Nāgasutta๙ นาคสูตร
Evaṁ me sutaṁ—
evaṁ me → evamme (th)ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้
ekaṁ samayaṁ bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme → (bj)สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิก- เศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Tena kho pana samayena aññataro navo bhikkhu ativelaṁ kulāni upasaṅkamati.
samayena aññataro → samaye nāññataro (sya-all)ครั้งนั้น ภิกษุนวกะรูปหนึ่งเข้าไปสู่ตระกูลเกินเวลา
Tamenaṁ bhikkhū evamāhaṁsu:
enaṁ → S1-3 ena (pts note) | tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)ภิกษุ ทั้งหลายจึงกล่าวตักเตือนเธอว่า
“māyasmā ativelaṁ kulāni upasaṅkamī”ti.
māyasmā → mā āyasmā (bj, sya-all) | Māyasmā → S1-3 māvāyasmā always (pts note)‘ท่านอย่าเข้าไปสู่ตระกูลเกินเวลาเลย’
So bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno evamāha:
bhikkhu → (bj, sya-all) | bhikkhūhi → (pts) | evamāha → evam āha (pts)เธอถูก ภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือน จึงกล่าวอย่างนี้ว่า
“ime hi nāma therā bhikkhū kulāni upasaṅkamitabbaṁ maññissanti, kimaṅgaṁ panāhan”ti?
kimaṅgaṁ → kimaṅga (bj) | kimaṅgaṁ panāhanti → kimaṅgapanāhanti (bj) | kimaṅgaṁ → kimaṅga (cck: sī.) | ime hi → imehi (bjt) | kimaṅgaṁ → kim aṅgaṁ (pts)‘ภิกษุผู้เป็นเถระเหล่านี้จักสำคัญตน ว่า ควรเข้าไปสู่ตระกูล ทำไมเราจักเข้าไปไม่ได้”
Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṁsu; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdiṁsu. Ekamantaṁ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṁ etadavocuṁ:
nisīdiṁsu → Complete in B (pts note) | abhivādetvā → abhi vādetvā (th) | ekamantaṁ → ekam antam (pts) | bhagavantaṁ etadavocuṁ → bhagavantam etad avocuṁ (pts)ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายจำนวนมากเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ถวาย อภิวาทแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า
“idha, bhante, aññataro navo bhikkhu ativelaṁ kulāni upasaṅkamati.“ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ภิกษุนวกะรูปหนึ่งในพระธรรมวินัยนี้ เข้าไปสู่ตระกูล เกินเวลา
Tamenaṁ bhikkhū evamāhaṁsu:
tamenaṁ → tam enaṁ (pts) | evamāhaṁsu → evam āhaṁsu (pts)
‘māyasmā ativelaṁ kulāni upasaṅkamī’ti.
māyasmā → mā āyasmā evaṁ (bj); mā āyasmā (sya-all)
So bhikkhu bhikkhūhi vuccamāno evamāha:
bhikkhu → (sya-all) | bhikkhu → Omitted by B (pts note) | vuccamāno evamāha → vucamāno evam āha (pts)เธอถูกภิกษุทั้งหลายกล่าวตักเตือน จึงกล่าวอย่างนี้ว่า
‘ime hi nāma therā bhikkhū kulāni upasaṅkamitabbaṁ maññissanti, kimaṅgaṁ panāhan’”ti.
kimaṅgaṁ panāhanti → kimaṅgapanāhanti (bj) | ime hi → imehi (bjt) | kimaṅgaṁ panāhanti → kim aṅgaṁ panāhan ti (pts)‘ภิกษุผู้เป็นเถระ เหล่านี้จักสำคัญตนว่า ควรเข้าไปสู่ตระกูล ทำไมเราจักเข้าไปไม่ได้”
“Bhūtapubbaṁ, bhikkhave, araññāyatane mahāsarasī.
mahāsarasī → mahā sarasi (sya-all, pts) | mahāsarasī → mahāsarasi (pts)“ภิกษุทั้งหลาย เรื่องเคยมีมาแล้ว มีสระใหญ่ที่ชายป่าแห่งหนึ่ง
Taṁ nāgā upanissāya viharanti.ช้างทั้งหลาย อาศัยสระนั้นอยู่
Te taṁ sarasiṁ ogāhetvā soṇḍāya bhisamuḷālaṁ abbuhetvā suvikkhālitaṁ vikkhāletvā akaddamaṁ saṅkhāditvā ajjhoharanti.
