Sāriputtasaddhivihārikasutta
Sāriputtasaddhivihārikasutta → sāriputta (bj)๑๒๐ สารีปุตตสัทธิวิหาริกสูตร
Ekaṁ samayaṁ āyasmā sāriputto sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | samayaṁ → samayam (pts)สมัยหนึ่ง ท่านพระสารีบุตรอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี
Atha kho aññataro bhikkhu yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṁ sammodi.
sāriputto → sārīputto (sya-all) | sāriputtena → sārīputtena (sya-all)ครั้งนั้นแล ภิกษุรูปหนึ่งเข้าไปหาท่านพระสารีบุตร ถึงที่อยู่ ได้สนทนาปราศรัย
Sammodanīyaṁ kathaṁ sāraṇīyaṁ vītisāretvā ekamantaṁ nisīdi. Ekamantaṁ nisinno kho so bhikkhu āyasmantaṁ sāriputtaṁ etadavoca:
sāraṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj, sya-all, pts) | sāriputtaṁ → sārīputtaṁ (sya-all) | sārāṇīyaṁ → sārāṇīyaṁ (bj: machasaṁ) | ekamantaṁ → ekam antaṁ (pts) | sāriputtaṁ etadavoca → sāriputtam etad avoca (pts)พอเป็นที่บันเทิงใจ พอเป็นที่ระลึกถึงกันแล้ว นั่ง ณ ที่สมควร ได้กล่าวกับท่านพระสารีบุตรดังนี้ว่า
“saddhivihāriko, āvuso sāriputta, bhikkhu sikkhaṁ paccakkhāya hīnāyāvatto”ti.
sāriputta → sārīputta (sya-all) | Saddhivihāriko → B2 saddhiṁ- (pts note) | ti → S3 hīnāyavattotīti (pts note) | sikkhaṁ → sikkham (pts) | hīnāyāvattoti → hīnāyāvatto ti (pts)“ท่านสารีบุตร ภิกษุผู้เป็น สัทธิวิหาริกบอกคืนสิกขา กลับมาเป็นคฤหัสถ์แล้ว”
“Evametaṁ, āvuso, hoti indriyesu aguttadvārassa, bhojane amattaññuno, jāgariyaṁ ananuyuttassa.
evametaṁ → evaṁhetaṁ (bj, sya-all) | amattaññuno jāgariyaṁ → amattaññūno jāgariyam (pts) | evaṁhetaṁ → evametaṁ (bj: sīmu) | etam → B1-2 hetam (pts note) | evametaṁ → evaṁ hetaṁ (th) | evametaṁ → evam etam (pts)ท่านพระสารีบุตรกล่าวว่า “ผู้มีอายุ ภิกษุไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ประมาณในการบริโภคอาหาร ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ ย่อมเ ป็นอย่างนี้
‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu aguttadvāro bhojane amattaññū jāgariyaṁ ananuyutto yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ santānessatī’ti netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
amattaññū jāgariyaṁ → amattaññu jāgariyam (pts) | santānessatīti → santānessātīti (pts) | so → S1-3 yo; B2 puts yāvajīvaṁ before so (pts note) | yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ → yāvajīvam paripuṇṇam parisuddham (pts)เป็นไปไม่ได้เลย ที่ภิกษุนั้นไม่คุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย ไม่รู้ ประมาณในการบริโภคอาหาร ไม่ประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ จักสืบ ต่อพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์ บริบูรณ์ได้จนตลอดชีวิต
‘So vatāvuso, bhikkhu indriyesu guttadvāro, bhojane mattaññū, jāgariyaṁ anuyutto yāvajīvaṁ paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ santānessatī’ti ṭhānametaṁ vijjati.
