะ เราให้ภัยเท่านั้นแก่พวกท่านผู้ขออภัย‘Abhayaṁ yācamānānaṁ, bhayameva dadāsi no;
bhayameva → bhayam eva (pts)พวกฤๅษีกล่าวว่า ท่านให้ภัยเท่านั้นแก่พวกเราผู้ขออภัย Paṭiggaṇhāma te etaṁ, akkhayaṁ hotu te bhayaṁ.
etaṁ akkhayaṁ → ekaṁ abhayaṁ (sya-all) | paṭiggaṇhāma → patigaṇhāma (pts) hotu → hoti (pts) | akkhayaṁ → abhayaṁ (bj: syā)พวกเราขอรับเอาแต่อภัยอย่างเดียว ส่วนภัยจงเป็นของท่านเถิดYādisaṁ vapate bījaṁ, tādisaṁ harate phalaṁ;
vapate → labhate (sya-all) | vapate → vappate (pts) harate → labhate (sya-all)บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้ผลเช่นนั้น Kalyāṇakārī kalyāṇaṁ, pāpakārī ca pāpakaṁ;คนทำดีย่อมได้ดี ทำชั่วย่อมได้ชั่ว Pavuttaṁ tāta te bījaṁ, phalaṁ paccanubhossasī’ti.
tāta te → vappate (pts) | vappate → S1-3 tātate (S1 -ne?) above vapate. (pts note) paccanubhossasīti → paccanubhossasī ti (pts)พ่อ ท่านหว่านพืชลงไปแล้ว ท่านจักต้องเสวยผลของมัน
Atha kho, bhikkhave, te isayo sīlavanto kalyāṇadhammā sambaraṁ asurindaṁ abhisapitvā—seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva—sambarassa asurindassa sammukhe antarahitā samuddatīre paṇṇakuṭīsu pāturahesuṁ.
sammukhe → pamukhe (bj, pts) | abhisapitvā → abhisapetvā (sya-all) | sambaraṁ asurindaṁ abhisapitvā → sambaram asurindam abhisapetvā (pts) | bāhaṁ samiñjeyya evameva → bahaṁ sammiñjeyya evam eva (pts) | abhisapitvā → abhisapetvā (bj: sīmu, syā, PTS) | te → S1-3 omit te. (pts note) | eva → S3 evaṁ. (pts note) | ahesuṁ → S1-3 ahaṁsu. (pts note) | samiñjitaṁ → sammiñjitaṁ (bjt, th) | samiñjitaṁ → sammiñjitam (pts) | bāhaṁ → bāham (pts) | pāturahesuṁ → pātur ahesuṁ (pts)ภิกษุทั้งหลาย ครั้งนั้น ฤๅษีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมเหล่านั้น ได้สาปแช่งท้าว สมพรจอมอสูรแล้วหายตัวไปต่อหน้าท้าวสมพรจอมอสูร ไปปรากฏอยู่ ณ กุฎีที่ มุงด้วยใบไม้ใกล้ฝั่งสมุทร เหมือนบุรุษผู้มีกำลังเหยียดแขนออกหรือคู้แขนเข้า
Atha kho, bhikkhave, sambaro asurindo tehi isīhi sīlavantehi kalyāṇadhammehi abhisapito rattiyā sudaṁ tikkhattuṁ ubbijjī”ti.
ubbijjīti → ubbijjatīti (sya-all) | tikkhattuṁ ubbijjīti paṭhamo vaggo → tikkhatum ubbijjī ti (pts) | ubbijjatīti → ubbijjiti (bj: machasaṁ, PTS); ubbihi (bj: sī.pævi); ubbīhi (bj: sī.pavi) | abhisapito → S1-3 abhisatto. (pts note) | ti → S1-3 ubbīhi. (pts note) | ubbijjīti → ubbijjatīti suvīravaggo (bjt)ฉะนั้น ครั้งนั้น ท้าวสมพรจอมอสูรถูกฤๅษีผู้มีศีล มีกัลยาณธรรมสาปแช่งแล้ว ได้ยินว่า ในคืนนั้น ตกใจหวาดหวั่นถึงสามครั้ง
Paṭhamo vaggo.
vaggo → tatruddānaṁ (bj)สมุททกสูตรที่ ๑๐ จบ วรรคที่ ๑ จบ
Tassuddānaṁรวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
Suvīraṁ susīmañceva, dhajaggaṁ vepacittino;
susīmañceva → susimañceva (sya-all, pts) | susīmañceva → susimaṁ c-eva (pts) vepacittino → S1-3 khanti. (pts note)๑. สุวีรสูตร ๒. สุสิมสูตร ๓. ธชัคคสูตร ๔. เวปจิตติสูตร Subhāsitaṁ jayañceva, kulāvakaṁ nadubbhiyaṁ;
subhāsitaṁ jayañceva → subhāsitaṁ-jayaṁ c-eva (pts) na-dubbhiyaṁ → S1-3 addabhataṁ. (pts note) | nadubbhiyaṁ → na dubbhiyaṁ (bjt)๕. สุภาสิตชยสูตร ๖. กุลาวกสูตร ๗. นทุพภิยสูตร Verocana asurindo, isayo araññakañceva;
verocana asurindo → virocanaasurindo (sya-all, pts) | Virocana-asurindo → S1-3 attho. (pts note) araññakaṁ → S1-3 gandhena. (pts note) | araññakañceva → araññakaṁ c-eva (pts)๘. เวโรจนอสุรินทสูตร ๙. อารัญญกสูตร ๑๐. สมุททกสูตร Isayo ca samuddakāti.
ti → S1-3 sambaran ti. (pts note) | samuddakāti → samuddakā ti sāvatthi (pts)๒. ทุติยวรรค หมวดที่ ๒