saṅkhāditvā → saṅkharitvā (pts1ed, pts2ed, mr) | bhisamuḷālaṁ abbuhetvā → bhisamulālaṁ abbhūggahetvā (bj); bhisamūḷālaṁ abbhuggahetvā (sya-all); bhisamulālaṁ abbhuggahetvā (pts) | saṅkhāditvā → saṁkharitvā (pts) | abbhūggahetvā → adhogahetvā (bj: sīmu3, sī.pævi, sī.pavi); abbuhetvā (bj: aṭṭhakathā); abbāgahetvā (bj: machasaṁ) | saṅkhāditvā → saṁkharitvā (bj: PTS) | abbuhetvā → abbhūhetvā (cck: ka.); abbāhitvā (cck: mahāva. 278) | saṅkhāditvā → saṅkharitvā (cck: pī. ka.) | bhisamulālaṁ → S1-3 -muḷālam (pts note) | abbhuggahetvā → So C, B abbuhetvā, S1-3 adhohetvā; both always (pts note) | saṁkharitvā → S1-3 -khāditvā (pts note) | saṅkhāditvā → saṅkhā ditvā (th)ช้างเหล่านั้นลงสู่สระนั้นแล้ว ใช้งวงถอนเหง้าและรากบัวขึ้น ล้างให้ ดีแล้ว เคี้ยวกินเหง้าและรากบัวที่ไม่มีโคลนตม อย่างเอร็ดอร่อย
Tesaṁ taṁ vaṇṇāya ceva hoti balāya ca, na ca tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchanti maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
tesaṁ taṁ → tesantaṁ (th) | tesaṁ → tesan (pts)การกระทำอย่างนั้น ย่อมมี(ประโยชน์)ต่อผิวพรรณและกำลังของช้างเหล่านั้น ช้างเหล่านั้นจึงไม่ถึงความ ตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการกินนั้น
Tesaṁyeva kho pana, bhikkhave, mahānāgānaṁ anusikkhamānā taruṇā bhiṅkacchāpā taṁ sarasiṁ ogāhetvā soṇḍāya bhisamuḷālaṁ abbuhetvā na suvikkhālitaṁ vikkhāletvā sakaddamaṁ asaṅkhāditvā ajjhoharanti.
bhiṅkacchāpā → bhiṁkacchāpā te (bj); bhikacchāpā te (sya-all) | bhisamuḷālaṁ abbuhetvā → bhisamulālaṁ abbuggahetvā (bj); bhisamūḷālaṁ abbhuggahetvā (sya-all) | soṇḍāya bhisamuḷālaṁ abbuhetvā → bhisamulālam abbhuggahetvā (pts) | asaṅkhāditvā → saṁkharitvā (pts) | abbuggahetvā → adhogahetvā (bj: sīmu3, sī.pævi, sī.pavi); abbuhetvā (bj: aṭṭhakathā); abbāgahetvā (bj: machasaṁ) | taṁ → S1-3 te naṁ (pts note) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt, th, pts) | sarasiṁ → sarasim (pts)ส่วนลูกช้างเล็ก ๆ ทำตามช้างใหญ่เหล่านั้น เหมือนกัน พวกมันลงสู่สระนั้นแล้ว ใช้งวงถอนเหง้าและรากบัวขึ้น (แต่)ไม่ล้างให้ดี ไม่เคี้ยวให้ละเอียด กลืนทั้งโคลนตม
Tesaṁ taṁ neva vaṇṇāya hoti na balāya.
vaṇṇāya → vaṇṇāya ceva (pts) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (th)การกระทำอย่างนั้นย่อมไม่มี(ประโยชน์) ต่อ ผิวพรรณและกำลังของลูกช้างเหล่านั้น
Tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchanti maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
tatonidānaṁ → tato nidānaṁ (th, pts)ลูกช้างเหล่านั้นจึงถึงความตายหรือทุกข์ ปางตาย เพราะการกินนั้น
Evameva kho, bhikkhave, idha therā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisanti.
kho → B vo (pts note) | evameva → evam eva (pts) | pattacīvaramādāya → pattacīvaram ādāya (pts)ภิกษุผู้เป็นเถระในธรรมวินัยนี้ก็เหมือนกัน เวลาเช้าครองอันตรวาสกถือบาตร และจีวรเข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคม
Te tattha dhammaṁ bhāsanti.กล่าวธรรมในที่นั้น
Tesaṁ gihī pasannākāraṁ karonti.
gihī → gihī pasannā (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts) | pasannākāraṁ → pasannā kāraṁ (pts)คฤหัสถ์ทั้งหลายผู้ เลื่อมใส ทำอาการของผู้เสื่อมใสแก่เธอทั้งหลาย
Te taṁ lābhaṁ agadhitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā paribhuñjanti.