So → S1-3 Yo (pts note) | vijjati → S1-3 vijjatīti (pts note) | jāgariyaṁ → jāgariyam (pts) | paripuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ → paripuṇṇam parisuddham brahmacariyam (pts) | ṭhānametaṁ → ṭhānam etaṁ (pts)เป็นไปได้ ที่ภิกษุนั้นคุ้มครอง ทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย รู้ประมาณในการบริโภคอาหาร ประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ จักสืบต่อพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์ บริบูรณ์ได้จนตลอดชีวิต
Kathañcāvuso, indriyesu guttadvāro hoti?
kathañcāvuso → kathaṁ cāvuso (pts)ภิกษุชื่อว่าคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลาย เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → nānuvyañjanaggāhī yatodhikaraṇam enam cakkhundriyam (pts) | yatodhikaraṇam → S1-3 yatvādhi- here and further on (pts note)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เห็นรูปทางตาแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.
anvāsaveyyuṁ → S1-3 anvāssaveyyuṁ (pts note) | abhijjhādomanassā → abhijjhā domanassā (bjt) | yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ → enam cakkhundriyam (pts) | viharantaṁ abhijjhādomanassā → viharantam abhijjhā domanassā (pts) | saṁvaraṁ → saṁvaram (pts)ปฏิบัติ เพื่อสำรวมจักขุนทรีย์ (อินทรีย์คือจักขุ) ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว ก็จะพึงเป็นเหตุให้ถูก ธรรมที่เป็นบาปอกุศลคืออภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้ของเขา) และโทมนัส (ความ ทุกข์ใจ) ครอบงำได้ จึงรักษาจักขุนทรีย์ ถึงความสำรวมในจักขุนทรีย์
Sotena saddaṁ sutvā …ภิกษุฟังเสียงทางหู ฯลฯ
ghānena gandhaṁ ghāyitvā …ดมกลิ่นทางจมูก ฯลฯ
jivhāya rasaṁ sāyitvā …ลิ้มรสทางลิ้น ฯลฯ
kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …
phoṭṭhabbaṁ → poṭṭhabbam (pts)ถูกต้องโผฏฐัพพะทางกาย ฯลฯ
manasā dhammaṁ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.
nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ → nānuvyañjanaggāhī yatodhikaraṇam enam manindriyam (pts) | dhammaṁ → dhammam (pts)รู้แจ้งธรรมารมณ์ทางใจแล้ว ไม่รวบถือ ไม่แยกถือ
Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati manindriyaṁ, manindriye saṁvaraṁ āpajjati.
abhijjhādomanassā → abhijjhā domanassā (bjt, pts) | yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ → enam manindriyam (pts) | anvāssaveyyuṁ → anvāsaveyyuṁ (pts) | saṁvaraṁ → saṁvaram (pts)ปฏิบัติเพื่อสำรวมมนินทรีย์ (อินทรีย์คือมโน) ซึ่งเมื่อไม่สำรวมแล้ว ก็จะพึงเป็นเหตุให้ถูกธรรมที่เป็นบาปอกุศล คืออภิชฌาและโทมนัสครอบงำได้ จึงรักษามนินทรีย์ ถึงความสำรวมในมนินทรีย์
Evaṁ kho, āvuso, indriyesu guttadvāro hoti.ภิกษุชื่อว่าคุ้มครองทวารในอินทรีย์ทั้งหลายเป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, bhojane mattaññū hoti?
kathañcāvuso → kathaṁ cāvuso (pts)ภิกษุชื่อว่ารู้ประมาณในการบริโภคอาหาร เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti:
idhāvuso → idāvuso (pts) | paṭisaṅkhā yoniso → paṭisaṅkhāyoniso (bjt) | paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ → paṭisaṅkhāyoniso āhāram (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้พิจารณาโดยแยบคายแล้วฉันอาหาร
‘neva davāya, na madāya, na maṇḍanāya, na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya, vihiṁsūparatiyā, brahmacariyānuggahāya. Iti purāṇañca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṁ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati, anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti.