anajjhopannā → anajjhāpannā (bj, sya-all, pts1ed, pts2ed) | agadhitā → agathitā (bj) | anajjhopannā → anajjhopannaṁ (bj); anajjhāpannā (pts) | anajjhopannaṁ → anajjhāpannaṁ (bj: sīmu3, syā) | anajjhopannā → anajjhāpannā (sabbattha) ma. ni. 1 pāsarāsisuttavaṇṇanā oloketabbā (cck note) | agadhitā → S1-3 -gathitā always (pts note) | lābhaṁ → lābham (pts) | paribhuñjanti → paribbhuñjanti (pts)เธอทั้งหลายไม่กำหนัด ไม่หมกมุ่น ไม่พัวพัน มีปกติเห็นโทษ มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคลาภนั้น
Tesaṁ taṁ vaṇṇāya ceva hoti balāya ca, na ca tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchanti maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
nigacchanti maraṇamattaṁ → nigacchatali maraṇattam (pts) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (th)การกระทำอย่างนั้น ย่อมมี(ประโยชน์)ต่อผิวพรรณและกำลังของภิกษุผู้เป็นเถระเหล่านั้น เธอทั้งหลาย จึงไม่ถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการบริโภคนั้น
Tesaṁyeva kho pana, bhikkhave, therānaṁ bhikkhūnaṁ anusikkhamānā navā bhikkhū pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṁ vā nigamaṁ vā piṇḍāya pavisanti.
anusikkhamānā navā → anusikkhamānānaṁ vā (sya-all) | tesaṁyeva → tesaññeva (bjt, th, pts) | bhikkhūnaṁ → bhikkhūnam (pts) | pattacīvaramādāya gāmaṁ → pattacīvaram ādāya gāmam (pts)ส่วนภิกษุทั้งหลายผู้ทำ ตามภิกษุผู้เป็นเถระเหล่านั้นเหมือนกัน เวลาเช้าครองอันตรวาสกถือบาตรและจีวร เข้าไปบิณฑบาตยังบ้านหรือนิคม
Te tattha dhammaṁ bhāsanti.กล่าวธรรมในที่นั้น
Tesaṁ gihī pasannākāraṁ karonti.
gihī → gihī pasannā (sya-all) | tesaṁ → tesam (pts) | pasannākāraṁ → pasannā kāraṁ (pts)คฤหัสถ์ทั้งหลายผู้เลื่อมใส ทำอาการของผู้เลื่อมใสแก่เธอทั้งหลาย
Te taṁ lābhaṁ gadhitā mucchitā ajjhopannā anādīnavadassāvino anissaraṇapaññā paribhuñjanti.
gadhitā → gathitā (bj) | ajjhopannā → ajjhāpannā (sya-all, pts)เธอทั้งหลายกำหนัด หมกมุ่น พัวพัน มีปกติไม่เห็นโทษ ไม่มีปัญญาเครื่องสลัดออก บริโภคลาภนั้น
Tesaṁ taṁ neva vaṇṇāya hoti na balāya, te tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchanti maraṇamattaṁ vā dukkhaṁ.
te → (sya-all) | te → Missing in S1-3 (pts note) | tesaṁ taṁ → tesantaṁ (th) | vā dukkhaṁ → va dukkaṁ (pts)การกระทำอย่างนั้น ย่อมไม่มี(ประโยชน์)ต่อผิวพรรณและกำลังของภิกษุนวกะเหล่านั้น เธอทั้งหลายจึง ถึงความตายหรือทุกข์ปางตายเพราะการบริโภคนั้น
Tasmātiha, bhikkhave, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātiha → tasmā ti ha (pts) | sikkhitabbaṁ → sikkhitabbam (pts)ภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้ว่า
‘agadhitā amucchitā anajjhopannā ādīnavadassāvino nissaraṇapaññā taṁ lābhaṁ paribhuñjissāmā’ti.
agadhitā → agathitā (bj) | taṁ → (bj, pts) | anajjhopannā → anajjhāpannā (sya-all, pts) | taṁ lābhaṁ → (sya-all) | lābhaṁ → B taṁ (pts note) | paribhuñjissāmāti → paribhuñjissāmā ti (pts)‘เราทั้งหลายจักไม่ กำหนัด ไม่หมกมุ่น ไม่พัวพัน มีปกติเห็นโทษ มีปัญญาเป็นเครื่องสลัดออกบริโภค ลาภนั้น’
Evañhi vo, bhikkhave, sikkhitabban”ti.
evañhi → evaṁ hi (bjt) | sikkhitabbanti → sikkhi tabbanti (th)เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้”