vihiṁsūparatiyā → vihiṁsuparatiyā (sya-all, pts) | vihiṁsuparatiyā → S3 vihiṁsūparatiyāya (pts note) | paṭihaṅkhāmi → B2 paṭisaṅkāmi (pts note) | uppādessāmi → B1-2 uppādissāmi (pts note) | yātrā → B1-2 yatrā (pts note) | yāvadeva → yāva deva (th) | yāvadeva → yāvad eva (pts) | vedanaṁ → vedanam (pts) | cāti → cā ti (pts)ไม่ใช่เพื่อเล่น ไม่ใช่เพื่อมัวเมา ไม่ใช่เพื่อประดับ ไม่ใช่เพื่อตกแต่ง แต่เพียงเพื่อความดำรงอยู่ได้ แห่งกายนี้ เพื่อให้กายนี้เป็นไปได้ เพื่อกำจัดความเบียดเบียน เพื่ออนุเคราะห์ พรหมจรรย์ ด้วยคิดเห็นว่า ‘เราจักกำจัดเวทนาเก่า และจักไม่ให้เวทนาใหม่เกิดขึ้น ความดำเนินไปแห่งกาย ความไม่มีโทษและการอยู่ผาสุก จักมีแก่เรา’
Evaṁ kho, āvuso, bhojane mattaññū hoti.
evaṁ → evam (pts)ภิกษุชื่อว่ารู้ประมาณในการบริโภคอาหารเป็นอย่างนี้แล
Kathañcāvuso, jāgariyaṁ anuyutto hoti?
kathañcāvuso jāgariyaṁ → kathaṁ cāvuso jāgariyam (pts)ภิกษุชื่อว่าประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ เป็นอย่างไร
Idhāvuso, bhikkhu divasaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (sya-all) | cittaṁ → cittam (pts)คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมทั้งหลายที่เป็นตัวขัดขวาง ด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดวัน
Rattiyā paṭhamaṁ yāmaṁ caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (sya-all); āvaraṇūyehi (pts) | paṭhamaṁ → pathamaṁ (pts) | cittaṁ → cittam (pts)ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมทั้งหลายที่เป็น ตัวขัดขวางด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดปฐมยามแห่งราตรี
Rattiyā majjhimaṁ yāmaṁ dakkhiṇena passena sīhaseyyaṁ kappeti pāde pādaṁ accādhāya sato sampajāno, uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā.
pāde → pādena (sya-all) | pādaṁ → pādena pādaṁ (bj: __saha__) | manasi karitvā → manasikaritvā (bjt, th) | pādaṁ → pādam (pts) | uṭṭhānasaññaṁ manasi karitvā → uṭṭhānasaññam manasikaritvā (pts)นอนดุจราชสีห์ โดยข้างเบื้องขวา ซ้อนเท้าเหลื่อมเท้า มีสติสัมปชัญญะ หมายใจว่าจะลุกขึ้นตลอด มัชฌิมยามแห่งราตรี
Rattiyā pacchimaṁ yāmaṁ paccuṭṭhāya caṅkamena nisajjāya āvaraṇīyehi dhammehi cittaṁ parisodheti.
āvaraṇīyehi → āvaraṇiyehi (sya-all) | yāmaṁ → yāmam (pts) | cittaṁ → cittam (pts)ลุกขึ้นชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมทั้งหลายที่เป็นตัวขัดขวาง ด้วยการจงกรม ด้วยการนั่ง ตลอดปัจฉิมยามแห่งราตรี
Evaṁ kho, āvuso, jāgariyaṁ anuyutto hoti.
evaṁ → evam (pts) | jāgariyaṁ → jāgariyam (pts)ภิกษุชื่อว่าประกอบความเพียรเครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ เป็นอย่างนี้แล
Tasmātihāvuso, evaṁ sikkhitabbaṁ:
tasmātihāvuso → tasmā ti āvuso (pts) | tasmātihāvuso → tasmā tihāvuso (th) | sikkhitabbaṁ → sikkhitabbam (pts)เพราะเหตุนั้นแล ท่านพึงสำเหนียกอย่างนี้ว่า
‘indriyesu guttadvārā bhavissāma, bhojane mattaññuno, jāgariyaṁ anuyuttā’ti.
jāgariyaṁ anuyuttāti → jāgariyam anuyuttā ti evam (pts)‘เราจักเป็นผู้คุ้มครองทวารใน อินทรีย์ทั้งหลาย เป็นผู้รู้ประมาณในการบริโภคอาหาร เป็นผู้ประกอบความเพียร เครื่องตื่นอยู่เนือง ๆ’
Evañhi vo, āvuso, sikkhitabban”ti.
evañhi vo → evaṁ hi kho (sya-all)ผู้มีอายุ ท่านพึงสำเหนียกอย่างนี้แล”